Để gây hứng thú học tập cho học sinh cũng như nâng caohiệu quả giảng dạy thì cần ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy đặc biệt là sử dụng các hình ảnh động có liên quan đến nội dung
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN TRƯỜNG THCS MƯỜNG KHOA
SÁNG KIẾN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - SỬ DỤNG HÌNH ẢNH ĐỘNG
ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY TRONG MÔN CÔNG NGHỆ 8 Ở TRƯỜNG THCS MƯỜNG KHOA
TÁC GIẢ: VŨ ĐỨC THỊNH CHỨC VỤ: GIÁO VIÊN Đơn vị: TRƯỜNG THCS MƯỜNG KHOA
Mường Khoa, tháng 5 năm 2017
Trang 23 Giới hạn của sáng kiến
3.1 Về đối tượng nghiên cứu 3.2 Về không gian
3.3 Về thời gian
33
4.1 Ý nghĩa thực tiễn của sáng
4.2 Đối tượng hưởng lợi của sáng kiến
4.3 Những thuận lợi, khó khăn khi triển khai sáng kiến và
phương hướng khắc phục khó khăn
Trang 3A MỞ ĐẦU:
1 Lý do viết sáng kiến
Qua thực tế giảng dạy môn Công nghệ 8 nhiều năm ở trường THCSMường Khoa tôi thấy đa số học sinh lớp 8 các em chưa say sưa, chưa thực sựhứng thú với môn học Để gây hứng thú học tập cho học sinh cũng như nâng caohiệu quả giảng dạy thì cần ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy đặc biệt là
sử dụng các hình ảnh động có liên quan đến nội dung bài dạy giúp học sinh hiểumột cách đầy đủ về nguyên lí hoạt động của các cơ cấu hoặc các máy
Tuy nhiên trong thực tế không phải cứ quan sát vào hình ảnh và nghiên cứunội dung kiến thức sách giáo khoa mà nắm được kiến thức Ví dụ như quan sáthình ảnh chiếc máy khâu đạp chân ở SGK và nghiên cứu nội dung kiến thức trongsách giáo khoa rất khó để hiểu được rõ ràng nguyên lí hoạt động của bàn đạp, thanhtruyền, vô lăng và kim khâu, hoặc chỉ quan sát hình ảnh cơ cấu tay quay - con trượt
và nghiên cứu nội dung thông tin SGK học sinh rất khó hiểu được nguyên lý làmviệc của cơ cấu này
Xuất phát từ những tồn tại, khó khăn nêu trên bản thân tôi xin chọn sáng
kiến: “Ứng dụng công nghệ thông tin - Sử dụng hình ảnh động để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Công nghệ 8”
2 Mục tiêu của sáng kiến
2.1 Mục tiêu chung
Trường THCS Mường Khoa đóng trên địa bàn xã khó khăn của huyệnBắc Yên điều kiện sinh hoạt còn tương đối khó khăn, các trang thiết bị điệntrong gia đình còn ít, đặc biệt là việc tiếp cận công nghệ thông tin còn hạn chế,
sự hiểu biết về công nghệ thông tin còn mới lạ Thông qua các bài học có ứngdụng công nghệ thông tin đặc biệt là các hình ảnh động giúp các em nắm vữngđược các nguyên lí cơ bản của của các thiết bị, máy Từ đó nắm vững được kiếnthức của bài, thông qua các hình ảnh động của bài giúp các em say mê học tập
và yêu thích môn học hơn
2.2 Mục tiêu cụ thể
Từ hình ảnh động có thể bồi dưỡng cho các em thế giới quan duy vậtbiện chứng, bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiện cứu, giúp các em hiểu rõtường tận vấn đề, giáo viên không phải mất nhiều thời giờ để giải thích, mà đôikhi giải thích các em cũng không hiểu được vì không thể hình dung ra nguyên
Trang 4lí hoạt động của chúng góp phần đáng kể nâng cao chất lượng dạy và học đồngthời giúp học sinh hiểu bài hơn, có hứng thú học tập hơn và yêu thích môn họchơn nữa.
3 Giới hạn của sáng kiến
3.1 Về đối tượng nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu việc Ứng dụng công nghệ thông tin - Sử dụnghình ảnh động để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Công nghệ 8
3.2 Về không gian
Áp dụng cho đối tượng học sinh khối 8 năm học 2016-2017 ởtrường THCS Mường Khoa- Bắc Yên
3.3 Về thời gian
- Việc nghiên cứu và tổ chức thực hiện từ năm học 2015-2016, trọng tâm
là năm học 2016-2017 và các năm học tiếp theo
Trang 5- Trong triết học, hình ảnh là kết quả của sự phản ánh khách thể, đốitượng vào ý thức của con người Ở trình độ cảm tính, hình ảnh là những cảmgiác, tri giác và biểu tượng; ở trình độ tư duy, đó là những khái niệm, phánđoán và suy luận Về mặt nguồn gốc, hình ảnh là khách quan; về cách nhậnthức tồn tại, hình ảnh là chủ quan Hình thức thể hiện vật chất của hình ảnh làcác hành động thực tiễn, ngôn ngữ, các mô hình kí hiệu khác nhau Hình thứcđặc thù của hình ảnh là hình tượng nghệ thuật Hình ảnh không tồn tại độc lậpđối với cơ sở vật chất của nó là bộ não và đối với đối tượng của sự phản ánh.
Nó khách quan về mặt nội dung khi phản ánh chân thực đối tượng Mỗi khihình ảnh xuất hiện nó có tính độc lập tương đối và có vai trò tích cực tronghành vi của con người, giúp con người điều chỉnh hành vi cho phù hợp vớihoàn cảnh Như vậy, hình ảnh có thể hiểu là những sự vật và hiện tượng đượcphản ánh vào ý thức của con người được biểu hiện bằng đường nét cụ thể hoặcbằng ấn tượng trong trí óc
- Về hình thức hình ảnh gồm: Hình ảnh tĩnh và hình ảnh động
Trong đó: Hình ảnh động (hoạt ảnh): Về thực chất, là sự kết hợp và thểhiện của nhiều hình ảnh tĩnh trong khoảng thời gian ngắn Các hình ảnh nàyđược thể hiện theo thứ tự thích hợp sẽ tạo cho mắt cảm giác chi tiết trên hìnhảnh chuyển động như video, phim Hình ảnh động cho phép học sinh chọn lọccác kĩ năng thiết kế, thực hành; tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên để chỉ ranhững khả năng kết hợp với đường nét, hình ảnh, màu sắc, nghệ thuật phối ảnh
và cấu trúc Kích thích học sinh xem các hình ảnh trang trí này như một phầncủa sản phẩm cuối cùng giúp học sinh phát triển các kĩ năng và niềm tự hàođối với hoạt động tiếp thu kiến thức Việc tạo ra các hình ảnh động mang tính
tổ chức sẽ có nhiều thuận lợi đối với việc học, các biểu tượng được nhận ramột cách dễ dàng và khắc sâu
Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giáo dục là một xu thế mới củanền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai lâu dài
Trang 6Môn Công nghệ lớp 8 được thiết kế với nhiều tiết học trong chương trình họccần có sử dụng các hình ảnh, đặc biệt là hình ảnh động Với những bài học đónếu học sinh chỉ được quan sát hình ảnh trong sách giáo khoa hoặc các vật thậtbằng trực quan thì sẽ rất khó để các em hiểu được nguyên lí hoạt động củachúng hoặc nguyên lí làm việc của các máy đó Vì vậy dẫn đến học sinh rấtkhó tiếp thu bài, để giúp học sinh dễ tiếp thu bài và giáo viên dễ truyền thụkiến thức cho học sinh thì cần có các hình ảnh động để thể hiện nguyên lí hoạtđộng của cơ cấu hoặc các máy Tuy nhiên khi sử dụng hình ảnh động trong dạy
- học cần nắm vững những vấn để sau:
+ Vai trò của hình ảnh động:
* Cập nhật, bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa.
Do nguyên tắc “sách giáo khoa phải ngắn gọn, nội dung phải súc tích”nên nội dung các bài học không thể trình bày một cách chi tiết cho người họcnghiên cứu Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên phải bổ sung hình ảnhđộng để liên hệ, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa
* Củng cố, hoàn thiện kiến thức.
Nội dung sách giáo khoa Công nghệ 8 được thiết kế dựa trên tính nguyên
lý của quy trình kỹ thuật Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên phải sử dụnghình ảnh động cho học sinh nghiên cứu ở các đối tượng cụ thể nhằm củng cốthêm kiến thức nguyên lý, quy trình công nghệ và vận dụng kiến thức nguyên
lý đó vào thực tế
* Góp phần đa dạng hoá phương tiện và đổi mới phương pháp dạy học.
Trong dạy học Công nghệ 8 sử dụng các hình ảnh động ngoài sách giáo khoa
và các kênh hình trong sách giáo khoa đã góp phần làm phong phú thêm phươngtiện để giáo viên tổ chức quá trình dạy học Không những thế việc sử dụng nhiềudạng hình ảnh đã góp phần thay đổi hình thức tổ chức của bài lên lớp và thay đổihoạt động của thầy và trò trong quá trình tổ chức dạy học: Giáo viên không mấtthời gian cung cấp kiến thức, mà kiến thức đã có sẵn trong hình ảnh, do đó giáoviên có nhiều thời gian hơn để hướng dẫn, tổ chức học sinh học tập; Học sinhkhông chép bài dạy của giáo viên mà tăng cường hoạt động tìm tòi, thảo luận…Chính vì vậy, sử dụng hình ảnh động trong dạy học chương môn Công Nghệ 8 đãphát huy được tính sáng tạo, tích cực trong học tập của học sinh
* Góp phần gây hứng thú học tập cho học sinh.
Trang 7Trong dạy học việc gây hứng thú học tập cho học sinh là một trong nhữngbiện pháp tích cực để nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức Với hệ thống hình ảnhsống động chứa nhiều thông tin bổ ích sẽ gây hứng thú học tập cho học sinh, giúphọc sinh chủ động trong tư duy, sáng tạo trong học tập và làm không khí lớp họctrở nên sôi nổi, vui vẻ, chất lượng giờ học được nâng cao.
+ Nguyên tắc bổ sung hình ảnh động.
Hình ảnh bổ sung phục vụ cho mục đích nghiên cứu, giảng dạy và học tập,
do đó khi bổ sung hình ảnh cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
* Bám sát mục tiêu dạy học.
Mục tiêu dạy học được hiểu là cái đích và yêu cầu phải đạt được của quátrình dạy học Đó là các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ đối với học sinh cầnđạt được Các hình ảnh động được bổ sung cho quá trình dạy học phải hướng vàomục tiêu bài học Tiến trình tổ chức học sinh khai thác hình ảnh động đồng thời làquá trình thực hiện mục tiêu bài học đã đề ra
* Nguyên tắc khoa học.
Trong dạy học, sử dụng hình ảnh động là điều cần thiết, tuy nhiên hình ảnhdạy học này phải được xây dựng trên mối quan hệ giữa các thành tố của quá trìnhdạy học; nội dung thông tin trong hình ảnh phải chính xác, rõ ràng, phản ánh nộidung bài học và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
* Nguyên tắc sư phạm.
Hình ảnh động để phục vụ cho quá trình dạy học, do đó thông tin của hìnhảnh phải ngắn gọn, súc tích, hình ảnh phải rõ ràng, phù hợp với ý đồ sư phạm
* Đảm bảo phát huy tính tích cực của học sinh.
Ngày nay, việc dạy học không dừng lại ở dạy kiến thức mà quan trọng hơn làdạy cách học cho học sinh để các em tự chiếm lĩnh tri thức, hình thành năng lực tựhọc, tự nghiên cứu suốt đời, từ đó trở thành con người tự chủ, năng động Do đóphải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
Để phát huy tính tích cực thì hình ảnh động phải súc tích, rõ ràng, phù hợp với tâmsinh lý của học sinh
* Đảm bảo tính hệ thống.
Trang 8Hình ảnh động phải sắp xếp theo logic hệ thống chặt chẽ, sao cho lời giải củahình ảnh là cơ sở cho việc tìm tòi giải đáp câu hỏi để tìm ra kiến thức Chính yếu tốnày đã khuyến khích khả năng tư duy, suy diễn của người học.
* Đảm bảo tính thực tiễn.
Nguyên tắc này xuất phát từ nguyên lý giáo dục: “Học đi đôi với hành”, “lýluận gắn với thực tiễn” và đặc điểm của bộ môn Công nghệ là một môn khoa họcthực nghiệm Do đó, hình ảnh động đó phải có tính thực tiễn cao, giúp học sinh liên
hệ, sử dụng kiến thức đã học vào cuộc sống
+ Cơ sở bổ sung hình ảnh động trong dạy học môn Công nghệ 8
Khi bổ sung hình ảnh động để dạy học môn Công nghệ 8 và đặc biệt làchương V “Truyền và biến đổi chuyển động” theo hướng phát huy tính tích cựccủa học sinh, cần dựa trên các cơ sở chủ yếu sau:
Dựa vào mục tiêu dạy học của chương trình, của từng bài
Dựa vào nguyên tắc, mục tiêu biên soạn sách giáo khoa mới của bộ giáodục và đào tạo là giảm thông báo kiến thức, tăng lượng hình ảnh
Dựa vào cách trình bày nội dung sách giáo khoa theo hướng gợi mở, nêuvấn đề, cung cấp thông tin qua hình ảnh Cơ sở này đã tạo thuận lợi cho giáo viên
bổ sung hình ảnh động để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thức
Dựa vào chức năng của hình ảnh động : Hình ảnh có chức năng kép là vừaminh hoạ kiến thức, vừa chứa đựng nguồn kiến thức mới
Dựa vào trình độ nhận thức của học sinh: Nhìn chung trình độ nhận thứccủa học sinh lớp 8 đã hình thành và phát triển Cùng với đặc điểm tâm lý lứa tuổicác em rất hứng thú khi tự mình khám phá kiến thức từ hình ảnh Đây là điều kiệnthuận lợi để đưa hình ảnh động vào bài dạy theo hướng phát huy tính tích cực củahọc sinh
+ Quy trình sử dụng hình ảnh động.
Nghiên cứu bài dạy trong sách giáo khoa: Trong các môn học ở trườngTHCS, THPT sách giáo khoa được xem như là “pháp lệnh”, là “kim chỉ nam” lànền tảng nội dung của giáo viên và học sinh, đồng thời tác động trong quá trình tổchức dạy học để tổ chức, hướng dẫn hay lĩnh hội tri thức Nghiên cứu bài dạy trongsách giáo khoa, giáo viên sẽ xác định được những kiến thức cơ bản; những kiến
Trang 9thức cần bổ sung, mở rộng, cập nhật; những kiến thức cần khái quát, cụ thể hoá…
từ đó định hướng cho việc tìm kiếm, bổ sung hình ảnh động cần thiết
Phân tích nhu cầu: Trên cơ sở nghiên cứu sách giáo khoa và phân tích mốiquan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học (nội dung - mục tiêu – phươngpháp – phương tiện – hình thức tổ chức dạy học - kiểm tra, đánh giá), tuỳ nội dungbài học cụ thể mà xác định nguồn tư liệu cho phù hợp Trong dạy học môn Côngnghệ 8, có những mục số lượng và chất lượng hình ảnh trong sách giáo khoa đủcho giáo viên và học sinh khai thác để thực hiện mục tiêu dạy học, nhưng cũng cónhững mục chỉ dựa vào hình ảnh trong sách giáo khoa, giáo viên sẽ gặp khó khănkhi thực hiện hoạt động dạy và học sinh cũng gặp khó khăn khi thực hiện hoạtđộng học, do đó, cần phải tìm kiếm, bổ sung hình ảnh trực quan hoá, khách quanhoá nội dung kiến thức bài học
Như vậy, quá trình phân tích nhu cầu là trả lời cho các câu hỏi: “có haykhông nên sử dụng hình ảnh động để dạy học”; “cần bao nhiêu hình ảnh”
Dùng máy tính, điện thoại di động, camera quay
Từ các nguồn tư liệu kỹ thuật cơ khí
Giáo viên có thể biên tập lại bằng các phần theo những ý đồ sư phạm, phùhợp với nội dung bài học
Xử lý sư phạm hình ảnh động: Hình ảnh sau khi thu thập, để sử dụng trongdạy học cần phải xử lý để hình ảnh phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học trongsách giáo khoa và định hướng quá trình tổ chức dạy học Sau khi sử lý, hình ảnhphải đáp ứng mục tiêu và nội dung bài dạy, là nguồn cung cấp kiến thức hay cáchthức để giáo viên tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Như vậy, hình ảnhphải chứa đựng kiến thức và phương pháp dạy học cho một nội dung cụ thể Hìnhảnh sau khi được xử lý sư phạm có thể sử dụng trong hoạt động dạy học
Trang 10TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học và ápdụng linh hoạt công nghệ thông tin vào các khâu của quá trình dạy học
Đồng thời Đại hội XI của Đảng cũng xác định "Phát triển giáo dục làquốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theohướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế,trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộquản lý là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coitrọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khảnăng lập nghiệp Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục Thực hiện kiểm định chấtlượng giáo dục, đào tạo ở tất cả các bậc học Xây dựng môi trường giáo dục lànhmạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội", và việc ứngdụng mạnh mẽ những thành tựu của ngành công nghệ thông tin vào giáo dục làmột nhu cầu thiết yếu để thực hiện mục tiêu này
- Trước những yêu cầu bức thiết đó, ngay từ đầu năm học 2016-2017,ngày 31/8/2016, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phùng Xuân Nhạban hành Chỉ thị về nhiệm vụ chủ yếu năm học 2016 - 2017 của ngành Giáo dụcvới 9 nhiệm vụ trọng tâm năm học 2016 - 2017 của ngành Giáo dục
Chỉ thị nêu rõ, năm học 2016 - 2017, ngành Giáo dục đứng trước nhữngthuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức đan xen, đòi hỏi toàn ngành phảiquyết tâm, nỗ lực, phấn đấu hơn nữa để thực hiện có hiệu quả Chương trìnhhành động của Chính phủ triển khai Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Nghịquyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2016
- 2020, tiếp tục triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiệnNghị quyết số 29-NQ/TW của Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo, các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và chỉ đạocủa Thủ tướng Chính phủ
Căn cứ tình hình thực tiễn, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ thị toàn ngànhGiáo dục quán triệt phương hướng và tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụchủ yếu của năm học 2016 - 2017 và những năm tiếp theo, cụ thể như sau:
Trang 11Các nhiệm vụ chủ yếu
+ Rà soát, quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục và đào tạo trong cả nước + Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục các cấp + Công tác phân luồng và định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông + Nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh ở các cấp học
và trình độ đào tạo
+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy, học và quản lý giáo dục
+ Đẩy mạnh giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các cơ sở giáo dục đại học
+ Hội nhập quốc tế trong giáo dục và đào tạo
+ Tăng cường cơ sở vật chất đảm bảo chất lượng các hoạt động giáo dục và đào tạo
+ Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao
Như vậy việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nộidung, phương pháp dạy học đáp ứng nhu cầu tự học và học tập suốt đời củangười học, thu hẹp khoảng cách tiếp cận các dịch vụ giáo dục và đào tạo có chấtlượng của người học giữa các vùng, miền là một trong những nhiệm vụ trọngtâm của ngành không những trong năm học 2016-2107 và cả những năm họctiếp theo
Ứng dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ, thiết kế và sử dụng những hìnhảnh động sẽ góp phần đáng kể vào hoạt động dạy - học Góp phần nâng cao hiệuquả tri giác hoạt động học của học sinh
Trang 122 Thực trạng của vấn đề cần giải quyết
* Khó khăn
Trường THCS Mường Khoa thuộc vùng đặc biệt khó khăn của huyện, cótrên 98% học sinh là học sinh dân tộc thiểu số Trong năm học có mặt bằng họcsinh phần lớn là trung bình, điều kiện học tập của học sinh chưa được gia đìnhquan tâm, ngoài giờ học ở trường các em phải lao động giúp đỡ gia đình Dân trínhìn chung còn thấp, nhiều phụ huynh khó có khả năng kèm cặp và kiểm traviệc học tập của con em mình
Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường chưa đủ đảm bảo cho việc thựchiện bài dạy có ứng dụng công nghệ thông tin, thiết bị được cấp về còn thiếunhiều chủng loại, chất lượng không cao
Địa phương có điều kiện sinh hoạt còn khó khăn, các trang thiết bị điệntrong gia đình còn ít, sự hiểu biết về công nghệ thông tin còn mới lạ
Bên cạnh một số học sinh có ý thức học tập, yêu thích môn học còn rấtnhiều học sinh sợ học, không coi trọng môn học, trong quá trình học không tíchcực, tự giác Việc thảo luận nhóm hoặc hoạt động cá nhân để trả lời câu hỏi giáoviên yêu cầu còn lúng túng, mất nhiều thời gian, nhiều học sinh còn có thói quentrông chờ, ỷ lại vào bạn khác…
Qua điều tra khảo sát cho thấy:
* Tổng số học sinh toàn khối: 67 em
* Cơ sở vật chất:
- Phòng học: 2 phòng
- Bàn ghế: 34 bộ 2 chỗ ngồi (đủ)
- Ánh sáng: đảm bảo
- Đồ dùng trực quan: Có nhưng chưa đầy đủ
- Tài liệu: + Sách giáo khoa: đủ
+ Sách bài tập: Không có cho học sinh
Trang 13+ Tài liệu tham khảo: không có.
* Chương trình:
Phân môn công nghệ 8 gồm 52 tiết, trong đó:
Phần 1: Vẽ kĩ thuật 15 tiết cả tiết kiểm tra 1 tiết
Phần 2: Cơ khí 15 tiết cả tiết ôn tập và kiểm tra học kì I
Phần 3: Kĩ thuật điện 22 tiết cả tiết kiểm tra 1 tiết, ôn tập và kiểm tra học kì II
Hệ thống kiến thức được sắp xếp theo 3 phần riêng biệt: Vẽ kĩ thuật; Cơ khí
và Kĩ thuật điện
* Đối tượng học sinh
Trong năm học 2015-2016 tôi được BGH phân công giảng dạy môn côngnghệ của toàn cấp, tôi đã tiến hành dậy thử nghiệm việc sử dụng hình ảnh động vàomột số nội dung công nghệ lớp 8B Kết thúc năm học chất lượng bộ môn của lớp8B có những kết quả khả quan hơn so với kết quả của lớp 8A không áp dụng kinhnghiệm này vì vậy năm học 2016 - 2017 tôi đã tiến hành áp dụng kinh nghiệm nàycho lớp 8B ở trường THCS Mường Khoa Cụ thể như sau:
* Chất lượng bộ môn năm học trước: 2015 – 2016
* Dùng phép điều tra nhanh (T- test) đầu năm học 2016-2017
Lớp 8A: 56,3% học sinh thích học môn công nghệ; 43,7% học sinh khôngthích học
Lớp 8B: 71,4% học sinh thích học môn công nghệ; 28,6% học sinh khôngthích học
Trong thực tế việc giảng dạy và học tập bộ môn Công nghệ của giáo viên
và học sinh ở trường trung học cơ sở Mường Khoa có sử dụng công nghệ thôngtin, hình ảnh động trong giảng dạy còn hạn chế Vì vậy với nhiều bài học chỉ sửdụng hình ảnh trong SGK các em không thể hình dung ra kiến thức đó được lấy
từ đâu, mà chỉ là học máy móc trong SGK, các em chưa liên hệ được kiến thức
cũ và kiến thức mới Môn Công nghệ lớp 8, mỗi phần, mỗi bài học, học sinh
Trang 14thường phải dựa vào việc quan sát các tranh ảnh, hình ảnh để nắm vững thôngtin bổ sung cho kênh chữ, khai thác kiến thức từ các kênh hình để trình bàythành nguyên lí làm việc của cơ cấu hay của máy đó
Công nghệ là một ngành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, có nhiệm
vụ sản xuất các vật liệu, máy, kết cấu công trình cho các ngành sản xuất, dịch
vụ và cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội Ngày nay khoa học và công nghệ đangphát triển nhanh chóng, các ngành công nghiệp truyền thống như: Cơ khí, điện,hóa chất được hiện đại hóa và nhiều ngành công nghiệp mới như: điện tử, thôngtin, sinh học xuất hiện và phát triển mạnh mẽ
Môn Công nghệ lớp 8 sẽ trang bị cho các em một số kiến thức kỹ thuật cơbản, một số quy trình công nghệ và kỹ năng lao động đơn giản về cơ khí và điện.Với những điều được học, các em sẽ áp dụng trong đời sông hàng ngày, đồngthời góp phần hướng nghiệp để các em lựa chọn hướng đi thích hợp sau khi tốtnghiệp THCS
Môn công nghệ mang nhiều tính kỹ thuật, tính thực tiễn và gần gũi vớiđời sống, vì vậy việc học tập kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành kỹnăng và tư duy công nghệ, tập cho các em biết vân dụng kiến thức vào thực tế,qua đó gây thêm sự hứng và lòng say mê học tập đối với môn công nghệ
SKG công nghệ 8 có 170 hình vẽ, ảnh chụp và 61 bảng biểu, sơ đồ Cáchình vẽ là nguồn thông tin mang kiến thức và giúp giáo viên đổi mới phươngpháp giáo dục Tuy nhiên: Trong thực tế giảng dạy, việc đưa vào những hình ảnhđộng để hướng dẫn học sinh nắm kiến thức còn ít, nếu có đưa vào thì chỉ là những
mô hình mà mô hình thường nhỏ khi hướng dẫn học sinh quan sát các em khôngnhìn thấy rõ; tính sử dụng không cao có khi bị hỏng cái này hoặc hỏng cái kia dẫnđến không hoạt động được; một vấn đề muốn khai thác nhưng không thể mangnhững hình ảnh động ngoài thực tế đến lớp được vì nó công kềnh, phức tạp
Trong hoạt động học nhiều học sinh chưa tích cực chủ động quan sát hoặc cóquan sát thì quan sát qua loa mà không chịu tư duy; các em cũng ít đọc thông tin
mà chỉ trông chờ vào thầy và các bạn Một số cấu tạo, nguyên lý làm việc và ứngdụng trừu tượng với các em, các em chưa từng được biết đến Vì có thể các embiết được cấu tạo còn các em chưa tưởng tượng ra chúng hoạt động như thế nào.Nếu có giải thích, mô tả, và nêu nguyên lý làm việc, ứng dụng thì các em chỉ giảithích và nêu theo cách học thuộc thông tin trong sách giáo khoa mà không hiểu rõbản chất, nguyên lí hoạt động của cơ cấu đó, nên rất dễ quên dẫn đến kết quả họctập chưa cao
Ví dụ: Khi hoc sinh nghiên cứu thông tin bảng 13.1 kết hợp quan sát hình 13.1 Bản vẽ lắp bộ vòng đai để nêu trình tự đọc bản vẽ Nếu cho các em quan sát bản vẽ nêu cách đọc thì các em chỉ dựa vào bảng 13.1 để đọc ra nhưng sẽ nhiều em
Trang 15không hiểu được là kiến thức đó được lấy từ đâu Nhưng khi sử dụng hình ảnh, hình ảnh động chiếu từng nội dung của bản vẽ để học sinh lần lượt đọc thì các em sẽ rất
dễ hiểu và đọc được ngay.
Hoặc ví dụ: Nghiên cứu bài 30: “Biến đổi chuyển động”, không những cần
có hình ảnh máy khâu đạp chân và cơ cấu truyền và biến đổi của chúng mà cần có hình ảnh động về hoạt động của chiếc máy khâu đạp chân Vì vậy phải sử dụng công nghệ thông tin - đưa hình ảnh động về hoạt động của cơ cấu truyền và biến đổi chuyển động của chiếc máy khâu đạp chân cho học sinh quan sát thì các em sẽ nhận ra ngay được nguyên lí hoạt động của các cơ cấu này.
Trong hoạt động dạy một số giáo viên chưa chú trọng việc dạy học sinh làmnhư thế nào để nhớ rõ ràng cụ thể một cách bền vững cấu tạo, nguyên lý hoạt động
và ứng dụng của cơ cấu đó, mà chỉ đưa ra hình sách giáo khoa để khai thác Nếumột số học sinh không hình dung ra được như thế nào thì giáo viên cũng chỉ táihiện lại bằng lý thuyết mà thôi hoặc có giải thích thì cũng mất nhiều thời gian màchưa chắc học sinh đã hiểu nên chất lượng giảng dạy cũng chưa cao Qua thựctiễn, kinh nghiệm giảng dạy và trao đổi với đồng nghiệp, tôi thấy rằng :
+ Trong sách giáo khoa Công nghệ 8 mỗi bài đã có các hình ảnh để giúpgiáo viên hướng dẫn các em lĩnh hội kiến thức Song đôi khi quan sát các hìnhảnh đó học sinh vẫn chưa hiểu rõ được vấn đề cần tìm hiểu Ví dụ như tìm hiểu
về nguyên lý hoạt động của cơ cấu tay quay - con trượt, nếu chỉ hướng dẫn các
em quan sát hình ảnh trong sách giáo khoa để tìm hiểu cấu tạo, nguyên lý làmviệc và ứng dụng của cơ cấu này thì các em chỉ nắm được cấu tạo, còn nguyên
lý làm việc, ứng dụng của cơ cấu này các em chỉ nắm được là do đọc và ghinhớ lý thuyết, trí tưởng tượng của các em tốt hoặc các em đã từng thấy trongthực tế còn đại đa số là các em không hình dung ra được Do vậy kết quả dạy vàhọc không cao
+ Hình ảnh động là hệ thống cung cấp nguồn kiến thức, hình thành vàrèn luyện kỹ năng cho học sinh Nó vừa làm nhiệm vụ cung cấp, định hướng trithức vừa là phương tiện để giáo viên hướng dẫn học sinh cách học, cách khaithác tri thức Đồng thời, tạo điều kiện cho học sinh trong quá trình học tập vừatiếp thu được kiến thức, vừa rèn luyện được các kỹ năng và nắm vững phươngpháp học tập, tạo hứng thú cho học sinh Tuy nhiên hình ảnh dùng để dạy họctrong Công Nghệ 8 vẫn chưa đủ để có thể khai thác tốt lượng kiến thức cầntruyền đạt Vì vậy việc đưa hình ảnh động vào giảng dạy có sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin vào dạy học môn Công nghệ lớp 8 là rất cần thiết Thực tếkhông phải cứ quan sát vào hình ảnh và nghiên cứu nội dung kiến thức sách giáo
khoa mà nắm được kiến thức Ví dụ như quan sát hình ảnh chiếc máy khâu đạp
Trang 16chân ở SGK và nghiên cứu nội dung kiến thức trong sách giáo khoa rất khó để hiểu được rõ ràng nguyên lí hoạt động của bàn đạp, thanh chuyền, vô lăng và kim khâu, hoặc chỉ quan sát hình ảnh cơ cấu tay quay - con trượt và nghiên cứu nội dung thông tin SGK học sinh rất khó hiểu được nguyên lý làm việc của cơ cấu này
Hay ví dụ: Trong phần chú ý ở cuối bài “ Bản vẽ lắp” Giáo viên sử dụng hình ảnh động để chiếu lần lượt từng chú ý trên bản vẽ giúp học sinh dễ hiểu và dễ nhớ Nếu chỉ cho học sinh đọc phần chú ý không thì học sinh rất khó hiểu và không đọng lại được kiến thức trong đầu các em
Trang 173 Các giải pháp/biện pháp thực hiện
3.1 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Với mục tiêu dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạođiều kiện để học sinh “suy nghĩ nhiều hơn, làm việc nhiều hơn” trước mỗi bàihọc, tôi luôn xác định rõ mục tiêu của bài dạy về các mặt: kiến thức, kỹ năng,thái độ cần đạt được ở học sinh là những gì? Phải chú ý rèn luyện những vấn đề
gì về tình cảm và thái độ của học sinh…Từ đó lập kế hoạch tổ chức cho mỗihoạt động của học sinh (có thể tổ chức cho học sinh hoạt động cá nhân, hoạtđộng theo nhóm nhỏ hoặc hoạt động toàn lớp ) nhằm mục tiêu chiếm lĩnh mộtkiến thức hoặc rèn luyện một kỹ năng cụ thể Xác định rõ trọng tâm của từng bài
để từ đó phân phối thời gian cho các hoạt động hợp lý Trong mỗi hoạt động tùytheo khối lượng kiến thức của bài, giáo viên có thể phát huy tính tích cực họctập của học sinh ở mức độ khác nhau (có thể giáo viên thực hiện, có thể giáoviên điều khiển học sinh tìm tòi thực hiện một vài phần, có thể giáo viên yêu cầuhọc sinh nghiên cứu để tìm ta câu trả lời…) Mức độ yêu cầu học sinh tăng dần
từ dễ đến khó Trong quá trình nghiên cứu và áp dụng sáng kiến này tôi đã kếthợp sử dụng một số phương pháp sau:
a Phương pháp điều tra khảo sát:
* Vai trò, tác dụng:
- Điều tra khảo sát việc nắm bắt kiến thức của học sinh, những thuận lợi,khó khăn trong quá trình áp dụng đề tài từ đó có kế hoạch, biện pháp phù hợptrong quá trình giảng dạy với từng lớp để đạt được kết quả học tập tốt Khảo sátchương trình, tìm hiểu những tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu
* Các bước tiến hành:
Ngay sau khi nhận bàn giao chương trình tôi đã tiến hành dạy thể nghiệm 1tiết tại lớp 8B (có ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng hình ảnh động)
Tiết 5 – Bài 6: BẢN VẼ CÁC KHỐI TRÒN XOAY
* Nhận xét của bản thân đối với tiết dạy:
- Ưu điểm:
+ Qua tiết dạy tôi thấy trong quá trình giảng dạy có ứng dụng công nghệthông tin, sử dụng hình ảnh động học sinh rất hứng thú trong quá trình học tập,học sinh hăng hái phát biểu, việc truyền thụ kiến thức của giáo viên và việc thu
Trang 18nhận kiến thức của học sinh dễ dàng và thuận tiện hơn Đa số học sinh hiểu bài
và kết quả kiểm tra sau tiết học đạt cao
+ Các em phải làm việc với cường độ cao hơn (quan sát hình ảnh, nghiêncứu thông tin, trả lời câu hỏi ) đòi hỏi học sinh phải tập chung cao để trả lời câuhỏi
- Hạn chế:
+ Do chưa thường xuyên được học có ứng dụng công nghệ thông tin nêncác em còn hiếu kì, một số em chưa tập chung vào học tập mải quan sát hìnhảnh mà giáo viên chiếu lên
* Để nắm bắt được chất lượng học tập của học sinh, sau tiết học tôi phát phiếukiểm tra (10 phút) Lớp 8A là lớp không ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụnghình ảnh động vào bài dạy Lớp 8B là lớp ứng dụng công nghệ thông tin, sửdụng hình ảnh động vào bài dạy
Kết quả đạt như sau:
dễ dàng hơn, học sinh hiểu bài hơn
* Hiệu quả: Như vậy qua biện pháp này bản thân tôi đã nhận định được
thực trạng trong giảng dạy bộ môn Công nghệ, việc đưa công nghệ thông tin đặcbiệt là sử dụng hình ảnh động vào giảng dạy bộ môn Công nghệ là cần thiết và
từ đó rèn luyện cho học sinh khả năng tư duy lô gíc, tính tích cực, chủ động Từ