Mua bán hàng hóa qua sở giao dịch

Sở giao dịch hàng hoá Theo điều 6 - NĐ158/2006 NĐ-CP và điều 67 Luật TM, Sở Giao dịch hàng hóa là pháp nhân được thành lập và hoạt động dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Cùng với đà phát triển không ngừng của hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa, hình thức giao dịch truyền thống trao tay, mua đứt bán đoạn đã thể hiện những điểm không còn phù hợp Sự ra đời của loại hình Sở giao dịch hàng hóa trở thành tất yếu khách quan Sở giao dịch hàng hóa ra đời sẽ kết nối trực tiếp sản xuất hàng hóa với nhu cầu thị trường, hơn thế nữa, nó còn có thể là trung tâm kết nối thị trường hàng hóa trong nước và quốc tế Loại hình sở giao dịch hàng hóa còn thu hút được sự tham gia trực tiếp của các định chế tài chính, quỹ đầu tư, giúp huy động vốn hiệu quả, nhanh chóng cho sản xuất Sự thành công của một số sở giao dịch lớn trên thế giới như sở giao dịch về kim loại màu, cà phê ở London, New York, mặt hàng bông ở Bombay, Chicago hay mặt hàng lúa

mì ở Rotterdam, Milan… là những mô hình mẫu mực đáng phải học hỏi

Đối với Việt Nam, là một nước vốn tự hào về vị trí dẫn đầu về xuất khẩu một số mặt hàng nông sản như gạo, cà phê, tiêu… thì hiện trạng bị ép giá, hay điệp khúc “được mùa, mất giá” do phải chạy theo thị trường, tiêu chuẩn hàng hóa không được công nhận rộng rãi vẫn diễn ra gây thiệt thòi cho các doanh nghiệp, đặc biệt là người nông dân Cái mà các nhà xuất khẩu Việt Nam cần hiện nay chính là những công cụ dự phòng và hạn chế biến động giá, những thứ có thể tìm thấy trong hình thức sở giao dịch tập trung

Để bắt kịp với nhu cầu, xu thế phát triển chung của thị trường, Nhà nước

đã ban hành khung pháp lý, tạo điều kiện cho sự ra đời, điều chỉnh hoạt động của sở giao dịch hàng hóa tại Mục 3, các điều từ 63 đến 73, Luật thương mại

đưa vào trong luật Đi kèm với nó, ngày 28/12/2006, Thủ tướng Chính Phủ ban hành Nghị định số l58/2006/NĐ-CP hướng dẫn việc thành lập sở giao dịch hàng hóa và mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa tập trung Mới đây nhất, ngày 10/02/2009, Bộ Tài chính đã ban hành thông tư 03/2009/TT-BCT hướng dẫn hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp Giấy phép thành lập và quy định chế độ báo cáo của Sở Giao dịch hàng hóa.

Bài tiểu luận dưới đây của nhóm lớp A15 không ngoài mục đích tìm hiểu, phân tích để có cái nhìn và cách hiểu rõ hơn về hình thức sở giao dịch hàng hóa theo Luật thương mại Việt Nam 2005 Với thời gian và trình độ còn những hạn chế, bài tiểu luận không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định, rất mong nhận được sự đóng góp của thầy giáo và các bạn

I Các khái niệm

1 Sở giao dịch hàng hoá

Theo điều 6 - NĐ158/2006 NĐ-CP và điều 67 Luật TM, Sở Giao dịch hàng hóa là pháp nhân được thành lập và hoạt động dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần theo quy định của Luật Doanh nghiệp và quy định của Nghị định 158/2006 NĐ- CP với các chức năng sau đây:

a) Cung cấp các điều kiện vật chất - kỹ thuật cần thiết để giao dịch mua bán hàng hoá;

b) Điều hành các hoạt động giao dịch;

c) Niêm yết các mức giá cụ thể hình thành trên thị trường giao dịch tại từng thời điểm

2 Hàng hoá giao dịch tại sở giao dịch

3 Chất lượng, đơn vị đo lường và các tiêu chuẩn khác của hàng hoá do Sở Giao dịch hàng hóa công bố phù hợp với pháp luật về tiêu chuẩn, đo lường hiện hành

Trên thực tế, kể từ năm 2002, các cơ quan, ban ngành, hiệp hội ngành nghề và không ít doanh nghiệp đã quan tâm đến đề án hình thành sở giao dịch hàng hóa và không dưới 6 dự án xin thành lập sở giao dịch đã được gửi lên Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) Tuy nhiên, mãi đến năm 2008 mới có Sàn giao dịch cà phê do Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) kết hợp với UBND tỉnh Đắk Lắk thực hiện Trung tâm Giao dịch cà phê Buôn Ma Thuột (tên gọi của sàn giao dịch) đã được khánh thành nhưng kỳ thực chỉ nhằm lấy ngày và chưa chính thức hoạt động

3 Mua bán hàng hoá qua sở giao dịch hàng hoá

Theo điều 63 Luật Thương mại năm 2005, mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó các bên thỏa thuận thực hiện việc mua bán một lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định qua Sở giao dịch hàng hoá theo những tiêu chuẩn của Sở giao dịch hàng hoá với giá được thỏa thuận tại thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàng được xác định tại một thời điểm trong tương lai

4 Hợp đồng mua bán tại Sở giao dịch

Theo điều 64 Luật Thương mại, hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hoá bao gồm hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn

4.1. Hợp đồng kì hạn

• Khái niệm: Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận, theo đó bên bán cam kết giao

và bên mua cam kết nhận hàng hoá tại một thời điểm trong tương lai theo hợp đồng Nói cách khác đây là hợp đồng mua bán theo giá hàng hiện tại nhưng lại thanh toán theo giá hàng trong tương lai

• Ví dụ: Một người dự đoán giá cà phê sau 3 tháng sẽ hạ nên dù không có

hàng nhưng người này vẫn kí hợp đồng bán cà phê Robusta theo giá 800USD/1 tấn với hạn giao 3 tháng Sau 3 tháng, giá cà phê hạ xuống chỉ còn 700USD/1 tấn Do đó, người này được hưởng chệnh lệch giá là 100USD/1 tấn

4.2. Hợp đồng quyền chọn

• Khái niệm: Hợp đồng về quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán là thỏa thuận, theo đó bên mua quyền có quyền được mua hoặc được bán một hàng hóa xác định với mức giá định trước (gọi là giá giao kết) và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này (gọi là tiền mua quyền) Bên mua quyền có quyền chọn thực hiện hoặc không thực hiện việc mua hoặc bán hàng hóa đó (Điều 64 khoản 3 Luật Thương Mại Việt Nam 2005)

• Ví dụ: Công ty cà phê X có lô cà phê trị giá 200000 USD Công ty Y kí

hợp đồng quyền chọn với công ty X, theo đó, lô cà phê sẽ được giao sau 1 năm với điều kiện công ty Y phải trả một khoản tiền mua quyền là

5000USD Sau một năm, nếu giá trị của lô cà phê này tăng lên 210000USD, thì công ty Y được lợi và sẽ thực hiện việc mua bán này và nhận hàng Nếu giá trị của lô cà phê giảm xuống còn 190000USD thì công ty Y sẽ bị thiệt nếu thực hiện hợp đồng này, do đó công ty Y chọn quyền chọn mua và không nhận hàng nữa Trong trường hợp này, công ty

Y vẫn phải mất 5000USD tiền mua quyền cho công ty X

4.3. So sánh hai loại hợp đồng: Hợp đồng kì hạn và Hợp đồng quyền

chọn.

• Giống nhau:

- Chủ thể của hợp đồng là người bán và người mua

- Đối tượng của hai hợp đồng đều là những hàng hóa nhất định, thường là hàng hóa có lượng cung cầu cao và được bán với số lượng lớn Vì vậy, danh mục hàng hóa phải được quy định cụ thể bởi cơ quan có thẩm quyền

- Thời điểm giao kết hợp đồng khác với thời điểm thực hiện hợp đồng

- Mục đích chính là hưởng chệnh lệch do biến động về giá giữa thời điểm

kí kết hợp đồng và thời điểm thực hiện hợp đồng

- Thị trường mua bán là Sở giao dịch hàng hóa

• Khác nhau:

• Không mất phí

Dễ gặp phải nhiều rủi ro hơn do không

thực hiện hợp đồng trong trường hợp

thấy bị lỗ thì người đó bị thua lỗ một

khoản gọi là phần chênh lệch Khoản

chênh lệch này thường lớn hơn mức

phí mua quyền của hợp đồng quyền

chọn

• Mất phí mua quyền

Khả năng phòng ngừa rủi ro tốt hơn do người mua quyền có quyền thực hiện việc mua hoặc bán hàng hóa đó nếu thấy giá cả hàng hóa đó bất lợi cho mình và chỉ mất tiền phí

5 Thành viên của Sở giao dịch hàng hoá

Theo điều 17 Nghị định 158/2006/NĐ-CP, thành viên của Sở Giao dịch hàng hóa bao gồm:

a) Thương nhân môi giới

Điều này cũng quy định rằng chỉ những thành viên kinh doanh của Sở Giao dịch hàng hóa mới được thực hiện các hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa và chỉ các thành viên môi giới mới được thực hiện các hoạt động môi giới mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa

II Quy định pháp luật có liên quan

2 Bộ Thương mại chịu trách nhiệm trước Chính phủ quản lý hoạt động mua bán

hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa Bộ Thương mại thực hiện các nhiệm vụ sau đây:

a) Trình Chính phủ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa;

b) Quyết định việc thành lập và hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa, phê chuẩn Điều lệ hoạt động và phê chuẩn việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa; ban hành danh mục hàng hoá được phép giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa;

c) Thực hiện các biện pháp quản lý cần thiết trong trường hợp khẩn cấp;d) Tổ chức thanh tra, kiểm tra các hoạt động liên quan đến mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa;

đ) Quy định lộ trình và điều kiện cho thương nhân Việt Nam tham gia giao dịch mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa ở nước ngoài trong từng thời kỳ;

e) Thực hiện các nội dung quản lý nhà nước khác theo chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của Bộ Thương mại

3 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm hướng dẫn chế độ thanh toán

trong hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa; quy định cụ thể điều kiện hoạt động của Trung tâm thanh toán

4 Bộ Tài chính có trách nhiệm hướng dẫn các chế độ về thuế, phí, lệ phí đối

với hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa; phối hợp với Bộ

Thương mại trong việc thẩm tra năng lực tài chính của các sáng lập viên của Sở Giao dịch hàng hóa.

5 Bộ Kế hoạch và Đầu tư có trách nhiệm phối hợp với Bộ Thương mại trong

việc thẩm tra tính khả thi của việc thành lập Sở Giao dịch hàng hóa

6 Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân cấp

tỉnh thực hiện việc quản lý hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình

1.2. Xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo và giải quyết tranh

chấp

1.2.1 Giải quyết tranh chấp

Tranh chấp liên quan đến hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa được giải quyết theo quy định về giải quyết tranh chấp trong thương mại của Luật Thương mại và pháp luật liên quan

1.2.2 Giải quyết khiếu nại, tố cáo

Việc khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa được giải quyết theo quy định của pháp luật hiện hành về giải quyết khiếu nại, tố cáo

1.2.3 Thẩm quyền, thủ tục xử lý vi phạm hành chính

Thẩm quyền và thủ tục xử lý vi phạm hành chính được thực hiện theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

1.3. Thực hiện biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp

Theo điều 72 Luật Thương mại 2005, hoạt động của sở giao dịch có thể được quản lý bởi Bộ Thương mại khi xảy ra trường hợp khẩn cấp (khi xảy ra hiện tượng rối loạn thị trường hàng hoá làm cho giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa không phản ánh được chính xác quan hệ cung cầu) bằng các biện pháp sau đây:

a) Tạm ngừng việc giao dịch qua Sở giao dịch hàng hoá;

b) Hạn chế các giao dịch ở một khung giá hoặc một số lượng hàng hóa nhất định;

c) Thay đổi lịch giao dịch;

d) Thay đổi Điều lệ hoạt động của Sở giao dịch hàng hoá;

đ) Các biện pháp cần thiết khác theo quy định của Chính phủ

2. Quy định về thành lập, hoạt động của sở giao dịch

2.1. Điều kiện thành lập

Điều kiện thành lập Sở Giao dịch hàng hoá được quy định trong điều 7, 8

- NĐ 158/2006/NĐ-CP và thông tư 03/2009/TT-BCT ngày 10/02/2009

• Thẩm quyền cho phép thành lập Sở Giao dịch hàng hóa

Bộ trưởng Bộ Thương mại quyết định cấp, cấp lại, sửa đổi, bổ sung Giấy phép thành lập Sở Giao dịch hàng hóa; phê chuẩn Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa

• Điều kiện thành lập Sở Giao dịch hàng hóa

1 Vốn pháp định là một trăm năm mươi tỷ đồng trở lên;

2 Điều lệ hoạt động phù hợp với quy định;

3 Giám đốc hoặc Tổng giám đốc phải có bằng đại học, cử nhân trở lên và có thời gian công tác trong lĩnh vực kinh tế - tài chính ít nhất là 05 năm; có đủ năng lực hành vi dân sự và không thuộc đối tượng bị cấm quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp;

4 Các điều kiện khác theo quy định của Luật doanh nghiệp

2.2. Hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở giao dịch hàng hoá

• Thời gian giao dịch

Theo điều 33 Nghị định 158/2006/NĐ-CP, Sở Giao dịch hàng hóa phải công bố thời gian giao dịch cụ thể, bao gồm ngày giao dịch, phiên giao dịch, thời gian khớp lệnh giao dịch và giờ mở cửa, đóng cửa của ngày giao dịch Trong một số trường hợp, Sở Giao dịch hàng hóa có thể tạm thời thay đổi thời gian giao dịch Các trường hợp này bao gồm:

a) Hệ thống giao dịch có sự cố dẫn đến việc không thể thực hiện các lệnh giao dịch như thường lệ;

b) Quá nửa số thành viên có sự cố về hệ thống chuyển lệnh giao dịch;

c) Các trường hợp bất khả kháng theo quy định của pháp luật

Khi xảy ra các trường hợp nói trên, Sở Giao dịch hàng hóa phải tạm ngừng giao dịch cho đến khi sai sót được khắc phục Trường hợp không khắc phục được trong phiên giao dịch thì phiên giao dịch được coi là kết thúc vào lần khớp lệnh ngay trước đó.

• Hạn mức giao dịch

Tổng hạn mức giao dịch đối với một loại hàng hoá của toàn bộ các hợp đồng đang trong thời hạn giao dịch không được vượt quá 50% tổng khối lượng hàng hoá đó được sản xuất tại Việt Nam của năm ngay trước đó Hạn mức giao dịch của một thành viên không được vượt quá 10% tổng hạn mức giao dịch Sở Giao dịch hàng hóa có quyền quy định hạn mức giao dịch cụ thể thoả mãn quy định trên Trong trường hợp cần thiết, để đảm bảo an ninh kinh tế và bình ổn thị trường, Bộ trưởng Bộ Thương mại có quyền thay đổi tổng hạn mức giao dịch đối với từng loại hàng hoá

• Phương thức giao dịch

Sở Giao dịch hàng hóa tổ chức giao dịch theo phương thức khớp lệnh tập trung, trên cơ sở khớp các lệnh mua và lệnh bán theo nguyên tắc xác định giá sau đây:

1 Là mức giá thực hiện đạt được khối lượng giao dịch lớn nhất;

2 Nếu có nhiều mức giá thoả mãn khoản 1 thì lấy mức giá trùng hoặc gần với giá thực hiện của lần khớp lệnh gần nhất;

3 Nếu vẫn có nhiều mức giá thoả mãn khoản 2 thì lấy mức giá cao nhất

• Nguyên tắc khớp lệnh giao dịch

Nguyên tắc khớp lệnh được thực hiện như sau:

1 Lệnh mua có mức giá cao hơn được ưu tiên thực hiện trước;

2 Lệnh bán có mức giá thấp hơn được ưu tiên thực hiện trước;

3 Trường hợp các lệnh cùng loại có cùng mức giá thì lệnh giao dịch nhập trước vào hệ thống giao dịch được ưu tiên thực hiện trước

• Công bố thông tin giao dịch của Sở Giao dịch hàng hóa

Sở Giao dịch hàng hóa phải công bố các thông tin sau đây:

1 Chỉ số giá giao dịch trên tổng lượng hàng hoá giao dịch trong từng ngày, bao gồm giá mở cửa, giá đóng cửa, mức giá cao nhất, mức giá thấp nhất và các mức giá được khớp đối với từng loại hàng hoá được giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa

2 Kết quả giao dịch theo phương thức khớp lệnh, nội dung khớp lệnh bao gồm loại hàng hoá, số lượng hàng hoá khớp lệnh bán với lệnh mua và các nội dung khác theo quy định của Điều lệ hoạt động

3 Các thông tin khác được quy định trong Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa

3 Trong một thời hạn nhất định theo quy định của Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa, thành viên kinh doanh phải bổ sung tiền ký quỹ khi có biến động giá Trường hợp không bổ sung tiền ký quỹ đúng hạn, Sở Giao dịch hàng hóa có quyền tất toán hợp đồng với thành viên kinh doanh

4 Trong trường hợp số dư tài khoản vượt mức ký quỹ theo quy định thì thành viên kinh doanh có quyền rút lại khoản vượt mức đó

• Thời hạn giao dịch hợp đồng

Thời hạn giao dịch hợp đồng qua Sở Giao dịch hàng hóa được tính từ phiên giao dịch đầu tiên của ngày đầu tiên giao dịch hợp đồng cho đến phiên giao dịch cuối cùng của ngày cuối cùng giao dịch hợp đồng Ngay sau khi hết thời hạn giao dịch hợp đồng, các bên nắm giữ hợp đồng có nghĩa vụ phải thực hiện hợp đồng

b) Giao nhận hàng hoá qua Trung tâm giao nhận hàng hoá

2 Các bên giao dịch hợp đồng quyền chọn có thể lựa chọn thực hiện theo một trong hai phương thức dưới đây:

a) Thực hiện quyền chọn;

b) Không thực hiện quyền chọn

3 Trước ngày cuối cùng giao dịch hợp đồng, theo quy định của Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa, Sở Giao dịch hàng hóa phải yêu cầu các thành viên kinh doanh lựa chọn việc thực hiện hợp đồng theo một trong hai phương thức nói trên

4 Các thành viên kinh doanh phải thông báo bằng văn bản cho Sở Giao dịch hàng hóa theo quy định của Điều lệ hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa trong trường hợp lựa chọn thực hiện hợp đồng bằng phương thức giao nhận hàng hoá

5 Trường hợp lựa chọn thực hiện hợp đồng bằng phương thức giao nhận hàng hoá, trong một thời hạn nhất định theo quy định của Sở Giao dịch hàng hóa, thành viên kinh doanh có nghĩa vụ:

a) Nộp tiền vào tài khoản nếu là bên mua;

b) Giao hàng vào Trung tâm giao nhận hàng hoá nếu là bên bán

• Thanh toán bù trừ