Bài giảng THẤT NGHIỆP

Người có trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, nhưng không hề có hành động đi tìm kiếm việc làm Chú ý: Các trường hợp không được xem là thất nghiệp... Bao gồm những người làm việ

Thất nghiệp

Đặng Đình Thắng

Khoa Kinh tế

Đại học Kinh tế TP.HCM

Nội dung trình bàyCác khái niệm

• Biện pháp làm giảm tỷ lệ thất nghiệp

Câu hỏi thảo luận và tài liệu tham khảo

CÁC KHÁI NIỆM

hoặc tạo điều kiện

tăng thêm thu nhập

Thất nghiệp

Khái niệm - là những người trong độ tuổi lao

việc nhưng chưa có việc làm

Năm 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

% 6.85 6.74 6.42 6.28 6.01 5.78 5.60 5.31 4.82 4.64 4.65

Bảng 1 - Tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi lao động

tại Việt Nam ở khu vực thành thị từ 1998 đến 2008

Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam ( http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=8603 )

Thất nghiệp

1 Người ngoài tuổi lao động, cho

dù đang tìm việc và không có

việc làm

2 Người có trong độ tuổi lao

động, có khả năng lao động,

nhưng không hề có hành động

đi tìm kiếm việc làm

Chú ý: Các trường hợp không được xem là thất nghiệp

Bao gồm những người làm việc và những người thất nghiệp

Lực lượng lao động

Có việc

Có việc

Thất nghiệp

Thất nghiệp

Ngoài lực lượng lao động

Ngoài lực lượng lao động

Tái tham gia thị trường Thành viên mới tham

gia

Công nhân thất vọng

Mất việc Tạm nghỉ

Bỏ việc

Về hưu Tạm nghỉ việc

Tìm được việc làm

Tìm việc mới Gọi lại làm việc

Hình 1 – Các luồng vận động trên thị trường lao động

PHÂN TÍCH THẤT NGHIỆP

Các loại thất nghiệp

• Thất nghiệp cơ học (frictional unemployment)

• Thất nghiệp cơ cấu (structural unemployment)

• Thất nghiệp chu kỳ (cyclical unemployment)

Thất nghiệp cơ học và thất nghiệp cơ cấu gộp chung lại

gọi là thất nghiệp tự nhiên Tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên

là tỷ lệ thất nghiệp khi thị trường lao động ở trạng thái cân bằng

Theo nguyên nhân gây ra thất nghiệp

Các loại thất nghiệp (tt)

Lượng lao động

Tiền lương thực tế

Cung lao động

Cầu lao động

L 1 L 0 L *

(w/P) 1

(w/P) 0

Thất nghiệp không tự nguyện

Thất nghiệp tự nguyện

Hình 2 – Phân loại thất nghiệp theo cung cầu lao động

• Thất nghiệp tự nguyện (voluntary unemployment)

• Thất nghiệp không tự nguyện (involuntary unemployment)

Theo cung và cầu lao động

Tỷ lệ thất nghiệp

Tỷ lệ thất nghiệp - Phản ánh % thất nghiệp so với lực lượng lao động, hay là tỷ lệ lực lượng lao động không có việc nhưng vẫn đăng ký tìm việc

• Bị sa thải, hay làm việc

chưa đủ thời gian quy định.

% U = U/LF x 100

Tỷ lệ thất nghiệp ở Vương quốc Anh Nguồn: http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?ID=12

Tỷ lệ thất nghiệp (tt)

Tỷ lệ thất nghiệp ổn định

Có việc làm (E lao động)

Có việc làm (E lao động)

Thất nghiệp (U lao động)

Thất nghiệp (U lao động)

Số người mất việc (l x E)

Số người tìm được việc (h x U)

Hình 3 – Mô hình chu chuyển lao động đơn giản trong nền kinh tế

Tỷ lệ lao động thất nghiệp phụ thuộc vào:

• Tỷ lệ người lao động bị mất việc làm l

• Tỷ lệ người lao động tìm được việc làm h

Ý nghĩa chính sách: Hạn chế tỷ lệ thất nghiệp trong dài hạn

U/ LF = l / (l + h)

Tỷ lệ thất nghiệp (tt)

Có hai lý do chủ yếu khiến tỷ lệ

thất nghiệp có thể cao tại

một thời điểm cụ thể là:

• Xác suất người lao động bị

mất việc cao

• Lao động thất nghiệp khó

tìm được việc nên thời gian

thất nghiệp thường kéo dài

Tỷ lệ thất nghiệp và thời gian thất nghiệp

Tỷ lệ thất nghiệp (tt)

Chú ý: Cần xem xét thất nghiệp có tính chất ngắn hạn hay dài hạn?

Ví dụ:

100 người TN = 99 người (1 tuần) + 1 người (101 tuần)

200 tuần TN = 99 tuần + 101 tuần

Vậy, phần lớn thời gian thất nghiệp rơi vào 1 người.

Ý nghĩa chính sách: Việc diễn giải số liệu thất nghiệp và thiết kế chính sách trợ giúp người thất nghiệp cho phù hợp

Hậu quả của thất nghiệp

Ảnh hưởng tới cuộc sống của cá nhân và

gia đình người bị thất nghiệp

Mức sống thấp hơn do mất nguồn thu nhập; kỹ năng chuyên môn

có nguy cơ bị giảm sự thành thạo; hạnh phúc gia đình bị đe dọa…

Ảnh hưởng tới xã hội

Ngân sách chịu tổn thất do phải chi phí trợ cấp cho người bị

thất nghiệp; các tệ nạn xã hội phát sinh kèm theo thất nghiệp…

Ảnh hưởng tới hiệu quả của nền kinh tế

Ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế; lãng phí nguồn nhân lực cho phát triển…

Một số giả thiết

Giả thiết thay thế liên thời gian

Giả thiết chuyển ngành

• Tiền lương thực tế thuận chiều với chu kỳ kinh doanh

• Cung lao động tương ứng với sự thay đổi trong tiền lương thực tế

Giải thiết này nhằm giải thích sự tồn tại của thất nghiệp

cơ cấu ngay cả trên thị trường lao động có tính cạnh tranh

Một cách giải thích thất nghiệp trong thực tế

Có 4 dạng lý thuyết tiền lương hiệu quả như sau:

• Sức khỏe của người lao động

Tần suất lương của những việc làm hiện có

Tìm kiếm việc làm

Tần suất

Mức lương $5 $8 $22 $25

Giả định: chỉ người lao động thất nghiệp mới tìm việc

Tần suất lương của những việc làm hiện có chỉ ra các mức lương của những công việc khác nhau trên thị trường lao động đối với một lao động thất nghiệp

Có 2 cách để xác định “quy tắc dừng”:

chiến lược không tối ưu vì nó làm tăng chí phí kinh

tế của người tìm việc

công việc người thất nghiệp sẽ dừng lại khi mức lương công việc mới cao hơn mức lương mà họ sẵn sàng chấp nhận ban đầu Chiến lược tìm việc tối ưu

Tìm kiếm việc làm

Chiến lược tìm kiếm việc làm

Mức lương yêu cầu

• Mức lương yêu cầu là mức lương giới hạn xác định người thất nghiệp chấp nhận hay từ chối việc làm của doanh nghiệp

• Mức lương yêu cầu w* được xác định tại giao điểm của MR

Tìm kiếm việc làm

Mức lương Mức lương

(a) Tỷ lệ chiết khấu tăng (b) Trợ cấp thất nghiệp tăng

Ý nghĩa chính sách: Tác động của bảo hiểm thất

nghiệp đối với số lượng lao động thất nghiệp

và thời gian thất nghiệp.

Tìm kiếm việc làm

Bảo hiểm thất nghiệp:

Các tác động tích cực:

• Giảm bớt các biến động bất thường

• Cải thiện kỹ năng

Mặt trái: làm tăng lượng lao động thất nghiệp và do:

• Ít nỗ lực để tìm việc làm

• Ít có nguyện vọng tìm kiếm sự đảm bảo việc làm khi

họ thương lượng

Biện pháp giảm tỷ lệ thất nghiệp

Đối với thất nghiệp chu kỳ:

Sử dụng các biện pháp kích cầu, mở rộng tài khóa

hoặc mở rộng tiền tệ

Đối với thất nghiệp chu kỳ:

Sử dụng các biện pháp kích cầu, mở rộng tài khóa

hoặc mở rộng tiền tệ

Đối với thất nghiệp tự nhiên:

• Dịch vụ giới thiệu việc làm;

• Hoạt động đào tạo;

• Việc di chuyển địa điểm cư trú;

• Chính sách tạo việc làm cho người khuyết tật;

• Cải tạo nông nghiệp, tăng cường đầu tư cho khu vực nông thôn…

Đối với thất nghiệp tự nhiên:

• Dịch vụ giới thiệu việc làm;

• Hoạt động đào tạo;

• Việc di chuyển địa điểm cư trú;

• Chính sách tạo việc làm cho người khuyết tật;

• Cải tạo nông nghiệp, tăng cường đầu tư cho khu vực nông thôn…

CÂU HỎI THẢO LUẬN

VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Khác biệt giữa thất nghiệp cơ học và thất nghiệp cơ

cấu là gì?

nhau không?

cả thất nghiệp cơ học và thất nghiệp cơ cấu không?

thất nghiệp tự nhiên)?

năng chuyển đổi giữa việc làm và thất nghiệp?

Câu hỏi thảo luận

• Người lao động thất nghiệp nên tìm việc theo chiến

lược tuần tự hay không tuần tự, vì sao?

• Thiết lập mức lương yêu cầu của người tìm việc?

• Thảo luận lý do tại sao mức lương yêu cầu khiến

người lao động bàng quan giữa tiếp tục tìm việc hay chấp nhận công việc?

• Thảo luận tác động của chế độ bảo hiểm thất nghiệp

đối với hành động tìm việc của người lao động?

• Thảo luận tác động của chế độ bảo hiểm thất nghiệp

đối với hành động sa thải người lao động của chủ doanh nghiệp?

• Tiền lương hiệu quả tác động như thế nào tới tỷ lệ

thất nghiệp trong nền kinh tế?

Câu hỏi thảo luận

Tài liệu tham khảo

• George J Borjas (2000), Labor economics – Second

edition Biên dịch bởi Nguyễn Trung Anh: Trường

Đại học Kinh tế TP.HCM

• N Gregore Mankiw (1994) Macroeconomics –

Second edition Dịch bởi Nguyễn Văn Ngọc và các

tác giả (1996) Hà Nội: Nhà xuất bản Thống Kê.

• Dương Tấn Diệp (2001), Kinh tế vĩ mô: Nhà xuất bản

Thống Kê.

• David Begg (2007), Marcoeconmics – 8th edition

Dịch bởi Nhóm giảng viên Khoa Kinh tế Đại học Kinh

tế Quốc dân Hà Nội: Nhà xuất bản Thống Kê.