BÀI GIẢNG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

BÀI GIẢNGDOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

1 Khái quát về doanh nghiệp nhà nước (DNNN)

1.1 Khái niệm DNNN:

DNNN trên thế giới

- yêu cầu giải quyết các mục tiêu kinh tế xã hội

và yêu cầu điều tiết vĩ mô

- Ở hầu hết các nước đều tồn tại khu vực kinh tế nhà nước và do đó đều có các cơ sở kinh tế

của nhà nước

DNNN trên thế giới (tt)

 Uỷ ban Châu Âu: DNNN là tất cả các DN mà nhà cầm quyền có thể dựa vào quyền sở hữu, quyền khống chế cổ phần hoặc có các điều lệ quản lý đối với DN để gây ảnh hưởng có tính chất chi phối trực tiếp hoăc gián tiếp đối với chúng.

1.1 DNNN trên thế giới (tt)

* Pháp: DNNN:

- Tính công hữu của quyền SH DN, nhờ đó CP xác lập

được địa vị lãnh đạo của NN đối với DN;

- Có địa vị pháp nhân độc lập;

- Thực hiện các hoạt động công thương độc lập,

- Là tổ chức kinh tế có hoạch toán lỗ lãi chứ không phải là đơn vị hành chính sự nghiệp củ chính phủ

* Thụy Điển , Phần Lan , Brazil, Mêhicô …đều xác định các doanh nghiệp, trong đó nhà nước chiếm trên 50%

DNNN trên thế giới (tt)

DNNN: Đặc tính chung:

 VỐN: Nhà nước chiếm trên 50 % vốn của DN, nhờ đó CP có thể gây ảnh hưởng có tính chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp đối với DN.

pháp nhân,

tư vốn ban đầu.

DNNN Ở Việt Nam

 Sắc lệnh số 104-SL 1948: “ Doanh nghiệp quốc gia là một

DN thuộc quyền sở hữu của quốc gia và do quốc gia điều khiển”

 Xí nghiệp quốc doanh (trong thương nghiệp): 50,60,70,80…

 Nghị định số 388 - HĐBT ngày 20/11/1991, ban hành

Quy chế về thành lập và giải thể DNNN: DNNN là một tổ chức kinh doanh do Nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách chủ sở hữu.

 Luật DNNN 1995: DNNN do Nhà nước sở hữu toàn

bộ tài sản và toàn quyền chi phối.

DNN Ở Việt Nam (tt)

nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, hoạt động dưới hình thức công ty nhà nước, công ty Cổ phần, công ty THHH (trước 1/7/2010)

đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ.” (sau

1/7/2010)

1.2 Đặc điểm của DNNN

 Về sở hữu : nhà nước SH toàn bộ VĐL hoặc có

cổ phần, vốn góp chi phối ( vốn của DN thuộc sở hữu nhà nước hoặc cơ bản thuộc về nhà nước)

 Về quyền quyết định hoặc quyền chi phối :

+ NN toàn quyền định đoạt: NN = 100% vốn

+ NN chi phối: NN có cổ phần, vốn góp chi phối:

- Điều lệ hoạt động,

- Bổ nhiệm, mnhiệm, cách chức …quản lý chủ chốt,

1.2 Đặc điểm của DNNN (tt)

* Về hình thức pháp lý: 3 hình thức

- Cty nhà nước : Luật DNNN 03 điều chỉnh

- Cty TNHH: Luật DN 05 điều chỉnh

- Cty Cổ phần: Luật DN 05 điều chỉnh

* Về tư cách pháp lý và trách nhiệm tài sản:

- Có tư cách pháp nhân (trừ TCT mẹ - con): hoạch toán kinh doanh, lấy thu bù chi và phải đảm bảo có lãi để tồn tại và phát triển…

- Có tài sản riêng và tự chịu trách nhiệm phần tài sản

riêng đó (TNHH).

1.3 Phân loại DNNN: nhiều tiêu chí

1.3.1 Hình thức tổ chức hoạt động:

a Công ty Nhà nước: (Luật DNNN 2003)

- Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ,

- Nhà nước thành lập, tổ chức quản lí, đăng ký hoạt động

và TV khác là tổ chức được NN uỷ quyền góp vốn

- Công ty TNHH 2 thành viên trở lên do Nhà nước sỡ hữu trên 50% vốn điều lệ và nắm quyền chi phối

Vấn đề: quyền chi phối

- Trong: cty TNHH và cty CP có vốn góp chi phối?

- Hai cty này điều chỉnh bởi Luật DN?

- Luật DN: >=65% + >= 75% ?

- Nhà nước: > 51% có chi phối được không?

- …không là DNNN mà chỉ là DN có 1 phần vốn của Nhà nước.

1.3.2 Căn cứ vào nguồn vốn

a DNNN do Nhà nước sở hữu toàn bộ VĐL:

 công ty nhà nước,

 công ty cổ phần nhà nước,

 công ty TNHH nhà nước 1 thành viên

 công ty TNHH nhà nước 2 thành viên trở lên

Nhà nước trực tiếp đầu tư vốn từ NSNN hoặc thông qua các công ty nhà nước hoặc tổ chức được Nhà nước chỉ định đầu tư vốn vào các doanh nghiệp này

1.3.2 Căn cứ vào nguồn vốn:

b DNNN do nhà nước sở hữu trên 50% VĐL + nắm quyền chi phối :

- công ty TNHH

- công ty cổ phần

thành viên (cổ đông) là nhà nước và các tổ chức khác trong đó nhà nước phải chiếm trên 50% vốn điều lệ + giữ quyền chi phối?

Công ty nhà nước được tổ chức dưới hình thức:

- Công ty nhà nước độc lập,

- Tổng công ty nhà nước

Lưu ý: Chuyển đổi cty nhà nước?

 Thực hiện theo lộ trình chuyển đổi hằng năm

 Chậm nhất trong thời hạn 4 năm kể từ ngày

1/7/2006: các công ty nhà nước được thành lập theo quy định của LDNNN 2003 phải chuyển đổi thành công ty TNHH hoặc CTCP theo quy định của Luật DN 05.

2.1.2 Đặc điểm Cty Nhà nước:

 SH VỐN: Cty nhà nước do NN sở hữu toàn bộ VĐL

+ VĐL: vốn do Nhà nước đầu tư + vốn tự tích luỹ được

bổ sung vào vốn nhà nước

+ VHĐ: vốn do cty tự huy động + các nguồn vốn khác

+ TNHH: người đại diện chủ SH Nhà nước chịu trách

nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn của Nhà nước đầu tư tại công ty.

2.1.2 Đặc điểm Cty Nhà nước:

 Luật điều chỉnh: Cty nhà nước được thành lập,

tổ chức quản lý và đăng ký hoạt động theo quy định của Luật DNNN

 Hình thức pháp lý: Cty Nhà nước được tổ chức dưới hình thức

- công ty nhà nước độc lập,

- tổng công ty Nhà nước

2.2 Phân loại công ty nhà nước

2.2.1 Căn cứ vào hình thức, công ty nhà nước:

 Cty nhà nước độc lập: không thuộc cơ cấu tổ chức của tổng công ty nhà nước:

- Cty NN độc lập có quy mô vốn lớn + chi phối DN khác.

- Cty NN có qui mô nhỏ (do người QĐ thành lập)

 Tổng công ty nhà nước ? 3 Tổng cty:

+ T1: Tổng cty do NN quyết định đầu tư và thành lập

+ T2: Tổng cty do các cty tự đầu tư và thành lập (MẸ-CON) + T3: Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước

2.2.2 Căn cứ vào mô hình tổ chức quản lý:

- Công ty Nhà nước có HĐQT:

+ H ĐQT: đại diện trực tiếp chủ sở hữu nhà nước

+ Ban kiểm soát,

+ Tổng giám đốc, các Phó tổng giám đốc,

+ Kế toán trưởng và bộ máy giúp việc;

Bao gồm:

+ T1:Tổng cty do NN quyết định đầu tư và thành lập

+ T3: Tổng cty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước

+ Công ty Nhà nước độc lập có quy mô vốn lớn giữ quyền

2.2.2 Căn cứ vào mô hình tổ chức quản lý: (tt)

- Công ty Nhà nước không có HĐQT:

của công ty và phải chịu trách nhiệm trước nhà

nước vệ kết quả hoạt động kinh doanh của công ty

2.3 Thành lập và đăng ký kinh doanh công ty Nhà

nước: Học viên tự nghiên cứu…

công ty nhà nước

2.3.2 Điều kiện thành lập mới công ty nhà nước

2.3.3 Trình tự, thủ tục thành lập mới công ty Nhà

nước:

2.4 Tổ chức quản lý công ty Nhà nước

2.4.1 Công ty Nhà nước không có HĐQT:

a Giám đốc:

 điều hành công ty,

 đại diện theo pháp luật của công ty

 phải chịu trách nhiệm trước người bổ nhiệm, người ký hợp đồng thuê và trước pháp luật về việc thực hiện các quyền, nhiệm vụ được giao

GIÁM ĐỐC CTY NN?

 Người nước ngoài?

 thường trú tại Việt Nam?

CTY NN ko cóHĐQT: (tt)

b Các phó giám đốc và kế toán trưởng:

- Các phó giám đốc: giúp giám đốc, uỷ quyền của giám đốc, chịu trách nhiệm trước giám đốc và

trước pháp luật

- Kế toán trưởng : tổ chức thực hiện công tác kế toán của công ty,… chịu trách nhiệm trước giám đốc và pháp luật về nhiệm vụ này.

Nhận xét

Mô hình tổ chức quản lí không có HĐQT:

- bộ máy quản lí của công ty nhà nước đơn giản

- đảm bảo tính độc lập, tự quyết và tự chịu trách nhiệm của giám đốc là rất cao.

2.4.2 Đối với cty Nhà nước có HĐQT

a Hội đồng quản trị:

- Chức năng:

+ là cơ quan đại diện trực tiếp chủ SH nhà nước

tại các cty nhà nước,

+ nhân danh công ty để quyết định mọi vấn đề…

trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của chủ sở hữu nhà nước.

a Hội đồng quản trị: (tt)

* Thành phần:

+ Chủ tịch HĐQT và các thành viên

+ TV chuyên trách: Chủ tịch H ĐQT và Trưởng BKS + và có thể có thành viên không chuyên trách.

a Hội đồng quản trị: (tt)

 Chế độ tập thể

 1 quí họp 1 lần

 Đa số (>1/2): ngang nhau , chủ tịch?

 Bắt buộc thi hành đối với toàn bộ công ty.

b Ban kiểm soát:

 Giúp Hội đồng quản trị kiểm tra, giám sát tính

hợp pháp, chính xác và trung thực trong quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh, trong ghi chép sổ sách kế toán, báo cáo tài chính và việc chấp hành điều lệ công ty, nghị quyết, quyết định của Hội

đồng quản trị và quyết định của Chủ tịch Hội

đồng quản trị.

c Tổng giám đốc:

 đại diện theo pháp luật, do HĐQT bn, thuê + người QĐ thành lập,

 điều hành hoạt động hàng ngày của cty,

 chịu trách nhiệm trước HĐQT và trước pl,

 TGĐ có quyền ko chấp hành NQ ko có lợi của HĐQT? (thực hiện + bảo lưu ý kiến)

2.5 Quyền và nghĩa vụ của công ty nhà nước

 2.5.1 Trong lĩnh vực quản lý vốn, tài sản của công ty Nhà nước

 2.5.2.Quyền và nghĩa vụ của công ty trong lĩnh vực kinh doanh

 2.5.3 Trong lĩnh vực tài chính

 2.5.4 Quyền và nghĩa vụ của công ty nhà nước khi tham gia hoạt động công ích

2.7.3 Chuyển đổi sở hữu cty NN

a) Cổ phần hoá công ty nhà nước:

Chuyển cty NN thành cty CP: NN bán một phần hoặc toàn bộ giá trị cty thông qua hình thức bán cổ phần.

…không phải là “tư nhân hóa” ?

 Hình thành các DN đa sở hữu cho mọi thành phần kinh

tế có thể tham gia, hợp tác cùng chia sẻ trách nhiệm,

chia sẻ rủi ro thị trường và cùng hưởng lợi

 Tạo ra cơ chế phân phối hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động

 Lưu ý: Riêng hình thức thứ tư: bán toàn bộ tài sản

doanh nghiệp?

CP hóa: vấn đề suy ngẫm?

 Việc bán cổ phần thiếu sự công khai, khép kín…?

 Chần chừ, trì hoãn sự tồn tại của DNNN với mục đích bám lấy

"bầu sữa" của NN…?

 Sợ mất quyền quản lý đối với DN trực thuộc, vì gắn với nó là lợi ích cá nhân, cục bộ…?

 Đánh giá sai (CỐ Ý) giá trị thực của số tài sản hiện có…?

 Thao túng công ty cổ phần dưới nhiều hình thức…?

 Lo ngại rằng sau khi công nhân được bán ưu đãi cổ phiếu sẽ đem

b) Bán toàn bộ một công ty Nhà nước:

sang sở hữu tập thể, cá nhân hoặc pháp nhân khác.

c) Bán một phần cty NN để thành lập cty TNHH

có 2 TV trở lên trong đó có 1 TV là đại diện chủ

SH phần vốn NN

động: NN ko thu tiền… điều kiện….

2.8 Tổng công ty nhà nước

2.8.1 Khái niệm, đặc điểm:

Tổng công ty nhà nước là hình thức liên kết kinh

tế trên cơ sở tự đầu tư, góp vốn giữa các công ty nhà nước, giữa công ty nhà nước với các doanh nghiệp khác hoặc được hình thành trên cơ sở tổ chức và liên kết các đơn vị thành viên có mối

quan hệ gắn bó với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác, hoạt động trong một hoặc một số ngành kinh tế

kỹ thuật chính nhằm tăng cường khả năng kinh doanh và thực hiện lợi ích của các đơn vị thành

2.8 Tổng công ty nhà nước

 Có quy mô lớn được thành lập trên cơ sở liên kết kinh

tế của các cty nhà nước và các doanh nghiệp khác

 Tư cách pháp nhân chịu trách nhiệm bằng tài sản của tổng công ty (trừ T2)

 Vốn của tổng công ty cơ bản thuộc sở hữu nhà nước.

 Mô hình có HĐQT (Trừ T2)

2.8.2 Các loại hình tổng công ty nhà nước:

a) Tổng cty do NN quyết định đầu tư và thành lập:

Các đơn vị do tổng công ty đầu tư toàn bộ VĐL:

- Công ty thành viên hạch toán độc lập,

từ các thành viên hạch toán độc lập và đơn vị sự nghiệp, công ty tài chính trong trường hợp cần thiết.

- Các công ty cổ phần, công ty TNHH có vốn góp chi phối của

tổng công ty…

Các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn có

b) Tổng cty do các công ty tự đầu tư và thành lập:

 công ty nhà nước quy mô lớn do nhà nước sở

hữu toàn bộ VĐL(công ty mẹ)

 giữ quyền chi phối doanh nghiệp khác (công ty con),

 Hỗn hợp: Cty mẹ + Cty con: ko PN?

c) Tổng cty đầu tư và kinh doanh vốn NN

 chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước

và quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu đối với cổ

phần, vốn góp của nhà nước tại các doanh nghiệp

đã chuyển đổi sở hữu hoặc hình thức pháp lý từ các công ty nhà nước độc lập.

 Tập đoàn kinh tế không có tư cách pháp nhân,

 không phải đăng ký kinh doanh theo quy định

của Luật Doanh nghiệp

 Việc tổ chức hoạt động của tập đoàn do các công

ty lập thành tập đoàn tự thỏa thuận quyết định.

 Công ty mẹ, cty con được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty TNHH

“ TĐKT NHÀ NƯỚC”

Công ty mẹ (DN cấp I): Nhà nước nắm giữ 100% V ĐL hoặc giữ quyền chi phối

Công ty con của DN cấp I (DN cấp II): DN cấp I giữ

quyền chi phối:

+ công ty cổ phần, công ty TNHH

+ tổng công ty theo hình thức công ty mẹ – công ty con, + công ty liên doanh (chưa đăng ký lại),

+ công ty con ở nước ngoài.

Công ty con của DN cấp II và các cấp tiếp theo;

 Công ty mẹ và các DN thành viên có tư cách

pháp nhân; có vốn và tài sản riêng; có quyền

chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình theo quy định của pháp luật và theo thỏa thuận chung của tập đoàn.

 Nhà nước là chủ sở hữu vốn nhà nước trực tiếp đầu tư tại công ty mẹ

 Công ty mẹ là chủ sở hữu vốn nhà nước tại các công ty con, doanh nghiệp liên kết.