nhan hoc dai cuong 2

Việc biên soạn giáo trình Nhân học đại cương là một công việc khó khăn, trước hết vì đây là ngành học mới đầu tiên được đào tạo ở Việt Nam; sau nữa, tài liệu dùng để tham khảo cho việc biên soạn, chúng tôi chủ yếu phải dựa vào các giáo trình và tài liệu bằng tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh mà những người tham gia biên soạn mới được tiếp cận trong thời gian chưa lâu và kiến thức về ngành nhân học của ban biên soạn ít nhiều còn hạn chế. Mặc dù vậy, do yêu cầu cấp thiết của công tác đào tạo, sau một thời gian tiến hành giảng dạy thể nghiệm giáo trình nhân học đại cương xuất bản năm 2008, Khoa Nhân học đã cố gắng tổ chức biên soạn lại, sửa chữa bổ sung và nâng cao chất lượng giảng dạy để tái bản cuốn giáo trình này. Trong quá trình biên soạn, các tác giả đã đưa thêm nhiều tài liệu về Việt Nam và các nước khác để mình họa cho những vấn đề lý thuyết nhân học.

Nội dung

1. Quá trình nhân hóa và sự xuất hiện

loài người

2. Các chủng tộc loài người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Vài nét về lịch sử nghiên cứu nguồn gốc loài người

 Hai vị thần Izanagi và Izanami

 Tạo nên đảo Ônôgôrô

 Việt Nam: con rồng – cháu tiên

 Ở một số tộc người châu Phi: Vật tổ

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Tôn giáo

tạo ra con người và vũ trụ trong 6 ngày

 Ngày thứ nhất: tạo ra sự sáng và tối

 Ngày thứ hai: tạo ra không gian và bầu trời

 Ngày thứ ba: tạo ra đất nước và cây cỏ

 Ngày thứ tư: tạo ra các vì tinh tú

 Ngày thứ năm: tạo ra muôn thú

 Ngày thứ sáu: dùng đất sét tạo ra con người (sản phẩm ưu tú nhất của Thượng đế)

 Ngày thứ bảy: nghỉ ngơi và chúc phúc cho muôn loài

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Tư duy khoa học (3 giai đoạn)

 Ở Hy Lạp đã xuất hiện một số nhà hiền triết như Democrite (470 – 380 Tr.CN); Socrat

(469 – 399 Tr.CN); Hipocrat (460 - ? Tr.CN) -> đưa ra các nhận định để phân biệt con người với động vật (có tay, biết nói).

 Aristote (384 – 322 Tr.CN): con người là động vật thông minh nhất, không phải vì

nó có tay, nhưng vì nó thông minh nên sử dụng nhiều công cụ bằng tay.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Tư duy khoa học (3 giai đoạn)

Từ TK XV – XVIII

 Nền móng của giải phẩu sinh lý người phát triển.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Leonardvanci – danh họa người ý

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Những cuộc phát kiến địa lý – phát hiện ra những con người “mới”

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Những phát hiện của khảo cổ học về xương, cốt và công cụ

Nghi ngờ quan điểm:

Chúa sinh ra con người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Từ TK XVIII – XIX

Các nhà khoa học như: Georges Buffon (1707 – 1788), người Pháp, và học trò Lamarck (1744 – 1802); Darwin (1731 – 1802), người Anh… tin vào sự tiến hóa của con người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

người có nguồn gốc từ một loại khỉ lớn, sống ở vùng địa khí hậu nhiệt đới, giống khu vực Châu Phi Thời kỳ mà loài khỉ tách và tiến hóa thành người có thể ước vào khoảng Kỷ Đệ Tam (Eocene –

50 triệu năm)

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Chứng minh quan điểm xuất hiện con người theo tư duy khoa học

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Vị trí con người trong thế giới sinh vật

 Từ chứng cứ khoa học -> cấu tạo cơ thể người giống với động vật ở các điểm:

 Xương: xương đầu, cột sống, chi

 Cơ thể: lông mao, đẻ con, nuôi con bằng sữa

 Nội tạng: sắp xếp giống nhau

 Phôi thai: ở giai đoạn đầu rất giống với phôi thai của động vật có xương sống

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Những dạng hóa thạch họ người

 Từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1868, người ta đã phát hiện ra khá nhiều mẫu hóa thạch liên quan đến sự tiến hóa của con người

Proconsul

Năm 1927: phát hiện ra răng và xương của Proconsul ở Châu Phi Đây

là một nhánh dẫn tới sự tiến hóa của con người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Từ những phát hiện này cho thấy, con người có một sự tiến hóa theo các giả thuyết đưa ra từ trước

 Đưa ra các bước tiến hóa như sau:

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Người vượn phương Nam (Australopithecus),

tổ tiên trực tiếp của loài người (5 – 1,3 triệu năm)

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Người khéo léo (Homo-habilis): là người cổ nhất, có niên đại từ 3 – 1,6 triệu năm

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Đặc điểm người khéo léo (Homo-habilis)

Nhỏ và mảnh dẻ (cao khoảng 1,5m; nặng khoảng 25-50 kg).

Có sự phân hóa hình thái giới tính rõ ràng

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Công cụ lao động:

Những viên cuội ghè đẽo sơ sài

Phương cách sống:

Sống dưới tán cây

Phân công lao động sơ khai

Thu lượm trái, hạt, củ, rễ làm thức ăn.

Săn bắt động vật nhỏ

Biết chia thực phẩm

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Người đứng thẳng (Homo-erectus): từ 1,6 triệu – 400 ngàn năm

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Đặc điểm người đứng thẳng (Homo-erectus

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Công cụ lao động:

Tiến bộ về kỹ thuật chế tác như ghè đẻo một mặt hoặc 2 mặt, biết dùng mũi nhọn, búa.

Phương cách sống:

Thu lượm (chủ yếu củ, hạt, quả)

Săn bắt từ động vật từ nhỏ đến lớn (hươu, nai…)

Một số nơi biết sử dụng lửa để sưởi ấm, nướng chín thức ăn

Chưa biết dùng vật liệu che thân

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Xã hội:

Sống thành bầy đàn

Quần hôn

 Ngôn ngữ:

Chưa có khả năng phát ra tiếng nói có âm tiết.

Vẫn còn tín hiệu ngôn ngữ giản đơn (nét mặt, cử chỉ…)

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Người tinh khôn (Homo-Sapiens): từ 300 ngàn – 150 ngàn năm

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Đặc điểm người tinh khôn (Homo-Sapiens)

Nhiều nét giống H.Erectus

Dung tích sọ lớn (1280 cm 3 ), có nơi 1700cm 3 , thành xương dày

Chiều cao khoảng 1,55 (nữ) - 1,7m (nam)

Xương chi to, khoẻ, tương đối ngắn ->thể hiện mức tiến hóa cao của người cổ sapiens.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Công cụ lao động:

Công cụ đá đặc trưng -> ghè đẽo cẩn thận, cân xứng, giảm kích thước, định hình theo chức năng, tiêu biểu

là dụng cụ mũi nhọn và cái nạo.

Xương, sừng động vật được sử dụng phổ biến

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Xã hội:

Tương ứng thời kỳ đồ đá cũ, tiến bộ đáng kể về đời sống xã hội.

Tổ chức xã hội có phân biệt thế hệ: người già, trung niên, trẻ em.

Hôn phối quần hôn -> “gia đình huyết tộc”.

Biết chôn người chết với nghi thức rải hoa trong huyệt mộ, chôn theo đồ tuỳ táng ).

Ngôn ngữ:

Giao tiếp bằng một thứ ngôn ngữ đơn giản, chưa thể hiện tiếng.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Người hiện đại (Homo-Sapiens sapiens): từ

40 ngàn – 35 ngàn năm

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Đặc điểm người hiện đại (Homo-Sapiens sapiens)

Hộp sọ ngắn, vòm sọ cao, trán cao, mặt hẹp,

Dáng thẳng, xương chi thuôn dài, bộ xương thanh mảnh, tầm vóc cân đối.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Công cụ lao động:

Công cụ đá hoàn thiện – đặc biệt biết tra cán -> nhờ đó săn bắn đạt hiệu quả cao.

 Phương cách sống:

Cư trú trong hang động và nhà bằng da thú.

Sống chủ yếu dựa vào săn bắn

Biết đánh cá ven sông, suối, ven biển bằng lao móc có ngạnh.

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

Xã hội:

Tổ chức công xã thị tộc (thị tộc mẫu hệ)

Hôn nhân: ngoại hôn lưỡng hợp

Nghi thức mai táng người chết

Biết mặc quần áo, biết sử dụng đồ trang sức

Ngôn ngữ:

Bước đầu có ngôn ngữ

1 Quá trình nhân hóa và xuất hiện loài người

 Nguyên nhân tiến hóa

 Đột biến sinh học -> tổ tiên loài người

 Lao động -> tách con người khỏi động vật

 Yếu tố đứng thẳng -> trí não phát triển hơn

2 Các chủng tộc loài người

 Khái niệm

 Chủng tộc tập hợp các cá thể có những đặc điểm hình thái giống nhau (nghĩa hẹp)

 Chủng tộc là: một quần thể (hoặc tập hợp các quần thể) đặc trưng bởi những đặc điểm di truyền về hình thái, sinh lý mà nguồn gốc và quá trình hình thành của chúng liên quan đến một vùng địa vực nhất định

một loài vì có khả năng sinh sản -> nó là một loài thống nhất.

2 Các chủng tộc loài người

 Australoid

 Da sẫm màu (đen hoặc nâu đen), mắt đen, tóc đen uốn lăn sóng, lông trên thân rậm, râu phát triển mạnh, mặt ngắn, hẹp, mũi rộng, lỗ mũi to, sống mũi gãy, môi dày, môi trên vẩu, chiều cao trung bình 1,5m

2 Các chủng tộc loài người

cao khoảng 1,5m

2 Các chủng tộc loài người

 Europoid

 Da sáng, lông trên thân phát triển,

tóc uốn sóng, mặt hẹp, màu mắt

xanh, xám hoặc

nâu nhạt; mũi cao

và hẹp, môi mỏng, dáng cao.

2 Các chủng tộc loài người

 Da đen, tóc xoăn tít, lông trên thân ít,

trán đứng, cánh mũi rộng, sóng mũi không gãy, môi rất dày nhưng hẹp.

2 Các chủng tộc loài người

 Nguồn gốc hình thành chủng tộc

Thuyết một trung tâm: cho rằng con người có quá trình tiến hóa từ một dòng họ người duy nhất, đi từ họ người -> giống người -> người tinh khôn (Homo sapiens) -> phân hóa thành các chủng tộc.

2 Các chủng tộc loài người

Thuyết nhiều trung tâm

 Trung tâm Indonesia – Châu Uc: Australoid

 Trung tâm Nam Xibêri: Mongoloid

 Trung tâm Đông châu Âu và Trung cận Đông: Europoid và Negroid

2 Các chủng tộc loài người

HẾT CHƯƠNG 2