Giáo sư Đào Duy Anh - Người thầy của những thế hệ sử gia đầu tiên được đào tạo từ nền đại học Việt Nam sau Cách mạng 8-1945

Trưởng Đại học Khoa hoc Xả hội và Nhàn vân, Chủ tịch Hội Khoa hoc üch sử Viél Nam.. 3 3..[r]

KỶ NIỆM 100 NĂM INCÀY SINH GIÁO SƯĐÀO DUY ANH

(1904.2004)

Chân dung Giáo sư Đào Duy Anh

HỘI THẢO KHOA HỌC

KỶ NIỆM 100 NĂM NGÀY SINH GIÁO s ư ĐÀO DUY ANH (1904-2004)

Sáng 19.3.2004, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội

đã tổ chức Hội thảo khoa học kỷ niệm 100 năm ngày sinh Giáo sư Đào Duy Anh (19Q4 - 2004) Đông đảo các giáo sư, giảng viên và đại diện sinh viên đến dự Gia đình Giáo sư Đào Duy Anh

có Giáo sư Đào Thê’ Tuấn, nhà sử học Đào Hùng cùng nhiều người thân cũng có mặt trong buổi Hội thảo

Sau diễn văn khai mạc của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Hằng, Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Giáo SƯ Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam - đọc bản tham luận "Giáo SƯ Đào Duy Anh - người thầy của những thế hệ sử gia đầu tiên được đào tạo từ nền đại học Việt Nam sau Cách mạng tháng 8.1945" Tham luận đã nêu lên những nét khái quát về hoạt động cách mạng và khoa học của Thầy Đào Duy Anh, đặc biệt nêu cao công lao của Thầy trong việc xây dựng ngành lịch sử cổ đại Việt Nam, trong sự nghiệp đào tạo nhiều thế hệ học trò trường Đại học Sư phạm và Đại học Tổng hợp Hà Nội Với những công

trình khoa học cùa mình Giáo sư Đào Duy Anh còn là nhà địa lý lịch sử, nhà từ điển học nhà nghiên cứu văn học, nhà văn hóa lớn của đất nước và được Nhà nước truy tặng Giải thường Hố Chi Minh

Bản tham luận của Giáo SƯ Đào thê Tuấn - trưởng nam của Giáo SƯ Đào Duy Anh - “Cha tôi

- Đào Duy Anh" đã đem lại cho ngưởi đọc niềm cảm xúc vô hạn và lòng ngưỡng mộ sâu sắc qua những cảu chuyện vẻ tấm lòng yêu nước, tinh thần Sây mê khoa học và sự tận tâm trong sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu của Giáo SƯ Đào Duy Anh

Với những kỷ niệm về Thầy Đào, các học trò cũ của Thầy đã nói lèn lòng biết ơn, những cảm nghĩ vế người Thầy tài cao đức trọng đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp văn hóa và giáo dục của đất nước Có thể cảm nhận điều đó qua các bài phát biểu đầy xúc động của các Giáo sư Hà Văn Tấn, Trần Quốc Vượng, Đinh Xuân Lâm, Lương Ninh, Trương Hữu Quýnh Những học trò cũ năm xưa, nhiều người nay đã trỏ thành những nhà sử học nổi tiếng, tiếp tục đi theo sự nghiệp của Thầy Đào đào tạo nên những nhà sử học thế hệ mới, những người tiếp tục góp phần xây dựng nền sử học Việt Nam

Xuân A nh

Giáo SƯ Đào Duy Anh và các học trò (Ảnh chụp tai gia đình nhân dịp Giáo SƯ Đào Duy Anh được tru y tậ n g G ài thưởng

Hó Chí Minh - năm 2000)

TAP CHi KHOA HOC DHQGHN KHXH & NV T-XX, SỎ 2 2004

G I Á O S ư Đ À O D U Y A N H

Đ Ư Ợ C Đ À O T Ạ O T Ừ N Ể N Đ Ạ I H Ọ C V I Ệ T N A M S A U C Á C H M Ạ N G 8 - 1 9 4 5

Từ khi còn học ph ổ thông, tôi đã được

biết tên tu ổi của học giả Đào D uy Anh

khi sử d ụ n g cuốn P h á p - V iệt từ đ iển

(1936) và H á n - Việt từ điển (1932) thời

học T iểu học N h ư n g m ãi đến năm 1952

khi từ Hà T ĩnh ra học trường Dự bị đại

học ở T hanh H óa, tôi mới được th ụ giáo

T h ầ y Đào N g u y ệ n vọng của tôi là dược

học Ban toán - lý, nh ư n g vì đến trường

ch ậm , Ban toán - lý đả h ế t chỗ nên G iám

đôc nhà trường là Giáo sư T rần Văn

G iàu qu yết đ ịn h ch u yển sa n g Ban sử *

địa Đây là m ột n gẫu nhiên , m ột điểu

kh ô n g may tro n g tâm tư tôi lúc đó,

n h ư n g lại m ỏ ra cho tôi m ột chuyên

hướng trong cuộc đòi khoa học cùn g với

cơ m ay được học vói nh ữ ng n h à khoa học

nổi tiến g n h ấ t của đ ất nước về văn, sử,

triết trong đó có G iáo sư Đ ào D uy Anh.

Giáo sư Đ ào D uy A nh là m ột nhà bác

học lớn, m ột học giả u yên th âm trên

n h iều lĩnh vực: từ điển, ngôn ngừ, văn

học, văn hóa, lịch sử, dân tộc học, khảo

cổ học, địa lý học lịch sử N hữ n g điểu

tôi v iế t sau đây n h â n dịp 100 năm ngày

sin h của G iáo sư chỉ là m ột góc n h ìn nhỏ

dưới dạng hồi ức cúa một môn sinh về

côn g lao giáo dục và đào tạo ngàn h lịch

sử của T hầy.

Vào n h ừ n g năm cuối của cuộc kháng

ch iến chông th ự c dân Pháp (1945*1954),

với tầm n h ìn c h u ẩ n bị đội ngũ trí thức

P h a n H u y L ê *>

cho công cuộc xây dự ng đ ấ t nước v ế sa u ,

Đ ả n g và C hính phủ đã mở ba tr u n g tâm đào tạo trình độ đại học và cao đẳng:

T ru n g tâm y - dược ở V iột Bắc, T ru ng tâm khoa học cơ bân v à ngoại ngữ ỏ N am

N in h (trên đ ấ t T ru ng Quốc) và T ru n g tâm khoa học xã hội v à n h â n v ă n , lúc đó gọi là văn khoa, ở L iên khu 4 T ru n g tâm

th ứ ba này lúc đầu là Đại học V ãn khoa

ỏ N g h ệ An, rồi sau là Dự bị đại học, Sư

ph ạm cao cấp tập tru n g ở T h iệu Hóa,

T han h Hóa» chù y ếu ở v ù n g C ầu Kè và Chợ Đu Tại đây hội tụ n h ữ n g nhà khoa học h à n g đầu của cả nước với n h ữ n g tên

tu ổi của Đ ào D uy A nh, T rần V ăn G iàu,

Đ ặ n g T hai M ai, N g u y ễn M ạnh Tường, Trương Tửu

S au Cách m ạn g th á n g T ám , cuối năm

1945 khi th à n h lập trường Đ ại học V iệt

N am kh ai g iản g n gày 1 5 -1 1 -1 9 4 5 tại Hà

N ội, G iáo sư Đ ào D uy A nh cù n g các học giả như N g u yễn Văn H u y ên , C ao X uân

H uy, Đ ặn g T h a i M ai, H oài T h an h ,

N g u y ễn M ạnh Tường, N g u y ễ n T h iệu

L âu được mòi ra giả n g d ạy tạ i Đ ại học

V ăn khoa S a n g năm 1946, do tìn h hình

cả n g th ẳ n g ỏ Hà N ội, từ th á n g 3 các trường đại học tạm ngh ỉ học.

Trong thòi gian k h á n g ch iến , G iáo SƯ

h oạt động tron g giới vản hóa - văn n gh ệ,

đã từ n g là ủ y v iên B an v ậ n dộn g Đ ại hội

v à n hóa toàn quốc lần th ứ n h ấ t, ú y viên

° GS Khoa Sử học Trưởng Đại học Khoa hoc Xả hội và Nhàn vân, Chủ tịch Hội Khoa hoc üch sử Viél Nam

3 4 Phan Huy l.c*

Ban chấp h àn h Hội v ã n hóa cứu quốc

T ru n g Bộ (1946)* U y v iên B an chấp hàn h

Hội văn n g h ệ Liên k h u 4 (1 9 4 7 ), C hi hội

trướng Chi hội văn hóa tín h T h a n h Hóa

N ám 1948 th eo y êu cầu của P h òn g ch ín h

trị Liên kh u 4, G iáo sư đã biên so ạ n bộ

Việt N om lịch sử g iá o trin h gồm 4 tập

(1 9 4 9 -1 9 5 0 ) cu n g cấp tư liệu g iả n g dạy

lịch sứ cho các trư ờng phố th ôn g N ám

1950 G iáo sư được mòi ra V iệ t Bác làm

Trưởng b an sử - địa củ a Vụ văn học -

n g h ệ th u ậ t th u ộc Bộ giáọ dục T ron g thời

gian này» G iáo sư đã th u th ậ p th êm tư

liệu và trôn cơ sỏ bộ V iệt N am lịc h sử

g iá o t r ìn h, viết lại hộ L ịc h sử V iệt Nam

Tiôc rằng bộ sá ch n ày chư a (lược xuất

b àn và bán th à o bị th ấ t lạc N ăm 1952 vì

sức khỏe, G iáo sư trở lạ i T h a n h Hóa điều

dường và được c h u y ế n về g iả n g d ạ y tại

Dự bị đại học và S ư phạm cao cấp 11 ] Giáo

sư chuyên giảng môn Lịch sử Việt N am

Tôi còn nhớ nh ư in n h ữ n g buổi g iả n g

bài của T h ầ y Đào Lúc b ấ y giờ Liên khu

4 là v ù n g tự đo, n h ư n g m áy bay địch vẫn

thư ờng bán phá dọc th eo quốc lộ s ố 1,

v ù n g ven biên và m ột sô địa điếm nằm

sâ u trong dất liền Đ ế đề ph òn g và trá n h

m ay bay địch, lớp học đ ặ t tạ i đìn h là n g

h a y nhà dân (nhà đ ịa chủ có sâ n rộng)

và học vào ban đêm M ỗi sin h v iên tự

sắm một bộ bàn g h ế xếp đơn sơ và m ột

cái đèn nhỏ tự chê b ằ n g lọ mực h a y lọ

thuốc dục n ắp đẽ x â u d â y bấc và một

hóng đòn nhỏ, d ù n g g iấ y ch e ba phía, chỉ

dể ánh sá n g hắt về ph ía b àn đu ghi chép

hài giản g S in h v iê n ngồi giữa sâ n , T hầy

Đ ào th ư ờng ngồi trên m ột ch iếc g h ê sau

m ột bàn nhỏ kê tron g đ ìn h hay trên

th ềm nhà T h ầ y kh ôn g cầ n đ èn , kh ông

cần sách vở, chi dựa vào trí nhớ đẻ g iả n g bài Sinh viên n h ìn lên kh ông th ấy rỏ

m ặt T hầy, trừ n h ữ n g đỏm sá n g tráng, chi ngh e tiế n g T h ầy g iá n g với giọng đều đều và b ằn g m ột trí nhớ phi thường Thòi gian I>ày, T h ầ y đ a n g ôm , sức khỏe

s ú t kém nên nên các bu ối g iả n g hay l)ị

g ián đoạn Trên cơ sở bộ Việt Nơm lịch

sử g iá o trìn h và n h ữ n g ghi nhớ của bộ

L ịc h sử Việt N om m à G iáo sư dà chuẩn

bị trong nh ữ n g nủm làm việc ỏ Ban sứ - địa tại Bộ giáo dục, G iáo sư' bố su n g tư liệu và ph át triển thêm th à n h nh ữ n g bài

g iả n g đại học S a u đó G iáo SƯ chỉnh lý

và v iết lại th àn h bộ L ịc h sứ Việt N am , bộ giáo trình L ịc h sử Việt N a m trình độ đại học đầu tiê n viết, th eo quan điếm duv vật lịch sử.

Trước Cách m ạ n g th á n g T ám , G iáo

sư Đào Duy Anh là m ột trong nh ữ n g trí thức yêu nước và cấp tiê n , dn tiếp thu chủ ngh ĩa M ác và góp p h ần truyền bá hộ

tư tưởng tiên tiế n của thời đại vào V iệt

N am , n h ấ t là thời gian h o ạ t động tron g Tân V iệt Cách m ạ n g Đ á n g (1927) và lập

Q uan Hài tù n g th ư (1928*1929), Học giả

họ Đ ào cùn g với m ột số trí thức theo chủ

n gh ía M ác như P h a n Đ à n g Lưu dà địch hoặc lược dịch, p h òn g dịch và xu ất bản nlìừ n g cu ôn sách phổ cập chủ nghía M ác như X ả h ộ i lu ậ n f L ịc h sứ nhân lo ạ i, L ịc h

sứ các học thuyết k in h tỏ\ Tôn g iá o là g i?,

X ã hội là g ì?, D ân tộc là gi? N h ữ n g cuốn sách này lh(*o ký ức của G iáo sư Vàn Tán, đã được tù ch ín h trị tại nhà tù Hỏa Lò Hà Nội bí m ặ t đưa vào và th a y nhau đọc như n h ữ n g tài liệu học tậ p sơ khai về ch ủ ngh ĩa M ác Cuôn H án - Việt

từ đ iẻ ạ n x u ấ t bàn nãm 1932 cũ ng n h ằm

Giáo sư Đào Duy Anh người thấy. 3 5

qua định n g h ía , g iả i th ích n h ữ n g th u ậ t

ngữ , từ ngừ mới về chủ nghía duy vật

biện chứ ng, chủ n g h ĩa duy v ậ t lịch sử,

phổ cặp n h ừ n g h iếu biết về chủ ngh ĩa

M ác trong nh ân dân Từ sau khi ra khỏi

nh à tù thực d ân năm 1929, học giả họ

Đ ào dà b ắ t đầu th u th ậ p tư liệu lịch sử

và v ậ n d ụ n g chủ n g h ĩa Mác đẽ ngh iên

cửu lịch sử và văn hóa V iệt N am , n h ấ t là

tron g thòi gian dạy m ôn Vãn hóa V iệt

N a m , lịch sử và quốc vàn tại trường Tư

thục T h u ậ n H óa (H uế) N ảm 1938 Việt

N am văn hóa sử cưứìig, công trìn h

n g h iên cứu đặt nền tả n g cho việc ngh iẽn

cửu vàn hóa V iệt N am trên quan điểm

duy v ậ t lịch sử , đà được x u ấ t bản.

T rong th òi gian g iả n g dạy lịch sử tại

Dự bị đ ại học và Sư phạm cao cấp ỏ

T h an h H óa, G iáo sư Đ ào đã góp phần

dào tạo m ột s ố cán bộ về môn vãn sử,

p h ần lớn là giáo v iên ph ổ th ôn g cấp III

tron g đó có m ột sô trương th à n h v à trở

th à n h cán bộ quán lý, lành đạo ngàn h

g iáo dục phổ th ô n g và m ột s ố tiếp tục học

lê n trình độ đại học.

N ăm 1954, sa u ch iến th ắ n g Đ iện

B iên P h ủ và H iệp định G en ève, trường

D ự bị đại học và S ư phạm cao cấp trở về

thủ đô, trở th à n h trường Đại học Sư

phạm và Đ ại học V àn khoa Hà N ội Sin h

v iê n tốt n g h iệp Dự bị đại học được vào

học năm th ứ II Đ ại học Sư phạm và Đại

học V àn k hoa tu y m a n g h a i tên khác

nh au n h ư n g thực ra chỉ là m ột, cù n g học

ch u n g với nh au m ột lớp» th eo một

chương trình Tại đây, lần đầu tiên hình

th à n h ch u y ên ngàn h sử - địa, lúc đó gọi

là Ban sử - địa Lớp sử * địa năm thứ II

chỉ có 29 sin h viên gồm sin h viên Dự bị

dại học ỏ T h a n h H óa, m ột sô* sin h viên

Đ ại học V an khoa H à Nội trước n gày giải

ph ón g th ủ dô v à m ột sô" giáo v iên phó

th ô n g được cử vể học G iáo sư Đ ào D uy Anh tiếp tụ c g iả n g m ôn lịch sử V iệt N am

ph ần cố - tr u n g đ ại C h ú n g tôì p h ần lớn ỏ

Ký tú c xá Đ ô n g D ư ơng (tên thòi Pháp

th uộc, nay là kh u Đ ại học B ách khoa, Hà Nội) và học trong n h ữ n g g iả n g đường cua

Đ ại học V iệ t N am (Đ ại học Đ ôn g Dương

cũ, tạ i 19 Lê T h á n h T ông) Từ đ ây ch ú n g tôi có đ iểu k iện học tậ p tốt hơn rất n h iều

so với thời kỳ k h á n g c h iế n , n h ấ t là được đọc n h iều sách báo th a m k h ả o tạ i T hư

v iện đại học, T h ư v iệ n quốc gia, T hư viện

V iện v iễn đôn g bác cố P h áp (đến năm

1958 mới ch u y ến g ia o cho C hính phủ

V iệt N am ) T ron g n h ữ n g buổi g iá n g bài,

T hầy Đ ào th ư ờ n g đ ặ t trước bàn n h ữ n g

bộ quốc sử chữ H án n h ư Đ ạ i V iệt sử kỷ toàn thư, K h â m đ ịn h V iệt sử thông g iá m cương mục (lúc bấy giờ chưa dịch ra tiế n g V iệt) T h ầ y vừa g iả n g bài, vừa lần giỏ n h ữ n g tr a n g quôc sử dê dịch và phân tích về m ặ t sử liệu

Từ bộ Lịch, sử V iệt N a m y trong năm

1 9 5 4 -1 9 5 5 G iáo sư Đ à o D u y A nh đã bổ

su n g , n â n g cao th à n h bộ L ịc h sử Việt

N a m từ nguồn gốc đến c u ố i t h ế kỷ X I X và

x u ấ t bản th à n h 2 tậ p vào nám 1955, sau

đó tá i b ản n ăm 1 956, 1958 [2,3,4].

N ăm 1956, sa u khi tô t n g h iệp B an sử

- địa Đ ạ i học Sư p h ạm , tôi cù n g anh

Đ in h X u ân L âm , T rần Q uốc V ượng được giữ lại làm cá n bộ g iả n g d ạ y tại K hoa Sử

Đ ại học T ống hợp H à N ội vừa mới có

q u y ết đ ịn h th à n h lậ p th á n g 6 -1 9 5 6 Tôi

và a n h T rần Q uốc V ượng làm tập sự trợ

lý tạ i Bộ m ôn lịch sử cổ - tru n g đại V iệt

Tạp chi Khoa học D ỈỈQ G H N K H X H á NV ĩ.XX Sô 2 2(H)4

3 6 Phan Huy l £

N am (lo G iáo sư Đ ào D uy Anh làm chủ

nhiệm , lúc ây gọi là tố trư ỏng Tố cô sử

V iệt N am Trong năm 1 9 5 6 - 1958, Đ ại

học T ổng hợp và Đại học wSư phạm đà

tách ra làm hai trường, như ng vẫn

chu n g cơ sỏ và đội n gủ cán bộ g iá n g dạy,

hai Bộ môn lịch sử cổ - tru n g đại và lịch

sử cặn • h iện đại V iệt N am th uộc Đại học

T ổng hợp, Bộ môn lịch sử th ê giới thuộc

Đ ại học Sư phạm Từ đ âv, ngành lịch sử

đà tách th à n h m ột ngàn h dào tạo riên g

với yêu cầu ch u yên môn hóa cao hơn.

N gay từ năm học 1 9 5 6 -1 9 5 7 khi mối

ỏ lại trường với cương vị tập sự trợ lý, tôi

và anh Vương đã được T hầy Đ ào phan

công g iả n g dạy năm thử n h ấ t, mỗi người

một học kỳ G iáo sư m ạnh dạn giao phó

công việc cho lớp cản bộ trẻ, như ng quản

lý rấ t ch ặ t chẽ và y êu cầu rất cao T hầy

hướng dẫn ch ú n g tôi soạn giáo án, th ôn g

qua T h ầy và b ắ t dọc kỹ n h ữ n g sách

tham khảo cần th iế t để ch u ẩn bị trả lời

càu hỏi của sinh viên T h ầ y tập trung công

sức vào việc xây dựng bộ môn và triển

khai nhiều để tà i ngh iên cứu khoa học.

Cuối nám 1956 Bộ m ôn cổ sử được bổ

su n g th êm m ột sô' cán bộ lảu năm từ

ngàn h giáo dục nh ư anh Vương H oàng

T uyên, cụ T rần V àn K hang Từ nãm học

1957-1958, Bộ môn lại được bồ su n g

thêm nhà n g h iên cửu Chu T hiôn và một

sô» cán bộ trẻ tốt n gh iệp từ Đ ại học Sư

phạm như anh H à V ăn T ấn, H oàng Văn

Lân B ên cạnh cán bộ g iả n g dạy, G iáo sư

Đào mòi các cụ H án học giỏi như các cụ

Trần Lê N hàn , N gô Lặp C hi, K iểu Hữu

Hỷ, Phan Duy T iếp, Đ oàn T hăng, Trần

Lê H ữu và m ột s ố cán bộ tốt ngh iệp

T rung văn n h ư anh Lại Cao N g u y ễn , Lê

Quốc T úy lập th à n h Tỏ p h iên dịch rất

m ạnh cỉể dịch các th ư tịch cô b ằ n g chử

H án và một số’ sách th am khảo h iệ n đại

G iáo sư rất qu an tâm xây dự ng cơ sở tư liệu cho v iệc n gh iên cứu lâu dài B ên cạnh T ố ph iên dịch là P h ỏn g đồ b ản do ông N gu yễn Đ ậu T ân phụ trách, th u góp các loại bàn đồ từ cố đến h iện đại và vẽ bản đổ lịch sử phục vụ y êu cầu g iả n g dạy

và n g h iên cửu P h o n g cách n g h iên cứu của Giáo sư Đào D uy A nh là rấ t coi trọng tư liệu, coi trọn g việc thu th ậ p tư liệu và giám (lịnh tư liệu Kho tư liệu của Khoa lịch sử h iện n ay ỉà do G iáo sư dặt nền m ỏng và về phần lịch sử cô * trung đại, tư liệu do chính Giáo sư thu thập, sao chép, phiên dịch vẫn là cd sò chủ yêu.

Với nh ữ n g tư liệu đã được tích lũ y và nlìừ n g su y ngẫm , dự th áo ch u ẩn bị từ lâu, n ày có điều k iện đế hổ su n g , cập

n h ậ t th ôn g tin và th am kh ảo k ế t quá

ng h iên cứu của các học giả nước ngoài, (ỉiá o sư đà thực hiện n h iêu ciể tài n gh iên cứu rấ t cơ bản v ề lịch sử V iệt N am như vấn đề phân kỳ lịch sử, nguồn gốc dân tộc V iệt N am , c h ế độ ch iếm hữu nô lệ và

c h ế độ phong k iến , sự hình th à n h dân tộc V iệ t N am N h ữ n g k ết quả n g h iên cứu đó được G iáo sư x u ấ t b ản th à n h bộ

L ịc h sử cỏ đ ạ i Việt N am gồm 4 tậ p nám

1957 và cuốn Vấn đ ề h ìn h thành d ân tộc Việt N a m năm 1957 [4,5] Đ ồng thòi Giáo sư b ắ t buộc ch ú n g tôi phải tự học

th êm chữ H án với các cụ H án học trong

Tô p h iên dịch để tự đọc, tự sử dụng sách

và các nguồn sử liệu b ằ n g chừ H án Giáo

sư hướng dẫn lớp cán bộ trẻ ch ú n g tôi, mỗi người phải có m ột để tà i n g h iên cứu:

an h Vượng dịch và chú th ích V iệt sứ lược, tỏi v iết C h ế độ ru ộ n g đ ất và k in h tế

Tap i hi Khoa hoc Đ H Q G H N KỈIXỈỈ <£ 'VI Ị XX Sf>2 2(UÌ4

Giáo sư Đào Duy Anh người thấy 3 7

nông ngh iệp thời Lẽ sơ, anh T ấn chú

thích D ư đ ịa c h í của N g u y ễn Trãi

N h ử n g công trình này đều hoàn th àn h

khi G iáo sư Đ ào làm Tố trưởng Tổ cổ sử

trong năm 1957-1958 và x u ấ t bản nàm

1959, 1960 [6,7,8).

N ăm 1958, G iáo sư Đ ào D uy Anh

th ôi công tác ỏ Khoa Sử và năm 1960

ch u y ển sa n g công tác ở V iện sử học V iệt

N am Thòi gian G iáo sư Đ ào công tác ớ

Khoa Lịch sử chỉ 2 năm , n h ư n g đó là 2

năm G iáo sư làm việc h ã n g say và đạt

h iệu quả cao nh ất.

G iáo sư đã tham gia đào tạo t h ế hệ

sin h viên khóa 1 9 5 4 -1 9 5 6 của Đ ại học Sư

p hạm , Đ ại học Văn khoa; 2 khóa 1954-

1957, 1955-1957, Khoa Lịch sử Đ ại học

S ư phạm và 2 khóa 1 9 56-1959, 1957-

1960 K hoa lịch sử Đ ại học T ổn g hợp Đó

là n h ữ n g th ế hệ cử nh ân sử học đầu tiên

được đào tạo từ n ền đại học V iệt N am

sa u Cách m ạng th á n g T ám 1945 N h ữ n g

lớp cán bộ sử học này đà có m ặt trên

n h iều lĩn h vực h oat động từ n g h iên cứu

và g iả n g d ạ y tr o n g các trư ơ n g d ại học,

cao đẳng, v à p h ổ th ô n g ch o đ ến n g h iê n

cứu trong cơ quan khoa học, các viện, tru n g tâm ở tru n g ương và địa phương, công tác trong n h iều ngàn h như tuyên truyền, báo chí, vàn hóa, bảo tồn, bảo tàn g N h iều người đã đạt học vị phó tiế n sì, tiến sĩ, được phon g học hàm phó giáo sư, giáo sư, có người trỏ thành

ch u yên gia đầu n g à n h , gi ừ vai trò quan trong nền khoa học V iệt N am

G iáo sư Đào D uy Anh là m ột trong

n h ữ n g n h à sử học M ácxit đầu tiên góp phần tru yền bá chú ngh ĩa M ác ỏ V iệt

N am và vận d ụ n g quan điểm biện chứng duy vật trong n g h iên cứu và g iả n g dạv lịch sử V iệt N am , n h ấ t là thòi kỳ lịch sử

cô - tru n g dại, để lri nh ữ n g bộ giáo trình

và ch u y ên dể lịch sử m an g tín h kh ám phá, dặt nền tả n g cho sự ra đời và ph át triển của nền sử học h iện đại V iệt N am trên cả hai phương diện đào tạo và

n gh iên cứu.

Chỉ riên g trên linh vực dào tạo cán bộ

sử học, G iáo sư Đ ào Duy Anh đã là một

nh à giáo dục lớn, m ột nhà sử học uyên bác giữ vi trí m ột trong những người khai

sá n g của nền sử học hiện dại V iệt Nam.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Đào Duy Anh, N hớ ng h ĩ chiều hôm, NXB Văn nghệ, TP Hổ Chí Minh 2003 tr.130 Đào Duy Anh, L ịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến cuối th ế kỷ X IX, NXB Xáy Dựng, Hà Nội 1955 Quyển thượng và Quyên hạ 464 trang

Đào Duy Anh, Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến cuối th ế kỷ X IX, Quyển thượng Chuyên san Đại học Sư phạm, Hà Nội, 1956, 229 trang, tái bản NXB Văn hoá, 1958,

324 trang

Đào Duy Anh, L ịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến cuối thế kỷ X IX, Quyển hạ, Chuyên san Đại học Sư phạm, Hà Nội, 1956, tái bản NXB Vân hoá 1958, 464 trang

Đào Duy Anh L ịch sử cô đại Việt Nam, Chuyên san Đại học Sư phạm, Hà Nội, 1957, gồm ‘4 tập: Nguồn gốc dàn tộc Việt Nam, vấn đề A u Dương Vương và Nhà nước A u Lạc, Vãn hoá đồ đồng và trô'nç đồng Lạc Việt, G ia i đoạn quá độ sang ch ế độ phong kiến

Tạp ( hí Khoa hoc D H Q G H N , K tlX ỈỈ & N Y , r XX, S ố 2 2004

3 8 Phan Huy Le

6 Đào Duy Anh* Vấn đề h ỉn h thành dân tộc Việt Nam, NXB Xây dựng, Hà Nội, 1957

7 Phan Huy Lê, C h ế độ ruộn g đất và kin h tế nông nghiệp thời Lè sơ, NXB Văn Sử Địa,

Hà Nội' 1959

8 Trần Quôc Vượng (phiên dịch và chú giải), Việt sử lược, NXB Vãn Sử Địa, Hà Nội, 1960

9 Nguyền Trãi, Dư đ ịa c h i (Phan Huy Tiếp dịch, Hà Vản Tấn hiệu đính và chú thích), NXB Sử học, Hà Nội 1960.

VNU JOURNAL OF SCIENCE, soc SCI , HUMAN., T.XX, N02, 2004

Đ AO D U Y A N H - A T E A C H E R O F T H E F I R S T G E N E R A T I O N S O F

HISTORIANS EDUCATED IN VIETNAMESE TERTIARY EDUCATION AFTER

THE AUGUST REVOLUTION IN 1945

P r o f P h a n H u y Le

President o f Vietnam H istorica l Science Society

A s one of P ro fesso r Đ ao D uy A n h ’s first stu d en ts, th e a u th o r h a s provided som e inform ation about h is co n tr ib u tio n s to t h e stu d y o f h istory d u rin g h is lifetim e.

Before th e A u g u st R e v o lu tio n, Đ ao D uy Anh w a s o n e o f th e p atriotic in tellec tu a ls who acquired M arxism and took part in sp rea d in g th e a g e ’s p ro g ressiv e th o u g h t sy stem

in V ietn am , e sp e c ia lly d u rin g th e tim e he w orked for T a n Viet C a ch m ang D a n g {New Vietnam R e vo lu tio n a ry P a rty - 1927) and founded Q uan h a i tưng thu (1 9 2 8 - 1929) H is

Chinese - Vietnam ese a n d F re n c h - Vietnam ese d ictio n a ries co n trib u ted sig n ifica n tly to

V ie tn a m ese cu ltu re a n d ed u ca tio n

He w a s one o f th e fir st p ro fesso rs a t th e U n iv e rsity o f R e a d in g o f th e D em ocratic

R e p u b lic o f V ietnam , w h ich sta r ted its n ew academ ic year in N ovem b er, 1945 D uring

th e R esistance a g a in st the F re n c h co lo n ists, he w orked in cu ltu ral field s, th en he becam e a professor a t P re -u n iv e rsity a n d A dvanced Pedagogy S ch oo l in T hanh Hoá (1952 - 1954) H a v in g retu rn ed to H anoi, he w orked a s a professor a t H a n o i Pedagogical U n iv e rsity and H a n o i U n iv e rsity (1955 - 1960).

W ith Vietnam ese H is to ry fro m the O rig in to the E n d o f the X I X C e n tu ry, A ncien t Vietnam ese H is to ryt Th e S h a p in g o f the Vietnam ese N a tio n » h e laid th e fou n dation for stu d y in g A n cien t V ie tn a m e s e h isto ry and b u ild in g the S u b ject o f A n cie n t Vietnam ese

H isto ry a t H a n o i U n iv e rsity He took part in ed u ca tin g m an y g e n e ra tio n s o f stu d en ts, som e o f whom h a v e b ecom e fa m o u s s c ie n t is t s in th e fields o f c u ltu re and history.

W ith sig n ifica n t co n tr ib u tio n s to V ietn a m ese cu ltu re and h isto rica l scien ce, Đao Duy Anh h as b een hon oured a s a g r e a t scie n tist, a profound sch o la r in m an y areas, such a s lexicograp hy, lin g u is tic s, lite r a tu r e , cultu re, h is t o r y e t h n o g r a p h y , archaeology and h isto rica l g eo g ra p h y , etc M oreover, he is an e x c e lle n t exam ple: a patriotic

in tellectu a l who d ev o ted h is w h o le life to th e lib eration o f th e V ie tn a m e se n ation

Tạp chi K lit Hi hoc D tiQ C H N K H X H & N Y r XX, So 2 20ỈH