Âm vang của tiếng súng gợi lên cơn tao loạn của đất nước một thời, làm nổi bật lên một vấn đề trung tâm của thời đại: sự đối lập giữa súng giặc và lòng dân, súng giặc thì rền vang mặt đấ
Trang 1Giáo án Ngữ Văn 11, chương trình chuẩn Gv: Mai Long Hồ
Ngày soạn: 01/10/08
Tuần 6
Tiết 22
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
( Nguyễn Đình Chiểu )
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày những nét chính về cuộc đời của NĐC
- Nêu nội dung thơ văn NĐC, cho ví dụ, phân tích
3 Bài mới
Hoạt động của Gv - Hs Nội dung cần đạt B ổ sung
Pv Dựa vào phần tiểu dẫn, em hãy
nêu hoàn cảnh ra đời của bài văn tế
Gv.Tác phẩm ra đời vào cuối 1861,
đầu 1862 Đây là thời điểm cả nước,
đặc biệt là nhân dân miền Nam đang
sôi sục đứng lên chống lại thực dân
Pháp Ngày 16 – 12 – 1861 xảy ra
một trận đánh đồn Cần Giuộc, nhiều
nghĩa sĩ nông dân đã tập kích, phá
đồn, tiêu diệt được nhiều giặc Pháp
và tay sai, trong trận này, nghĩa binh
chết gần 20 người Cảm kích trước
lòng dũng cảm của nghĩa sĩ, tuần phủ
Gia Định giao cho cụ Đồ Chiểu viết
bài văn tế đọc tại buổi lễ truy điệu các
nghĩa sĩ
Bài văn tế đã khích lệ tinh thần yêu
nước, lòng căm thù giặc và ý chí
chiến đấu và bảo vệ tổ quốc…
Gv yêu cầu hs dựa vào phần tiểu dẫn
ở Sgk để nêu một số đặc điểm về thể
loại
Hs thay nhau đọc bài văn tế, gv chú ý
hướng dẫn hs giọng đọc.Sau đó yêu
cầu hs dựa vào bố cục của bài văn tế
để chia bố cục của bài văn tế này
Pv Em có nhận xét gì về từ mở đầu
“Hỡi ôi!”? Nghệ thuật gì được sử
dụng trong hai câu đầu?
Dg Âm vang của tiếng súng gợi lên
cơn tao loạn của đất nước một thời,
làm nổi bật lên một vấn đề trung tâm
của thời đại: sự đối lập giữa súng giặc
và lòng dân, súng giặc thì rền vang
mặt đất, lòng dân thì rực sáng cả bầu
trời
Bình Rõ ràng người nghĩa binh -
nông dân đã xác định một quan niệm
sống chết cao đẹp: “chết vinh hơn
sống nhục” NĐC đã thể hiện rõ một
thời đại hỗn tạp, một cuộc chiến đấu
khỗ nhục nhưng vĩ đại Hai tư cách
B Tác phẩm
I Tìm hiểu chung
1 Hoàn cảnh sáng tác Viết trong buổi nhân dân tổ chức truy điệu các nông dân nghĩa sĩ đã hi sinh trong trận tấn công đồn Cần Giuộc ngày 16 – 12 – 1861
2 Thể loại: Văn tế
( Sgk )
4 Bố cục : 4 đoạn
a Lung khởi ( câu 1-2): Khái quát bối cảnh bão
táp của thời đại và khẳng định ý nghĩa cái chết bất tử của người nông dân-nghĩa sĩ
b Thích thực ( từ câu 3 – 15 ): Tái hiện chân thực
hình ảnh người nông dân – nghĩa sĩ, từ cuộc đời lao động vất vả, tủi cực đến giây phút vươn mình trở thành dũng sĩ đánh giặc và lập chiến công
c Ai vãn ( 16 – 28 ): Bày tỏ lòng tiếc thương, sự
cảm phục của tác giả và nhân dân đối với người nghĩa sĩ
d Kết ( 2 câu cuối ): Ca ngợi linh hồn bất tử của
các nghĩa sĩ
II Phân tích
1 Phần 1 : Lung khởi
- Mở đầu: “Hỡi ôi!” Tiếng than lay động lòng người
- Nt: đối: Súng giặc đất rền – Lòng dân trời tỏ
Phác hoạ lại một thời đại đau thương nhưng anh hùng Thực dân Pháp xâm lược, hung bạo với
vũ khí tối tân, ta chống lại giặc chỉ có tấm lòng, chiến đấu vì chính nghĩa
- “Mười năm công…tiếng vang như mõ” ý thức
rõ con đường đánh Tây là hoàn toàn đúng, vì nhân nghĩa, là hành động cao cả đáng biểu dương
2 Phần 2 ( thích thực )
• Cuộc đời:
- “Cui cút làm ăn” làm ăn một cách âm thầm, lặng lẽ tội nghiệp
Trang 2Giáo án Ngữ Văn 11, chương trình chuẩn Gv: Mai Long Hồ
xuất hiện trong một đoạn văn nói lên
sự chuyển biến của nông dân khi giặc
tới, sự chuyển biến này như “thánh
gióng”, rất nhanh, dứt khoát
Tình yêu thương đối với người
nông dân và cảm xúc to lớn của
Nguyễn Đình Chiểu
Pv Tìm những chi tiết, hình ảnh nói
lên hoàn cảnh xuất thân của người
nông dân nghĩa sĩ?
Giảng Họ là những người nông dân
100%, mà là nông dân Nam Bộ giữa
thể kỉ XIX - nền kinh tế nông nghiệp
lạc hậu
Pv Vì là nông dân thuần tuý, nên họ
chỉ quen những gì và chưa hề biết đến
những gì?
Bình NĐC nói lên những điều rất
bình thường của người nông dân,
nhưng nó là bước đệm cho lời khen
của tác giả, họ không biết gì đến giặc
mà phải đánh giặc, họ làm những điều
không thuộc về họ Họ có lòng yêu
nước sâu sắc
Pv Khi giặc Pháp đánh chiếm quê
hương họ, họ có thay đổi như thế nào
về tâm trạng, thái độ, hành động?
Pv Em có nhận xét gì về cách dùng
các động từ trong câu này?Tác dụng
của nó?
Giảng Càng căm thù, người nghĩa
binh nông dân càng đau đớn, xót xa
khi nhìn thấy cảnh tổ quốc giang sơn
hùng vĩ bị kẻ thù đoạt mất chgủ
quyền, và họ quyêt không dung tha
cho bọn chúng
Giảng “…chém rắn đuổi hươu”:
hành động cứơp nước của Pháp
“… treo dê bán chó”: vạch trần bộ
mặt của Pháp xâm lược VN mà bảo là
khai hoá
Bình Người nông dân trở thành chiến
sĩ với sự hăm hở, tự tin với sức mạnh
truyền thống của dân tộc, với lòng
yêu nước mãnh liệt
Pv Em có nhận xét gì về quá trình
chuyển hoá của người nông dân?
- “Toan lo nghèo khó” Quanh năm lo làm ăn vất vả mà quanh năm vẫn cứ đói rách
- Họ biết: ruộng trâu, làng bộ, cày cấy, cuốc, bừa
- Không hề biết: cung ngựa, trường nhung, tập khiêng, tập súng, tập mác, tập cờ, …
Với những từ ngữ gợi tả, biệt pháp liệt kê, tác giả cho thấy cuộc đời của nghĩa sĩ là những người nông dân nghèo khổ, lam lũ, chất phác, cần cù, gắn bó với làng quê thanh bình, chưa hề biết đến chiến trận binh đao
• Khi giặc Pháp đánh chiếm quê hương, họ trở thành người nghĩa sĩ anh dũng đánh Tây.
- Ban đầu: Họ sợ sệt, lo lắng, căng thẳng và cảm thấy thất vọng khi bị bỏ rơi “ tiếng phong hạc…
mưa”
- Căm ghét: “Mùi tinh chiên…như nhà nông ghét cỏ” kiểu căm ghét rất nông dân, tự nhiên, cụ thể
- Căm thù cao độ: “…muốn tới ăn gan,…muốn
ra cắn cổ” 3 đt mạnh + 1 danh từ: Sự căm thù lên đến tột đỉnh, muốn hành động một cách dứt khoát
- Nhận thức: “ Một mối xa thư…há để ai chém rắn đuổi hươu; hai vầng nhật nguyệt…đâu dung
lũ treo dê bán chó” nhận thức, ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp cứu nước
- Họ hành động tự nguyện: “Nào đợi ai đòi ai bắt…chẳng thèm trốn ngược, trốn xuôi…”
sẵn sàng chiến đấu vượt qua mọi khó khăn gian khổ
Đây là sự chuyển hoá phi thường từ người nông dân hiền lành chất phác, trở thành người có ý thức trách nhiệm và tự nguyện vì đại nghĩa mà đứng lên đánh giặc cứu nước
4 Củng cố
- Bố cục, nội dung từng phần của bài văn tế
- Khái quát về thời cuộc và quan niệm của người nghĩa binh – nông dân
- Cuộc đời của người nông dân
5 Dặn dò
- Học bài; học thuộc lòng 20 câu đầu của bài văn tế
- Xem trước phần còn lại
Rút kinh nghiệm: