nấm mốc, nấm men,vi sinh vật nhân thực

Các sợi nấm phát triểnchiều dài theo kiểu tăng trưởng ở ngọn, phân nhánh liêntiếp.• Trên môi trường đặc và trên một số cơ chất trong tự nhiên,bào tử nấm, tế bào nấm hoặc một đoạn sợi nấm

HÌNH THÁI VÀ CẤU TRÚC NẤM MỐC

• Nấm mốc có cấu tạo sợi đa bào gọi là khuẩn ty

• Khuẩn ty không có vách ngăn hay có vách ngăn

• Khuẩn ty chỉ sinh trưỡng ở ngọn

• Có 2 loại khuẩn ty:

• *Khuẩn ty cơ chất : chức năng dinh dưỡng

• *Khuẩn ty khí sinh: chức năng sinh sản và hấp thu dưỡng khí

• Ở nấm kí sinh khuẩn ty có thể biến hoá hình dạng để đãm nhận chức năng dinh dưỡng hay bảo vệ

2

Khuẩn ty có vách ngăn và không

vách ngăn

• Sợi nấm thường là một ống hình trụ dài có kích thước lớnnhỏ khác nhau tùy loài Đường kính của sợi nấm thường từ3-5µm, đến 10µm, thậm chí đến 1mm Chiều dài của sợinấm có thể tới vài chục centimet Các sợi nấm phát triểnchiều dài theo kiểu tăng trưởng ở ngọn, phân nhánh liêntiếp.

• Trên môi trường đặc và trên một số cơ chất trong tự nhiên,bào tử nấm, tế bào nấm hoặc một đoạn sợi nấm có thểphát triển thành một hệ sợi nấm có hình dạng nhất định gọi

là khuẩn lạc nấm (colony)

4

• Trong tế bào nấm còn có

các cơ quan giống như

trong tế bào các sinh vật

(ribosome), bào nang

(vesicle) , thể Golgi sinh

bào nang (Golgi body,

Các dạng biến hoá của khuẩn ty

• Sợi áp : phần nấm tiếp xúc với

vật chủ sẽ phình to, tăng diện

tích tiếp xúc với vật chủ Phần

này thường có hình dĩa, có

nhiều nhân, áp chặt vào vật

chủ Các mô của vật chủ dưới

Sợi áp

8

Sợi thòng lọng

• Sợi nấm dạng thòng lọng có khuyên tròn dọc sợi nấm Mỗi khuyên gồm 3 tế bào xếp nối tiếp nhau và nối vàosợi nấm chính bằng một đọan ngắn Khi mặt trong của 3

tế bào khuyên này tiếp xúc với con mồi thì lập tức cackhông bào sẽ phồng to ra và căng mạnh vào phía trong,thắt chặt con mồi lại Sau đó mọc ra các nhánh xuyênsâu vào cơ thể con mồi và tiếp tục phát sinh ra các sợihút

Đông trùng hạ thảo

• Đó là một dạng cộng sinh giữa một loài nấm túi

có tên khoa học là Cordyceps sinensis với sâu non (ấu trùng) của một loài côn trùng thuộc

chi Hepialus.

• Vào mùa đông nấm bắt đầu ký sinh vào sâu non

và làm chết sâu non vì ăn hết chất dinh dưỡng

của chúng Mùa hè ấm áp nấm bắt đầu mọc ra

khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất Đầu của ngọn nấm là một thể đệm (stroma) hình trụ thuôn nhọn

12

Đông trùng hạ thảo

Cordyceps militaris (Nhộng trùng thảo)

14

• Là khối sợi rắn chắt thường

có tiêt diện tròn không mang

cac cơ quan sinh sản Hạch

Thể đệm

• Là khối sợi nấm có

thành tế bào dính liền

nhau theo nhiều hướng

Trên hoặc trong thể

Thể đệm kín bảo vệ nang bào tử Thể đệm hở bảo vệ nang bào tử

SINH SẢN Ở NẤM

• bào tử hình thành ngay trên phần ngọn của sợi nấm do sợi thắt lại từng đốt Mỗi đốt có mang 1 nhân, tê bào

* Sinh sản tạo bào

tử trần

1 Sinh sản vô tính :Có 3 hình thức

20

Sinh bào tử kín ( bào tử túi)

Sinh sản vô tính bằng bào tử trần (bào tử đính )

Mốc Aspergillus

Mốc Aspergillus

24

Alexander Fleming (1881-1955)

2 Sinh sản hữu tính : có 4 hình thức

* Noãn bào tử( Oospores)-

tiêu biểu Saprolegnia

* Tiếp hợpbào tử

( Ex: Mucor- Rhizophus

Zygospores)-* Nang bào tử

(

Ascospores).-Lớp Ascomycetes

* Đảm bào tử ( Basidiospores)-

Lớp Basidiomycetes.

26

a Sinh sản hữu tính bằng noãn bào tử

(OOspores)

B Sinh sản hữu tính theo kiểu tiếp hợp

( Tiếp hợp bào tử – Zygospores)

C Sinh sản hữu tính bằng nang bào tử

(Ascospores)

32

D Sinh sản hữu tính bằng đảm bào tử

( Basidiospores)

Sinh sản hữu tính bằng đảm bào tử

( Basidiospores)

36

Phân loại nấm

• Dưạ vào khuẩn ty có vách ngăn hay không,kiểu sinh

sản vô tính và hữu tính …Nấm được chia thành 4 lớp:

1.Lớp Phycopmycetes gồm

2 lớp phụ:

• Lớp phụ Oomycetes.(Sinh sản hữu tính tạo Noãn bào tử)

• Lớp phụ Zygomycetes.(SS hữu tính tạo tiếp hợp)

2 Lớp Ascomycetes.(Sinh sản hữu tính tạo Nang bào

tử)

3 Lớp Basidiomycetes.(Sinh sản hữu tính tạo Đảm bào tử)

4 Lớp Fungi Imperfecti.(Nấm bất toàn, không có sinh sản hữu

tính)

NẤM MEN (YEASTS)

• Nấm men cấu tạo đơn bào ,thuộc nhóm Eucaryote.

• Sinh sản hữu tính :đa số tạo Ascospores (men thật), một số không có ss hưũ tính (men giả).

• Men có lợi trong chế biến thực phẩm lên men , tạo

proteiđơn bào.

• Một số men gây hư hỏng lương thực thực phẩm và một số gây bệnh kí sinh cho người, gia súc ,cây trồng.

I Hình dạng –kích thước :

• Nấm men có nhiều dạng:hình cầu,elip,chữ nhật

48

Sac ellipsoideus

Klueveromyces

Hensenula Pichia

Saccaromyces cerevisia

Sac calbergensis

Nấm men Rhodotorula

Vẽ tranh bằng vi sinh vật có sắc tố50

Pichia anomala

TIMM3826 incubated at 35C for 48 hrs

on CHROMagar Candida ( T KANEKO )

CHROMagar

52

II Cấu tạo tế bào nấm men:

Nấm men thuộc nhóm Eucaryote đơn bào, nhân có màng nhân và tiểu hạch Tế bào chất có ribosome,ty thể , bộ golgi,không bào,các hạt dự trử(giọt mở).

Ngoài màng tế bào chất,còn có vách tế bào rất vửng chắc Trên vách tế bào men còn có những đốm sẹo, nơi tế bào nẩy chồi ,chồi rụng để lại sẹo trên vách.

54

Vách tế bào men bia (cell wall)

Cấu tạo vách tế bào nấm men

56

Sinh sản của nấm men

Phân biệt hình thức sinh sản phân đôi và nảy chồi.

Hình 5: Sự phân đôi ở nấm men

Tế bào mẹ

Chồi

Hình 6:Sự nảy chồi ở nấm men

Nấm men sinh sản trực phân

Nấm men sinh sản nẩy chồi

Khuẩn ty giả

64

Sinh sản trực phân Sinh sản nẩy chồi

Schizosaccharomyces pombe

Sinh sản vô tính theo kiểu trực phân

68

The fission yeast, Schizosaccharomyces pombe, a species which has

proved a valuable model organism for research into the cell cycle and

Bào tử bắn ở men Sporobolomyces

Bào tử bắn của men bắn dính trên nấp hộp petri

72

Chu kì sinh sản của một loại nấm men điển hình

 Saccharomyces ( chu trình lưỡng bội)

Nấm Zygosaccharomyces (chu trinh đơn bội )

74

Bào tủ nang của Saccaromyces cerevisiae

76

Men Zygosaccaromyces

Sinh sản hữu tính tạo bào tử nang

78

http://vietsciences.free.fr http://vietsciences.org

http://vietsciences.net

http://vietsciences2.free.fr

Phạm Văn Ty và Nguyễn Lân Dũng,

Tài liệu tham khảo