Cảm nhận đợc vẻ đẹp cuộc sống và nhân cách Nguyễn Bỉnh Khiêm qua bài thơ.. Hiểu đúng quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm.. Xót xa hơn ông thấy sự băng hoại của đạo đức con ngời: Cò
Trang 1Tiết : Nhàn
( Nguyễn Bỉnh Khiêm )
A
Mục tiêu bài học :
1 Cảm nhận đợc vẻ đẹp cuộc sống và nhân cách Nguyễn Bỉnh Khiêm qua bài thơ
2 Hiểu đúng quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm
3 Biết cách đọc bài thơ giàu triết lý
B Ph ơng tiện thực hiện :
- SGK , SGV
- Thiết kế bài học
C Cách thức tiến hành :
GV tổ chức giờ dạy học theo phơng pháp kết hợp đọc sáng tạo , gợi tìm kết hợp với các hình thức trao đổi , thảo luận trả lời các câu hỏi
D Tiến trình dạy học :
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
Sống gần trọn thế kỷ XVI ( 1491 - 1585 ), Nguyễn Bỉnh Khiêm đã chứng kién biết bao bất công ngang trái, thối nát của các triều đại phong kiến Việt Nam Lê , Trịnh , Mạc Xót xa hơn ông thấy sự băng hoại của đạo đức con ngời:
Còn bạc còn tiền còn đệ tử Hết cơm hết rợu hết ông tôi
- Thớt có tanh tao ruồi mới đậu Ang không mật mỡ kiến bò chi
Đời nay những trọng ngời nhiều của
Bằng đến tay không ai kẻ vì
Khi làm quan ông vạch tội bọn gian thần Vua không nghe , ông cáo quan
về sống tại quê nhà với triết lý
" Nhàn một ngày là tiên một ngày "
Để hiểu đúng quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm nh thế nào ,
ta tìm hiểu bài thơ nhàn của ông
I Đọc - tìm hiểu
( Hs đọc phần tiểu dẫn )
1 Tiểu dẫn
- Phần tiểu dẫn SGK trình bày nội
dung gì?
+ Về nguồn gốc
+ Về quá trình trởng thành của
Nguyễn Bỉnh Khiêm
- Phần tiểu dẫn SGK trình bày sơ lợc về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm
+ Nguồn gốc ( 1491 - 1585 ) quê quán Vĩnh Bảo - Hải Phòng
Đỗ trạng nguyên năm 44 tuổi làm quan dới triều Mạc 8 năm sau đó về
Trang 2+ Sự nghiệp văn chơng của
ông ?
+ Nội dung thơ văn của ông?
2 Văn bản :
Nêu vị trí của bài thơ ?
Bài thơ có thể chia bố cục nh thế
nào ?
a Hai câu đầu
Nội dung 2 câu thơ đầu thể hiện hoàn
cảnh, tâm trạng tác giả nh thế nào?
cách dùng số từ và nhịp điệu có gì đáng
chú ý?
Hai tiếng " thơ thẩn " và " dầu ai vui
thú nào " gợi lên điều gì?
2 Bốn câu thơ tiếp
( H/s đọc )
quê ở ẩn lấy hiệu là Bạch Vân c sĩ Dựng am Bạch Vân và mở quán Trung
Tân dạy học , học trò của ông có nhiều ngời nổi tiếng nh Nguyễn Dữ , Phùng Khắc Hoan Ông đợc ngời đời suy tôn
là tuyết Giang phu tử ( ngời thầy của sông tuyết )
Do có nhiều công lao , ông đợc nhà Mạc phong chức Trình quốc công , dân gian vẫn gọi ông là trạng trình
Ông để lại 700 bài thơ chữ Hán trong " Bạch Vân am thi tập " và 170
bài thơ chữ Nôm trong " Bạch Vân quốc ngữ thi "
+ Nội dung thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang đậm chất triết lý giáo huấn , ngợi ca chí của kẻ sĩ , thú thanh nhàn Đồng thời phê phán thói đen bạc trong xã hội
+ bài thơ nằm trong tập " Bạch Vân quốc ngữ thi "
2 / 4 / 2
- Hai câu thơ đầu : Mai , cuốc là dụng cụ đào xới đất Cần câu dùng để bắt cá
" Thơ thẩn dầu ai " : dù có ai vui thú nào cũng mặc , ta cứ rheo cách sống của ta 2 câu thơ thể hiện quan niệm
về cuộc sống nhàn tản , yên bình.Nhịp
điệu 2/2/1/2 đầu diễn tả trạng thái ung dung trong những việc hằng ngày ( lao
động , giải trí ) Ba chữ " một " đợc lặp trong câu thơ thể hiện tinh thần sẵn sàng của nhà thơ để sống 1 cuộc sống lao động bình dị nh những ngời nông dân bình thờng
+ Sự thảnh thơi , vô sự không bận chút cơ mu , t dục Kiên định lối sống
Trang 3- 4 câu thơ thể hiện nội dung
gì ?
- Sinh hoạt của nhà thơ có gì
đáng chú ý?
- 2 câu thơ cuối thể hiện điều
gì?
II Củng cố
mà mình đã chọn mặc cho ngời khác
nh thế nào
- 2 tiếng "ta dại" , " ngời khôn " khẳng
định phơng châm sống của tác giả, đó
là cách nói ngợc hàm ý mỉa mai
- " Nơi vắng vẻ " : Yên bình ,thanh tĩnh
- " Chốn lao xao " : ồn ào , tranh dành quyền lợi , bon chen , ganh đua
- "Thu ăn măng trúc , đông ăn giá Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao "
Nhịp thơ của 2 câu là 1/3/1/2 Nhịp một nhấn mạnh vào các mùa trong năm, mùa nào thức ấy Cách sống nhàn nhã, hoà hợp với thiên nhiên
- Măng trúc , giá , ao sen đều rát gần gũi với cuộc sống lao động đời thờng
Đó là cuộc sống sinh hoạt chất phác,
đạm bạc dù còn nhiều thiếu thốn nhng
nó là thú vui thể hiện nhân cách con ngời
- 2 câu thơ cuối mợn điển tích xa song tính chất bi quan của điển tích mờ đi
mà nổi lên là ý nghĩa coi thờng phú quý Một lần nữa Nguyễn Bỉnh Khiêm
đã tìm lối sống cho riêng mình
Tham khảo phần ghi nhớ SGK