PHÁP LUẬT KINH DOANH

` - Chương I: Tổng quan về pháp luật kinh doanh` - Chương II: Chủ thể các quan hệ kinh doanh ` - Chương III: Hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh doanh ` - Chương IV: Hợp đồng

TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - CÔNG NGHỆ

BAN KHOA HỌC CHÍNH TRỊ-PHÁP LUẬT

PHÁP LUẬT KINH DOANH

` - Chương I: Tổng quan về pháp luật kinh doanh

` - Chương II: Chủ thể các quan hệ kinh doanh

` - Chương III: Hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh doanh

` - Chương IV: Hợp đồng áp dụng trong kinh

doanh

` - Chương V: Chế tài và giải quyết tranh chấp

kinh doanh trong thương mại

` Giáo trình Luật kinh tế (dùng trong các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp) – Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

` Giáo trình Luật Thương Mại của Đại học Luật Hà Nội;

` Giáo trình Luật thương mại – Đại học Cần thơ

` Bài giảng Pháp Luật kinh doanh

` 1 Khái niệm Luật kinh doanh:

1.1 Khái niệm Luật kinh doanh

1.2 Đối tượng điều chỉnh

1.3 Phạm vi điều chỉnh

1.4 Phương pháp điều chỉnh

nền kinh tế quốc dân.

` Luật kinh doanh trong giai đoạn hiện nay có thể định nghĩa:

Pháp Lu ậ t kinh doanh là t ổ ng th ể nh ữ ng qui

ph ạ m pháp lu ậ t do nhà nư ớ c có th ẩ m quy ề n ban hành, nh ằ m đi ề u ch ỉ nh các m ố i quan h ệ phát sinh trong quá trình hình thành, thay đ ổ i, ch ấ m

d ứ t tư cách ch ủ th ể kinh doanh v ớ i nhau và gi ữ a

ch ủ th ể kinh doanh v ớ i các cơ quan h ữ u quan.

` Mỗi một ngành luật có đối tượng và phương pháp điều chỉnh riêng.

A Đối tượng điều chỉnh của ngành luật kinh

doanh là những quan hệ kinh tế do luật kinh

tế tác động vào, phát sinh trong kinh doanh hoặc quản lý Nhà nước trong kinh doanh.

` Việc xác định đối tượng điều chỉnh của Luật kinh

tế cũng trở nên dễ dàng hơn khi chúng ta nắm

được vấn đề Nhà nước sẽ sử dụng Luật kinh tế

để tác động vào đời sống kinh tế của xã hội như thế nào Chẳng hạn như:

a Nhóm quan hệ kinh tế phát sinh trong quá

trình hoạt động kinh doanh giữa các chủ thể kinh doanh.

b Nhóm quan hệ phát sinh giữa cơ quan quản lý Nhà nước về kinh tế đối với các chủ thể kinh

Đây là nhóm quan hệ chủ yếu, nhóm này có đặc điểm là:

` Các quan hệ phát sinh trực tiếp trong quá trình hoạt động kinh doanh.

` Chủ thể của nhóm quan hệ này chủ yếu là các doanh nghiệp.

` Các chủ thể này độc lập và bình đẳng với nhau.

` Nhóm quan hệ này phát sinh chủ yếu thông qua các hợp đồng kinh tế.

Do nảy sinh từ nhu cầu kinh doanh nên ngoài sự tác động của thị trường các quan hệ này còn

` Đây là quan hệ phát sinh trong quá trình

quản lý Nhà nước về kinh tế Chủ thể tham

gia quan hệ này có địa vị pháp lý khác nhau Một bên là cơ quan quản lý kinh tế, một bên

là các đơn vị kinh doanh Tuy nhiên quan hệ

này không phải là quan hệ quản lý theo luật hành chính mà là quan hệ quản lý gắn liền với vận động của quan hệ hàng hóa tiền tệ.

` Vd: Vận động người VN dùng hàng VN.

` Đây là quan hệ giữa những bộ phận cấu

thành của một đơn vị kinh tế phát sinh khi

chúng tiến hành hoạt động kinh doanh.

` Vd: Quan hệ giữa các bộ phận trong cấu trúc quản trị doanh nghiệp, phòng ban.

` Hành vi kinh doanh

` Không gian và thời gian diễn ra hoạt động kinh doanh

` Phương pháp bình đẳng.

` Phương pháp quyền uy.

` Phương pháp mệnh lệnh và thỏa thuận.

` Phương pháp bình đẳng.

Phương pháp này chủ yếu điều chỉnh các

quan hệ phát sinh trong quá trình kinh

doanh cuả các đơn vị kinh doanh.

Theo phương pháp này các vấn đề mà các

bên tham gia quan tâm đều được giải quyết trên cơ sở bình đẳng, thỏa thuận.

Vd: Quan hệ mua bán hàng hóa, cung cấp

dịch vụ; quan hệ hợp tác kinh doanh giữa

` Phương pháp quyền uy.

Khi tham gia vào quan hệ quản lý kinh doanh, các chủ thể ở vào vị trí không bình đẳng về

địa vị pháp lý, một bên là cơ quan quản lý Nhà nước về kinh tế, một bên là đơn vị kinh

doanh.

vd: Quan hệ cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

` Luật kinh doanh vừa điều chỉnh các quan hệ

quản lý kinh tế giữa các chủ thể bất bình

đẳng, vừa điều chỉnh các quan hệ sản xuất

kinh doanh giữa các chủ thể bình đẳng, do

vậy mà nó sử dụng và phối hợp phương pháp điều chỉnh khác nhau

` Luật kinh doanh sử dụng: Phương pháp mệnh lệnh và phương pháp thỏa thuận để điều

chỉnh các quan hệ kinh doanh.

` Luật kinh doanh tạo ra mục tiêu quản lý nền

kinh tế bằng pháp luật, tạo hành lang pháp lý

trong kinh doanh an toàn, bình đẳng, thuận tiện cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo

thành nền kinh tế thị trường văn minh, dân chủ, hiện đại.

` Xác định địa vị pháp lý, xác định hành vi kinh doanh cho các chủ thể kinh doanh, đồng thời điều tiết được nền kinh doanh ấy.

` Góp phần to lớn trong việc đấu tranh có hiệu

quả những hiện tượng tiêu cực nảy sinh trong quá trình vận hành nền kinh tế thị trường và bảo

vệ một cách chắc chắn lợi ích của các doanh

nghiệp, của mọi công dân.

` Quy định chi tiết đồng thời hướng dẫn các trình

tự, thủ tục thành lập, giải thể, tuyên bố phá

sản,… đối với các chủ thể kinh doanh.

` Quy định vấn đề tài phán trong kinh doanh, điều này giúp cho các chủ thể kinh doanh bảo vệ

quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Chương 2

CHỦ THỂ CỦA CÁC QUAN HỆ

KINH DOANH

Trường CĐ Kinh tế Công nghệ TP.HCM

Ban Khoa học Chính trị - pháp luật

MÔN PHÁP LUẬT KINH DOANH

Phân biệt với các loại hình doanh nghiệp, HTX về quyền và nghĩa vụ, chế độ trách nhiệm, cơ cấu tổ chức,

™ I/ Những vấn đề chung về chủ thể kinh

doanh

ƒ Khái niệm chủ thể kinh doanh

ƒ Phân loại chủ thể kinh doanh

II/ Những vấn đề chung về doanh nghiệp

ƒ 2.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp

ƒ 2.2 Phân loại doanh nghiệp

ƒ 2.3 Thành lập và đăng ký kinh doanh doanh

Chương 2: CHỦ THỂ CỦA CÁC QUAN HỆ

KINH DOANH (15 Tiết)

™ Kinh doanh được định nghĩa về mặt pháp lý đầu tiên

tại Điều 3 Luật công ty ngày 21/12/1990, định nghĩa này được nhắc lại trong Luật doanh nghiệp năm 1999

(ngày 12/06/1999), tại Điều 3: “Kinh doanh là việc thực hiện một, một số hay tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”.

Khoản 2 Điều 4 Luật doanh nghiệp 2005 quy định:

“Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số

hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ

I/ Những vấn đề chung về chủ thể kinh

doanh

™Ở VN chủ thể kinh doanh có thể được hiểu là tất

cả các tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi kinhdoanh theo quy định của pháp luật Tuy nhiên, theonghĩa hẹp hơn của luật thực định thì chủ thể kinhdoanh có thể được hiểu gồm các tổ chức, cá nhânkinh doanh đã làm thủ tục theo qui định và đượccấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hay giấychứng nhận đầu tư (Theo Luật đầu tư năm 2005 thìgiấy chứng nhận đầu tư sẽ có giá trị như giấychứng nhận đăng ký kinh doanh)

1.1 Khái niệm chủ thể kinh doanh:

Theo quan điểm được nhiều người đồng ý hiện nay thì chủ thể kinh doanh gồm hai nhóm:

1.2 Phân loại chủ thể kinh doanh

Nguyễn văn A

TNHH

Cổ phần

Chủ thể kinh doanh

Tổ chức Cá nhân

™ Tổ chức kinh doanh: chủ yếu là các loại hình doanh nghiệp, ngoài ra còn bao gồm hợp tác xã, các chủ thể khác.

™ Cá nhân kinh doanh: bao gồm hai loại là

cá nhân có đăng ký kinh doanh và cá

nhân không có đăng ký kinh doanh.

™ Loại cá nhân có đăng ký kinh doanh được pháp luât quy định dưới dạng hộ kinh doanh (Được quy định tại Chương 6, Đ49-Đ56 Nghị định số 43/2010/NĐ-CP ngày 15/4/2010 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh)

™ Cá nhân không có đăng ký kinh doanh là cá nhân tự mình hàng ngày thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động được pháp luật cho phép về mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác nhưng không thuộc đối tượng phải đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật về đăng ký kinh doanh và không gọi là “thương nhân” theo quy định của Luật Thương mại

™ a) Buôn bán rong (buôn bán dạo) là các hoạt động mua, bán không có địa điểm cố định

™ b) Buôn bán vặt là hoạt động mua bán những vật dụng nhỏ lẻ có hoặc không có địa điểm cố định;

Cá nhân kinh doanh:

™2.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp

™Doanh nghiệp dưới góc độ pháp lý được định nghĩa là:

Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh (k.1 Điều 4

Luật doanh nghiệp 2005)

II/ Những vấn đề chung về doanh

nghiệp

Đặc điểm của doanh nghiệp

Phân Loại Doanh nghiệp

• Cty TNHH; Cty cổ phần; Cty hợp danh; DNTN

Chế độ

trách nhiệm

• có tư cách pháp nhân

Tư cách

Nội dung các quy định về thành lập và

đăng ký kinh doanh DN bao gồm 02 vấn

™a/ Đối tượng có quyền thành lập và quản lý DN:

™Theo quy định tại Khoản 1 Điều 13 Luật DN 2005

thì: “Tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân

nước ngoài có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này” Như

vậy, theo quy định trên, mọi tổ chức (không phânbiệt nơi đăng ký trụ sở chính), mọi cá nhân (khôngphân biệt nơi cư trú), nếu không thuộc đối tượng bịcấm thành lập DN, đều có quyền thành lập và có

2.3.1 Thành lập DN và góp vốn

vào DN

a) Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dânViệt Nam sử dụng tài sản nhà nước để thành lập doanhnghiệp kinh doanh thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình;b) Cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ,công chức;

c) Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, côngnhân quốc phòng trong các cơ quan, đơn vị thuộc Quânđội nhân dân Việt Nam; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệptrong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân ViệtNam;

d) Cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong các doanh

Khoản 2 Điều 13 Luật DN 2005: “Tổ chức, cá nhân sau

đây không được quyền thành lập và quản lý doanh

nghiệp tại Việt Nam:

đ) Người chưa thành niên; người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự;

e) Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc đang bị Toà án cấm hành nghề kinh

doanh;

g) Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật về phá sản”

“Tổ chức, cá nhân sau đây không được quyền thành lập

và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam (tt)

™ Theo Nghị định 102/2010NĐ-CP, Điều 13 quy định: “1 Tất

cả các tổ chức là pháp nhân, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, không phân biệt nơi đăng ký trụ sở chính và mọi cá nhân không phân biệt quốc tịch và nơi cư trú, nếu không thuộc đối tượng quy định tại khoản 4 Điều

13 của Luật Doanh nghiệp.

™ Những đối tượng bị cấm thành lập DN vẫn có quyền gópvốn, mua cổ phần của cty, nếu họ không rơi vào nhữngtrường hợp cấm, bao gồm (Khoản 4 Điều 13 Luật DN2005):

a) Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dânViệt Nam sử dụng tài sản nhà nước góp vốn vào doanhnghiệp để thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình;

b/ Đối tượng có quyền góp vốn vào doanh nghiệp

™Đăng ký kinh doanh là thủ tục luật định nhằm khai sinh về mặt pháp lý cho DN (thừa nhận tư cáchpháp lý của DN) và DN sẽ được đảm bảo về mặtpháp lý kể từ khi hoàn tất thủ tục đăng ký kinhdoanh.

™Ý nghĩa của việc đăng ký kinh doanh:

+ Nâng cao vai trò quản lý của nhà nước đối với cácdoanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chungnhư: quản lý ngành nghề hợp pháp, điều kiện đủđược kinh doanh, xác định tỉ lệ, sự cân đối giữa cácngành nghề để có chính sách kinh tế phù hợp, đểthu thuế…

2.3.2 Đăng ký kinh doanh cho DN

Thứ nhất: điều kiện về tài sản (vốn):

Thứ hai: điều kiện về ngành nghề kinh

™DN muốn tiến hành hoạt động kinh doanh thì DN

phải có tài sản, tài sản đó thuộc quyền sở hữu của

người thành lập DN Tài sản này có thể là: “Tài sản

góp vốn có thể là tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do

chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác ghi trong Điều lệ công ty do thành viên góp để tạo thành vốn của công ty” (Khoản 4

Điều 4 Luật DN 2005)

Thứ nhất: điều kiện về tài sản (vốn):

Bí quyế công nghệ

Bí quyế công nghệ

Giá trị QSD Giá trị QSD

™theo quy định tại Điều 7 Luật DN 2005 có 03 nhóm ngành nghề kinh doanh, về nguyên tắc, các chủ thề kinh doanh có quyền kinh doanh tất cả những

™ - Các ngành nghề cấm kinh doanh: Luật

DN 2005 quy định rằng DN sẽ không

được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh nếu ngành nghề kinh doanh thuộc lĩnh vực cấm kinh doanh Điều 7 Nghị

định 102/2010/NĐ-CP đã quy định cụ thể những ngành, nghề cấm kinh doanh:

Thứ hai: điều kiện về ngành nghề kinh

doanh (tt)

a) Kinh doanh vũ khí quân dụng, trang thiết bị, kỹ thuật, khí tài, phương tiện chuyên dùng quân sự, công an; quân trang (bao gồm

cả phù hiệu, cấp hiệu, quân hiệu của quân đội, công an), quân dụng cho lực lượng vũ trang; linh kiện, bộ phận, phụ tùng, vật tư

và trang thiết bị đặc chủng, công nghệ chuyên dùng chế tạo chúng;

b) Kinh doanh chất ma túy các loại;

c) Kinh doanh hóa chất bảng 1 (theo Công ước quốc tế);

d) Kinh doanh các sản phẩm văn hóa phản động, đồi trụy, mê tín dị đoan hoặc có hại tới giáo dục thẩm mỹ, nhân cách;

đ) Kinh doanh các loại pháo;

e) Kinh doanh các loại đồ chơi, trò chơi nguy hiểm, đồ chơi, trò chơi

có hại tới giáo dục nhân cách và sức khoẻ của trẻ em hoặc tới an ninh, trật tự an toàn xã hội;

- Các ngành nghề cấm kinh doanh:

h) Kinh doanh mại dâm, tổ chức mại dâm, mua bán người; i) Kinh doanh dịch vụ tổ chức đánh bạc, gá bạc trái phép dưới mọi hình thức;

k) Kinh doanh dịch vụ điều tra bí mật xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân;

l) Kinh doanh dịch vụ môi giới kết hôn có yếu tố nước

ngoài;

m) Kinh doanh dịch vụ môi giới nhận cha, mẹ, con nuôi,

nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài;

n) Kinh doanh các loại phế liệu nhập khẩu gây ô nhiễm môi trường;

o) Kinh doanh các loại sản phẩm, hàng hóa và thiết bị cấm

- Các ngành nghề cấm kinh doanh (tt)

Bên cạnh đó, Điều 30 Luật Đầu tư 2005 cũng quy định các dự án cấm kinh doanh như sau:

Điều 30 Lĩnh vực cấm đầu tư

1 Các dự án gây phương hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia và lợi ích công cộng.

2 Các dự án gây phương hại đến di tích lịch sử, văn hoá, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam.

3 Các dự án gây tổn hại đến sức khỏe nhân dân, làm hủy hoại tài nguyên, phá hủy môi trường.

Các ngành nghề cấm kinh doanh (tt)

™ Điều kiện 1: phải có giấy phép kinh doanh VD: kinh doanh

thuốc trừ sâu, karaoke…

™ Điều kiện 2: phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh

doanh VD: điều kiện về ánh sáng đối với vũ trường, vệ sinh đối với ăn uống… Note: các điều kiện kinh doanh này đặt ra đối với cơ sở kinh doanh.

™ Điều kiện 3: phải có chứng chỉ hành nghề VD: hoạt động

dịch vụ pháp lý (tư vấn luật sư, trọng tài viên), dịch vụ khám chữa bệnh, kinh doanh thuốc; khám chữa bệnh, kinh doanh thuốc thú y, dịch vụ chứng khoán; dịch vụ kiểm toán …

™ Điều kiện 4: phải có vốn chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm

nghề nghiệp VD: dịch vụ huy động tiền gửi tiết kiệm của ngân hàng.

- Các ngành nghề kinh doanh có điều

kiện:

Ngoài ra, ở một mức độ khái quát hơn, Điều 29 Luật Đầu tư 2005 liệt kê các lĩnh vực đầu tư có điều kiện bao gồm:

a) Lĩnh vực tác động đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội;

™ Ngành, nghề tự do kinh doanh (tự do

trong khuôn khổ pháp luật), về mặt

nguyên tắc những ngành, nghề mà không thuộc diện bị cấm kinh doanh hay kinh

doanh có điều kiện thì các chủ thể được quyền tự do thực hiện hoạt động kinh

doanh mà không cần phải xin thêm bất kỳ loại giấy phép nào khác ngoài giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Ngành, nghề tự do kinh doanh

Tên gọi DN: theo quy định tại Điều 31 Luật DN 2005 thì tên DN phải được

viết bằng tiếng Việt, có thể kèm theo chữ số và ký hiệu, phải phát âm được

và có ít nhất 02 thành tố: loại hình doanh nghiệp và tên riêng VD: Công ty TNHH Vạn Thành Xem Điều 31 – Điều 34 Luật DN 2005.

Trụ sở DN: Điều 35 Luật DN 2005: là nơi giao dịch, điều hành DN, nơi chỉ

đạo DN về hành chính và tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng khi giao dịch với DN Trụ sở có thể thuộc sở hữu DN, có thể thuê Trụ sở

phải đáp ứng các điều kiện sau:

` Phải ở trên lãnh thổ VN;

` Có địa chỉ được xác định gồm số nhà, tên phố (ngõ phố) hoặc tên xã, phường, thị trấn, huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, tỉnh, thành phố trực thuộc TW;

` Phải có số điện thoại, số fax và thư điện tử (nếu có);

` DN phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước

Thứ ba: điều kiện về tên gọi, địa chỉ và

con dấu của DN