Phát triển chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2010 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, là nhu cầu cấp thiết của các cơ sở đào tạo nghề. Đối tượng học viên là lao động nông thôn, với nhiều độ tuổi, trình độ văn hoá và kinh nghiệm sản xuất khác nhau. Vì vậy, chương trình dạy nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp. Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực và các kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện. Chương trình đào tạo nghề Nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ được xây dựng trên cơ sở nhu cầu học viên và được thiết kế theo cấu trúc của sơ đồ DACUM. Chương trình được kết cấu thành 5 mô đun và sắp xếp theo trật tự lôgíc nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu về nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ. Chương trình được sử dụng cho các khoá dạy nghề ngắn hạn cho nông dân hoặc những người có nhu cầu học tập. Các mô đun được thiết kế linh hoạt có thể giảng dạy lưu động tại hiện trường hoặc tại cơ sở dạy nghề của trường. Sau khi đào tạo, học viên có khả năng tự nuôi chim trĩ, làm việc tại các doanh nghiệp, trang trại chăn nuôi, nhóm hộ gia đình, các chương trình và dự án liên quan đến lĩnh vực liên quan đến nuôi chim trĩ.
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
NUÔI CHIM TRĨ
MÃ SỐ: MĐ04
NGHỀ: NUÔI NHÍM, CẦY HƯƠNG, CHIM TRĨ
Trình độ: Sơ cấp nghề
HÀ NỘI 2014
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo
và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
MÃ TÀI LIỆU: MĐ04
Trang 3LỜI GIỚI THIỆU
Phát triển chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, là nhu cầu cấp thiết của các cơ sở đào tạo nghề Đối tượng học viên là lao động nông thôn, với nhiều độ tuổi, trình độ văn hoá và kinh nghiệm sản xuất khác nhau Vì vậy, chương trình dạy nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực
và các kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện
Chương trình đào tạo nghề Nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ được xây
dựng trên cơ sở nhu cầu học viên và được thiết kế theo cấu trúc của sơ đồ DACUM Chương trình được kết cấu thành 5 mô đun và sắp xếp theo trật tự lô-gíc nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu về nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ
Chương trình được sử dụng cho các khoá dạy nghề ngắn hạn cho nông dân hoặc những người có nhu cầu học tập Các mô đun được thiết kế linh hoạt có thể giảng dạy lưu động tại hiện trường hoặc tại cơ sở dạy nghề của trường Sau khi đào tạo, học viên có khả năng tự nuôi chim trĩ, làm việc tại các doanh nghiệp, trang trại chăn nuôi, nhóm hộ gia đình, các chương trình và dự án liên quan đến lĩnh vực liên quan đến nuôi chim trĩ
Mô đun nuôi chim trĩ gồm có 5 bài:
Bài 1: Xây dựng chuồng nuôi chim trĩ Bài 2: Lựa chọn chim trĩ giống
Bài 3: Nuôi dưỡng và chăm sóc chim trĩ Bài 4: Ấp trứng chim trĩ
Bài 5: Phòng và trị bệnh cho chim trĩ Việc xây dựng chương trình dạy nghề theo phương pháp DACUM dùng cho đào tạo sơ cấp nghề ở nước ta là mới, vì vậy chương trình còn nhiều hạn chế
và thiếu sót Ban xây dựng chương trình và tập thể các tác giả mong muốn nhận được sự đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục và các bạn đồng nghiệp để chương trình hoàn thiện hơn./
Tham gia biên soạn
1 Vũ Việt Hà (Chủ biên)
2 Mai Anh Tùng
3 Mai Thị Thanh Nga
Trang 4MỤC LỤC
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 2
LỜI GIỚI THIỆU 3
MỤC LỤC 4
CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN VIẾT TẮT 10
MÔ ĐUN/MÔN HỌC: NUÔI CHIM TRĨ 11
Giới thiệu mô đun 11
Bài 1: Xây dựng chuồng nuôi chim trĩ 12
A Nội dung 12
1 Xác định địa điểm xây dựng chuồng nuôi 12
2 Hướng chuồng nuôi 12
3 Cấu tạo chuồng nuôi chim trĩ 13
4 Làm lồng úm chim con 16
5 Làm chuồng nuôi giai đoạn từ 5 - 12 tuần tuổi 17
6 Làm chuồng nuôi giai đoạn trên 12 tuần tuổi 18
7 Làm chuồng cho chim sinh sản 19
8 Xây dựng số công trình phụ quan trọng 19
B Câu hỏi và bài tập thực hành 20
C Ghi nhớ 21
Bài 2: Lựa chọn chim trĩ giống 22
A Nội dung của bài 22
1 Xác định đặc điểm giống chim trĩ 22
1.1 Môi trường sống 22
1.2 Đặc điểm ngoại hình 22
1.3 Đặc điểm sinh sản của chim trĩ 24
1.4 Giá trị dinh dưỡng và chữa bệnh 24
1.5 Giá trị cảnh 25
2 Chọn giống chim trĩ 1 ngày tuổi 25
Trang 52.1 Xác định tiêu chuẩn chim trĩ giống 25
2.2 Thực hiện chọn chim 1 ngày tuổi 26
3 Chọn giống chim sinh sản 27
3.1 Phân biệt chim trống, mái 27
3.2 Chọn chim trĩ hậu bị 27
3.2.1 Tiêu chuẩn đối với chim trĩ hậu bị 27
3.2.2 Thực hiện chọn chim trĩ hậu bị 28
3.3 Chọn chim trĩ giai đoạn đẻ trứng 28
3.3.1 Tiêu chuẩn đối với chim trĩ sinh sản 28
3.3.2 Thực hiện chọn chim trĩ đẻ 29
4 Chọn giống chim trĩ nuôi cảnh 30
B Câu hỏi và bài tập thực hành 31
C Ghi nhớ: 32
Bài 3: Nuôi dưỡng và chăm sóc chim trĩ 33
A Nội dung 33
1 Xây dựng khẩu phần ăn của chim trĩ qua từng giai đoạn 33
1.1 Đặc điểm một số loại thức ăn cho chim trĩ 33
1.1.1 Nhóm thức ăn cung cấp năng lượng 33
1.1.2 Nhóm thức ăn cung cấp protein 37
1.1.3 Thức ăn bổ sung 43
1.1.4 Thức ăn hỗn hợp 44
1.2 Chuẩn bị phương tiện, dụng cụ phối trộn 45
1.3 Phối trộn thức ăn 45
1.3.1 Xây dựng công thức phối trộn 45
1.3.2 Thực hiện phối trộn thức ăn cho chim trĩ 47
2 Cho chim trĩ ăn, uống 52
2.1 Chuẩn bị thức ăn, nước uống cho chim trĩ 52
2.1.1 Chọn hỗn hợp thức ăn 52
2.1.2 Sử dụng nước uống cho chim 54
2.2 Kiểm tra thức ăn, nước uống 55
Trang 62.3 Chuẩn bị máng ăn, máng uống 56
2.4 Xác định vị trí đặt máng ăn, máng uống 57
2.5 Chuyển thức ăn vào khay 58
3 Chăm sóc chim trĩ sinh sản 58
3.1 Xác định đặc điểm sinh sản của chim trĩ 58
3.2 Xác định tỷ lệ trống mái 58
3.3 Theo dõi sức khỏe của chim trĩ sinh sản 59
3.4 Vệ sinh chuồng nuôi chim trĩ sinh sản 60
4 Úm chim trĩ con 60
4.1 Chuẩn bị dụng cụ 60
4.1.1 Rèm che 60
4.1.2 Lồng, quây úm chim con 61
4.1.3 Chụp sưởi 62
4.2 Điều ch nh nhiệt độ úm 63
4.3 Xác định thời gian chiếu sáng cho chim: 65
4.4 Định kỳ kiểm tra tình hình chim trĩ 65
4.5 Sử dụng thức ăn, nước uống 65
4.6 Sử dụng thuốc phòng 65
4.7 Xác định quy trình phòng bệnh bằng Vaccin 66
B Câu hỏi và bài tập thực hành 67
C Ghi nhớ: 68
Bài 4: Ấp trứng chim trĩ 69
A Nội dung 69
1 Chọn trứng ấp: 70
1.1 Chọn trứng theo ngoại hình 70
1.2 Chọn trứng bằng đèn soi 70
2 Bảo quản trứng ấp 70
2.1 Xếp trứng: 70
2.2 Nhiệt độ: 71
2.3 Ẩm độ: 71
Trang 73 Xử lý trứng ấp 71
3.1 Phương pháp xông trứng 71
3.2 Xếp trứng vào khay 72
4 Chuẩn bị máy ấp, máy nở 72
5 Kỹ thuật đưa trứng vào máy ấp 74
6 Điều ch nh nhiệt độ, độ ẩm trong máy ấp 75
6.1 Nhiệt độ ấp: 75
6.2 Độ ẩm: 75
7 Đảo trứng ấp 76
7.1 Mục đích của việc đảo trứng: 76
7.2 Phương pháp đảo trứng: 77
8 Soi trứng 77
8.1 Mục đích soi trứng: 77
8.2 Dụng cụ soi trứng: 77
8.3 Phương pháp chọn và loại trứng khi soi: 78
9 Chuyển trứng sang máy nở 81
10 Lấy chim ra khỏi máy nở 82
B Câu hỏi và bài tập thực hành 82
C Ghi nhớ 83
Bài 5: Phòng và trị bệnh cho chim trĩ 84
Mục tiêu: 84
A Nội dung 84
1 Phòng bệnh 84
1.1 Vệ sinh thú y phòng bệnh cho chim 84
1.1.2 Vệ sinh thức ăn, nước uống 87
1.1.3 Mua con giống an toàn dịch bệnh 87
1.1.4 Thực hiện quy trình cách ly 88
1.1.5 Phòng bệnh bằng thuốc và vaccin 89
2 Trị bệnh 95
2.1 Phòng và điều trị bệnh do E coli 95
Trang 82.1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 9595
2.1.2 Xác định triệu chứng của bệnh 95
2.1.3 Đưa ra biện pháp phòng và trị bệnh 97
2.1.3.1 Phòng bệnh 97
2.1.3.2 Trị bệnh 97
2.2 Phòng, trị bệnh về đường hô hấp 98
2.2.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 98
2.2.2 Xác định triệu chứng của bệnh 99
2.2.3 Đưa ra biện pháp phòng, điều trị bệnh 99
2.2.3.1.Phòng bệnh 99
2.2.3.2 Điều trị 99
2.3 Phòng trị, bệnh đau mắt (sưng mắt) 101
2.3.1 Xác định nguyên nhân 101
2.3.2 Xác định triệu chứng 101
2.3.3 Xác định cách điều trị 101
2.4.Phòng, chống bệnh Newcastle 102
2.4.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 102
2.4.2 Xác định triệu chứng bệnh 103
2.4.3 Xác định bệnh tích 104
2.4.4 Thực hiện phòng, chống bệnh 106
2.5 Bệnh tụ huyết trùng 107
2.5.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 107
2.5.2 Xác định triệu chứng bệnh 108
2.5.3 Xác định bệnh tích 109
2.5.4 Chẩn đoán bệnh 110
2.5.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 110
2.6 Phòng và điều trị bệnh cầu trùng 110
2.6.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 110
2.6.2 Xác định triệu chứng bệnh 1112 2.6.3 Xác định bệnh tích 112
Trang 96.4 Thực hiện phòng, trị bệnh 113
B Câu hỏi và bài tập thực hành 114
C Ghi nhớ: 115
HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN (MÔN HỌC) 116
I VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN 116
II MỤC TIÊU MÔ ĐUN 116
III NỘI DUNG MÔ ĐUN 117
IV HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN BÀI TẬP THỰC HÀNH 117
V YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP 132
VI TÀI LIỆU THAM KHẢO 142 DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH
DANH SÁCH HỘI ĐỒNG NGHIỆM THU CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH
Trang 10CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN VIẾT TẮT
ĐKC Đỏ khoang cổ
ĐVT Đơn vị tính
ME Năng lượng trao đổi
MJ Megajun
Kcal Kilo calo
TTTA Tiêu tốn thức ăn
Trang 11MÔ ĐUN: NUÔI CHIM TRĨ
Mã mô đun: MĐ04
Giới thiệu mô đun
Mục tiêu trong chăn nuôi chim trĩ cần phải đạt là:
- Chim trĩ tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn thấp, thời gian nuôi ngắn
- Thịt chim trĩ có chất lượng cao (thịt thơm ngon và an toàn sức khỏe cho người tiêu dùng)
- Người chăn nuôi chim trĩ cần phải có những kiến thức nhất định, phải tuân theo những qui trình kỹ thuật bao gồm từ khâu:
+ Chọn giống + Xây dựng chuồng trại + Thức ăn
+ Kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng + Quản lý
+ Vệ sinh thú y + Phương pháp hạch toán kinh tế trong chăn nuôi chim trĩ
Chăn nuôi chim trĩ là mô đun giúp người học có khả năng tự tổ chức chăn nuôi chim trĩ trong điều kiện ở nông hộ, trang trại Mô đun gồm có 4 bài với tổng thời gian là 120 giờ, trong đó lý thuyết và kiểm tra là 28 giờ, thực hành
là 92 giờ
Người học mô đun chăn nuôi chim trĩ được đánh giá thông qua bài kiểm tra lý thuyết và kiểm tra kỹ năng thực hành
Trang 12Bài 1: Xây dựng chuồng nuôi chim trĩ Mục tiêu
- Trình bày được các bước trong quá trình chọn vị trí và hướng chuồng
- Trình bày được các căn cứ để chọn nguyên vật liệu để xây dựng chuồng nuôi chim trĩ
- Nêu được đặc điểm chính trong quy trình xây dựng chuồng nuôi chim trĩ
A Nội dung
1 Xác định địa điểm xây dựng chuồng nuôi
Vị trí xây dựng chuồng nuôi phải chọn nơi cao ráo, dễ thoát nước, xa ao hồ, thuộc vùng có khí hậu tương đối điều hoà, thoáng mát Phải cách xa các trại nuôi gia súc, gia cầm khác nhằm hạn chế lây lan bệnh tật
Đặc biệt chuồng nuôi phải yên tĩnh, chim trĩ do còn bản năng hoang dã cho nên chúng rất sợ tiếng động mạnh Khi có tiếng động chúng thường bị kích động bay loạn xạ gây tác hại nghiêm trọng Có nguồn nước sạch đảm bảo, có khả năng
mở rộng quy mô khi cần thiết
2 Xác định hướng chuồng nuôi
Chăn nuôi quảng canh tận dụng thông thoáng tự nhiên, tốt nhất làm chuồng theo hướng đông nam để đón gió mát vào mùa hè và tránh gió rét vào mùa đông
Chăn nuôi theo quy mô lớn, hình thức công nghiệp và làm chuồng kín tốt nhất là làm chuồng có trục song song với hướng gió chính (hướng đông nam) để khi quạt đẩy không khí từ chuồng ra xuôi chiều gió làm giảm chi phí
Trang 13Hình 4.1.1 Xác định hướng xây chuồng
3 Cấu tạo chuồng nuôi chim trĩ
Việc làm chuồng trại cho chim trĩ cũng khá đơn giản, ta có thể tận dụng các
khu chuồng nuôi cũ, chu ồng lợn, chuồng bò, chuồng gà đảm bảo vệ sinh
thoáng mát, và kín để chim không bay mất
Hình 4.1.2 Chuồng nuôi chim trĩ đơn giản, tận dụng chuồng cũ
Trang 14Vật liệu làm chuồng chim trĩ có thể sử dụng vật liệu sẵn có tại địa phương như: Tre, nứa, gỗ vv
Diện tích chuồng nuôi tuy thuộc vào quy mô của trại cũng như dụng cụ thiết
bị chăn nuôi và mức độ cơ giới hoá thông thường các dãy chuồng chim theo phương thức công nghiệp có chiều dài từ 30 - 50m, chiều rộng từ 7 - 10m chiều cao (không kể mái) là 2,5 - 3m
Đối với điều kiện khí hậu nóng ẩm như đất nước ta nuôi theo kiểu thông thoáng tự nhiên không nên làm chuồng rộng quá 10m sẽ ảnh hưởng đến độ thông thoáng chuồng nuôi
Chuồng nuôi chim chia thành các ô nhỏ để nuôi Mỗi ô chuồng nên để 25% diện tích ngoài trời làm khu tắm cát và để cho chim đẻ trứng, 75% diện tích còn lại để cho chim ăn uống và ngh ngơi
Khi chưa có điều kiện nuôi ở quy mô lớn và chưa có nhiều kinh nghiệm, nên đầu tư theo dạng mô hình này để phát triển và gây giống sau đó mới tiếp tục phát triển ở quy mô lớn hơn
Hình 4.1.3 Chuồng nuôi chim chia thành các ô nhỏ
Tuỳ theo quy mô chăn nuôi, điều kiện từng gia đình mà ta có những kiểu thiết kế chuồng nuôi khác nhau nhưng nhìn chung kết cấu chuồng phải thoả mãn các yêu cầu sau
Trang 15- Nền móng: Phải đảm bảo vững chắc chịu được lực nén của phần trên và chống ẩm tốt Thường thì làm nền bằng gạch lát hoặc láng xi măng cát có độ dốc thích hợp, dễ sát trùng, dễ làm vệ sinh
- Mái chuồng làm bằng vật liệu tương đối nhẹ nhưng bền vững và cách nhiệt tốt để chống nóng cho chim Có thể lợp mái bằng ngói, tôn, fibroximăng hoặc lá tranh, rơm Mái nên có màu sáng để cách nhiệt tốt hơn Mái lợp qua vách chuồng khoảng 1m, để tránh mưa hắt làm ướt nền chuồng, độ dốc của mái khoảng
30o đễ dễ thoát nước mưa Làm một mái hoặc 2 mái
Hình 4.1.3 Mái chuồng sử dụng vật liệu có sẵn của địa phương
- Chuồng nên có trần cách nhiệt, giữa trần và đ nh tường nên có khe thoát nhiệt để thường xuyên thoát khí nóng vào mùa hè Vật liệu làm trần tốt nhất là các tấm xốp, nếu không có điều kiện thì có thể làm bằng các tấm bạt, cót ép
- Khung và tường: Khung nhà phải bền vững chịu được gió mạnh và đỡ được mái thường xây bằng gạch, trụ bê thông hoặc trụ kim loại Tường xây cách hiên 1 - 1,5 m, vách ch nên xây cao 30 - 40 cm còn phía trên dùng lưới thép hoặc phên nứa Trường hợp tường vách được coi là tường bao thì phải có thêm cửa sổ
để chuồng thông thoáng
Trang 16+ Rèm che: Dùng vải bạt, bao tải, phên nứa Che cách vách tường 20 cm phía ngoài chuồng nuôi, nhằm bảo vệ cho chim trĩ tránh được mưa, gió rét nhất là
ở giai đoạn chim còn nhỏ
Hình 4.1.4 Sử dụng bạt che chống rét cho chim trĩ
4 Làm lồng úm chim con
- Trong thời gian úm từ 0 - 4 tuần tuổi để tập trung nguồn nhiệt, tránh gió lùa nên sử dụng lồng úm với chiều cao 40 - 50cm; chiều dài 1,0 - 1,2m; chiều rộng 0,7 - 0,9m
- Xung quanh được đóng bằng gỗ ép, cót ép hoặc lưới ô nhỏ để tránh chim bay
- Cửa lồng có thể nằm ở phía trên hoặc phía ngang tuỳ điều kiện cụ thể Mỗi lồng như vậy có thể nuôi từ 40 - 60 chim non
Trang 17Hình 4.1.5 Lồng úm chim trĩ giai đoạn 0 - 4 tuần tuổi
- Cũng có thể sử dụng cót ép, để quây úm cho chim trĩ giai đoạn 0 - 4 tuần tuổi
Hình 4.1.6 Quây úm sử dụng cót ép
Trang 185 Làm chuồng nuôi giai đoạn từ 5 - 12 tuần tuổi
Giai đoạn này, một con chim cần 0,5 m2
tổng diện tích sàn bên trong chuồng nuôi và 2 m2
diện tích nền bên ngoài được dùng cho việc vận động Chuồng nuôi có khu đổ cát để chim tắm cát
Xung quanh chuồng phải có lưới quây để chim khỏi bay đi
Bên ngoài lớp lưới của sân chơi có thể phủ lên những cành cây giúp cho môi trường sống giống với các điều kiện tự nhiên
6 Làm chuồng nuôi giai đoạn trên 12 tuần tuổi
Ở giai đoạn này chuồng đảm bảo diện tích nuôi 1- 2 con/m2
Nên chia chuồng thành nhiều ô khác nhau để tiện cho công tác quản lý và theo dõi bệnh tật cũng như quá trình sinh trưởng và phát triển của chim
Hình 4.1.7 Chuồng nuôi chim trĩ giai đoạn trên 12 tuần tuổi
Nếu tốn kém trong việc chia chuồng ra nhiều ô nhỏ thì có thể chọn phương
án nuôi tập trung (quần thể) Tường vây có thể xây hoặc dùng lưới B40, lưới mắt cáo Trên nóc sử dụng các loại tấm lợp proximăng hoặc vật liệu rẻ tiền sẵn có tại địa phương, miễn sao đảm bảo chim không thoát ra ngoài