giao trinh hop so tu dong (2)

MÔĐUN BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỘP SỐ TỰ ĐỘNG Ô TÔMÃ MÔ ĐUN: MĐ40 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: Biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh là Những bộ phận của hệ thống t

Bình Định, năm 2014

Bình Định, năm 2014

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Giáo trình này được biên soạn bởi giáo viên khoa công nghệ ô tô, trình Cao đẳng nghề Quy Nhơn, sử dụng cho việc tham khảo và giảng dạy nghề công nghệ ô tô tại trường cao đẳng nghề quy nhơn Mọi hình thức sao chép, in ấn và đưa lên mạng Internet không được sự cho phép của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề Quy Nhơn là quy phạm pháp luật

MỤC LỤC

Đề mục TrangLời giới thiệuvề mô đun

1 Bài 1 :

- Cấu tạo biến mô men thủy lực

- Bảo dưỡng biến mô men thủy lực

- Cấu tạo hộp số hành tinh

- Thực tập bảo dưỡng hộp số hành tinh

- Thực tập Sửa chữa các bộ cảm biến

6 Đáp án các cấu hỏi và bài tập

7.Các thuật ngữ chuyên môn

8 Tài liệu tham khảo

12

MÔĐUN BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỘP SỐ TỰ ĐỘNG Ô TÔ

MÃ MÔ ĐUN: MĐ40

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

Biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh là Những bộ phận của hệ thống truyềnlực được dùng nhiều trên các ô tô hiện đại ngày nay Có Nhiệm vụ truyền động, cắt,thay đổi hướng chuyển động, biến đổi mômen và số vòng quay của động cơ bằng thủylực phù hợp với lực kéo của ô tô

Sửa chữa và bảo dưỡng biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh là một công việc

có tính thường xuyên, phức tạp và quan trọng Đối với nghề Sửa chữa ô tô, nhằm nângcao tuổi thọ của biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh ô tô và đáp ứng các tínhnăng tự động điều Khiển và tính tiện nghi của ô tô ngày nay Công việc Sửa chữakhệng chỉ cần Những kiến thức cơ học ứng dụng kỹ năng Sửa chữa cơ khí và thủy lực,

mà nó còn đòi hỏi sự yêu nghỊ và tinh thần trách Nhiệm cao của của người thợ Sửachữa ô tô

Mục tiêu của mô đun:

Nhằm đào tạo cho học viên có đầy đủ kiến thức về cấu tạo và nguyên tắc hoạtđông các bộ phận của hệ thống truyền động thủy cơ (Biến mô men thủy lực và hộp sốhành tinh…) trên ô tô Đồng thời có đủ kỹ năng phân định về cấu tạo để tiến hành bảodưỡng và kiểm tra, Sửa chữa các hư hỏng của các bộ phận hệ thống truyền động thủy

cơ với việc sử dụng đúng và hợp lý các trang thiết bị, dụng cụ đảm bảo đúng quy trình,yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao

1 Trình bày đầy đủ các yêu cầu, Nhiệm vụ của các bộ phận của biến mô men thủylực và hộp số hành tinh và cơ cấu chuyển số AET trên ô tô

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động các bộ phận : biến mô men thủylực, hộp số hành tinh và cơ cấu chuyển số AET

3 Phân tích đúng Những hiện tượng, nguyên hư hỏng chung và của các bộ phận :biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh và cơ cấu chuyển số AET trên ô tô

4 Trình bày được phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sữa chữa Những hư hỏngcủa các bộ phận : biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh

5 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dìng, Sửa chữa các chi tiết, bộ phận của các bộ phận:biến mô men thủy lực và hộp số hành tinh đúng quy trình, quy phạm và đúng cáctiêu chuẩn kỹ thuật trong Sửa chữa

6 Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và Sửa chữa đảm bảochính xác và an toàn

Nội dung của môđun:

Thời gian Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra

Bài 2 Sửa chữa, bảo dưỡng biến mô men thủy lực 11 3 8

Bài 10 Van bướm ga và van cắt giảm tải 8 2 5 1

Bài 1 Cấu tạo biến mô men thủy lực

Mã bài: MĐ40-01 Giới thiệu:.

Biến mô men thủy lực là một loại ly hợp hoạt động nhờ áp lực của thủy lực (dầuchuyên dùng) được lắp với hộp số hành tinh thành một cụm Có Nhiệm vô tù độngđiều Khiển: cắt, truyền lực và biến đổi mômen từ động cơ đến hộp số, thông qua áplực của dòng chất lỏng Do yêu cầu làm việc của bộ biến mô men làm việc liên tục,truyền áp suất thủy lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cầnđược tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên và sửa chữa kịp thời để đảm bảo cácyêu cầu kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của bộ biến mô men thủy lực ô tô

Mục tiêu:

1 Phát biểu đúng yêu cầu, Nhiệm vụ và phân loại của biến mô men thủy lực

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô men thủy lực

3 Nhận dạng và bảo dưỡng các bộ phận của biến mô men thủy lực đảm bảo đúng quytrình, đúng yêu cầu kỹ thuật

Nội dung chính:

1 Giới thiệuchung về biến mô thủy lực và hộp số hành tinh

1.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại bộ biến mô

1.1.1 Nhiệm vụ

Bộ biến mô có các Nhiệm vụ:

- Tăng mô men do động cơ tạo ra và làm cho trục khuỷu quay đều

- Tự động đóng và mở mạch truyền lực (truyền công suất) từ động cơ đến trục sơcấp hộp số hành tinh

- Dẫn động bơm dầu của cơ cấu điều Khiển thủy lực của cơm hộp số hành tinh

- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực Khi bị quá bướm

1.1.2 Yêu cầu

- Tự động truyền và tăng được mô men xoắn lớn nhất của động cơ hợp lý

- Làm việc êm và giúp cho việc tự động đi số chính xác

- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực Khi bị quá bướm

- Kết cấu đơn giản, thoát nhiệt tốt và có độ bền cao

Ngày nay biến mô men thủy lực (ly hợp thủy lực) được sử dụng nhiều trên ô tô bướm

và ô tô du lịch

Hộp số hành tinh Biến mô thủy lực

Trục khuỷu

Bộ vi sai

Hình 1-1: Sơ đồ cấu tạo chung bộ biến mômen thủy lực và hộp số hành tinh

- Vỏ biến mô

Vỏ biến mô được lắp chặt với trục khuỷu thệng qua tâm dẫn động và luôn quay cùngtrục khuỷu, vỏ biến mô dùng để lắp bánh bơm, Rôto tuabin, stato và chứa dầu hộp số

b) Phần bị động gồm có: Rôto tua bin và stato (1-2)

- Rôto tua bin gồm nhiều cánh hình xuyến, hướng cong ngược chiều với các cánh củabánh bơm và lắp phía trước bánh bơm (tính từ động cơ đến hộp số), Rôto tua bin cómoayơ lắp với trục sơ cấp hộp số hành tinh Bên ngoài Rôtocòn có lò xo giảm chấnxoắn và pittông ép ly hợp ma sát

Trục sơ cấp

Cánh bơm

- Stato được đặt giữa bánh bơm và Rôto tua bin, gồm nhiều cánh có hướng sao choKhi nhận dòng chất lỏng đi ra khỏi Rôto tua bin, tác dụng vào các cánh của bánh bơmlàm cường hoá bánh bơm Stato lắp với trục ống lồng liên kết với vỏ hộp số hành tinh,thệng qua khớp một chiều.

Các cánh của bánh bơm, Rôto tua bin và stato cấu tạo theo quy luật tạo nên khệnggian dòng chảy của chất lỏng ở gần tâm lớn,càng ra ngoài càng thu nhỏ, tạo điều kiệnnaang cao tốc độ dòng chảy Khi chất lỏng đi ra xa tâm quay với động năng lớn

2 Nguyên tắc hoạt động

a) Trạng thái truyền mômen xoắn (hình 1-3)

- Khi động cơ hoạt động, bánh bơm được dẫn động từ trục khuỷu, dầu trong bánhbơm sẽ quay theo các cánh bơm cùng một hướng Khi tốc độ động cơ tăng lên, lực lytâm tăng lên đẩy dầu từ tâm ra khỏi cánh bơm, đập vào các cánh quạt của Rôto tua binlàm cho Rôto tua bin và trục sơ cấp quay theo chiều của bánh bơm

Sau Khi dầu mất năng lượng do va đập vào các cánh quạt của Rôto tua bin, dầuchảy vào trong dọc theo các cánh và Khi va đập vào bề mặt cong các cánh Rôtoquay

sẽ đổi hướng ngược lại đẩy dầu về các cánh của bánh bơm để lặp lại chu kỳ ban đầu

- Như vậy việc truyền mô men (truyền công suất ở chế độ khệng bướm) được Thựchiện bởi dòng dầu chảy qua các cánh bơm và các cánh của Rôto tua bin

b) Trạng thái khuyêch đại (biến) mômen(hình 1-3)

- Sau Khi dầu đi qua Rôto tua bin đổi hướng như trên, dòng dầu chảy đi qua các cánhcủa stato Do chênh lệch tốc độ quay của bánh bơm và Rôto tua bin, dầu từ Rôto đậpvào mặt trước của các cánh stato làm cho stato quay theo hướng ngược lại của bánhbơm và làm cho khớp một chiều khoá cứng stato Khi stato bị khoá cứng, dòng chảyđập vaß mặt cong của các cánh stato làm thay đổi hướng dòng chảy (xiên góc) có tácdụng tăng cường thêm chuyển động quay của bánh bơm (tăng mômenKhi ô tô bắt đầuchuyển động) Do vậy Khi đạp chân ga sẽ làm cho Rôto tua bin quay với mô men lớnhơn mô men do động cơ sinh ra (biến mô) để làm cho ô tô khởi hành

c) Trạng thái khớp nối thủy lực (hình 1-4)

- Khi tốc độ quay của Rôto tua bin tăng lên đạt đến tốc độ quay của bánh bơm, hướngcủa dòng chảy dầu đến stato cùng hướng với chiều quay bánh bơm làm cho dầu đậpvào mặt sau của các cánh stato đẩy mở khớp một chiều cho stato quay cùng chiều vớiRôto tua bin và bánh bơm Biến mô khệng còn chức năng khuếch đại mô men mà nhưmột khớp nối thủy lực để truyền lực (tư số truyền 1:1) từ động cơ đến hộp số hànhtinh

Khi stato được mở khoá, dòng chảy đập vaß mặt sau của các cánh stato làm cho statoquay theo hướng dòng chảy (thẳng góc) từ Rôto tua bin đến stato và bánh bơm đểtruyền mômenKhi ô tô vận hành ở tốc độ thấp

- Khi xe chạy ở tốc độ thấp, dầu trong biến mô ở phía trước và phía sau cơ cấu khoábiến mô có áp suất bằng làm cho khó biến mô mở ra, thệng đường dầu qua các vanrơle và van tín hiệu

a, b) Sơ đồ trạng thái bộ biến mô truyền công suất ; c) Sơ đồ đặc tính biến mô

- Trong trạng thái khớp nối (khệng có sự khuếch đại mô men – hình 1-5), với tư sốtruyền 1:1, nhưng giữa bánh bơm và Rôto tua bin có sự chênh lệch về tốc độ từ 4-5%(vì bánh bơm chủ động và Rôtolà bị động) Vì vậy biến mô khệng truyền được 100%công suất của động cơ đến hộp số Để ngăn chặn hiện tượng mất năng lượng và giảmtiêu hao nhiên liệu,¶tªn Rôto tua bin được lắp cơ cấu khoá biến mô loại ma sát (hình 1-5) Khi tốc độ ô tô tăng từ trung bình đến cao (trên 60 km/giờ) khoá biến mô sẽ nốicứng Rôto tua bin với bánh bơm

- Khi xe chạy ở tốc độ trung bình và cao (trên 60 km/giờ), do các bộ cảm biến tốc đô

xe và bộ cảm biến độ mở bướmga sẽ điều Khiển van tín hiệu và van rơle, mở đườngdầu có áp suất phía sau khóa biến mô, đẩy tâm ma sát của cơ cấu khoá ép chặt vào vỏbiến mô nối cứng Rôto tua bin với bánh bơm để cho 100% công suất được truyền đếnRôtovà hộp số

a) b)

Hình 1-5 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của khoá biến m«

a) Sơ đồ khoá biến mô; b) Sơ đồ đặc tính biến mô

bin

Van tín hiệu Van r¬le

Khoá biến mô

III Cấu tạo các bộ phận

Stato bị khoá cứng Khi vòng ngoài quay ngược chiều đẩy các con lăn xoay chiều caolớn (l2 ) hãm chặt giữa vòng trong và vòng ngoài làm hãm chặt vòng ngoài cùng statongừng quay

- Khi tốc độ quay của Rôto tua bin tăng lên đạt đến tốc độ quay của bánh bơm, hướngcủa dòng chảy dầu đến stato cùng hướng với chiều quay bánh bơm làm cho dầu đậpvào mặt sau của các cánh stato đẩy mở khớp một chiều cho stato quay cùng chiều vớiRôto tua bin và bánh bơm

Stato được mở khoá Khi vòng ngoài quay cùng chiều với Rôtovà bánh bơm, đẩy vàođầu các con lăn xoay cùng chiều nghiêng đi và xoay chiều cao nhỏ (l1 < l ) mở chovòng ngoài và vstato quay theo Rôtovà bánh bơm

2 Cơ cấu khoá biến mô

a) Nhiệm vụ

Cơ cấu khoá biến mô dùng để khoá Rôto tuabin vào bánh bơm, đảm bảo truyền hết

100% công suất từ động cơ ®Ðn hộp số Khi ô tô vận hành ở tốc độ trung bình và tốc

độ cao

b) Cấu tạo (hình.1-7)

Khi bộ biến mô ở trạng thái khớp nối, với tư số truyền 1:1, nhưng giữa bánh bơm và

Rôto tua bin có sự chênh lệch về tốc độ từ 4-5% (vì bánh bơm chủ động và Rôtolà bị

động) Để ngăn chặn hiện tượng mất năng lượng và giảm tiêu hao nhiên liệu, trên Rôto

tua bin được lắp cơ cấu khoá biến mô loại ma sát (hình 1-6a)

Khoá biến mô được lắp trên moayơ của Rôto tuabin Bao gồm : pittôngkhoá có dán

vật liệu ma sát hoặc dán vào vỏ biến mô dùng để truyền lực ngăn sự trượt tại thời điểm

ăn khớp của khoá biến mô Lò xo giảm chấn lắp trên khớp khoá dùng để hấp thụ lực

xoắn do sự ăn khớp của ly hợp, ngăn khệng tạo ra va đập

c) Nguyên tắc hoạt động

- Trạng thái nhả khớp (hình 1-7b)

Khi xe chạy ở tốc độ thấp, bộ phận điều Khiển các van tín hiệu và van rơ le mở cho

dầu có áp suất chảy đến phía trước của khớp khoá Do áp suất ở phía trước và phía

sau của khớp khoá bằng nhau, nên khớp khoá nhả ra khệng tiếp xúc với vỏ bộ biên

Hình 1-7 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của cơ cấu khoá biến m«

a) Sơ đồ biến mô; b, c) Sơ đồ hoạt động của khoá biến mô

Khoá biến mô

Stato Bơm dầu

Trục sơ cấp

Khoá biến mô mở

Van r¬le

Van tín hiệu Khoá biến mô b)

Khi xe chạy ở tốc độ trung bình và cao (trên 60 km/giờ), do các bộ cảm biến tốc đô xe

và bộ cảm biến độ mở bướmga sẽ điều Khiển van tín hiệu và van rơle, mở đường dầu

có áp suất phía sau khóa biến mô, đẩy tâm ma sát của cơ cấu khoá ép chặt vào vỏ biến

mô nối cứng Rôto tua bin với bánh bơm để cho 100% công suất được truyền đếnRôtovà hộp số

3 Bơm dầu

a) Nhiệm vụ

Bơm dầu dùng để bơm dầu có áp suất cao (2,0-2,5Mpa) đưa đến bộ biến mô, hộp

số hành tinh, và hệ thống điều Khiển thủy lực Để bôi trơn các chi tiết và điều Khiểnhoạt động của bộ biến mô và hộp số hành tinh

b) Cấu tạo (hình.1-8)

Bơm dầu gồm có: Đĩa phân chia dầu được lắp quay trên trục sơ cấp, bánh răng chủđộng (hoặc Rôtovà các phiến gạt) lắp với trục bánh bơm, bánh răng bị động lắp trongthân bơm và nắp

c) Nguyên tắc hoạt động

Hình 1-8 Sơ đồ cấu tạo của bơm dầu

B răng bị động

Khi động cơ và bộ biến mô hoạt động làm cho bánh răng chủ động quay trong bánhrăng bị động vừa ăn khớp vừa tạo ra các khoang dầu và tăng dần thể tích tạo ra sức hút

để hút dầu từ các te vào trong bơm sau đó nén ép dầu từ thể tích lớn về thể tích nhỏ,làm tăng áp suất dầu để đưa dầu đến hệ thống điều Khiển hộp số và bộ biến mô

Tốc độ động cơ tăng lên làm cho áp suất của bơm dầu tăng lên tương ứng ( áp suấtbơm dầu từ 1,6-2,5Mpa)

- áp suất làm việc của bơm dầu được điều chỉnh ổn định từ 1,6-2,0 Mpa nhờ van điềutiết áp suất lắp sau bơm trên mạch phân nhánh của đường dầu chính

4 Van điều tiết áp suất

a) Nhiệm vụ

Van điều tiết áp suất dùng để điều chỉnh áp suất bơm dầu ổn định từ 1,6 – 2,0 Mpa b) Cấu tạo (hình.1-9)

Van điều tiết áp suất gồm có: Thân van lắp sau bơm dầu trên mạch phân nhánh của đường dầu chính, con trượt, một đầu đóng kín và tiếp xúc với áp lực của mạch dầu chính từ bơm dầu, đầu kia tựa vào hai lò xo Con trượt có ba mặt trượt để đóng , mở ba mạch dầu từ van đến: bộ biến mô, về trước bơm dầu và từ bơm dầu đến van

c

Nguyên tắc hoạt động

Khi động cơ bắt đầu làm việc, áp suất của bơm dầu thấp khệng thắng được sức căng

lò xo, con trượt đóng kín đường dầu đến bộ biến mô, sau đó áp suất dầu tăng lên lớn hơn sức căng lò xo sẽ đẩy mở mạch dầu cung cấp dầu đến bộ biến mô

Khi tốc độ động cơ tăng lên, áp suất của bơm dầu tăng cao thắng được sức căng của hai lò xo đẩy con trượt đóng bớt một phần đường dầu đến bộ biến mô và mở thệng đường dầu về trước bơm làm giảm áp suất dầu Qóa trình được xảy ra liên tục để điều tiết áp suất dầu luôn ổn định từ 1,6 – 2,0 Kpa

a) b) c)

Hình 1-9 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của van điều tiết áp suất a) Khi áp suất nhỏ b) Khi áp suất lớn, dầu về biến mô

c) Van điều tiết khi áp suất cao, dầu về trước bơm

Van con trượt

Đến mạch

dầu chính

Thùng dầu

Lò xo

Mạch cân bằng

Đến biến mô động

Đến b mô động

5 Van tín hiệu khoá biến mô

a) Nhiệm vụ

Van tín hiệu khoá biến mô dùng để điều Khiển áp suất dầu tác dụng lên van rơ le và

khóa biến mô

b) Cấu tạo (hình.1-8)

Van khoá biến mô gồm có: thân van, các đường ống dẫn dầu, van pittông và lò xo

được lắp trong thân van dưới

c)

Nguyên tắc hoạt động

Khi áp suất dầu của van ly tâm truyền từ ly hợp truyền tăng đến đạt chuẩn quy

định, đẩy van pittông nén lò xo, mở thệng đường dầu đến van rơ le khoá biến mô Dầu

đến van rơ le đẩy mở van cho dầu áp suất cao đI vào bộ biến mô, đẩy khớp khoá biến

mô ép chặt vào vỏ biến mô

5 Van rơ le khoá biến mô

a) Nhiệm vụ

Van rơ le khoá biến mô dùng để điều Khiển khoá biến mô đóng và mở khoá biến

mô

b) Cấu tạo (hình.1-7)

Van khoá biến mô gồm có: thân van, các đường ống dẫn dầu, van pittông và lò xo

được lắp trông thân van dưới

Thân van dưới

Van điều biến ga

Van tích năng

Cam ®/c b ga Chốt về số

Van ®/c số 2

Van b ga Van giảm áp

Van ch số 2, 3 Van ch số 3, 4

Van đ áp thứ cấp

Van ® số thấp

Van đi OD

Van tín hiệu khoá b mô Van đi số

thấp

Khi áp suất dầu từ van tín hiệu tác dụng lên phần dưới của van rơ le, đẩy van rơ le

đI lên mở thệng đường dầu phía sau khoá biến mô và đẩy khoá biến mô vào trạng thái khoá biến mô

Khi áp suất dầu từ van tín hiệu bị cắt, van rơ le được ấn đI xuống mở thệng đường dầu có áp suất đến phía trước khoá biến mô làm cho biến mô trở về trạng thái mở khoábiến mô

IV Nội dung bảo dưỡng bộ biến mô

1 Làm sạch bên ngoài

2 Tháo rời bộ biến mô và làm sạch chi tiết

3 Kiểm tra các chi tiết

4 Tra dầu, mỡ bôi trơn các chi tiết

5 Lắp các chi tiết và bộ phận biến mô

6 Kiểm tra hoàn chỉnh và vệ sinh công nghiệp

V Cấu hỏi và bài tập

1 Nhiệm vụ của bộ biến mô ?

2 Ưu nhược điểm của bộ biến mô ?

3 (Bài tập) Vẽ sơ đồ cấu tạo và nêu nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô ở trạng

thái biến mômen?

Thực hành bảo dưỡng bộ biến mô

I tổ chức chuẩn bị nơi làm việc

1 Mục đích:

- Rèn luyện kỹ năng Tháo lắpbộ biến mô và hộp số hành tinh

- Nhận dạng các bộ phân chính của bộ biến mô và hộp số hành tinh

2 Yêu cầu:

- Tháo, lắp thành thạo, đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật

- Nhận dạng được các bộ phận bộ biến mô và hộp số hành tinh

- Sử dụng dụng cụ hợp lý, chính xác

- Đảm bảo an toàn trong quá trình tháo, lắp

- Tổ chức nơi làm việc khoa học, ngăn nắp, gọn gàng

3 Chuẩn bị:

a) Dụng cụ:

- Dụng cụ Tháo lắpbộ biến mô và hộp số hành tinh

- Khay đựng dụng cụ, chi tiết

- Giá nâng cầu xe, kích nâng và gỗ chèn kê lốp xe

- Đồng hồ so

- Pan me, thước cặp, căn lá

- Các thiết bị dùng kiểm tra, chẩn đoán hư hỏng bộ biến mô và hộp số hành tinh b) Vật tư:

- Giẻ sạch

- Giấy nhám

- Nhiên liệurửa, dầu mỡ bôi trơn

- Các van, bộ ly hợp, bộ phanh và joăng đệm thay thế

- Tài liệu phát tay về các quy trình và tra cứu các yêu cầu kỹ thuật Sửa chữa bộbiến mô và hộp số hành tinh

- Bố trí nơi làm việc cho nhóm học viên đủ diện tích, ánh sáng và thệng gió

II Tháo lắp Bộ biến mô

A Quy trình tháo rời bộ biến mô

1 Tháo bơm dầu (hình.1-8)

- Tháo Rôto tua bin

- Tháo khoá hãm Rôto

5 Làm sạch chi tiết và kiểm tra

- Dùng dung dịch rửa và Giẻ làm sạch các chi tiết

- Dùng dụng cụ kiểm tra để kiểm tra các chi tiết

B Quy trình lắp

 Ngược lại quy trình tháo (sau Khi thay thế các chi tiết hư hỏng)

- Tra dầu, mỡ bôi trơn các chi tiết : ổ bi, các lỗ chốt

- Thay thế các chi tiết theo định kỳ bảo dưỡng (tâm ma sát, phe hãm)

- Thay dầu bôi trơn bộ biến mô

II quy trình bảo dưỡng Bộ biến mô

1 Chuẩn bị dụng cụ và nơi làm việc

- Vam cảo và bộ dụng cụ tay tháo bộ biến mô

- Dầu bôi trơn, bơm hơi, mỡ bôi trơn và dung dịch rửa

2 Tháo và làm sạch các chi tiết bộ biến mô

- Dùng dung dịch rửa, bơm hơi, Giẻ sạch để làm sạch, khệ bên ngoài bộ biến mô

- Dùng cờ lê và vam cảo tháo rời bộ biến mô

3 Kiểm tra bên ngoài các chi tiết :

- Dùng kính phóng đại và mắt thường

- Quan sát bên ngoài và bề mặt các chi tiết

4 Bôi trơn các chi tiết

- Dùng dầu bôi trơn và mỡ bôi trơn

- Bôi trơn các lỗ, bạc xoay và tra mỡ bôi trơn các chi tiết

5 Lắp các chi tiết của bộ biến mô

- Dùng cờ lê, vam cảo và tuýp đúng loại

- Lắp bộ biến mô ( ngược lại quá trình tháo)

6 Kiểm tra tổng hợp và vệ sinh công nghiệp

- Dùng chổi, Giẻ lau

Hình 1-11 Cấu tạo bộ biến mô men

Bộ biến mô men

Bộ biến mô men

Vỏ bộ biến mô

Trục sơ cấp

- Vệ sinh dụng cụ và nơi bảo dưỡng sạch sẽ, gọn gàng

Các bài tập mở rộng và nâng cao

I Tên bài tập

1 Bộ biến mô ?

2 Cơ cấu khoá biến mô ?

3 Lập bảng kiểm tra chi tiết của bộ biến mô ?

II Yêu cầu cần đạt

1 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô của ô tôTOYOTA?

2 Lập được bảng kiểm tra chi tiết của bộ biến mô ?

III Thời gian

- Sau 2 tuần nộp đủ các bài tập

Bài 2 Sửa chữa và bảo dưỡng bộ biến mô

Giới thiệu:

Biến mô men thủy lực là một loại ly hợp thủy lực hoạt động nhờ áp lực của thủylực (dầu chuyên dùng) được lắp với hộp số hành tinh thành một cụm Có Nhiệm vô tùđộng điều Khiển : cắt, truyền lực và biến đổi mômentừ động cơ đến hộp số, thệng qua

áp lực của dòng chất lỏng Do yêu cầu làm việc của bộ biến mô men làm việc liên tục,truyền áp suất thủy lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cầnđược tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên và Sửa chữa kịp thời để đảm bảocác yêu cầu kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của bộ biến mô men thủy lực ô tô

Mục tiêu Thực hiện:

1 Giải thích đúng các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của bộ biến mô

2 Trình bày được các phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, Sửa chữa bộ biến mô

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng Sửa chữa được bộ biến mô trên ô tô đúng yêu cầu

kỹ thuật

Nội dung chính:

1 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của bộ biến mô

2 Phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, Sửa chữa bộ biến mô

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng Sửa chữa bộ biến mô

học tại phòng học chuyên môn hoá

I Hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng của bộ biến mô thủy lực

1 Bộ biến mô bị trượt ở tốc độ cao và Khi bướm nặng

a) Hiện tượng

Khi người lái tăng ga nhưng xe tăng tốc chậm hoặc kéo bướm yếu

b) Nguyên nhân

- Tâm ma sát của khoá biến mô mòn

- áp suất dầu khệng đủ tiêu chuẩn do bơm dầu yếu

2 Ly hợp hoạt động khệng êm, có tiếng ồn

a) Hiện tượng

Nghe tiếng khua nhiều ở cụm biến mô, xe vận hành bị rung giật

b) Nguyên nhân

- Bánh bơm Rôtovà stato mòn, gãy các cánh bơm

- Thiếu dầu bôi trơn

3 Bộ biến mô khệng hoạt động.

- Thiếu dầu bôi trơn bộ biến mô hoặc hỏng bơm dầu

4 Bộ biến mô khệng còn tác dụng tăng m«men

a) Hiện tượng

Khi Khi xe vận hành lực kéo yếu

b) Nguyên nhân

- áp suất dầu khệng đủ tiêu chuẩn do bơm dầu yếu

- Stato mịn hỏng khệng khĩa hãm được

II Phương pháp kiểm tra chung bộ thủy lực

1 Kiểm tra bên ngßai cụm biến mơ và hộp số

- Dùng kính phĩng đại để quan sát các vết nứt, chảy rỉ bên ngồi cụm biến mơ vàcác bộ phận điều Khiển

2 Kiểm tra Khi vận hành

- Khi vận hành ơ tơ chú ý lắng nghe tiếng kêu ồn khác thường ở cụm biến mơ, nếu

cĩ tiếng ồn khác thường và cụm biến mơ khệng cịn tác dụng làm việc theo yêu cầucần phaØ kiểm tra và Sửa chữa kịp thời

III Cấu hỏi và bài tập

1- Trình bày các nguyên nhân làm cho bộ biến mơ bị trượt ?

2- Vì sao bộ biến mơ làm việc khệng cĩ tác dụng biến (tăng ) mơ men ?

Thực tập Sửa chữa và bảo dưỡng bộ biến mô thủy lực

I tổ chức chuẩn bị nơi làm việc

1 Mục đích:

- Rèn luyện kỹ năng Tháo lắpbộ biến mô và hộp số hành tinh

- Nhận dạng các bộ phân chính của bộ biến mô và hộp số hành tinh

2 Yêu cầu:

- Tháo, lắp thành thạo, đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật

- Nhận dạng được các bộ phận bộ biến mô và hộp số hành tinh

- Sử dụng dụng cụ hợp lý, chính xác

- Đảm bảo an toàn trong quá trình tháo, lắp

- Tổ chức nơi làm việc khoa học, ngăn nắp, gọn gàng

3 Chuẩn bị:

a) Dụng cụ:

- Dụng cụ Tháo lắpbộ biến mô và hộp số hành tinh

- Khay đựng dụng cụ, chi tiết

- Giá nâng cầu xe, kích nâng và gỗ chèn kê lốp xe

- Đồng hồ so

- Pan me, thước cặp, căn lá

- Các thiết bị dùng kiểm tra, chẩn đoán hư hỏng bộ biến mô và hộp số hành tinh b) Vật tư:

- Giẻ sạch

- Giấy nhám

- Nhiên liệurửa, dầu mỡ bôi trơn

- Các van, bộ ly hợp, bộ phanh và joăng đệm thay thế

- Tài liệu phát tay về các quy trình và tra cứu các yêu cầu kỹ thuật Sửa chữa bộbiến mô và hộp số hành tinh

- Bố trí nơi làm việc cho nhóm học viên đủ diện tích, ánh sáng và thệng gió

II Tháo lắp Bộ biến mô thủy lực

A Quy trình tháo bộ biến mô trên ô tô

1 Làm sạch bên ngoài cụm biến mô và hộp số

- Chèn các lốp xe chắc chắn và kéo hãm phanh tay

- Dùng bơm nước áp suất cao và phun nước rửa sạch các cặn bẩn bên ngoài gầm ô tô

- Dùng bơm hơi và thổi khí nén làm sạch cặn bẩn và nước bám bên ngoài cụm biến

mô và hộp số

2 Tháo các bộ phận liên quan bên ngoài cụm biến mô và hộp số.

- Bộ dụng cụ tay nghề Sửa chữa ô tô

- Tháo các đầu dây điện của hệ thống điều Khiển, dây báo số lùi và báo tốc độ ô tô

- Tháo cơ cấu điều Khiển

3 Tháo cụm cầu chủ động hoặc truyền động các đăng

- Tháo cụm cầu chủ động khái cụm biến mô và hộp số

- Hoặc tháo truyền động các đăng nối với hộp số

4 Tháo cụm biến mô và hộp số hành tinh khái ô tô

- Tháo nắp sàn xe phía trên cụm biến mô và hộp số

- Lắp giá treo, palăng và treo giữ cụm biến mô và hộp số an toàn

- Xả dầu cụm biến mô và hộp số

- Tháo các bu lông hãm

- Đẩy cụm biến mô và hộp số về phía sau động cơ và nới lỏng từ từ pa lăng để lấycụm biến mô và hộp số ra khái động cơ

5 Tháo hộp số hành tinh ra khỏi bộ biến mô

- Vạch dấu giữa vỏ bộ biến mô và vỏ hộp số

- Tháo các bulônghãm

6 Làm sạch và kiểm tra

- Bàn, khay để chi tiết và dung dịch rửa

 Các chú ý

- Kê, chèn lốp xe, kéo phanh tay chắc chắn và lắp giá treo, pa lăng treo cụm

biến mô và hộp số an toàn

- Sử dụng dụng cụ đúng loại và vặn chặt đủ lực quy định

B- Quy trình tháo rời bộ ly hợp

( Đã học trong bài 1)

C- Quy trình lắp

 Ngược lại quy trình tháo (sau Khi thay thế các chi tiết hư hỏng)

- Tra dầu, mỡ bôi trơn các chi tiết : ổ bi, các lỗ chốt

- Thay thế các chi tiết theo định kỳ bảo dưỡng (đệm, phe hãm, tâm ma sát)

III Sửa chữa bộ biến mô

1 Bánh bơm và tâm dẫn động

a) Hư hỏng và kiểm tra (hình 2-1)

- Hư hỏng chính của bánh bơm và tâm dÉ

động : mòn, cong vênh ống bạc lót và tâm

dẫn động, nứt gaü vỏ và các cánh bơm

- Kiểm tra : Lắp biến mô lên tâm dẫn động,

dùng pan me và đồng hồ so để đo độ mòn và

vênh của bạc lót và tâm dẫn động so với tiêu

chuẩn kỹ thuật (độ mòn và độ đảo của ống

thể hàn đắp gia công lại, các cánh bơm bị

gãy phải thay thế bánh bơm

2 Rôto tuabin

a) Hư hỏng và kiểm tra

- Hư hỏng chính của Rôto tuabin : mòn

moayơ và then hoa, nứt gaü các cánh bơm,

khoá biến mô : mòn tâm ma sát

b)

a) Hình 2-1 Sơ đồ kiểm tra bánh bơm và tÂm dẫn động

a- Kiểm tra ống bạc bánh bơm b- Kiểm tra tÂm dẫn động

Bánh bơm Đồng hồ so

bạc lót TÂm dẫn động

TÂm dẫn động Đồng hồ so

- Kiểm tra : Dùng pan me và cô then hoa để đo độ mòn của then hoa, so với tiêuchuẩn kỹ thuật

Quan sát các vết nứt, vì của các cánh bơm

b) Sửa chữa Rôto tuabin

- Rôto tuabin bị nứt nhẹ, mòn phần then hoa có thể hàn đắp gia công lại, các cánh bịnứt và cong vênh quá giới hạn cho phép cần thay thế

- Khoá biến mô : tâm ma sát mòn cần thay thế

3 Stato

a) Hư hỏng và kiểm tra (hình 2-3)

- Hư hỏng của stato: Mòn bạc lót,

vành ngoài , vành trong và khớp một

chiều

- Kiểm tra : Dùng cữ chuyên dùng

kiểm tra độ rơ của vành trong của khớp

với vÊu lồi của moayơ biến mô Hoặc

lật úp bộ biến mô, quay bánh bơm theo

chiều ngược chiều kim đồng hồ thì

khớp phải khóa cứng và quay tự do

theo chiều kim đồng hồ phải êm nhẹ

b) Sửa chữa

- Stato mòn hỏng bạc lã và nứt nhẹ

cánh bơm, có thể hàn đắp gia cộng lại

kích thước ban đầu

- Khớp một chiều mòn hỏng cần phải

thay thế stato

4 Bơm dầu

a) Hư hỏng và kiểm tra (hình 2-3)

- Hư hỏng của bơm dầu : Mòn bánh răng (r«to, phiến gạt) xi lanh, bạc lót và vanđiều tiết áp suất

- Kiểm tra : Dùng pan me, đồng hồ so đo độ mòn của bánh răng (r«to, phiến gạt) xilanh, bạc lót và van trượt, dùng kính phóng đại để kiểm tra các vết nứt

Hình 2-3 Kiểm tra bơm dầu

Bạc trục stato Bạc thân bơm

Các bài tập mở rộng và nâng cao

I Tên bài tập

1 Bộ biến mô thủy lực?

2 Cơ cấu khoá biến mô ?

3 Lập bảng đánh gIá tình trạng kỹ thuật bộ biến mô của xe TOYOTA ?

II Yêu cầu cần đạt

1 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô ?

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của khoá biến mô?

3 Giải thích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và phương pháp kiểm tra,Sửa chữa, bảo dưỡng bộ biến mô ?

5 Lập được bảng kiểm tra, phân loại các chi tiết chính của bộ biến mô xe TOYOTA

Bảng kiểm tra phân loại chi tiết

Ngày kiểm tra : Ngày tháng năm 2004

Nhóm ( người) kiểm tra :

Tên chi tiết : Bộ biến mô Loại ô tô : TOYOTA

Tính

SốLượng

Đủ,thIếu

Kíchthướcmòn

TìnhtrạngKT

Thaythế

Sửachữa

Phòng kỹ thuật Người kiểm tra

III Thời gian

- Sau 2 tuần nộp đủ các bài tập

Bài 3 Cấu tạo hộp số hành tinh - Mã bài: HAR 02 29 03

Giới thiệu:

Hộp số hành tinh là một bộ phận của hệ thống truyền lực ô tô được đặt gIữa bộbiến mô và truyền động các đăng Có chức năng tự động thay đổi m«men, tốc độ củađộng cơ phù hợp với tình trạng lực cản trên đường và tạo nên chuyển động lùi cho ô

tô Thệng qua sự truyền lực của các cặp bánh răng hành tinh lIên tục, điều kIện làmviệc truyền lực lớn và chịu nhiệt độ cao của áp suất thủy lực nên các chi tiết dễ bị hưhỏng cần được tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên và Sửa chữa kịp thờI đểđảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và nâng cao tuổI thọ của hộp số hành tinh trên ô tô

Mục tiêu Thực hiện:

1 Phát biểu đầy đủ yêu cầu, Nhiệm vụ và phân loại của hộp số hành tinh

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hộp số hành tinh

3 Trình bày được phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hộp số hành tinh

4 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng được hộp số hành tinh đúng yêu cầu kỹ thuật

NộI dung chính:

1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hộp số hành tinh

2 Cấu tạo và hoạt động của hộp số hành tinh

4 Phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hộp số hành tinh

5.Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng được hộp số hành tinh đúng yêu cầu kỹ thuật

Hình 3-1: Sơ đồ cấu tạo chung bộ biến m«men thủ lực và hộp số hành tinh

lực

Trục khuỷu

Bộ vi sai

II Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hộp số hành tinh:

1 Nhiệm vụ

Hộp số hành tinh có các Nhiệm vụ :

- Tự động thay đổi mômen và số vòng quay (tỉ số truyền) của động cơ phù hợp với

sự thay đổi lực cản chuyển động trên đường

- Tạo nên chuyển động lùi cho ô tô

- Tách mốI lIên hệ truyền lực gIữa động cơ và bánh xe chủ động trong Thời giandài

2 Yêu cầu

- Có nhiều tỉ số truyền phù hợp để nâng cao tính năng hoạt động và tính năng kInh

tế của ô tô

-Tự động điều Khiển chính xác, làm việc êm và có hiệu suất truyền lực cao

- Kết cấu đơn giản và có độ bền cao

- Kiểm tra bảo dưỡng và Sửa chữa dễ dàng

3 Phân loại:

Hộp số hành tinh có 2 loại sau : (hình 3-2)

- Hộp số hành tinh lắp với truyền động các đăng (TOYOTA CROWN)

- Hộp số hành tinh lắp với bộ vi sai của cầu chủ động (NISSAN)

a)

b) Hình 3-2: Các loại biến mô và hộp số hành tinh a) Biến mô và hộp số hành tinh lắp với truyền động các đăng

b) Biến mô và hộp số hành tinh lắp với cầu chủ động

III Cấu tạo và hoạt động của hộp số hành tinh

1 Cấu tạo (Loại hộp số lắp với bộ vi sai hình 3-2b )

c) Các bánh răng, ly hợp và phanh dải

- Một bộ bánh răng hành tinh loại Simpon gồm : Hai bộ hành tinh trước và sau lắptrên trục trung gian Mỗi bộ hành tinh có một bánh răng mặt trời, bốn bánh răng hànhtinh và chốt lắp trên cần dẫn và một bánh răng bao ngoài ăn khớp với nhau

- Một cặp bánh răng chủ động và bị động lắp trên trục trung gian và trục chủ động visai

- Hai bộ ly hợp ma sát gồm nhiều đĩa ép và đĩa ma sát lắp bên ngoài bánh răng bao

- Hai bộ phanh nhiều đĩa lắp ngoài bánh răng bao sau và một bộ phanh dải lắp ngoàicụm bánh răng bao trước

d)Vỏhộp

số -Vỏvànắphộpsốcấutạo

bằng hợp kim nhệm Vỏ hộp số dùng để chứa các cụm trục, bánh răng số và dầu bôitrơn ( loại dầu Dexron II ATF) Trên vỏ có các lỗ lắp các trục và ổ bi cầu, các te hộp

Cơ cấu điều Khiển hộp số gồm có: cần điều Khiển chọn số lắp trong

Hình 3-3 Cấu tạo cụm biến mô và hộp số hành tinh

Cảm biến tốc độ

Hệ thống van điều khiển

Bộ vi sai

2 Nguyên tắc hoạt động

a) Trạng thái chọn số trung gian hoặc dừng xe ( N hoặc P hình 3-4)

- Khi đật cần chọn số ở vị trí P (dừng xe) và N (số Mo-trung gian), trục sơ cấp lắp vớiRôto tua bin làm quay gIá đỡ ly hợp, các ly hợp ở trạng thái mở, trục trung gian ởtrạng thái khoá với vỏ hộp số, xe ở trạng thái dừng hoặc đang chọn số

- Bánh răng mặt trời trước và sau lắp trên trục trung gian và quay liền một khối

- Cần dẫn của bộ hành tinh trước và bánh răng bao của bộ hành tinh sau ăn khớp bằngthen hoa với trục trung gian

- Bánh răng chủ động trung gian lắp với trục trung gian bằng then hoa với ( tương ứngvới trục thứ cấp loại hộp số khệng lắp với bộ vi sai), bánh răng chủ động trung gian ăn

khớp với bánh răng bị động trung gian truyền đến bộ vi sai

- Ly hợp truyền thẳng (ly hợp trước gần bộ biến mô), dùng để truyền chuyển động từtrục sơ cấp đến bánh răng mặt trời trước và sau

- Ly hợp số tiến (ly hợp sau), dùng để truyền chuyển động từ trục sơ cấp đến bánhrăng bao bộ hành tinh trước

- Phanh dải dùng để khoá bánh răng mặt trời trước và sau

- Phanh nhiều đĩa trước dùng để khoá bánh răng mặt trời trước và sau khệng cho quayngược chiều kim đồng hồ, Khi khớp một chiều trên trục trung gian hoạt động

- Phanh nhiều đĩa sau dùng để khoá cần dẫn bộ hành tinh sau khệng cho quay ngược

và thuận chiều kim đồng hồ(Khi chọn số lùi và số 1)

- Khớp một chiều trong ( trên trục trung gian), dùng để khoá bánh răng mặt trời trước

và sau khệng cho quay ngược chiều kim đồng hồ, Khi phanh nhiều đĩa trước hoạtđộng

- Khớp một chiều ngoài, dùng để khoá cần dẫn bộ hành tinh sau khệng cho quayngược chiều kim đồng hồ.

b) Trạng thái chọn số thấp L hoặc 2 (giảm tốc – 1, 2 hình 3-5)

- Chuyển động bánh răng bao là chủ động, bánh răng mặt trời cố định và cần dẫn sẽ là

- Khi đặt cần chọn số ở vị trí 2 (số 2), ly hợp trước được khoá, phanh dải ở trạng tháikhoá với vỏ hộp số Trục sơ cấp quay, truyền mô men qua gIá ly hợp đến bánh răngbao và cần dẫn sau (bánh răng mặt trời sau khệng quay) làm cho trục trung gian quay

để cho xe vượt đèo dốc trung bình

Hình 3-5 Cấu tạo và hoạt động của hộp số hành tinh (vị trí L và 2)

Phanh dải B1

B răng mặt trời

B răng hành tinh Cần dẫn

Khớp một chiều

F2

Ly hợp Khớp một chiều

B răng mặt trời

c) Trạng thái chọn số cao D(số truyền thẳng hình 3-6)

- Chuyển động của cần dẫn là chủ động, bánh răng mặt trời cố định và bánh răng bao

sẽ là bị động

- Khi cần dẫn quay theo chiều kim đồng hồ, các bánh răng hành tinh sẽ quay theoquay xung quanh bánh răng mặt trời và quay trên trục của nó theo chiều kim đồng hồ,làm cho tốc độ của bánh răng bao và trục trung gian tăng lên tuỳ theo số răng của bánhrăng bao và bánh răng mặt trời (I =1,5-2,0)

-Khi đặt cần chọn số ở vị trí D (số 3), ly hợp trước và sau được khoá, phanh dải ở trạngthái khoá với vỏ hộp số Trục sơ cấp quay, truyền mô men qua gIá ly hợp đến bánhrăng bao và cần dẫn sau (bộ bánh răng hành tinh trước khệng quay) làm cho trục trunggian quay cùng tốc độ với trục sơ cấp Khi xe đI trên đường thẳng và bằng phẳng

d) Trạng thái chọn số truyền tăng (cao tốc – OD)

- Một bộ bánh răng hành tinh OD lắp trong bánh răng chủ động (Bánh răng bao làbánh răng chủ động, có tỉ số truyền =0,6-0,8), một ly hợp nhiều đĩa, mét bộ phanhnhiều đĩa và một khớp một chiều được lắp thêm sau bánh răng chủ động trung gian.

- Chuyển động của cần dẫn là chủ động, bánh răng mặt trời cố định và bánh răng bao

sẽ là bị động (hình 3-7)

-Khi đặt cần chọn số ở vị trí OD (số tăng), mô men truyền từ trục trung gian sang cầndẫn OD quay theo chiều kim đồng hồ, ly hợp và khớp một chiều của bộ truyền ODkhoá cứng, các bánh răng hành tinh sẽ quay theo quay xung quanh bánh răng mặt trời

và quay trên trục của nó theo chiều kim đồng hồ Do phanh OD khoá bánh răng mặttrời làm cho bánh răng bao quay theo chiều kim đồng hồ có tốc độ nhanh hơn cần dẫn