- Theo ILO: TTLĐ là thị trường trong đó các dv lđ được mua bán thong qua việc xác định mức độ việc làm và tiền công của người lđ.. - Lượng lđ hao phí ko đổi Giá trị sp ko đổi => giá cả h
Trang 11 Thị trường lao động
1.1 Khái niệm
- TTLĐ là thị trường mà tại đó tiền công tiền lương và sức lđ được xác định dựa trên quan hệ cung cầu lđ
- TTLĐ là nơi mua bán sức lđ cùa người lđ Sức ld là hàng hoá (hữu hình, chất lượng sx đồng đều, tách biệt giữa sx và tiêu dùng, có thế tích trữ), người lđ tự do về thân thể và ko có tư liệu sx
- Theo A Smitth: TTLĐ là không gian trao đổi dịch vụ lđ giữa 1 bên là người mua dv lđ và 1 bên là người bán dv lđ Sức lđ là dv (vô hình, chất lượng do người td đánh giá, sx và tiêu dùng đồng thời,
ko tích trữ)
- Theo ILO: TTLĐ là thị trường trong đó các dv lđ được mua bán thong qua việc xác định mức độ việc làm và tiền công của người lđ
- TTLĐ là tập hợp các thể chế qua đó người lđ có thể bán dv lđ của mình
TTLĐ là tập hợp các hoạt động nhằm trao đổi mua bán hàng hoá sức lđ giữa người sử dụng lđ và người lđ, qua đó giá cả và các quan hệ hợp đồng lđ được xác định
1.2 Đặc điểm của thị trường lđ
- Đối tượng trao đổi trên thị trường lđ là sức lđ, đây là hàng hoá đặc biệt và khác biệt
+ Gắn với chủ thể là người lđ, người mua hàng hoá sức lđ chỉ có quyền sử dụng mà ko có quyền sở hữu trong những điều kiện nhất định
+ Dù là có sử dụng hay ko cũng phải cung cấp các điều kiện vật chất tinh thần để tồn tại và phát triển
+ Giá trị của hàng hoá sức lđ được đo một cách gián tiếp thông qua giá trị các tư liệu sinh hoạt để nhằm táo sx sức lđ
+ Giá trị sử dụng: tạo ra giá trị thặng dư ( ko bị khấu hao theo thời gian)
- Đa dạng và linh hoạt tuỳ thuộc vào luật phát và các nhân tố tác động
+ Đa dạng: thị trường tự do-có tổ chức, thị trường hợp pháp-bất hợp pháp, thị trường lđ phổ thông-lao động lành nghề, thị trường trong nước-quốc tế…
+ Linh hoạt
- Giá cả sức lđ, vị thế đàm phán trên thị trường lđ tuỳ thuộc vào cung cầu lđ, chất lượng hàng hoá và đặc điểm thị trường
1.3 Các yếu tố cấu thành thị trường lđ
- Cung lđ: phản ánh khả năng tham gia thị trường lđ cả về số lượng và thời gian của những người trong độ tuổi lđ có khả năng lđ và những người ngoài độ tuổi lđ thực tế có tham gia lđ trên thị trường lđ
- Cầu lđ: phản ánh yêu cầu về sức lđ của một quốc gia, địa phương, ngành hay doanh nghiệp trong một thời gian nhất định
- Giá cả sức lđ: là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lđ
- Cân bằng
- Cạnh tranh
Trang 22 Năng suất lao động
2.1 Khái niệm
2.1.1 Năng suất
- Năng suất là kết quả so sánh giữa yếu tố đầu ra và các yếu tố đầu vào để tạo ra lượng đầu ra đó Đầu vào bao gồm: vốn, máy móc, tài nguyên, lao động
Đầu ra bao gồm: số lượng sp, doanh thu, lợi nhuận, giá trị sx, GDP
- Tổng năng suất: tính cho tất cả các yếu tố đầu vào
- Năng suất bộ phận: tính cho từng nhân tố
2.1.2 Năng suất lao động
- Là hiệu quả hoạt động có ích của con người trong một đơn vị tham gia được đo lường bằng số lượng
sp sx ra trong một đơn vị thời gian hoặc đo lường bằng lượng lđ hao phí để sx ra 1 đơn vị sp
- Kết cấu hao phí lđ trong sx
Giá trị sp = C + V + m
C: hao phí lđ vật hoá là sp hay lđ sống đã được vật hoá và kết tinh trong quá trình sx, được biểu hiện thông qua giá trị máy móc, nguyên vật liệu…
V: hao phát lao động sống là sức lực của con người hao phí ngay trong quá trính sx
Từ hao phí lđ sẽ phản ánh hiệu quả lđ cá nhân => ns lđ cá nhân
Kết hợp HPLĐ sống + HPLĐ vật hoá => nslđ xã hội
2.1.3 Tăng nslđ
Là khả năng sx hay sự phát triển lên của sức sx, là sự thay đổi về cách thức lđ để nhằm rút ngắn thời gian lđ xh cần thiết để sx ra 1 đơn vị hàng hoá sao cho lượng lđ ít hơn nhưng lại tạo ra nhiều giá trị hơn hay tạo ra nhiều sp hơn
2.1.4 Cường độ lđ
Là mức độ khẩn trương của lđ hay khối lượng lđ bị ép trong một đơn vị thời gian
Được đo bằng đơn vị calo
3 So sánh tăng năng suất lao động và tăng cường độ lđ.
Giống nhau: tạo ra nhiều sp hơn
Khác nhau
Tính chất - Giảm lượng lđ hao phí
Giá trị sp giảm đi => giá cả hàng hoá giảm xuống
- Lượng lđ hao phí ko đổi Giá trị sp ko đổi => giá cả hàng hoá ko đổi trong ngắn hạn sau đó có xu hướng giảm xuống do lượng hàng hoá tăng lên
Biện pháp
TH
- Đổi mới dây chuyền
- KHKT
- Nâng cao trình độ
Ko ảnh hưởng đến sức khoẻ
- Thuê thêm lđ
- Kéo dài thời gian lđ
ảnh hưởng đến sức khoẻ người lđ, gây giảm sức lđ
Trang 3+ Có thời gian và tiềm lực kt để cho các hoạt động tinh thần.
- Nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường
- Tạo ra sp vật chất nhiều nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng góp phần vào sự tiến bộ của XH
5 Các chỉ tiêu tính nslđ
5.1 Tính theo chỉ tiêu hiện vật W= Q(số lượng sp)/ T
-Ưu điểm: dễ tính, đơn giản, ko bị ảnh hưởng bới giá cả
-Nhược điểm: ko so sánh được giữa các DN sx các loại hàng hoá khác nhau or ko thể tính nslđ tổng hợp cho những DN sx nhiều loại sp
-Khắc phục: sd phương pháp quy đổi
5.2 Tính theo chỉ tiêu giá trị W= Q(giá trị)/ T
-Ưu điểm: khắc phục được nhược điểm của pp trên
-Nhược điểm: chịu ảnh hưởng của biến động giá cả, ko khuyến khích tiết kiệm nguyện liệu, chịu ảnh hưởng của sự biến động thay đổi kết cấu sp
-Khắc phục: sd giá cả năm gốc
5.3 Tính theo lượng ld hao phí W= t/Q
6 Các nhân tố tác động đến nslđ
6.1 Trong tổ chức:
Nhân tố bên trong
-Đầu tư trình độ trang bị máy móc KT
-Đào tạo nâng cao trình độ người lđ
-Các cách thức tổ chức quản lý làm việc
-Các hệ thống chính sách kích thích lđ làm việc
Nhân tố bên ngoài
-Yêu cầu chất lượng mẫu mã sp
-Các chi phí về lđ liên quan
6.2 Theo nội dung của nslđ
-Nhân tố vật chất kt: gắn chặt với trình độ KT và công nghệ, hoàn thiện công cụ lđ
Đổi mới dây chuyền cn tiến tới tự động hoá, cơ khí hoá trang thiết bị
Tiến tới điện khí hoá, hoá học hoá, nghiên cứu phát minh mới
-Nhân tố tổ chức sx, tổ chức quản lý nnl
Phân bổ hợp lý các dn trên lãnh thổ, xây dựng mạng lưới giao thông giữa các địa phương
Nâng cao trình độ người lđ
Chuyên môn hoá và hợp tác lđ giữa các dn
Tổ chức bố trí nơi làm việc chế độ, chính sách khuyến khích người lđ làm việc
-Nhân tố KTXH tác động tới nslđ
Mức độ đảm bảo lợi ích cá nhân và gia đình người lđ
Trình độ của lllđ
Sự thay đổi về hình thức sở hữu tlsx
Các chính sách phát triển KTXH
Môi trường KD, môi trường chính trị
Trang 47 Giá trị và giá cả slđ trong nền kinh tế thị trường
- Giá trị sức lđ đo lường một cách gián tiếp thông qua giá trị các tư liệu sinh hoạt mà người lđ dùng để tái
sx sức lđ đã tiêu hao trong quá trình lđ Bao gồm chi phí nuôi sống bản thân người lđ, chi phí đào tạo nâng cao trình độ người lđ, chi phí nuôi sống gia đình người lđ
- Giá cả sức lđ thể hiện bằng tiền của giá trị sức lđ, vận động xung quanh giá trị sức lđ Giá trị sức lđ, giá
cả sức lđ, giá cả hàng hoá có mối kiên hệ chặt chẽ với nhau
8 Bản chất của tiền lương trong nền kttt
- C Mac: tiền lương là giá cả sức lđ nhưng biểu hiện như giá cả của người lđ
- KHH tập trung: tiền lương là 1 phần của thu nhập quốc dân, được biểu hiện dưới dạng tiền tệ, được nhà nước phân bổ cho người lđ một cách có kế hoạch căn cứ vào số lượng, chất lượng lđ mà họ cống hiến
- Trong nền kttt: tiền lương là số lượng tiền tệ mà người sử dụng lđ trả cho người lđ trên cơ sở hao phí sức lđ mà người lđ đã tiêu tốn, đồng thời dựa vào các hợp đồng lđ đã thoả thuận Hay nói cách khác, tiền lương là số lượng tiền tệ mà người sd lđ trả cho người lđ dựa vào giá trị sức lđ hao phí trên cơ sở thoả thuận
- Tiền lương danh nghĩa là số lượng tiền tệ mà người lđ nhận được cho kết quả lđ của mình
- Tiền lương thực tế là số lượng hàng hoá dv mà người lđ mua được thông qua lượng tiền lương danh nghĩa của mình
- Tiền thưởn là khoảng tiền tệ bổ sung tiền lương nhằm quán triệt hơn nữa nguyên tắc phân phối theo lđ
9 Nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lương
9.1 Nguyên tắc trả ngnag nhau cho lđ như nhau
-Đảm bảo sự công bằng trong phân phối theo lđ, là nguyên tắc cơ bản
-Lao động như nhau là lđ có sự hao phí như nhau về cả số lượng và chất lượng
9.2 Nguyên tắc đảm bảo tốc độ tăng lương bình quân nhỏ hơn tốc độ tăng nslđ
- Tiền lương được trả dựa vào nslđ đạt được đồng thời tốc độ tăng tiền luong phải nhỏ hơn tốc độ tăng nslđ Từ đó, DN mới có thể tích luỹ mở rộng sx, hạ giá thành sp và hạ giá bán trên thị trường, tăng tính cạnh tranh của DN
9.3 Nguyên tắc đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa các vùng, ngành, và đối tượng trả lương khác nhau
Căn cứ để trả lương khác nhau:
- Trình độ lành nghề bình quân
- Điều kiện làm việc
- Vị trí quan trọng của các ngành
- Điều kiện sống
Trang 510 Chế độ tiền lương
- Mức lương là số lượng tiền tệ mà nhà nước quy định trả cho công nhân ở 1 bậc nào đó trong một đơn
vị thời gian
- Mức lương tối thiểu là số lượng tiền tệ mà nhà nước quy định trả cho lđ giản đơn nhất trong đk bình thường của XH
- Mức lương tối đa là mức lương cao nhất trả cho một chức danh nào đó
- Thang lương là bản xđ quan hệ tỉ lệ về tiền lương giữa các công nhân trong cùng một nhóm ngành có trình độ lành nghề khác nhau
- Hệ số tăng lương tuyệt đối là hiệu số giữa 2 hệ số lương liền kề
- Hệ số tăng lương tương đối là thương số giữa hệ số tăng lương tuyệt đối và hệ số lương của bậc lương liền kề
- Hệ số tăng lương tương đối luỹ tiến là thang lương mà trong đó về cơ bản hệ số tăng tương đối của bậc đứng sau lơn hơn bậc đứng trước
- Hệ số tăng tương đối luỹ thoái là thang lương trong đó về cơ bản hệ số tăng tương đối của bậc lương đứng sau nhỏ hơn bậc đứng trước
- Hệ số tăng tương đối đều đặn là …
- Bội số lương là thương số giữa hệ số lương cao nhất và hệ số lướng thấp nhất trong cúng một thang lương
- Trình tự xác định thang lương
Bước 1: xác định chức danh nghề của các nhóm công nhân- là chức danh cho công nhân trong cùng một nghề or một nhóm nghề phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm, nội dung quá trình sx
Bước 2: xác định bội số lương cho từng nhóm chức danh
Bước 3: xác định số bậc lương
Bước 4 xác định hệ số lương bậc 1
Bước 5: xác định hệ số tăng tương đối bình quân
11 Tiền thưởng
11.1 Khái niệm
Là khoảng tiền bổ sung ngoài lương nhằm quán triệt nguyên tắc trả lương theo số lượng, chất lượng lđ
mà tiền lương ko tính toán được
11.2 Các yếu tố cấu thành
Các tiêu chí thưởng và điều kiện xét thưởng
Nguồn tiền thưởng: lợi nhuận, nhà nước, giá trị thu được
Đối tượng thưởng: đối tượng cần khuyến khích, phù hợp với tiêu chí và đk xét thưởng, người có kết quả xuất sắc
Mức thưởng:
11.3 Các hình thức thưởng
Xét theo tiêu chí thưởng
Xét theo thời gian
Xét thưởng đột xuất
Trang 612 Hình thức trả lương theo sản phẩm
12.1 Định nghĩa
Là hình thức trả lương trong đó tiền lương nhận được phụ thuộc vào đơn giá và số lượng sp chế tạo đảm bảo chất lượng
12.2 Yêu cầu để trả lương theo sp có hiệu quả
-Xếp bậc công việc chính xác
-Định mức lđ một cách chính xác
-Xác định và kiểm tra sp một cách chính xác
-Tổ chức tốt nơi làm việc, tạo đk cho lđ tạo ra nhiều sp
-Ko ngừng nâng cao chất lượng của người lđ
12.3 Các chế độ trả lương sản phẩm
a/ Chế độ trả lương sp trực tiếp cá nhân
Tiền lương sp được trả trực tiếp cho người lđ căn cứ vào đơn giá và số lượng sp đảm bảo chất lượng
mà công nhân đó chế tạo được
Ưu điểm: tính dễ dàng, khuyến khích nâng cao nslđ
Nhược điểm: ko khuyến khích người lđ làm việc tập thể, chỉ áp dụng khi xđ được cấp bậc của người lđ b/ Chế độ trả lương sp tập thể
Là chế độ trả lương mà trong đó tiền lương người lđ nhận được phụ thuộc số lượng sp tập thể chế tạo đảm bảo chất lượng đơn giá sp tập thể và phương pháp chia lương(chia theo hệ số điều chỉnh, chia theo thời gian)
c/ chế độ trả lương khoán
Khoán là giao cho một khối lượng công việc nhất định, yêu cầu chất lượng và thời hạn hoàn thành công việc đồng thời quy định tiền lương tương ứng
d/ chế độ trả lương sp gián tiếp
Áp dụng với công nhân phụ
Là chết độ trả lương trong đó tiền lương của người công nhân phụ phục vụ cho công nhân chính làm nên sp với mục đích khuyến khích họ phục vụ tốt hơn cho công nhân chính và được tính toán dựa vào đơn giá sp và chất lượng so thực tế do công nhân chính tạo ra
f/ Chế độ trả lương sp luỹ tiến
Là chế độ trả lương trong đó tiền lương người công nhân nhận được gồm 2 bộ phận trả bình thương thep đơn giá cô định với những sp trong phạm vi kế hoạch và tiền trả theo đơn giá luỹ tiến với những
sp vượt mức kế hoạch
Đơn giá luỹ tiến là đơn giá tăng thêm theo những tỉ lệ nhất định, tăng dần so với giá cố định
13 Hình thức trả lương theo thời gian
13.1 Định nghĩa
Là hình thức trả lương trong đó tiền lương người công nhân nhận được căn cứ vào mức lương phù hợp với cấp bậc và thời gian làm việc thực tế của họ
Ưu điểm: tính toán dễ dàng, trả lương theo giờ lao động chính xác nhật
Nhược điểm: ko khuyến khích người lđ sử dụng hiệu quả thời gian làm việc
13.2 Phạm vi áp dụng
AD với những công việc khó định lương, định mức