Quyền lao động trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam

IăH CăQU CăGIAăHÀăN I QU CăT ăVÀăPHÁPăLU TăVI TăNAM Ng iăh ngăd n:ăNguy năBáă Di n H ƠăN i,ă2007.

IăH CăQU CăGIAăHÀăN I

QU CăT ăVÀăPHÁPăLU TăVI TăNAM

Ng iăh ngăd n:ăNguy năBáă

Di n

H ƠăN i,ă2007

M U

1 TệNH C P THI T C A VI C NGHIÊN C U TÀI

Trong quá trình l ch s phát tri n c a con ng i m i s bi n đ i v kinh t

chính tr xã h i đ u xu t phát t ngu n g c lao đ ng Lao đ ng đ c coi là ho t

đ ng sáng t o c a con ng i có th quy t đ nh s phát tri n c a c m t th i đ i

l ch s loài ng i T th i k đ đá c a xã h i nguyên thu con ng i v i s c sáng

t o c a mình đã th c hi n c i ti n công c lao đ ng t o ra các t li u s n xu t

không ch đáp ng nhu c u sinh ho t c a b n thân mà còn đ m b o cho vi c xây

d ng các thi t ch xã h i phát tri n Nh ng thành qu lao đ ng đã d n đ n s

chuy n đ i các ch đ xã h i khác nhau trong m i qu c gia t ch đ công xã

nguyên thu chuy n sang các ch đ Nô l - Phong ki n – T b n – Xã h i ch

ngh a

Lao đ ng t s khai đã là m t ho t đ ng có t m quan tr ng r t l n g n li n

v i s t n t i và phát tri n c a con ng i Vì v y, quy n lao đ ng đ c coi là m t

trong nh ng quy n c b n nh t trong ph m trù quy n con ng i mà các qu c gia

đã ghi nh n trong các v n b n pháp lý qu c t nói chung và trong h th ng pháp

lu t c a t ng n c nói riêng Quy n lao đ ng đây đ c hi u theo m t ph m trù

r ng l n bao g m các quy n c b n trong l nh v c lao đ ng c a con ng i nh các

v n đ vi c làm, v vi c s d ng lao đ ng, đi u ki n lao đ ng, môi tr ng lao

đ ng, đ tu i lao đ ng và s công b ng trong ho t đ ng lao đ ng hay các ch đ

khác mà con ng i không phân bi t qu c gia, s c t c, gi i tính, tôn giáo đ u đ c

h ng khi tham gia vào quan h lao đ ng

Ngay trong b n Tuyên ngôn th gi i v nhân quy n n m 1948 c a i h i

đ ng Liên h p qu c đã ghi nh n:

”M i ng i đ u có quy n làm vi c, t do ch n ngh , đ c có nh ng đi u

ki n làm vi c thu n l i và chính đáng và đ c b o v ch ng l i n n th t nghi p

M i ng i không có b t k s phân bi t nào, có quy n đ c tr l ng

ngang nhau cho nh ng công vi c nh nhau

M i ng i đi làm đ c tr l ng x ng đáng và h p lý đ đ m b o cho b n

thân và gia đình m t cu c s ng có đ y đ giá tr nhân ph m, và đ c tr c p khi

c n thi t b ng các bi n pháp b o hi m xã h i khác ”

Trong l nh v c pháp lu t qu c t v quy n lao đ ng ph i nói đ n T ch c

lao đ ng th gi i (ILO) đ c thành l p n m 1919 và đ n n m 1998 đã có 176

thành viên tham gia t ch c qu c t này M c tiêu ho t đ ng c a ILO nh m thúc

đ y s công b ng xã h i và nh ng đi u ki n s ng t t h n cho m i ng i lao đ ng

các qu c gia trên th gi i ILO là t ch c qu c t có quy mô ho t đ ng r t r ng

l n, trong quá trình ho t đ ng c a mình ILO đã thông qua r t nhi u công c liên

quan đ n quy n lao đ ng c a con ng i nh : Công c v đ m b o công n vi c

làm và ch ng l i n n th t nghi p n m 1950; Công c v h ng ti n l ng ngang

b ng nhau gi a nam và n do lao đ ng ngang nhau n m 1951; Công c v không

phân bi t đ i x v lao đ ng và vi c làm n m 1960; Công c v tu i lao đ ng t i

thi u n m 1973; Công c v b o v quy n c a m i ng i lao đ ng nh p c và các

thành viên gia đình h n m 1990

D a trên c s các v n b n pháp lu t qu c t quan tr ng v quy n lao đ ng

k trên mà các qu c gia thành viên đ u có ngh a v b o đ m quy n lao đ ng này

Vi c xây d ng, th ch hoá các quy ph m pháp lu t trong m i qu c gia đ th c thi

quy n lao đ ng đ c th c hi n phù h p v i đi u ki n phát tri n kinh t , chính tr ,

xã h i c a t ng n c Vi t Nam là m t trong s các n c đã có nh ng n l c nh t

đ nh trong vi c th c hi n các chính sách nh m b o đ m th c hi n quy n lao đ ng

c b n này Ngay trong b n Hi n pháp đ c s a đ i, b sung n m 1992 c a n c

CHXHCN Vi t Nam đã ghi nh n v quy n lao đ ng là quy n c b n c a con

ng i Ngoài ra, các v n b n pháp lu t khác c ng đ c th ch hoá các n i dung

v quy n lao đ ng nh B lu t lao đ ng n m 2002; Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t

Nam

Xu t phát t vai trò quan tr ng c a ho t đ ng lao đ ng đ i v i s phát tri n

c a nhân lo i đ c bi t trong th i đ i xu th qu c t hoá, h i nh p kinh t qu c t đang phát tri n m nh m thì xu h ng chuy n d ch lao đ ng gi a các qu c gia

ngày càng đ c m r ng

Vi c th ch hoá các qui đ nh v quy n lao đ ng đ c ghi nh n trong các

v n b n pháp lu t Qu c t mà Vi t Nam đã tham gia ký k t đ c tri n khai th c

hi n Tuy nhiên do đi u ki n kinh t chính tr xã h i c a đ t n c trong th i k

chuy n đ i t n n kinh t k ho ch t p trung bao c p sang n n kinh t th tr ng

nên v n còn t n t i nh ng tàn d c a ch đ c H n n a trong quan h lao đ ng

hi n nay s c lao đ ng đ c coi là “hàng hoá đ c” bi t trao đ i trên th tr ng lao

đ ng Quan h này v a mang tính kinh t , v a mang tính xã h i và nhân v n sâu

s c vì nó liên quan đ n y u t con ng i và g n v i th c th con ng i.M c dù b n

ch t c a quan h là bình đ ng nh ng trong th c ti n v n còn b c l s b t bình

đ ng ho c có tính ch t bóc l t vì ng i lao đ ng ch có s c lao đ ng còn ng i s

d ng lao đ ng có s c m nh r t l n đó là ti m l c kinh t và s ph thu c pháp lý

vào ng i s d ng c a ng i lao đ ng c ng là nguyên nhân làm cho các tranh

ch p lao đ ng n y sinh

có th th c thi quy n lao đ ng nh m t quy n c b n nh t c a con

ng i thì h th ng pháp lu t Vi t Nam c n ph i có các quy đ nh r ng rãi h n đ m

b o đ m i ng i lao đ ng đ u đ c h ng quy n có vi c làm, đ c làm vi c

trong đi u ki n môi tr ng b o đ m s c kho và đ c h ng các quy n và l i ích

h p pháp trong quan h lao đ ng c ng nh s công b ng trong lao đ ng theo n i

dung quy n lao đ ng đ c quy đ nh trong các công c qu c t v quy n lao

đ ng

Xu t phát t yêu c u trên mà tác gi đã ch n đ tài: “Quy n lao đ ng

h c c a mình

2 M C ệCH VÀ PH M VI NGHIÊN C U C A LU N V N

- M c đích c a luân v n là nghiên c u v pháp lu t Qu c t và pháp lu t

Vi t Nam v quy n lao đ ng; đánh giá xem xét vi c th c thi quy n lao đ ng theo

các công c mà Vi t Nam là thành viên đ c th ch hoá vào các quy ph m pháp

lu t trong n c nh th nào Sau đó đ t trong t ng quan so sánh xem pháp lu t

Vi t Nam quy đ nh v quy n lao đ ng đã th c s phù h p t ng đ ng v i pháp

lu t qu c t ch a hay còn nh ng t n t i, khi m khuy t gì c n kh c ph c

- ánh giá th c ti n k t qu th c hi n quy n lao đ ng hi n nay, đ a ra các

gi i pháp c th nh m kh c ph c nh ng t n t i đ hoàn thi n h th ng pháp lu t

qui đ nh có liên quan v quy n lao đ ng c a pháp lu t trong n c đ m b o phù

h p v i các n i dung quy n lao đ ng trong pháp lu t qu c t

Do ph m vi c a v n đ v quy n lao đ ng r t r ng nên tác gi ch tìm hi u

các qui đ nh c b n v quy n lao đ ng th hi n trong các ch đ nh v vi c làm, b o

đ m các đi u ki n lao đ ng cho ng i lao đ ng trong Pháp lu t Qu c t và pháp

lu t Vi t nam

M t s n i dung chính c a qui đ nh v v n đ vi c làm và đ m b o các đi u

ki n lao đ ng trong pháp lu t Qu c t và đ i chi u v i các quy đ nh c a pháp lu t

Vi t Nam v l nh v c này

Phân tích, đánh giá vi c th c thi quy n lao đ ng trong th c ti n Vi t Nam

Nh ng vi c đã làm đ c và nh ng v n đ còn t n t i

xu t gi i pháp nh m hoàn thi n khung pháp lý b o đ m th c hi n đ y đ

các cam k t qu c t v quy n lao đ ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t v quy n

lao đ ng c a Vi t Nam trong l nh v c vi c làm và b o đ m các đi u ki n lao đ ng

3 C S Lụ LU N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

* Các i u c qu c t quy đ nh v quy n lao đ ng:

- Tuyên ngôn Th gi i v nhân quy n 1948

- Hi n ch ng Liên H p qu c

- T ch c lao đ ng qu c t (ILO)

- M t s công c khác có liên quan đ n quy n lao đ ng

* V n b n pháp lu t trong n c

- ng l i ch tr ng c a ng và nhà n c v v n đ vi c làm và b o đ m các

đi u ki n lao đ ng cho ng i lao đ ng

- B lu t Lao đ ng c a n c CHXHCN Vi t Nam (đã đ c s a đ i, b sung n m

2002)

- Các V n b n quy ph m pháp lu t đi u ch nh quan h lao đ ng trong n c và có

y u t n c ngoài

- Th c tr ng áp d ng pháp lu t v v n đ vi c làm và b o đ m các đi u ki n làm

vi c cho ng i lao đ ng trong quan h lao đ ng đ c bi t là v n đ an toàn lao đ ng

trong l nh v c xây d ng

Ch ngh a duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s k t h p v i các ph ng

pháp phân tích t ng h p, ph ng pháp ti p c n h th ng, ph ng pháp so sánh đ i

chi u và ph ng pháp xã h i h c c th

C H NG I: M T S V N Lụ LU N V QUY N LAO NG D I GIÁC

PHÁP LU T QU C T VÀ PHÁP LU T VI T NAM

Trong l ch s phát tri n c a loài ng i có th nói y u t quan tr ng có tác

đ ng l n nh t đ n s bi n đ i xã h i đó chính là lao đ ng c a con ng i, v i kh

n ng lao đ ng c a mình con ng i tác đ ng và th gi i t nhiên và xã h i làm nó

bi n đ i và phát tri n Ngay t th i s khai công xã nguyên th y là hình thái kinh

t xã h i đ u tiên trong l ch s nhân lo i, con ng i s ng trong xã h i ch a có giai

c p, Nhà n c và pháp lu t, các m i quan h xã h i lúc này ch y u đ c đi u

ch nh b ng nh ng t p quán, t c l đ c hình thành trong quá trình sinh s ng ho t

đ ng lao đ ng c a con ng i trong giai đo n này m i ch ph c v đ c các nhu

c u t i thi u đ con ng i s ng C s kinh t c a xã h i c ng s n nguyên thu là

ch đ s h u chung v t li u s n xu t và s n ph m lao đ ng, trình đ phát tri n

c a l c l ng s n xu t th p kém, công c lao đ ng thô s , con ng i không th

s ng riêng l mà ph i cùng d a vào nhau đ chung s ng, cùng lao đ ng và th

h ng thành qu lao đ ng chung Trong quá trình lao đ ng (s n b n, hái l m,

tr ng tr t…) con ng i v i s sáng t o c a mình đã d n d n th c hi n c i ti n

công c lao đ ng và t o ra đ c nhi u c a c i v t ch t đ ph c v cho b n thân và

xã h i, sau 3 l n phân công lao đ ng xã h i th i k này đã có s thay đ i sâu s c

L n th nh t xã h i th t c đã có s phân công lao đ ng xã h i l n đó là

ngh ch n nuôi d n d n tr thành m t ngành kinh t đ c l p và tách ra kh i ngành

tr ng tr t S phát tri n không ng ng c a l c l ng s n xu t t o ra các công c lao

đ ng m i n ng su t lao đ ng t ng nhanh, con ng i đã phát tri n v th l c và trí

l c tích lu đ c nhi u kinh nghi m trong lao đ ng s n xu t t o ra nhi u c a c i

v t ch t d th a h n m c c n thi t đ duy trì cu c s ng c a b n thân Vì v y, phát

sinh kh n ng chi m đo t các c a c i d th a đó, ch đ t h u đã xu t hi n trong

xã h iđã có s phân chia thành ng i giàu k nghèo

L n phân công lao đ ng xã h i th 2 là th công nghi p tách kh i nông

nghi p đã làm cho s phân hoá xã h i phát tri n m nh m , gi a k giàu ng i

nghèo, gi a ch nô và nô l có s phân bi t rõ r t, mâu thu n giai c p ngày càng

t ng

n l n phân công lao đ ng xã h i th 3 đó là s ra đ i c a s n xu t hàng

hoá làm cho th ng nghi p phát tri n ây là l n phân công lao đ ng gi vai trò

quan t ng và có ý ngh a quy t đ nh d n đ n s tan rã c a ch đ c ng s n nguyên

thu Trong l n phân công lao đ ng này làm xu t hi n m t giai c p không tham gia

vào s n xu t mà ch làm công vi c trao đ i s n ph m đó là giai c p th ng nhân-

ng i chi m toàn b quy n lãnh đ o s n xu t và bu c ng i s n xu t ph i ph

thu c vào mình v m t kinh t và bóc l t c ng i lao đ ng và ng i tiêu dùng S

phát tri n l n m nh c a th ng m i đã kéo theo s xu t hi n c a đ ng ti n, n n

cho vay n ng lãi, quy n t h u v ru ng đ t và ch đ c m c

Khi xã h i có s phân chia giai c p rõ r t và có s đ i kháng sâu s c d n đ n

nh ng cu c xung đ t giai c p, lúc này c n thi t ph i có m t t ch c ra đ i nh m

đi u ti t nh ng xung đ t giai c p và đ a xã h i vào m t tr t t nh t đ nh đó chính

là nhà n c Nhà n c đã dùng công c là pháp lu t đ đi u ch nh các quan h xã

h i đ nó phát tri n theo đúng h ng Tr i qua giai đo n phát tri n t các Nhà

n c Chi m h u nô l – Nhà n c Phong Ki n – Nhà n c T b n – Nhà n c

Ch ngh a xã h i.Và m i s bi n đ i c a các hình thái Nhà n c ra đ i phù h p

v i t ng giai đo n phát tri n nh t đ nh và phù h p v i đ c đi m b n ch t giai c p

c a t ng qu c gia đ u ph thu c r t l n vào y u t lao đ ng s n xu t c a con

ng i

V b n ch t, pháp lu t đ c nhà n c ban hành nh m m c đích b o v l i ích c a giai c p th ng tr và đi u ch nh m i quan h xã h i theo đ nh h ng Nhà

n c Trong nhà n c chi m h u nô l pháp lu t b o v quy n l i ích h p pháp

ch y u cho giai c p th ng tr là giai c p ch nô và tr n áp giai c p b tr là giai c p

nô l ; Nhà n c phong ki n pháp lu t ban hành nh m m c đích b o v l i ích c a

giai c p t s n ; trong nhà n c t b n thì pháp lu t đ c ban hành nh m m c tiêu

b o v quy n và l i ích cho t ng l p t s n; còn nhà n c xã h i ch ngh a pháp

lu t b o v quy n và l i ích c a toàn th nhân dân lao đ ng

Tuy nhiên trong b t c hình thái nhà n c nào thì quy n lao đ ng c ng đ c pháp

lu t b o h b i lao đ ng có vai trò r t l n trong s phát tri n c a m i qu c gia S c

lao đ ng c a con ng i có th làm thay đ i th gi i vì v y s phát

TÀI LI U THAM KH O

T Ơi li u v n b n qui ph m pháp lu t c a qu c gia

1 ng C ng s n Vi t Nam , V n ki n i h i đ i bi u toàn qu c l n th

IX n m 2001, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia, Hà N i

2 ng C ng s n Vi t Nam, D th o V n ki n Ngh quy t i h i ng

toàn qu c l n th X n m 2005, Nhà máy in Ti n B

3 Qu c h i, Hi n pháp n m 1992(s ađ i)- Nhà xu t b n Chính tr Qu c gia n m 2005

4 Qu c H i, B Lu t Lao đ ng n m 2002(s a đ i)- Nhà xu t b n Lao

đ ng n m 2004

5 Chính ph - Ngh đ nh 39/2003/N -CP ngày 18/ 04/2003 qui đ nh chi ti t

và h ng d n thi hành m t s đi u c a BLL v vi c làm NXBL 2004

6 Chính ph - Ngh đ nh 114/2002/N -CP qui đ nh nh ng u đãi dành

riêng cho đ i t ng lao đ ng n , h ng d n áp d ng các đi u c a B

lu t Lao đ ng, NXBL 2004

7 M t s tài li u pháp lu t lao đ ng n c ngoài B lao đ ng th ng binh

và xã h i 1995

8 T p chí dân ch và pháp lu t s 3 (2005) "pháp lu t lao đ ng Vi t Nam

v i vi c toàn d ng lao đ ng và phát tri n ngu n nhân l c trong b i c nh

toàn c u hoá và h i nh p qu c t "

9 Các t p chí Lao đ ng và xã h i c a B Lao đ ng- Th ng binh và xã h i

n m 2005 và tháng 1,2,3 n m 2006

10 Giáo trình Lu t lao đ ng Vi t Nam - Nhà xu t b n Công an nhân dân

n m 2005

11 M t s v n đ v lao đ ng và vi c làm và đ i s ng ng i lao đ ng Vi t

Nam hi n nay- Ths inh ng nh- Nhà xu t b n Lao đ ng n m 2004

12 B Lao đ ng – Th ng binh và xã h i, (2006) Báo cáo đánh giá, so sánh

h th ng pháp lu t Vi t Nam v i Công c 29 và Công c 105 v lao

đ ng c ng b c

13 2

8

]

T ng liên đoàn lao đ ng Vi t Nam- V n ki n i h i c ng đoàn Vi t

Nam l n th IX

T Ơi li u v n b n qui ph m pháp lu t qu c t

14 i u l c aT ch c lao đ ng qu c t (International Labour Organization)- Do B Lao đ ng - Th ng binh và xã h i phát hành tháng

10/1994

15 Công c 29 v lao đ ng c ng b c c a T ch c ILO n m 1930, trong

t p “M t s công c và khuy n ngh c a T ch c lao đ ng qu c t ”-

Nhà xu t b n Lao đ ng- xã h i n m 2004