BÀI GIẢNG TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN.. Như tôi đã giới thiệu ở bài trước, triết học Mác là sự kế thừa có chọn lọc chủ nghĩa duy vật của Ph
Trang 1BÀI GIẢNG TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN.
Như tôi đã giới thiệu ở bài trước, triết học Mác là sự kế thừa có chọn lọc chủ nghĩa duy vật của Phơbách và phép biện chững của Heghen, và những thành tựu khoa học tiên tiến của thời đại Để làm nên một học thuyết triết học hoàn bị nhất là triết học duy vật biện chứng và một phương pháp nghiên cứu khoa học nhất đó là phép biện chứng duy vật
Hôm nay tôi xin được giới thiệu với các bạn bài 4 trong kết cấu chương trình triết học Mác - Lênin, được Lênin gọi là linh hồn của chủ nghĩa Mác nói chung và của triết học Mác nói riêng Đó là bài phép biện chứng duy vật về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển
Trước hết chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu phần I
I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÉP BIỆN CHỨNG.
Phép biện chứng là…
Khái niệm phép biện chứng đã được nêu ra từ thời cổ đại trong triết học của Platon nhưng được hiểu đó là nghệ thuật tranh luận Các đối tượng tự đặt các câu hỏi cho nhau, sau đó cùng nhau tranh luận để tìm ra chân lý cuối cùng
Phép biện chứng đã trải qua 3 hình thức phát triển: một là phép biện chứng duy vật cổ đại; hai là phép biện chứng duy tâm của Heghen và ba là phép biện chứng duy vật trong triết học Mác
Phép biện chứng duy vật thời cổ đại được thể hiện rõ nhất ở triết học Hy lạp Đặc điểm của phép biện chứng này là chất phác, ngây thơ Sở dĩ này có đặc điểm như vậy là vì nó mới chỉ xem xét thế giới trong một chỉnh thể thống nhất, các bộ phận của thế giới có mối liên hệ qua lại, thâm nhập lẫn nhau, tác động và ảnh hưởng lẫn nhau; thế giới và các bộ phận của nó không ngừng vận động và phát triển mà chưa đi vào cụ thể biện chứng của sự vật, hiện tượng Như Aêngghen viết: “Trong quan điểm đó, chúng ta thấy một bức tranh chằng chịt vô tận những mối liên hệ và những sự tác động qua lại, sự vận động và phát triển… nhưng chưa làm rõ được cái gì đang liên hệ cũng như những quy luật nội tại của sự vận động và phát triển”
Chẳng hạn, Hêraclít – ông tổ của phép biện chứng – đã cho rằng, thế giới như một dòng sông không ngừng trôi, không ai có thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông, vì mỗi lần xuống đó đều tiếp nhận dòng nước mới Sự vật biến đổi không hỗn độn, mà tuân theo quy luật Sự thống nhất các mặt đối lập là nguồn gốc của vận động và phát triển Vũ trụ vừa thống nhất vừa đa dạng, trong đó sự
Trang 2tác động qua lại và chuyển hoá của các mặt đối lập làm nên bản chất của sinh thành và phát triển Đấu tranh là tính quy luật cơ bản của tự nhiên và xã hội loài người, là “ông hoàn của tất cả” Trong đấu tranh cái mới xuất hiện, tạo nên sự thống nhất mới, quá trình chuyển hoá không bao giờ ngừng Tuy nhiên, Hêraclít lại chưa chỉ ra được cụ thể và chính xác cái gì đang vận động,đang phát triển, đang liên hệ và chuyển hoá, mà ông chỉ cho rằng đó là lửa – logos Logos là khởi nguyên của vũ trụ là quy luật chi phối vạn vật Trong đó, đất, nước, lửa, khí đang vận động, biến đổi và chuyển hoá cho nhau Lửa sống bằng cái chết của đất, khí sống bằng cái chết của lửa, nước sống bằng cái chết của khí, đất sống bằng cái chết của nước, và đó là con đường đi xuống