SLIDE BÀI GIẢNG TRIẾT HỌC NHA NUOC VA CACH MANG

Cụ thể là: - Trong xã hội CSNT không có nhà nước, phù hợp với tình trạng nền kinh tế còn thấp kém chưa phân hóa giai cấp, hình thức tổ chức trong xã hội là thị tộc, bộ lạc, đứng đầu các

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II

Nguyễn Chí Tâm

NHÀ NƯỚC và CÁCH MẠNG

I- CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁCXÍT VỀ NHÀ NƯỚC:

1 - Nguồn gốc và bản chất của nhà nước:

Chỉ có thể dựa vào quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch

sử thì mới hiểu được một cách khoa học, đúng đắn về nhà nước: nguồn gốc và bản chất của nhà nước

a - Nguồn gốc của nhà nước

- Nhà nước là một sản phẩm của lịch sử, phạm trù của lịch

sử

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã chứng minh rằng không phải khi nào xã hội cũng có nhà nước Mà nhà nước xuất hiện, vận động, phát triển và mất đi trong điều kiện lịch sử nhất định

kiện lịch sử nhất định

Cụ thể là: - Trong xã hội CSNT không có nhà nước,

phù hợp với tình trạng nền kinh tế còn thấp kém chưa phân hóa giai cấp, hình thức tổ chức trong xã hội là thị tộc, bộ lạc, đứng đầu các thị tộc, bộ lạc là các tộc trưởng

do nhân dân bầu ra, quyền lực dựa vào sức mạnh đạo đức và uy tín, quyền hành và chức năng của cơ quan lãnh đạo thời kỳ này chưa mang tính chính trị

Như vậy, thể chế xã hội trong thời kỳ cộng sản nguyên

thủy là thể chế tự quản của nhân dân Mặc dù nhà nước chưa ra đời, xã hội vẫn tồn tại trong vòng trật tự

- Nhà nước là sản phẩm của những mâu thuẫn giai cấp

không thể điều hòa được

Như đã nói ở trên, trong lịch sử không phải lúc nào

cũng có nhà nước Nhà nước ra đời, có nguyên nhân sâu

xa là do kinh tế Nói như vậy, có nghĩa là do sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến sự ra đời của chế độ tư hữu và sự phân chia xã hội thành giai cấp, do nảy sinh mâu thuẫn về lợi ích, nhất là lợi ích kinh tế, cho nên các giai cấp đã đấu tranh với nhau dẫn đến sự ra đời của nhà nước Chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã cũng từ nguyên nhân đó

Ăngghen cho rằng sự tan rã của xã hội cộng sản

nguyên thủy dẫn tới sự ra đời của nhà nước là do:

Như vậy, sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến xuất hiện chế độ sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất, xuất hiện chế độ người bóc lột người

+ Sự phát triển của lực lượng sản xuất, trước hết là

công cụ, đã cho phép có thể tiến hành sản xuất tương đối độc lập, theo nhóm nhỏ và đơn vị gia đình Việc sở hữu chung lúc này trở thành cản trở cho sự phát triển sản xuất, dẫn đến chế độ tư hữu Người có chức có quyền trong xã hội khát vọng chiếm đoạt sản phẩm lao động của người khác

+ Sự dư thừa sản phẩm tiêu dùng và khát vọng muốn

chiếm đoạt nó đã làm nảy sinh ở giới có thẩm quyền thói hám của Họ sử dụng mọi quyền lực có trong tay để thực hiện khát vọng đó Đây là nguyên nhân dẫn đến sự phân hóa xã hội Giai cấp xuất hiện, sự đối kháng giữa giai cấp bóc lột ngày càng sâu sắc

+ Chiến tranh và sự cướp bóc giữa các thị tộc, bộ lạc

làm cho quyền lực của thủ lĩnh quân sự được củng cố, tăng cường, làm cho họ ngày càng giàu có hơn, địa vị thống trị được củng cố và mở rộng Họ trở thành lực lượng đối lập với nhân dân

+ Cơ quan tổ chức của thị tộc ngày càng thoát khỏi gốc

rể của nó trong nhân dân, từ chỗ là công cụ của nhân dân, các tổ chức trở thành cơ quan đối lập, thống trị vì áp bức nhân dân

Như vậy, sự ra đời của nhà nước chứng tỏ rằng nhà nước không phải là cơ quan điều hòa giai cấp Ngược lại, nó ra đời do mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, không thể điều hòa được Giai cấp bóc lột không thể duy trì địa

vị bóc lột, nếu không dựa vào bộ máy bạo lực mà bộ phận chủ yếu là những đội vũ trang đặc biệt, dùng để trấn áp giai cấp bóc lột

Khi đề cập đến nguyên nhân trực tiếp xuất hiện nhà nước, Lênin đã chỉ ra rằng: Khi mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được thì nhà nước xuất hiện và ngược lại sự xuất hiện của nhà nước chứng tỏ rằng những mẫu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được

Không có nhà nước, một tổ chức bạo lực chuyên dùng

để trấn áp thì giai cấp thống trị không thể duy trì được ách áp bức, bóc lột của mình đối với giai cấp bị trị Như vậy, sự ra đời của nhà nước là một tất yếu khách quan, để làm “dịu” xung đột giai cấp, để là sự xung đột ấy diễn ra trong vòng “trật tự” nhằm duy trì chế độ kinh tế, trong đó giai cấp này bóc lột giai cấp khác

b - Bản chất của nhà nước

Nhà nước là cơ quan thống trị của giai cấp, là tổ chức thống trị quyền lực chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế

Khi đề cấp đến vấn đề này Lênin viết: “Theo Mác, nhà nước là một cơ quan thống trị giai cấp, là một cơ quan áp bức của một giai cấp này đối với một giai cấp khác, đó là một sự kiến lập ra một “trật tự” trật tự này hợp pháp hóa và củng cố sự áp bức kia bằng cách làm dịu xung đột giai cấp”

Nói như vậy, lực lượng lập ra và sử dụng bộ máy nhà nước phải là giai cấp có thế lực nhất - giai cấp thống trị về kinh tế Nói cách khác, nhà nước là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác

Nhờ có nhà nước, giai cấp này cũng trở thành giai cấp thống trị về mặt chính trị do đó có thêm những phương tiện mới để đàn áp để lột giai cấp bị bóc lột.

Mác - Ăngghen chỉ rõ “Nhà nước chẳng qua chỉ là một bộ máy của một giai cấp này dùng để trấn áp một giai cấp khác”

Tóm lại, nhà nước chỉ là công cụ chuyên chính của một giai cấp không có và không thể có nhà nước đứng trên các giai cấp, hoặc nhà nước chung của nhiều giai cấp.

Mặt khác, nhà nước của giai cấp nào cũng phải thể hiện như là quyền lực công cộng của mọi giai cấp, nói khác đi là giai cấp cũng hướng tới những cái chung của xã hội.

Tuy nhiên cũng có trường hợp nhà nước giữ được một mức độ độc lập nhất định nào đó đối với cả hai giai cấp đối diện, khi cuộc đấu tranh của chúng đạt tới thế cân bằng nhất định, hoặc nhà nước cũng có thể là sản phẩm của sự thỏa hiệp về quyền lợi tạm thời giữa một giai cấp để chống lại một giai cấp khác.

2 Đặc trưng cơ bản của Nhà Nước:

Theo Ăngghen thì Nhà Nước nào cũng có 3 đặc trưng:

- Nhà Nước quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định.

- Nhà Nước có hệ thống cơ quan quyền

lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế

đối với mọi thành viên trong xã hội.

- Nhà Nước hình thành một hệ thống

thuế khóa để nuôi dưỡng bộ máy Nhà

Nước.

3 Chức năng của Nhà Nước:

Tùy theo cách tiếp cận người ta đề cập đến chức năng của Nhà Nước có khác nhau Thông thường, người

ta chia chức năng của Nhà Nước thành hai nhóm loại sau:

Xem xét Nhà Nước từ góc độ tính chất của quyền lực chính trị, Nhà Nước có hai chứa năng:

+ Nhà Nước là công cụ chính trị của giai cấp.

+ Nhà Nước có chức năng xã hội.

Xem xét phạm vi tác động của quyền lực Nhà Nước

ở tầm vĩ mô, Nhà Nứơc cũng có hai chức năng:

+ Chức năng đối nội.

+ Chức năng đối ngọai.

4 Các kiểu, hình thức Nhà Nước:

a Các kiểu Nhà Nứơc:

- Căn cứ để phân biệt các kiểu Nhà Nước là dựa vào quan hệ kinh tế, quan hệ giai cấp để xem xét:

Triết học Mác cho rằng trong lịch sử có 3 kiểu Nhà Nước cơ bản tương ứng với 3 hình thái KT –XH có giai cấp đối kháng:

- Nhà Nước chủ nô.

- Nhà Nước phong kiến.

- Nhà Nước tư sản.

b Hình thức Nhà Nước:

Là cách thức tổ chức và phương thức thực hiện quyền lực Nói cách khác là hình thức cầm quyền của giai cấp thống trị.

5 Nhà Nước xã hội chủ nghĩa:

a Tính tất yếu của sự ra đời và tồn tại

của Nhà Nước xã hội chủ nghĩa:

Theo Mác, giai cấp vô sản cũng giống như các

giai cấp Cách mạng khác là cũng cần phải có Nhà Nước để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

Mặt khác, giai cấp vô sản còn sử dụng bộ máy

Nhà Nước để trấn áp lại sự phản kháng của các giai cấp thống trị bóc lột tuy chúng đã bị đánh đổ nhưng chúng vẫn còn mưu toan phục hồi lại địa vị kinh tế xã hội đã mất của chúng

Cho nên sự ra đời của Nhà Nước XHCN là một

b Đặc điểm của Nhà Nước XHCN:

Nhà Nước XHCN là một kiểu Nhà Nước đặc biệt

“Nhà Nước không còn nguyên nghĩa”, là Nhà Nước

“Nửa Nhà Nước.”

Nhà Nước XHCN là Nhà Nước của dân, do dân và

vì dân Thực chất quyền lực thuộc về Nhân dân Thực hiện dân chủ theo lối mới

Lưu ý: Nhà Nứơc CHXHCN Việt Nam được thực hiện theo cơ chế: Đảng lãnh đạo; Nhà Nứơc quản lý, nhân dân làm chủ

Phương châm: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra

c Vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay:

Nhà Nước ta là trụ cột của hệ thống chính trị, là công cụ thể hiện quyền lực của Nhân dân; nó được tổ chức theo nguyên tắc Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân; lấy liên minh giai cấp giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng

Hiện nay, Đảng và Nhà nứơc ta đang tiến hành cải cách nền hành chính quốc gia trên cả lĩnh vực thể chế hành chính, bộ máy làm công tác hành chính, đội ngũ công chức hành chính

II CÁCH MẠNG XÃ HỘI:

Cách mạng Xã hội:

a Khái niệm:

- CMXH là sự biến đổi có tính chất bước ngoặt căn bản về chất trong tòan bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, là sự thay thế một hình thái KTXH cũ bằng một hình thái KTXH mới cao hơn, tiến bộ hơn

c Phân biệt CMXH với Tiến hóa xã hội; Cải cách xã hội; Cải lương và Đảo chính:

của xã hội nhưng nó diễn ra trong một khâu, một bộ phận của đời sống xã hội một cách tuần tự dần dần với những biến đổi cục bộ.

một bộ phận nào đó trong khuôn khổ xã hội đang tồn tại Có cải cách thúc đẩy sự phát triển xã hội Nhưng cũng có cải cách dẫn tới sự kiềm hãm sự phát triển xã hội.

tư tưởng này thường là tuyệt đối hóa cải cách.

cá nhân hoặc một nhóm người nhằm mục đích thay đổi bộ

d- Các kiểu cách mạng trong Lịch sử:

Chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng trong lịch sử đã có 4 kiểu cách mạng xã hội:

- Cuộc cách mạng xã hội từ công xã nguyên thủy sang chiếm hữu nô lệ

- Từ xã hội chiếm hữu nô lệ sang xã hội phong kiến

- Từ xã hội phong kiến sang Tư bản chủ nghĩa

- Từ xã hội Tư bản chủ nghĩa sang Cộng sản chủ nghĩa

e.Tính chất, lực lượng, động lực, đối tượng của cách mạng xã hội và giai cấp lãnh đạo cách mạng:

- Tính chất của cuộc cách mạng:

- Lực lượng cách mạng

- Động lực của Cách mạng

- Đối tượng của cách mạng

- Giai cấp lãnh đạo cách mạng

2 Những điều kiện khách quan và nhân

tố chủ quan của cách mạng xã hội:

a Những điều kiện khách quan của

CMXH:

Để cho cách mạng nổ ra, trước hết phải có

nguyên nhân kinh tế (còn gọi là điều kiện kinh tế), sau đó là điều kiện chính trị xã hội nhất định đã chín muồi

b Nhân tố chủ quan của CMXH:

Đó là ý chí, sự giác ngộ, là năng lực tổ chức, trình

độ tổ chức, khả năng lôi kéo và tập hợp quần chúng…

Đối với cách mạng vô sản, đó là năng lực tổ

chức, trình độ tổ cức của Đảng cộng sản

3 Vấn đề chính quyền và phương thức

Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng vấn đề cơ bản của mọi

cuộc cách mạng là vấn đề chính quyền Bởi vì, có giành được chính quyền và giữ được chính quyền các giai cấp Cách mạng mới cải tạo được xã hội cũ, xây dựng được xã hội mới.

của tất cả các giai cấp cách mạng trong lịch sử.

- Phương pháp hòa bình Đây là phương thức giành

chính quyền bằng con đường phổ thông đầu phiếu, con