SKKN MON DIA LI 7.

Khách quan: Môn Địa Lí cũng như các môn khoa học khác góp phần hình thành chohọc sinh thế giới quan khoa học, giáo dục học sinh bước đầu vận dụng nhữngkiến thức địa lí để ứng xử phu

Trang 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Một số biện pháp giúp học sinh khai thác lược đồ

phần tự nhiên địa lí 7”.

1 MỞ ĐẦU

Giáo viên: Nguyễn Bá Dũng - 1 - Trường THCS Lý Tự Trọng

Trang 2

1.1 Lí do chọn đề tài

1.1.1 Khách quan:

Môn Địa Lí cũng như các môn khoa học khác góp phần hình thành chohọc sinh thế giới quan khoa học, giáo dục học sinh bước đầu vận dụng nhữngkiến thức địa lí để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội xungquanh và phù hợp yêu cầu của nước ta nói riêng, nhiều nước và Châu lục nóichung

Môn Địa Lí ở trong trường THCS là bộ môn khoa học có tính trừu tượngcao đặc biệt là địa lí 7 Các kiến thức trong chương trình khó, trừu tượng nênhọc sinh khó hiểu bài và dẫn đến nhàm chán, lười học Địa lí lớp 7 không chỉcó các kênh chữ mà còn có các bản đồ, sơ đồ hình ảnh địa lí, biểu đồ, lát cắt,lược đồ, … Nhờ kênh hình học sinh có thể khai thác thuận lợi những tri thứcđịa lí dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên Cốt lõi của đổi mới dạy vàhọc là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụđộng, học chay, học vẹt Nhằm tạo ra những con người năng động, có nănglực giải quyết vấn đề

1.1.2 Chủ quan:

Kỹ năng khai thác kiến thức trên lược đồ là một trong những loại kỹ năngđầu tiên mà các em học sinh phải có, để có thể sử dụng và khai thác được cáccác kiến thức cơ bản trên lược đồ có sẵn trong sách giáo khoa địa lí Qua đóhọc sinh có thể phát hiện và lĩnh hội được những kiến thức địa lí mới, hoặcchí ít cũng giúp cho việc khắc sâu thêm những nội dung kiến thức bài học.Trong tình hình thực tế của xã hội hiện nay có nhiều thay đổi và giáo dụcngày càng đòi hỏi cao hơn cho phù hợp với thời đại mới, phải thay đổi SGKđịa lí cho phù hợp với thực tiễn vì vậy đòi hỏi giáo viên phải thay đổi phươngpháp giảng dạy đáp ứng chương trình SGK, trong sách giáo khoa kênh hìnhmới được tăng lên nhiều hơn góp phần tạo điều kiện thuận lợi giáo viênhướng dẫn học sinh kĩ năng khai thác kênh hình trong học tập, lược đồ khôngchỉ dùng lại ở chức năng minh họa mà quan trọng hơn còn là nội dung địa lí

để phát huy trí lực cho học sinh

Trang 3

1.2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ

1.2.1 Mục đích:

- Nắm được kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ của học sinh

- Xác định phương pháp dạy học đúng đắn, phù hợp với thực tế

- Nâng cao kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ cho học sinh lớp 7

1.2.2 Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn của việc sử dụng bản đồ, lược đồcủa học sinh lớp 7

- Đề ra các phương pháp trong sử dụng bản đồ, lược đồ để đạt hiệu quả cao

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để rút ra những kết luận và đề xuất ý kiến

1.3 Đối tượng nghiên cứu và kế hoạch nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh khối 7 trường THCS Lý Tự Trọng

1.3.2 Kế hoạch nghiên cứu: Một số biện pháp giúp học sinh khai thác lược

đồ phần tự nhiên địa lí 7 trong năm học 2014-2015 của học sinh khối 7Trường THCS Lý Tự Trọng

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu lí luận

- Điều tra, tổng kết rút kinh nghiệm

- Giảng dạy và xây dựng phương pháp

- Quan sát

- Trắc nghiệm,…

1.5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu về khả năng khai thác lượng đồ tự nhiên địa lí của khối 7 trườngTHCS Lý Tự Trọng năm học 2014-2015

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

Trang 4

hiện tượng địa lí thì học sinh phải xét trong mối quan hệ biện chứng giữa cácyếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội.

Phương pháp học tập tốt môn địa lí là biết đọc bản đồ, sơ đồ, bản đồ…đặc biệt là các biểu đồ Biểu đồ là một trong những thiết bị dạy học hiệu quả

và cần thiết nhất, có vai trò quan trọng trong giảng dạy và học tập địa lí

Nhà địa lí học người Liên xô Paolôkin đã nói: “ Địa lí và bản đồ khôngthể tách rời nhau, không có bản đồ thì không có địa lí”

Việc rèn luyện kĩ năng khai thác lược đồ ở bộ môn địa lí nói chung vàđịa lí 7 nói riêng là việc làm cần thiết trong vấn đổi mới phương pháp dạycủa Bộ giáo dục và đào tạo

em còn phải đi làm phụ giúp gia đình nên ảnh hưởng đến học tập ở nhà

Trường THCS Lý Tự Trọng nằm trên địa bàn xã Nam Xuân là trườngmới thành lập, cơ sỏ hạ tầng cò yếu và thiếu, đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tìnhnhưng bên cạnh đó kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều nên hưởng đến chấtlượng của các bộ môn trong đó có bộ môn địa lí

Qua thực tế giảng dạy môn địa lí 7 tại trường THCS Lý Tự Trọng, làtrường có số lượng học sinh dân tộc thiểu số chiếm đến 80 % số học sinhtrong toàn trường, tôi nhận thấy khi yêu cầu các em xác định thông tin trênlược đồ đa số các em ngại phát biểu, e dè hoặc lên bảng xác định còn lúngtúng Đối với học sinh khá giỏi việc xác định thông tin trên lược đồ ít gặp khókhăn hơn học yếu kém, thậm chí một số học sinh yếu kém chỉ xem lược đồcho có xem mà không hiểu biết thông tin của lược đồ mang lại Ỏ những vùngđiều kiện kinh tế khó khăn thì mức độ nhận thức hay tiếp thu của học sinh

Trang 5

cũng không đều nhau, mức độ tiếp cận với các thông tin đại chúng nên các em

bị hạn chế phần nào khi tiếp xúc tranh ảnh đặt biệt là lược đồ, bản đồ, …

Đặc biệt khi yêu cầu các em xác định trên bản đồ về: Tọa độ địa lí châulục, tìm vùng tiếp giáp của các châu lục trên lược đồ, dựa vào bảng thang màu

để xác định địa hình, xác định dòng biển nóng, dòng biển lạnh hay xác địnhcác mỏ khoáng sản trên bản đồ còn yếu

Là giáo viên giảng dạy bộ môn địa lí tôi luôn trăn trở làm sao các emhọc sinh, học bài và hiểu bài trên lớp mà không cần thời gian học bài ở nhànhiều Vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra các giải pháp giúp các em học sinh khaithác lược đồ tốt hơn, đặc biệt các em học sinh khối 7

Kết quả khảo sát kĩ năng khai thác lược đồ phần tự nhiên Địa Lí 7 củanăm học 2013-2014 đạt được kết quả sau:

Trung bình khối 7 trường THCS Lý Tự Trọng

Năm học 2013- 2014:

LƯỢNG

Kĩ năng khai tháclược đồ tốt

Kĩ năng khai thác lượcđồ chưa tốt

2.3 Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề

Trang 6

Vấn đề sử dụng đồ dùng dạy học mà trong giảng dạy địa lí là các lượcđồ Sử dụng lược đồ trong giảng dạy địa lí, giúp học sinh khắc sâu kiến thức,dễ hiểu bài, nắm nội dung bài qua lược đồ, lâu quên, ….Để hướng dẫn họcsinh biết sử dụng lược đồ, để rèn luyện học sinh sử dụng thành thạo hơn lượcđồ tự nhiên là lần lượt theo trình tự sau:

2.3.1 Xác định tọa độ địa lí của châu lục:

Khi học tập về một vùng châu lục, quốc gia hay các vùng miền… vấn

đề xác định tọa độ địa lí là hết sức quan trọng, khi xác định được tọa độ tabiết được châu lục đó nằm ở môi trường nào, khí hậu, cảnh quan của châu lụcthay đổi ra sao Ở Địa Lí 7 chúng ta hướng dẫn học sinh tìm vĩ độ ở mức đơngiản vì kiến thức rất trìu tượng

Ví dụ khi dạy bài 47: Châu nam cực – Châu lục lạnh nhất thế giới

Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào H47.1 sgk xác định vị trí giới hạncủa Châu Nam Cực Học sinh biết được phần lục địa trong vòng cực nam củaTrái Đất và các đảo ven lục địa

Trang 7

Dựa vào kiến thức đã học ở lớp 6 và với vị trí nằm ở cựa Nam của TráiĐất thì như vậy khí hậu ở đây như thế nào? Học sinh trả lời Châu Nam cực cókhí hậu lạnh giá Vậy khí hậu lạnh giá thực vật và động vật nơi đây phát triểnnhư thế nào? Thực vật nghèo nàn còn động vật chủ yếu là động vật xứ lạnh.

(Phụ lục 1)

Ở Bài 26, 27: Thiên nhiên Châu Phi giáo viên yêu cầu học sinh xácđịnh vị trí của chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, học sinh xác định trên lượcđồ: Cực Bắc Châu Phi nằm trên chí tuyến Bắc, còn cực Nam Châu Phi nằmtrên chí tuyến Nam

Vậy Châu phi nằm trọn trong hai chí tuyến Như vậy Châu phi thuộcmôi trường nào? Học sinh xác định trong môi trường đới nóng

2.3.2 Tìm vùng tiếp giáp của châu lục ta đang học trên lược đồ:

Ta thường hướng dẫn học sinh xác định 8 hướng tiếp giáp chính trênbản đồ là: Bắc – Nam, Tây – Đông, Đông Bắc, Tây Bắc, Đông Nam và TâyNam Việc xác định các hướng tiếp giáp châu lục là để học sinh xác địnhhướng châu lục và châu lục tiếp với những châu lục khác hoặc biển và đạidương Các yếu tố tiếp giáp có ảnh hưởng trực tiếp đến châu lục

Ví dụ: Bài 26 Thiên nhiên Châu Phi

Trang 8

Yêu cầu học sinh qua sát H26.1: Cho biết Châu phi tiếp giáp với biển

và đại dương nào? Học sinh trả lời

- Phía Tây giáp với Đại Tây Dương

- Phía Đông Nam giáp với Ấn Độ Dương

- Phía Bắc giáp với Địa Trung Hải

- Phái Đông Bắc giáp với Biển Đỏ và Châu Á

Như vậy học sinh hình dung được vị trí của Châu Phi nằm dưới Châu

Âu và giáp với Châu Á Giáo viên yêu cầu học sinh xác định trên lược đồ nơitiếp giáp của Châu Phi với Châu Á

Yêu cầu học sinh xác định kênh đào xuyê và ý nghĩa của kênh đào này

Trang 9

Điểm nút giao thông quan trọng bậc nhất của hàng hải quốc tế, đường biển đi

từ Tây Âu sang Viển Đông qua Địa Trung Hải vào Xuy-ê được rút ngắn rất nhiều…muốn đi từ Địa Trung Hải sang Ấn Độ Dương người ta phải đi vòng qua Đại Tây Dương (giáo viên chỉ hướng đi trên lược đồ) Nhưng khi có kênhđào Xuy-ê thì người ta không cần phải đi vòng mà chỉ cần từ Địa Trung Hải qua kênh đào Xuy-ê theo biền Đỏ là đến Ấn Độ Dương Vậy kênh đào Xuy-ê có tác dụng như thế nào?

Học sinh trả lời: Rút ngắn đoạn đường đi, khi tàu thuyền đi qua kênhđào Xuy-ê phải nộp thuế, vậy Ai Cập sở hữu kênh đào Xuy-ê sẽ có điều kiệngì để phát triển kinh tế? Học sinh sẽ trả lời thu thuế

Ai Cập tiếp giáp Châu Á thông qua kênh đào Xuy-ê nên kinh tế phát triểnnhờ vào thu thuế các tàu thuyền khi đi qua kênh đào này

Như vậy việc xác định vị trí tiếp giáp là rất quan trọng.(Phụ lục 2)

2.3.3 Các kí hiệu khác thường được sử dụng trên lược đồ:

a Dựa vào thang màu để xác định địa hình:

Đa số các lược đồ đều có phần chú thích của thang màu như màu xanh

là Đồng bằng, màu vàng, cam là địa hình cao nguyên, sơn nguyên, màu đỏthẩm là núi cao Nhờ phần chú thích này mà ta có thể xác định được địa hìnhcủa châu lục cao hay thấp trên lược đồ

Ví dụ khi dạy bài 36: Thiên nhiên Bắc Mĩ ( phụ lục 3)

Trang 10

Giáo viên yêu cầu học sinh xác định địa hình của Bắc Mĩ trên lược đồ

tự nhiên:

+ Phía Tây địa hình núi cao do đó có màu đỏ đậm

+ Ở giữa có địa hình thấp do có màu xanh (đồng bằng)

+ Phía Đông có địa hình cao hơn chính giữa nhưng thấp hơn phía Tây do cómàu vàng và cam

Bài 26: Thiên nhiên Châu Phi

Đối với lược đồ này đã chú thích rõ các sơn nguyên, bồn địa, ….Nhưng nhìn vào thang màu, giáo viên hướng dẫn cho học sinh thấy phía ĐôngNam của Châu Phi có địa hình cao hơn Tây Bắc của Châu Phi

b Dòng biển nóng và dòng biển lạnh:

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nơi nào tiếp giáp với dòng biểnnóng (chú thích mũi tên dài màu đỏ) đi qua thì thường có khí hậu nóng ẩmnên mưa khá nhiều Tuy nhiên còn phụ thuộc vào vị trí và địa hình cao haythấp, nếu nơi có dòng biển nóng đi qua chí tuyến và địa hình cao thì lượngmưa chủ yếu ven biển còn bên trong mưa ít hoặc rất ít

Giáo viên: Nguyễn Bá Dũng - 10 - Trường THCS Lý Tự

Trọng

Trang 11

Nơi có dòng biển lạnh (chú thích mũi tên dài màu xanh) đi qua thườngrất ít mưa (do lượng hơi nước bóc lên rất ít) hay xuất hiện hoang mạc hay bànhoang mạc và trên thế giới các hoang mạc nóng lớn thường hay xuất hiện ởhay chí tuyến nằm giáp dòng biển lạnh hoặc sâu trong lục địa

- Nơi giao nhau của dòng biền nóng và dòng biển lạnh là nơi thủy sinhphát triển rất mạnh do sinh vật phù du nhiều làm mồi cho tôm cá, …

c Tài nguyên khoáng sản:

Tất cả các lược đồ đều có chú thích tài nguyên khoáng sản của từngchâu lục: Kim loại, phi kim, các loại rừng, … Do đó trong quá trình giảngdạy giáo viên cho học sinh tự xác định các tài nguyên khoáng sản trên lượcđồ

Ví dụ bài 26: Thiên nhiên Châu Phi

Hãy xác định trên lược đồ Châu Phi có các tài nguyên khoáng sản nào?Học sinh sẽ xác định từng loại tài nguyên khoàng sản trên lược đồ.Qua đó em có nhận xét gì tài nguyên khoáng sản ở Châu Phi? Do đó cónhiều khoáng sản nên học sinh trả lời: Châu Phi giàu tài nguyên khoáng sản

2.4 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:

Trong qua trình giảng dạy địa lí 7 người giáo viên có thể điều chỉnh nộidung sao cho phù hợp người dạy có thể thêm hoặc bớt, hay thay đổi thứ tựcách tiến hành sao cho đạt được yêu cầu của bài dạy phù hợp với nhận thứccủa sinh để hoạt động dạy và học đạt được hiệu quả

Tính trung bình của toàn khối 7 đến kết thúc năm học 2014-2015Trường THCS Lý Tự Trọng đạt được kết quả như sau:

LƯỢNG

Kĩ năng khai tháclược đồ tốt

Kĩ năng khai tháclược đồ chưa tốt

số họcsinh

Trang 12

* Qua đó ta thấy được bước tiến bộ trong giảng dạy:

- Khả năng tiếp thu của học sinh ngày càng nâng cao

- Học sinh tiếp thu kĩ năng khai thác lược đồ dần tốt hơn

- Đa số học sinh đều hứng thú khai thác thông tin trên lược đồ

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:

3.1 Kết luận

Những kinh nghiệm của bản thân tự rút ra trong quá trình giảng dạy, vớimong muốn rằng chất lượng dạy và học của trường nói riêng của ngành giáodục nói chung ngày càng nâng cao Mặc dù đã rất cố gắng nhưng kinh nghiệmnày sẽ không tránh khỏi những sai sót Bản thân tôi rất mong nhận được nhiều

ý kiến đóng góp chân thành từ đồng nghiệp Xin chân thành cảm ơn

3.2 Kiến nghị

- Nhà trường tạo điều kiện mua sắm bản đồ tự nhiên địa lí

- Tập bản đồ tự nhiên các châu lục

Nam xuân, ngày 09 tháng 09 năm 2015

Người thực hiện

Nguyễn Bá Dũng

Trọng

Trang 13

Tài liệu tham khảo

- Tập bản đồ tự nhiên Địa Lí các châu lục

- Sách giáo khoa, sách giáo viên Địa Lí 7

- Trang violet.vn

- Sách hướng dẫn làm bài tập Địa Lí 7

Trang 14

ĐÁNH GIÁ TỔ CHUYÊN MÔN NHÀ TRƯỜNG

………

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TRƯỜNG ………

………

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC PHÒNG GD-ĐT

Trang 15

………

HỘI ĐỒNG KHOA HỌC SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ………

………

Phụ lục 1

CHƯƠNG: VIII: CHÂU NAM CỰC

Bài 47

CHÂU NAM CỰC – CHÂU LỤC LẠNH NHẤT THẾ GIỚI

I/ Mục tiêu.

1.Kiến thức:

- Các hiện tượng và đặc điểm tự nhiên của châu lục ở cực Nam của Trái Đất

- Một số nét đặc trưng về quá trình khám phá và nghiên cứu châu Nam Cực 2.Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng đọc bản đồ địa lí

3.Thái độ:

- Giáo dục môi trường qua bảo vệ các loài động vật quý đang có nguy cơ tuyệt chủng

Trang 16

II/ Chuẩn bị.

1 GV: lược đồ tự nhiên châu Nam Cực, H47.2, H47.3 phóng to

2 HS: học bài và soạn bài

III/ Các bước lên lớp.

- Nam Cực được bao bọc

bởi các biển và đại dương

nào?

- Yêu cầu HS quan sát

H47.2, khí hậu châu Nam

Cực?

- Gió bão ở đây có đặc

điểm gì? Tại sao?

-Vì sao khí hậu lạnh giá

như vậy?

- Phân tích: nằm hoàn toàn ở vòng cực Nam có

- Nhiều gió bão nhất thế giới, vận tốc thường trên

60 km/giờ Vì đây là vùng áp cao

- Vị trí ở vùng cực nam nên mùa đông đêm địa cực kéo dài Vùng Nam Cực là 1 lục địa rộng lớn

1 Khí hậu.

a Vị trí, giới hạn.

- Phần lục địa trong vòng cực Nam và các đảo ven lục địa

- Diện tích 14,1 triệu

km2

b Đặc điểm tự nhiên.

- Khí hậu rất khắc nghiệt, là nơi có nhiều gió bão nhất thếgiới

Trọng

Định dạng
Số trang	24
Dung lượng	2,11 MB