BÀI dự THI LIÊN môn

Để đạt được kết quả tốt nhất ta cần áp dụng kiến thức của một số môn học sau: Môn toán học: - Đo khoảng cách giữa các cột chống giàn cây gấc khoảng 2,7 - 3m.. Gấc không những cung cấ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH SƠN LA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN PHÙ YÊN

BÀI DỰ THI

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

Trường: THCS Võ Thị Sáu

Địa chỉ: Khối 10 - Thị Trấn Phù Yên - Sơn la

Điện thoại: 0223863.498

Email: thcsvothisau2011@gmail.com

Thông tin về thí sinh:

1 Họ tên: Đinh Ngọc Mai Ngày sinh: 01/05/2002 Lớp: 8A1

2 Họ tên: Nguyễn Thảo My Ngày sinh: 05/04/2002 Lớp: 8A1

I.Tên tình huống.

“ BIỆN PHÁP ĐỂ TRỒNG CÂY GẤC ĐẠT HIỆU QUẢ CAO”

II Mục tiêu giải quyết tình huống.

Vận dụng các kiến thức liên môn để áp dụng vào quy trình trồng cây gấc trong nông nghiệp giúp cho người nông dân có năng suất cao hơn, đạt chất lượng tốt và giá thành cao hơn

III Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan để giải quyết tình huống.

Để đạt được kết quả tốt nhất ta cần áp dụng kiến thức của một số môn học sau:

Môn toán học:

- Đo khoảng cách giữa các cột chống giàn cây gấc ( khoảng 2,7 - 3m)

- Đo kích thước mỗi hố trồng cây gấc (40cm x 40cm x 40cm)

- Đo khoảng cách giữa các hố (3 - 5m) và các hàng (4 - 6m)

- Đo khoảng cách giữa các hạt để trồng cây con theo hình tam giác đều (20 - 25cm)

- Đo khoảng cách giàn leo (năm thứ nhất: 18 - 20m2; năm 2 trở đi: 30 - 40m2)

- Đo khoảng cách lưới ô vuông cho giàn gấc (50cm x 50cm)

- Đo chiều rộng (2,7m – 3m) và chiều cao (1,5m – 2m) của các cột chống giàn gấc

- Tính khối lượng sản phẩm của cây gấc (4% khối lượng gấc sau khi sấy khô)

Môn vật lý:

- Thiết kế giàn gấc kiểu ô vuông để các cây tận dụng được nhiều ánh sáng, quả gấc lọt xuống dễ dàng và thuận tiện khi làm cỏ

Môn hóa học:

- Các thành phần dinh dưỡng trong quả gấc

- Lựa chọn phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cho cây trồng

Môn sinh học:

- Chăm bón cho cây gấc theo từng giai đoạn sinh trưởng.

- Đặc điểm một số loại sâu bọ gây hại cho cây gấc, từ đó tìm ra phương pháp diệt trừ sâu hại thích hợp

Môn công nghệ:

- Chọn đất trồng phù hợp cho chất lượng quả tốt

- Kiểm tra sâu bệnh hại, chỉ phun thuốc trừ sâu khi dịch hại tới ngưỡng gây hại, tránh lạm dụng thuốc kích thích và nên sử dụng chế phẩm sinh học

- Dựng giàn xung quanh cây khi cây cao khoảng 30cm - 40cm

- Cách ghép thân cây đực vào thân cây cái

- Đảm bảo tưới tiêu đầy đủ để cây trồng sinh trưởng và phát triển

- Thu hoạch và bảo quản

Môn địa lí:

- Tìm hướng cho hàng gấc để tránh gió bão làm đỗ Tùy từng địa phương và địa hình, địa vật Làm giàn hoặc làm giậu làm sao để hướng gió đi vào giữa hai giậu gấc

IV Giải quyết tình huống.

Gấc là một loại cây cho quả họ hàng nhà bầu, bí quen thuộc với đời sống nhân dân

Việt Nam Loại cây này ít bị sâu bệnh, chim chuột phá, có tuổi thọ từ 15 – 20 năm Gấc không những cung cấp các chất dinh dưỡng, chất tiền vitamin cần thiết mà còn có tác dụng phòng chống bệnh; làm giảm quá trình oxi hóa cũng như hỗ trợ giảm nhiễm tia xạ, chất độc dioxin và một số chất hóa học độc hại mà còn điều chế một số loại mĩ phẩm

H.1 Cây gấc là một loại cây dây leo H.2 Xôi gấc là món ăn truyền thống và quen

thuộc họ bầu, bí thuộc của người dân Việt Nam

Tuy nhiên các sản phẩm từ cây gấc chưa được ứng dụng nhiều và hiệu quả, giá thành khá thấp Trong những năm gần đây, do nhu cầu sử dụng gấc của một số quốc gia như

Mĩ, Hàn Quốc, Nhật Bản,… cũng như người dân Việt Nam mà gấc đang dần được quan tâm và đang trở thành một loại cây có giá trị kinh tế cao

H.3 Một số sản phẩm từ tinh dầu quả gấc

Để sản xuất gấc với số lượng lớn, chất lượng tốt, cung cấp sản phẩm trong thời gian dài, độ đồng đều cao, đặc biệt là phải đảm bảo chất lượng, an toàn cho con người

là mục tiêu hàng đầu trong ngành sản xuất thực phẩm, chúng em xin giới thiệu kỹ thuật trồng gấc cao sản có hiệu quả cao áp dụng được rộng rãi nhiều nơi và hiện đang trồng thử nghiệm trên diện tích 1ha tại đất của gia đình để lấy kinh nghiệm và kiến thức thực tế nhất

IV Giải pháp giải quyết tình huống và thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống

KĨ THUẬT GIEO TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ THU HOẠCH

1 Các cách trồng cây gấc:

- Trồng bằng gốc tái sinh (Cách trồng tốt nhất và đơn giản nhất): Gần cuối mùa khô,

cắt gốc để lại 10-15cm, xới xáo quanh gốc, bón phân Khi mưa xuống từ các mắt ở gốc gấc sẽ nảy mầm và phát triển thành cây cho năm sau

- Trồng bằng cành: Nên chọn đoạn cành bánh tẻ ở những cây gấc cho năng suất và

chất lượng cao (sai quả, hình dáng quả đẹp, kích thước quả lớn) Chọn cành cây không quá già hoặc quá non để làm vật liệu trồng, cắt cành ra từng đoạn từ 30 – 50 cm, cành cắt xong nên giâm ngay hoặc xử lý bằng các dung dịch thuốc trừ nấm bệnh như

Benlate C hoặc Rovral 2 – 4 phần ngàn, ngâm 5 – 10 phút để chống thối cành Tiếp túc

sử dụng chế phẩm kích thích ra rễ cho dầu cành cần ra rễ Đặt dây, lấp đất để hở 2 - 3 đốt, tưới ẩm và đậy để bảo vệ (hoặc ươm bằng bầu đất), khi nào mầm gấc bắn lên, gấc

bò thì cắm cây vào hố chuẩn bị sẵn phân và có giàn leo

+ Ưu điểm: Chắc chắn mang quả tốt vì mang giống của cây mẹ.

+ Nhược điểm: Hoa nở muộn và cho ra ít quả.

- Trồng cây con bằng hạt: Cần chọn trái lấy hạt ở những cây có trái to, sai trái, đợi

cho trái chín đỏ hoàn toàn mới thu trái và nên để cho trái chín rực thêm vài ngày sau

đó dùng tay bóp lấy hạt Chọn những hạt có hình dạng tròn, đầy đặn sẽ cho tỷ lệ cây cái cao, những hạt có dạng nhỏ dài,cong queo, vặn vẹo thường là cây đực Trước khi gieo thì cần chà rửa thật sạch lớp nhớt bọc quanh vỏ hạt để hạt dễ nẩy mầm hoặc ngâm hạt trong dung dịch acid sunfuric 10% trong một ngày cho vỏ hạt mềm gieo sẽ dễ nẩy mầm hơn Chọn hạt giống tốt để gieo là cơ sở để có năng suất cao về sau Sau khi xử

lý ngâm nước có thể đem gieo hạt trực tiếp ở các hố đào Một hố gieo 3 - 5 hạt sau đó tỉa để lại chừng 1- 3 cây Khi cây ra trái nếu có cây đực thì nhổ bỏ, mỗi hố cách nhau 4

- 6 m

+ Ưu điểm: Tỉ lệ nảy mầm cao, cây khi lớn lên sẽ khỏe mạnh, ít sâu bệnh hơn và

khả năng cho quả tốt hơn

+ Nhược điểm: Tỉ lệ cây đực khá cao nếu không biết cách chọn hạt giống (có thể

50% trở lên), cây dễ đổ hoặc chết do thiên tai

H.4 Hạt bên trong của quả gấc

2 Chọn đất trồng:

- Nên chọn đất tơi xốp, nhẹ,, thoát nước tốt, tỉ lệ cát khoảng 50%, nếu cách xa nguồn đất ô nhiễm hay có nguồn nước ô nhiễm càng tốt

- Gấc trồng được trên nhiều loại đất (kể cả đất khô cằn như đất đồi núi hoặc đất có nhiễm một số loại chất độc), song thích hợp nhất vẫn là đất phù sa và đất cát pha, đất bồi giữ ẩm và thoát nước tốt Nếu là đất phù sa cần pha thêm cát tùy theo độ giữ ẩm và thoát nước khu vực đó Để đất thoát nước tốt cần nghiêng đất khoảng 15o

- Đất cần có độ pH không quá cao Nếu đất phèn hay đất chua cần khử chua bằng vôi và diệt nấm bằng một số chế phẩm thông thường như Bio Pest…

3 Đào hố

- Thời vụ gieo trồng tốt nhất là từ tháng Giêng đến tháng 2 âm lịch thì có thể thu hoạch vào tháng 7 - 8

- Đào hố với kích thước khoảng 40cm x 40cm x 40cm Để khoảng 3 ngày trở lên cho đất bớt hà hơi và vôi hóa bớt thì san phẳng mặt hố và bắt đầu trộn phân

- Mỗi hố cần cách nhau 3 - 5m Các hàng cách nhau 4 - 6m

4 Bón lót phân

- Nên dùng phân mục ủ hoai trộn đều bằng mặt đất Nếu không có phân ủ hoai thì dùng phân NPK trộn đất rồi dồn xuống nửa đáy, phần đất trên để nguyên để không bị xót cây có thể làm chết cây non

- Đất phù sa cần bón 3kg phân/hố

- Đất đồi núi, đất xấu cần tăng lên 5 – 10kg phân/hố

- Không nên dùng hoàn toàn hay quá nhiều phân hóa học vì đất sẽ bị chai khiến cây khó phát triển và không dùng phân tươi

- Đợi 5 - 10 ngày để phân hoai và thấm đất mới tiến hành trồng cây

5 Tiến hành trồng cây

- Sau khi phân hoai, tiến hành trồng cây

- Có thể trồng bằng hạt và trồng bằng hom:

+ Trồng bằng hạt lớn nhanh, quả to gấp 10 – 15 lần trồng bằng hom nhưng tỉ lệ cây

đực cao

H.5 Cây gấc non sau khi gieo hạt vài ngày

+ Trồng bằng hom được 100% cây cái nhưng năng suất thấp, phát triển chậm.

- Khi trồng bằng hạt thì trồng theo mô hình tam giác đều cách 20 - 25cm Nếu cả 3 cây đều đều là cây cái thì cho dựa vào nhau để tạo độ vững chắc và năng suất cao Còn nếu là cây đực thì cắt ghép vào cây cái để tăng thêm nguồn dinh dưỡng

- Khi trồng bằng hom thì cắm vào bầu đất khoảng vài ba ngày rồi mới đem trồng xuống hố đất chuẩn bị sẵn

- Nếu khu vực có nhiều gia súc, gia cầm thì cần làm rào bảo vệ quanh mỗi gốc

6 Tưới nước

- Đất cần có độ ẩm từ 70 – 75% và thoát nước tốt

- Cần trang bị hệ thống tưới ẩm (tưới nhỏ giọt hay phun sương) hoặc tưới nước thủ công thường xuyên

H.6 Sơ đồ hệ thống tưới nước nhỏ giọt

H.7 Sơ đồ hệ thống tưới nước dạng phun sương tự động

- Không nên tưới quá nhiều dễ khiến nước đọng gây úng hoặc trôi chất dinh dưỡng.

- Chú ý tưới nhiều khu vực trên cao vì nước sẽ trôi xuống dưới

- Khi cây ra hoa đậu quả và quả đang phát triển là lúc cây cần nhiều nước nhất, nếu đất quá khô hoa và quả non cây dễ bị héo; nếu đất thừa nước, hệ thống rễ cây bị tổn hại và cây trở nên mẫn cảm với sâu bệnh

- Giai đoạn mới trồng: Sau khi trồng phải tưới nước liên tục trong 1 tuần, mỗi ngày

tưới 1 lần Sau khi cây bén rễ thì 2 - 3 ngày tưới 1 lần

- Giai đoạn phát triển:

+ Khi cành lá phát triển nhiều thì lượng nước tưới mỗi lần phải được tăng lên.

+ Thời kỳ gấc ra hoa và quả nhỏ là lúc cây cần nhiều nước nên đất lượng nước tưới

mỗi lần phải được tăng lên, khoảng 3 - 4 ngày tưới/lần Đắp rơm rạ lên quanh gốc chống thoát nhiều hơi nước

7 Làm giàn

- Nên thiết kế giàn sao cho cây có đủ ánh sáng Nếu thiếu ánh sáng quang hợp bị hạn chế do đó cây sinh trưởng kém

- Việc làm giàn được tiến hành sau khi câycao 30 - 40cm Giàn có tác dụng giữ cho cây đứng vững, vươn cao hấp thụ nhiều ánh sáng mặt trời, sinh trưởng tốt Đồng thời

để cành lá và quả không chạm đất, hạn chế thiệt hại do sâu đục quả và bệnh thối quả làm thiệt hại năng suất, giúp kéo dài thời gian thu hoạch

* Cách làm giàn:

- Tốt nhất nên tiến hành làm giàn gấc theo kiểu lưới ô vuông 50cm x 50cm để quả

vừa lọt xuống

H.8 Sơ đồ lưới ô vuông của giàn gấc

- Nên dùng dây điện thoại cũ hay dây phanh xe đạp để mưa không bị gỉ và khi nắng thì dây cũng không quá nóng thui quả gấc như dây thép

- Nên buộc các mắt chắc chắn để các ô vuông không bị xê dịch

- Dây căng giàn khoảng 600m/cây

- Mỗi cây cần:

+ Năm thứ nhất: 18 - 20m2 giàn leo trở lên

+ Năm thứ hai trở đi: 30 – 40m2 giàn leo trở lên

- Giàn càng rộng thì cây càng có điều kiện phát triển tốt Không để giàn quá dày và phải làm cỏ trên giàn liên tục

* Cách làm cột chống giàn (chân giàn):

- Có thể tận dụng cây thiên nhiên cho gấc leo nhưng vất vả khi thu hoạch

- Nên dùng cột đổ bê-tông, ống nước, cây cau hoặc thân cây tren:

+ Cột bê-tông: Chắc chắn, vững bền lâu dài, giá thành cao (60000 đồng/cột;

100000 dồng/giàn vuông)

H.9 Một giàn gấc với cột bê-tông

+ Ống nước: Giá thành rẻ nhưng không chắc chắn.

+ Thân cây tre: Tận dụng được cây có sẵn, giá thành rẻ, khá chắc chắn nhưng chỉ

để được 2 - 3 năm vì cây sẽ bị mục

H.10 Một giàn gấc cột thân cây tre xen lẫn cột bê-tông

có kết hợp trồng xen kẽ các loại cây khác phía dưới

+ Cây cau: Chắn chắn gần bằng bê-tông, để được lâu dài và có thể thu được cau ở

tầng trên (sau 4 năm), gấc ở tầng giữa và một số loại cây khác ở tầng dưới

- Khoảng cách giữa các cột chống (theo hình vuông) từ 2,7 – 3m để dễ dàng mang vác, xây dụng kết cấu giàn và thuận lợi khi thu hoạch

- Cột chống cần cao 1,5 - 2m

- Một gốc gấc cần 2 - 3 cột bê-tông

* Lưu ý:

- Cần kết nối giàn leo với các cột chống sao cho chắc chắn, đủ căng, không trùng lưới, đủ đọ cao

- Có thể tận dụng giàn gấc sau khi hết mùa để trồng các loại cây khác như su su, bí Nhật,

- Khi giàn gấc trĩu nặng, dùng cây hoặc cột chống thẳng đứng lên, không chôn cây hay cột xuống đất

8 Thụ phấn nhân tạo

- Gấc là cây lưỡng tính: hoa đực và hoa cái cùng trên một dây, hoặc trên các dây của cùng một gốc Việc thụ phấn chủ yếu nhờ gió, sâu bọ, ong bướm, Để tăng năng xuất, người ta tiến hành thụ phấn nhân tạo Một trong những cách làm hiệu quả đó là dùng bông ướt lấy phấn trên đầu nhị của hoa đực bôi đều lên đầu nhuỵ của hoa cái vào thời điểm hoa đực và hoa cái đã nở đều

9 Phòng chống và diệt trừ sâu bệnh

Dưới đây là một số loại sâu bệnh hại thường thấy trên cây gấc và cách chữa:

* Sâu Hại :

- Bọ dừa (ceratia similis) bọ cánh cứng dài 8mm cánh màu vàng ăn phá hoại lá

gấc Phòng trừ bằng cách xịt các loại thuốc như Tata 25WG xịt đều trên lá

H.11 Một con bọ dừa đang ăn lá gấc

- Rầy mềm (Aphid gossypii) bu mặt dưới lá hút nhựa, xịt Decis 50ND hoặc

Vicidi-M 50ND 20-30 cc/bình 8 lít

H.12 Một quả gấc hỏng do bị rầy mềm phá

- Nhện đỏ (Tetronychidea) tập trung nhiều ở mặt dưới lá thường thấy trong mùa

nắng làm úa lá vàng, xoắn lá, dây gấc mọc cằn cỗi phòng trừ bằng cách phun Alfumite 15EC hoặc SK Enpray 99EC xịt đều trên lá

- Ruồi trái cây (Dacus cucurbitea) phá hại nặng khi gấc có trái Ruồi chích trái

đẻ trứng ấu trùng phát triển phá vỏ trái làm thối trái, trị bằng cách phun xịt dung dịch Oncol 20EC liều lượng 30ml/8lít, vệ sinh lượm đốt bỏ các trái gấc thối rụng

H.13 Ruồi ăn quả gấc làm thối quả là lan sang những quả khác

- Sâu xanh ăn hại lá gấc: dùng thuốc Padan 95SP phun vào buổi chiều mát.

* Bệnh Hại:

- Bệnh Đốm Lá (Downy mildew): do nấm Pseudope-ronopora cubensis Rostow

gây bệnh lá gấc bị bệnh mặt trên có nhiều chấm vàng, mặt dưới có các chất xám sau đó

lá chết héo Dây gấc bị bệnh phát triển kém không cho trái hoặc cho ít trái, trái nhỏ phẩm chất kém, phòng trị bằng cách xịt dung dịch Viben – C hoặc Viroral 50BTN lên lá

H.14 Một lá gấc bị đốm lá

- Bệnh Cháy Lá (Anthracnose): do nấm Collectrichum lagenarium Ell and Halst

gây bệnh Lá gấc bị bệnh cháy thành đốm hoặc cháy khô cả lá phòng trị giống như bệnh đốm lá

- Bệnh Hoa Lá ( Mosaics): do virus (CMV) gây bệnh lá gấc bị bệnh thường bị

đốm vàng xoắn lá dây mọc còi cọc không cho trái, bệnh do siêu vi trùng gây ra không

có thuốc trị, phòng trừ bằng cách nhổ bỏ phun thuốc trị bọ dừa và rầy mềm truyền bệnh cũng giảm bớt bệnh

- Bệnh sương mai (Oidium sp.):

+ Trên lá: đốm trên lá có vết bệnh hình góc cạnh, xung quanh có viền màu vàng, mặt sau vết bệnh có một lớp sợi nấm màu trắng phát triển Bệnh nặng làm cho lá khô héo và chết

+ Trên trái: đầu tiên bệnh xuất hiện ngay cuống trái, làm cho cuống biến vàng và khô, sau đó lan dần xuống trái làm thối ngay cuống trái và trái rụng

Đối với loại bệnh này chúng ta có thể phòng bằng các biện pháp canh tác như trồng với khoảng cách hợp lý, thường xuyên cắt tỉa các cành ốm yếu, cành không cho trái… để tạo cho giàn được thông thoáng… Trong trường hợp gặp điều kiện thời tiết nhiều sương mù và khi bệnh chớm xuất hiện thì chúng ta có thể sử dụng một số loại thuốc BVTV để phun phòng trừ: Ridomil Gold, Viben C, Topsin-M, Score, Anvil, Mataxyl, Aliette, Agri-phos, …

H.15 Lá gấc bị héo do bệnh sương mai

- Bệnh Tuyến Trùng (Nematode): Tuyến trùng Meloidogyne spp làm rễ, dây

gốc bị tuyến trùng phá hoại trông còi cọc phát triển kém, vàng cho trái hoặc không cho trái Phòng trừ bằng cách rải một hố 30gram Vifuran 10H hoặc 20gram Vimoca 10G khi gieo hạt hoặc trồng cây con

- Bệnh nấm lá (bệnh muội): cần dùng sunfat đồng pha loãng để tưới cho cây.

H.16 Một số loại bện khác trên có thể phát hiện trên lá gấc