- Không gian làng quê sang thu đợc tác giả cảm nhận từ những chi tiết, hình ảnh I Tìm hiểu chung: 1/ Tác giả, tác phẩm: sgk -Tác giả: Hiện là tổng th ký hội nhà văn Việt Nam.. - Từ khổ
Trang 1Kiểm tra bài cũ:
Trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải, em thích nhất khổ thơ nào? Vì sao?
Giới thiệu bài mới:
Mùa thu là mùa đẹp nhất trong năm, là nguồn khơi gợi bao nhiêu cảm hứng cho thi ca nhạc họa Cũng lấy cảm hứng từ mùa thu, Hữu Thỉnh đã khắc họa một bức tranh thu chốn làng quê rất đặc sắc Chúng ta sẽ đến với bức tranh đó qua bài thơ “Sang thu”
Tiết 121 Văn bản: Sang Thu
Hữu Thỉnh
- Em biết gì về Hữu Thỉnh và xuất xứ
bài thơ Sang thu?
- Giới thiệu chân dung Hữu Thỉnh
- Giáo viên nhấn mạnh ý chính
- Giáo viên hớng dẫn đọc
- Giáo viên đọc mẫu
- Học sinh đọc
- Nhận xét học sinh đọc
- Học sinh tìm hiểu chú thích SGK
- Bài thơ viết theo thể gì?
- Phơng thức biểu đạt chính?
- Bài thơ thuộc thể loại gì?
- Bài thơ có thể chia làm mấy phần?
- Học sinh đọc khổ 1
- Không gian làng quê sang thu đợc tác
giả cảm nhận từ những chi tiết, hình ảnh
I Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả, tác phẩm: (sgk) -Tác giả: Hiện là tổng th ký hội nhà văn Việt Nam
-Tác phẩm: Bài thơ rút từ tập thơ “ Từ chiến hào đến thành phố” của Hữu Thỉnh –NXB Văn học-Hà Nội-1991 2/ Đọc và giải nghĩa từ khó:
- Đọc: Giọng nhẹ, nhịp chậm, khoan
thai, trầm lắng, thoáng suy t Sau mỗi khổ dừng lại lâu hơn so với sau mỗi
câu
- Giải nghĩa từ khó(SGK) 3/ Thể loại:
- Thể thơ 5 chữ, cả bài có 3 khổ, mỗi khổ 4 câu, ít vần
+ Khổ I: Vần cách (se-về)
+ Khổ II: Vần liền (vã-hạ)
+ Khổ III: Vần thông-không thật chỉnh(ma-ngờ)
- Phơng thức biểu đạt: Miêu tả kết hợp với biểu cảm Miêu tả để biểu cảm
- Thể loại: Thơ trữ tình
4/ Bố cục: 3 phần
- Khổ I: Cảm nhận không gian làng quê sang thu
- Khổ II: Cảm nhận trời mây, sông nớc sang thu
- Khổ III: Cảm nhận không gian đất trời sang thu
II Phân tích:
Khổ I:
Bỗng nhận ra h ơng ổi Phả vào trong gió se
S ơng chùng chình qua ngõ
Trang 2- Có gì đặc sắc về nghệ thuật ở những
chi tiết này?
- Từ”bỗng” diễn tả trạng thái nào của sự
cảm nhận?
- Con ngời cảm nhận mùa thu từ hơng
ổi, chi tiết đó nói lên điều gì?
-“Hơng ổi” phả vào trong gió se, em
cảm nhận nh thế nào về nội dung lời thơ
này?
- Em hình dung ra hình ảnh gì từ lời thơ
“Sơng chùng chình qua ngõ” ?
-Từ hình nh gợi cho em hiểu gì về cảm
xúc của nhà thơ?
- Từ khổ thơ thứ nhất, em cảm nhận nh
thế nào về bức tranh chuyển mùa từ hạ
sang thu và cảm xúc của nhà thơ?
Học sinh đọc khổ II
- Đất trời sang thu đợc nhà thơ cảm
nhận từ những biểu hiện nào của sự vật?
- Cách sử dụng từ ngữ ở trong hai câu
thơ nay trên có gì độc đáo ?
- Em cảm nhận nh thế nào từ hai chi tiết
thơ: “Sông dềnh dàng”/ “chim vội vã” ?
- Cảm nhận của em về hình ảnh thơ:
Hình nh thu đã về.
- Bằng quan sát tinh tế và cảm giác trực tiếp, giong thơ êm nhẹ, sử dụng từ láy và biện pháp nhân hóa
- Từ bỗng thể hiện trạng thái có phần ngạc nhiên, ngỡ ngàng của con ngời trớc
sự thay đổi của thời tiết
- Hơng ổi cho thấy mùa thu đợc cảm nhận từ nơi làng quê của con ngời sống gắn bó với làng quê miền Bắc (cây ổi, quả ổi là thứ cây quả gần gũi quen thuộc với làng quê miền Bắc)
- Phả là tỏa vào, thổi vào, trộn lẫn vào Gió se là gió thu se lạnh chứ cha phải là gió heo may Hơng ổi trộn lẫn trong gió thu se lạnh làm thức dậy mùi hơng bình
dị ngọt ngào mà rất đổi thân thơng trong không gian vờn ngõ
- Không chỉ vận dụng khả năng khứu giác, nhà thơ còn sử dụng tối đa thị giác của mình khi miêu tả làn sơng
- Sơng chùng chình có thể là bởi gió rất nhẹ, sơng cũng trôi rất chậm ở đây làn sơng đợc nhân hóa nh một một cô thôn nữ duyên dáng, ngập ngừng không muốn rời vờn quê ngõ xóm
- Cảm xúc ngỡ ngàng trớc cảnh thu sang
- Hình ảnh thời khắc giao mùa nơi làng quê diễn ra chậm rải, nhẹ nhàng, thanh khiết, tinh khôi trong cảm nhận ngỡ ngàng, ngạc nhiên của tác giả Câu thơ cuối cùng “Hình nh thu đã về” một lần nữa nói lên tâm trạng ngỡ ngàng đó của nhà thơ
* Không gian làng quê chuyển mùa từ hạ sang thu và tâm trạng ngỡ ngàng của nhà thơ.
Khổ II:
Sông đợc lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ Vắt nữa mình sang thu.
- Sử dụng từ láy “dềnh dàng, vội vã” -Sông dềnh dàng: nớc sông lớn nhng không cuộn chảy Từ dềnh dàng là từ láy tạo hình đã nhân hóa con sông Sông cũng nh lu luyến với hơn với làng quê, nên nớc không muốn chảy ra biển cả
- Từ láy vội vã gợi hình ảnh những đàn chim bay đi trú đông
- Hai biểu hiện trái ngợc nhau nhng cùng phản ánh một hiện tợng đó là thời tiết bát đầu sang thu, gió se lạnh đã về
- Chi tiết hình ảnh thơ đợc tạo bằng trí liên tởng, tởng tợng bay bỗng và biện
Trang 3“ Có đám mây mùa hạ
Vắt nữa mình sang thu ?”
- Khổ thơ thứ hai giúp em cảm nhận nh
thế nào về bức tranh thu và cảm xúc của
nhà thơ?
- Học sinh đọc khổ III
- Đất trời sang thu đợc nhà thơ miêu tả
qua những chi tiết nào?
- Khổ thơ có những tầng nghĩa nào?
- Nghĩa tả thực của khổ thơ là gì?
- Từ ý nghĩa tả thực đó nhà thơ muốn
ẩn dụ điều gì về con ngời và cuộc đời?
pháp tu từ, nhân hóa
- Đây là hai câu thơ hay nhất bài thơ là hình ảnh đặc sắc nhất của bức tranh thu
đợc sáng tạo bằng trí liên tuởng thú vị
Sự thật không thể có đám mây nào
nh thế Vì làm sao có sự phân chia rạch ròi mùa thu, mùa hạ trên bầu trời mà mắt nhìn thấy đợc Đó chỉ là đám mây trong liên tởng, tởng tợng của nhà thơ Hình ảnh đó làm cho bức tranh thu nồng nàn, sinh động hẵn lên.Ta hình dung trên bầu trời những đám mây mùa thu vẫn còn vơng nắng mùa hạ Đám mây nh tấm khăn voan của ngời thiếu nữ nối hai mùa là một liên tởng rất độc đáo, rất riêng của Hữu Thỉnh khi viết về mù thu
- Cũng viết về mùa thu Nguyễn Khuyến viết : Tầng mây lơ lững trời xanh ngắt Thu của Nguyễn Khuyến đã thực sự là thu Nó không còn vơng vấn chút gì của mùa hè rực lửa Còn Hữu Thỉnh chắc hẵn phải yêu mùa thu lắm mới vẽ ra đợc một khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu nồng đợm hơi ấm đất trời, nồng đợm hơi ấm làng quê, mang
vẽ đẹp tinh khôi và gợi hồn thơ đến thế
Ta nh thấy nhà thơ bâng khuâng trớc vẽ
đẹp trời mây sông nớc mùa thu
*Bức tranh trời mây sông nớc chuyển mùa sang thu và cảm xúc bâng khuâng của tác giả.
Khổ III
Vẫn còn bao nhiêu nắng Đã vơi dần cơn m a Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi.
- Khổ thơ có 2 tầng nghĩa: Nghĩa tả thực và nghĩa ẩn dụ
- Nghĩa tả thực: Cảnh vật, thời tiết thay
đổi Tất cả vẫn còn dấu hiệu của mùa hạ, nhng giảm dần mức độ, cờng độ, đất trời lặng lẽ vào thu
- Nghĩa ẫn dụ: Nắng, ma, sấm, hàng cây ẩn dụ cho những thay đổi, vang
động của cuộc đời, xã hội, cũng là những thay đổi của tuổi đời sang thu, tuổi đời con ngời từng trải
-Từ những thay đổi mùa thu thiên nhiên, nhà thơ liên tởng đến thay đổi của mùa thu đời ngời Khi đã đứng tuổi, từng trải thì con ngời sẽ bình tĩnh, tự tin hơn trớc những biến động của cuộc đời Hai câu thơ cuối bài thơ không chỉ tả cảnh thu mà còn chứa chất suy ngẫm, chiêm nghiệm của nhà thơ về con ngời và cuộc sống
Trang 4- Từ khổ thơ thứ 3, em cảm nhận nh thế
nào về bức tranh thu và cảm xúc của nhà
thơ?
- Em hãy khái quát những nét đặc sắc
về nghệ thuật của bài thơ
- Bài thơ gợi lên trong em những cảm
nhận gì về thiên nhiên, đất trời, con ngời
lúc sang thu?
- Qua bài thơ em hiểu gì về tâm hồn
tình cảm của nhà thơ Hữu Thỉnh ?
- Ngoài thơ “sang thu” của Hữu Thỉnh,
em còn biết những bài thơ nào viết về
mùa thu? Có gì khác trong miêu tả mùa
thu của các nhà thơ ở những bài thơ đó?
Học sinh đọc ghi nhớ sách giáo khoa
- Trong bài thơ “Sang thu” em thích
nhất hình ảnh thơ nào? Nêu cảm nhận
của em về hình ảnh thơ đó
- Bài thơ có những từ láy nào? Nêu
tác dụng của những từ láy đó
* Đất trời chuyển mình sang thu và suy ngẫm của nhà thơ về con ngời, cuộc đời
III Tổng kết:
1/ Nghệ thuật:
Cảm nhận tinh tế; từ ngữ, hình ảnh giàu sức biểu cảm, giọng thơ êm nhẹ 2/ Nôi dung:
- Hình ảnh thiên nhiên, đất nớc, con ngời trong thời khắc giao mùa từ hạ sang thu với những biến chuyển nhẹ nhàng
mà rõ rệt thật là đẹp và gợi hồn thơ
- Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, biết nhìn, biết lắng nghe Tình cảm tha thiết với thiên nhiên làng quê, với thời tiết thu, với đất nớc, con ngời Đó là biểu hiện tốt đẹp của tình yêu với cuộc đời
- Thu điếu của Nguyễn Khuyến viết về thời điểm giữa thu
- Đây mùa thu tới của Xuân Diệu viết
về thời điểm cuối thu
- Sang thu của Hữu Thỉnh viết về thời
điểm chớm thu, gắn thời tiết thu với đời ngời sang thu
* Ghi nhớ(SGK)
IV Luyên tập: