Bài 11 từ đồng âm1

Thế nào là từ trái nghĩa?=>Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau Ví dụ: già >< trẻ; cao >< thấp; nghèo >Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau Ví

Giáo viên: Lê Thị Tiến

Thế nào là từ trái nghĩa?

=>Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau

Ví dụ: già >< trẻ; cao >< thấp; nghèo ><giàu;….

=>Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau

Ví dụ:

(người) già >< (người) trẻ

(rau) già >< (rau) non

Việc sử dụng từ trái nghĩa có tác dụng gì? Cho

ví dụ

=>Từ trái nghĩa được sử dụng trong thể đối, tạo các hình tượng tương phản, gây ấn tượng

mạnh, làm cho lời nói thêm sinh động

Ví dụ: Ngẩng đầu nhìn trăng sáng

Cúi đầu nhớ cố hương

Đố vui:

Hai cây cùng có một tên

Cây xoè mặt nước cây lên chiến trường

Cây này bảo vệ quê hương

Cây kia hoa nở ngát thơm mặt hồ

Đó là hai cây gì?

Từ “súng” trong trường hợp này là hiện tượng từ đồng âm Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về hiện tượng này.

Tiết 43:

Tiết 43:

I Thế nào là từ đồng âm?

1- Ví dụ:

Câu 1:

-Từ “lồng” (a): Chỉ hoạt động, động

tác của ngựa.

-Từ “lồng” (b): Chỉ đồ vật làm bằng

tre nứa, kim loại để nhốt vật nuôi.

Câu 2:

Nghĩa của các từ “lồng” trên không

liên quan gì với nhau

2- Ghi nhớ : (SGK/14)

Giải thích nghĩa của mỗi từ

“lồng” trong các câu sau:

a/ Con ngựa đang đứng bỗng

lồng lên b/ Mua được con chim, bạn tôi

Nghĩa của các từ “lồng” trên liên

quan gì với nhau không?

Qua tìm hiểu, em thấy từ “lồng”

trong các ví dụ trên có gì giống

và khác nhau?

=>Từ “lồng” trong các câu trên

giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau Đó là từ đồng âm.

Vậy em hiểu thế nào là từ đồng âm?

=>Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì đến nhau.

Chân (ghế): bộ phận dưới cùng của

ghế

của cơ thể người

=>Từ “chân” trong hai trường hợp trên có nét nghĩa chung “chỉ bộ phận dưới cùng”=>Đây là từ nhiều nghĩa

Đường (ăn): thực phẩm có vị ngọt,

chế biến từ thực vật như mía, thốt, nốt…

Đường (đi): Nơi người và các

phương tiện đi lại

=>Từ “đường” trong hai trường hợp trên phát âm giống nhau nhưng

nghĩa khác xa nhau =>Đây là những từ đồng âm

Tiết 43:

I Thế nào là từ đồng âm?

II Sử dụng từ đồng âm.

1- Ví dụ

Câu 1:

Để hiểu nghĩa của từ “lồng” trong

hai câu trên, ta phải chú ý đến ngữ

cảnh.

Câu 2:

Nhờ vào đâu mà em phân biệt

được nghĩa của từ “lồng” trong

hai câu trên?

Câu “ Đem cá về kho ! ” nếu tách khỏi ngữ cảnh thì có thể hiểu thành mấy nghĩa?

=> Câu “Đem cá về kho”, ta có thể hiểu theo 2 cách:

Đem cá về để kho (chế biến thành thức

ăn).

Đem cá về để cho vào kho (chỗ để

chứa đựng)

Để tránh cách hiểu nước đôi của từ “kho”,

ta phải làm gì?

=>đặt từ “kho” trong ngữ cảnh rõ ràng và

cụ thể hơn, như:

- Đem cá về kho với tương

- Đem cá nhập vào kho của nhà máy chế biến hải sản

Tiết 43:

I Thế nào là từ đồng âm?

II Sử dụng từ đồng âm.

1- Ví dụ

Câu 1:

Để hiểu nghĩa của từ “lồng” trong

hai câu trên, ta phải chú ý đến ngữ

cảnh.

Câu 2:

Nếu tách khỏi ngữ cảnh, từ “kho”

có thể hiểu nhầm theo nghĩa nước

đôi.

Câu 3:

2- Ghi nhớ: (SGK/ 136)

Để tránh những hiểu lầm do hiện tượng đồng âm gây ra, cần phải chú ý điều gì trong giao tiếp?

=>Trong giao tiếp phải chú ý đầy

đủ đến ngữ cảnh để tránh hiểu sai nghĩa của từ hoặc dùng từ với nghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm.

Tiết 43:

I Thế nào là từ đồng âm?

II Sử dụng từ đồng âm.

III Luyện tập:

Bài 1 : Đọc đoạn dịch thơ bài: “Bài ca nhà tranh bị gió thu

phá” và tìm từ đồng âm với mỗi từ sau đây: thu, cao, ba,

tranh, sang, nam, sức, nhè, tuốt, môi

- Thu: 1 mùa thu , gió thu (chỉ thời tiết-nghĩa trong bài thơ );

2 thu hoạch, thu nhận (gặt hái, nhận vào)

-Cao: 1 cây cao (chỉ kích thướt);

2 cao dán (tên một loại thuốc)

-Ba: 1 ba đồng (chỉ số lượng);

2 ba hoa khoác lác (chỉ tính cách)

-Tranh: 1 tranh lợp nhà; 2 tranh vẽ 3 tranh giành

- Sang: 1 sang sông; 2 sang giàu; 3 sang sảng

- Nam : 1 phía nam ; 2 bạn nam;

- Sức: 1 sức khỏe; 2 trang sức

- Nhè: 1 nhè cơ hội; 2 khóc nhè; 3 nhè nhẹ

- Tuốt: 1 đi tuốt; 2 tuốt kiếm

- Môi: 1 khóe môi; 2 môi giới

Bài 2 :

a) Tìm các nghĩa khác nhau của danh từ “cổ” và giải thích mối liên quan giữa các nghĩa đó.

=>Các nghĩa khác nhau của danh từ “cổ”:

1 Cái cổ: phần nối đầu và thân người, con vật;

2 Cổ tay: Phần nối bàn tay với cánh tay.;

3 Cổ chai: Phần nối miệng thân chai

4 Cao cổ: cất tiếng lên.

b) Tìm từ đồng âm với danh từ “cổ” và cho biết nghĩa của từ đó.

=>Các từ đồng âm với danh từ “cổ”:

1 Cổ kính: xưa cũ;

2 Cổ động: cổ vũ, động viên

Bài 3: Đặt câu với mỗi cặp từ đồng âm sau:

a/ bàn (danh từ) – bàn ( động từ)

b/ sâu (danh từ) – sâu (tính từ)

c/ năm (danh từ) – năm ( số từ)

=> Chúng tôi bàn (động từ) với nhau chuyển cái bàn (danh từ) đi chỗ khác.

=> Những con sâu (danh từ) làm cho vỏ cây bị nứt sâu (tính từ) hơn.

=>Có một năm (danh từ) anh Ba về quê năm lần (số từ).

Bài 4: Đọc truyện và trả lời câu hỏi

=> Nhân vật mượn vạc đã lợi dụng hiện tượng từ đồng âm để

lấy do không trả lại cái vạc cho người hàng xóm Nếu sử

dụng biện pháp chặt chẽ về ngữ cảnh, nhân vật cho mượn vạc nói rằng “Bẩm quan, vạc của con là vạc bằng đồng” thì anh chàng nọ sẽ chịu thua.

Bài tập làm thêm: tìm từ đồng âm trong bài ca dao sau:

Bà già đi chợ Cầu Đông

Bói xem một quẻ có chồng lợi chăng

Ông thầy gieo quẻ đoán rằng

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn

2

1

2

-Lợi (1): chỉ lợi lộc.

-Lợi (2): chỉ chân răng