Tuần 31 văn bản văn học

- Văn bản văn học còn gọi là văn bản nghệ thuật, văn bản văn chương được hiểu theo hai phạm vi:+ Nghĩa hẹp: Là những sáng tác có hình tượng nghệ thuật được tác giả xây dựng bằng hư cấu.

LỚP 10B - TRƯỜNG THPT TRẠI CAU

Tiết 89

VĂN BẢN VĂN HỌC

* Khái niệm “Văn bản văn học”.

Ví dụ: Trong những văn bản sau, văn bản nào là văn bản văn học, văn bản nào không phải là văn bản văn học?

1 Chiếu dời đô 2 Hịch tướng sĩ

3 Lão Hạc 4 Sang thu

5 Thông tin về ngày Trái đất năm 2000

6 Đấu tranh cho một thế giới hòa bình

VĂN BẢN PHI VĂN HỌC

- Thông tin về ngày Trái đất năm 2000

- Đấu tranh cho một thế giới hòa bình

-> Văn bản nhật dụng

- Văn bản văn học (còn gọi là văn bản nghệ thuật, văn bản văn chương) được hiểu theo hai phạm vi:

+ Nghĩa hẹp:

Là những sáng tác có hình tượng nghệ thuật được tác giả xây dựng bằng hư cấu

* Khái niệm “Văn bản văn học”.

+ Nghĩa rộng: là tất cả các văn bản sử dụng ngôn từ

một cách nghệ thuật: có hình ảnh, nhịp điệu, biểu

hiện tình cảm của người viết

I Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học

? Văn bản “ Lão Hạc ” của Nam Cao phản ánh hình ảnh khách quan gì?

- Nhằm phản ánh bức tranh hiện thực xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám (1945)

- Thể hiện sự đồng cảm với người nông dân, nhân dân lao động nghèo khổ

? Nêu nội dung đoạn trích “ Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ”?

- Hiện thực: Người chinh phụ sống lẻ loi đợi chờ chồng đi chinh chiến trở về

- Tâm trạng người chinh phụ: cô đơn, buồn tủi, xót xa

I Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học

? Em có nhận xét gì về ngôn từ của hai ví dụ sau?

2 Bản tin thời tiết: Hôm nay, Thừa Thiên Huế trời nhiều mây, có mưa rào và giông vài nơi Nhiệt

độ từ 18 độ c – 25 độ c

Nhận xét:

- Bản tin thời tiết: thông báo cụ thể, rõ ràng, đơn nghĩa

1 Văn bản văn học phản ánh hiện thực khách quan, khám phá thế giới tình cảm, tư tưởng thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của con người.

I Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học

2 Ngôn ngữ của văn bản văn học là ngôn từ nghệ thuật, có hình tượng, tính thẩm mĩ cao; sử dụng nhiều biện pháp tu từ thường hàm súc gợi liên tưởng, tưởng tượng

CH: Em hãy xác định thể loại các văn bản sau ( Chiếu dời đô , cảnh ngày hè, hịch tướng sĩ, truyện kiều, Tam quốc diễn nghĩa)?

- Chiếu dời đô - Chiếu

- Cảnh ngày hè - Thơ

- Hịch tướng sĩ - Hịch

- Truyện Kiều - thơ Nôm.

- Tam quốc diễn nghĩa - Tiểu thuyết chương hồi

- Ngôn từ của văn bản văn học là ngôn

từ nghệ thuật, có hình tượng, có tính thẩm mĩ cao: trau chuốt, biểu cảm, hàm súc, đa nghĩa

- Mỗi văn bản đều thuộc về một thể loại nhất định tuân theo những quy ước, cách thức của thể loại đó

ba tiêu chí không thể

thiếucủa VBVH

II.Cấu trúc của văn bản văn học

1 Tầng ngôn từ - từ ngữ âm đến ngữ nghĩa:

Chó bÐ lo¾t cho¾t

C¸i x¾c xinh xinh

C¸i ch©n tho¨n tho¾t

- Tầng ngôn từ (hay là tầng hiển thị) có nghĩa là nội dung, tri thức mà văn bản cung cấp ngay trên bề mặt của ngôn từ.

- Biểu hiện:

+ Ngữ âm: nhịp điệu, âm thanh được gợi bởi ngôn

từ nghệ thuật

+ Ngữ nghĩa: Từ nghĩa tường minh đến nghĩa hàm

ẩn, nghĩa đen đến nghĩa bóng

1 Tầng ngôn từ - từ ngữ âm đến ngữ nghĩa:

Ví dụ: “Tài cao / phận thấp / chí khí uất

Giang hồ / mê chơi / quên quê hương”

(Tản Đà)

Ví dụ:

- Con chó sói

- Lòng lang dạ sói

2 Tầng hỡnh tượng:

Vớ dụ: Trong đầm gỡ đẹp bằng sen

Lỏ xanh bụng trắng lại chen nhị vàng.

Nhị vàng bụng trắng lỏ xanh Gần bựn mà chẳng hụi tanh mựi bựn

+ Xõy dựng hỡnh ảnh những bụng sen

- Hình t ợng văn học đ ợc xây

dựng để gửi gắm những tình

ý của tác giả đối với cuộc đời.

III.Từ văn bản đến tác phẩm văn học:

(2) Ng ời chiến sỹ nào đỡ bà

cụ trên đ ờng kia?

Đôi mắt anh có cái anh riêng của đôi mắt đã

nhiều lần nhìn vào cái chết

Bà cụ l ng còng tựa trên cánh tay anh, b ớc từng b ớc run rẩy

Trên khuôn mặt gì nua không biết bao nhiêu nếp nhăn, đan vào nhau, mỗi nếp nhăn chứa đựng bao nhiêu cực nhọc gắng gỏi một đời.

Ai biết đâu, bà cụ b ớc không còn vững lại chính là

nơiưdựa cho chiến sỹ kia điư quaưnhữngưthửưthách

a Cấu trúc hai đoạn tương tự như nhau:

- Câu đầu là câu hỏi của nhà thơ về một hiện tượng nhìn thấy trên đường.

- Ba câu tiếp tả kĩ hai nhân vật: nét mặt, đôi mắt, cái miệng, cử chỉ…

- Câu cuối vừa là câu hỏi vừa là nỗi băn khoăn, suy nghĩ về nơi dựa.

b

- Người mẹ dựa vào đứa bé đang chập chững

- Anh bộ đội dựa vào bà cụ già đang run rẩy trên đường.

-> Nơi dựa: thuộc về tinh thần và tình cảm: nơi

con người tìm thấy niềm vui và ý nghĩa cuộc sống

=> Tầng hàm nghĩa: sống với hi vọng vào tương lai, nhớ ơn quá khứ làm nên phẩm giá nhân văn của con người Giúp con người vượt qua những trở ngại

Câu hỏi trắc nghiệm:

1 Điều gì sau đây không phải là tiêu chí đáng

quan trọng, tin cậy để nhận diện văn bản văn học?

A Phản ánh, khám phá thế giới tình cảm, tư tưởng, nhu cầu thẩm mĩ của con người.

B Được xây dựng bằng ngôn từ nghệ thuật, có

hình tượng, có tính thẩm mĩ cao.

C Được xây dựng theo một phương thức riêng,

mang những đặc trưng thể loại riêng.

D Được viết bằng ngôn từ và nhiều khi không thể phân biệt với văn bản lịch sử hay văn bản triết học.

D

2.Văn bản văn học có cấu trúc (từ ngoài vào trong) chủ yếu với các tầng bậc nào?

A Tầng hình tượng, tầng hàm nghĩa, tầng ngôn từ.

B Tầng ngôn từ, tầng hình tượng, tầng hàm nghĩa.

C Tầng hình tượng, tầng ngôn từ, tầng hàm nghĩa

D Tầng hàm nghĩa, tầng hình tượng, tầng ngôn từ.

B

3 Nãi vÒ tÇng hµm nghÜa cña mét

vbvh, néi dung nµo trong nh÷ng néi

dung sau ®©y lµ thiÕu chÝnh x¸c?

A Lµ tÇng thø ba - tÇng s©u nhÊt cña v¨n b¶n v¨n häc

Tầng ngôn từ Tầng hình tượng Tầng hàm nghĩa

TỪ VĂN BẢN ĐẾN TÁC PHẨM VĂN

+ Khái niệm phép điệp.

+ Khái niệm phép đối + Tác dụng của phép điệp, phép đối