University Press of America.. A text book of translation.. Ch% ra và làm rõ t t c thông tin hàm n trong các câu sau Ví d : After counting the books, Peter said “There are 57." After coun
Trang 1NH H NG C A I T NG C GI
T I B N D CH VI T-ANH, ANH-VI T
NGUY N NINH B C, MA
Khoa S ph m ti ng Anh
1 Gi i thi u
c kh n ng cao v ngôn ng l n hi u bi t sâu r ng v v n hóa ngôn ng g c và ngôn
ng ích có b n d ch t t, ng i d ch c n ti n hành c n th n b c phân tích v n
phân tích g m ý nh c a v n b n (text intention), lo i v n b n (text styles), phong cách v n b n (text stylistic scale), b i c nh c a v n b n (text setting), và i t ng c
vai trò quan tr ng và có tác ng l n t i vi c ng i d ch x lý ngôn ng nh th nào
s khác bi t l n nh gi a ti ng Anh và ti ng Vi t
quy t nh, giúp b n d ch chuy n t i c m t cách t i u ý ngh a c a b n g c
chú ý $ m"c nào t i i t ng th" hai Trong tuy t i a s các tr ng h p c a
g c do s khác bi t v kinh t , chính tr , l ch s , và c bi t là v v n hóa và ngôn ng
thông th ng (educated layman - nh ng ng i thu c t ng l p trí th"c nói chung, có
bi t (the uninformed - nh ng ng i hoàn toàn ho c h u nh ch a bi t gì v v n
c c p trong b n d ch) M t ng i có th có hi u bi t sâu v m t v n nh t
chí ch a bi t
Khi không có l u ý gì c bi t, b n d ch s# h ng t i nhóm c gi th" hai -
Nam, có th hi u nhóm th" hai này là nh ng ng i có hi u bi t thông th ng, ã t t nghi p t b c trung h c ph! thông t i i h c
Trang 2Vi t Nam và các n c nói ti ng Anh (trong nghiên c"u này ch% nói t i Anh và M&)
có nhi u i m khác bi t l n v i u ki n kinh t , xã h i, l ch s , chính tr , c bi t là
Có m t s tr ng h p, m t s ý ngh a nh t nh trong b n g c là ngh a hàm n
th m cán b , phóng viên, k& thu t viên ài Truy n hình Vi t Nam.” Trong câu này,
n c Vi t Nam nên thông tin này c n i nh(m làm câu v n ng)n g n, súc tích Tuy nhiên, do không ph i ng i n c ngoài nào c*ng n)m c thông tin v Vi t Nam, ng i d ch nên làm rõ thông tin "ch t ch n c C ng Hòa Xã H i Ch Ngh a
Vi t Nam" ho c "Ch t ch n c Vi t Nam" Nh v y, b n d ch c xu t có th là
"In January 21st morning, Vietnam president Nguyen Minh Triet visited Vietnam Television"
M t ví d t 'ng t là câu "D ki n trong tháng t i Qu c H i s# phê chu n lu t v phòng ch ng lây nhi m HIV/AIDS." Ngh a hàm n $ ây là "Qu c H i Vi t Nam"
N u d ch câu này là "It is expected that next month, National Assembly will approve
c a v n b n s# b i r i, không rõ qu c h i $ ây là c a n c nào lo i tr s b t ti n này, ng i d ch nên làm rõ thông tin ã c hàm n trong câu g c: “It is expected that next month, Vietnam’s National Assembly will approve the law on HIV/AIDS control"
"Du khách có th t i th m Dinh B o i - n'i ngh% hè c a v Hoàng cu i cùng
- n(m uy nghiêm trên m t qu i." B o i không ph i là nhân v t quá n!i ti ng v i
b n bè qu c t nên không nhi u ng i có th t bi t vi c nói n tên ông là nói n v
Anh mà không làm rõ ý ngh a c hàm n "Hoàng cu i cùng c a Vi t Nam", ch)c ch)n a s c gi c a b n d ch s# không bi t v n b n ang nói t i ai Vì lý do này,
b n d ch g i ý nên $ d ng "Tourists can visit Bao Dai Palace - where the last emperor
of Vietnam spent his holidays, which lies majestically on a hill."
hàm n trong câu d ch Ví d , câu "I have bought a new LCD TV" ch% c n d ch cho
c gi ti ng Vi t là "T m i mua cái TV LCD m i" mà không c n quan tâm t i s
l ng là m t chi c Nguyên nhân là trong ti ng Vi t, danh t không nh t thi t ph i i kèm v i s t nh trong ti ng Anh
ngôn ng ích là v nh ng hi u bi t v n hóa ôi khi b n d ch ph i vi t r t dài dòng vì
ph i gi i thích nh ng chi ti t mà n u không có gi i thích, c gi n t m t n n v n
Trang 3c trình bày gi a 2 d u ph y “, ,”, 2 d u ngo c 'n “( )”, 2 d u g ch ngang “- -“,
ho c $ ph n ghi chú chân trang (foot note), ghi chú cu i v n b n (end note)
Câu “To get a bulldog, an expensive kind of dog, the owner may have to pay upto 6,000 pounds” là m t ví d N u ch% d ch s ti n c nói t i là 6 nghìn b ng thì v n
Nam v i s l ng còn l n h'n r t nhi u R t có th n u không suy ngh k&, con s 6
r t )t M t ng i d ch chu áo và kinh nghi m có th !i s ti n trên ra ti n Vi t
ng Vi t Nam.” s# làm c gi th y rõ h'n tính ch t “ )t” c a con v t c nói t i
T 'ng t ví d trên, ng i d ch c*ng nên !i 'n v ng Vi t Nam sang USD
công tìm hi u, tra c"u ( i u không ph i c gi nào c*ng làm), r t có th h s# c m
th y m"c l 'ng $ ây là quá cao Bình th ng m t ng i lao ng $ Anh hay M& m t
n m c*ng ch a ki m n!i 1 tr m nghìn (USD ho c B ng) B n d ch t t h'n nên là “My salary is now about 2 million Vietnam Dong (120 USD).”
M t tr ng h p khác là câu “After a tunnel of 6.5 miles long, you will get to the other side of the mountain” N u câu d ch gi nguyên 'n v o dài là 6.5 d m, r t
dài kho ng h'n 10 km, b n s# sang phía bên kia qu núi.” Sau khi 'n v o dài
c c l ng và !i sang 'n v quen thu c h'n v i v n hóa Vi t Nam, c gi
ti ng Vi t s# thu n ti n và d dàng h'n trong vi c hi u n i dung b n d ch
M t nét khác bi t n a gi a v n hóa Anh – M& và v n hóa Vi t Nam là trong khi
b(ng th i gian dành cho di chuy n trong kho ng cách ó Chính vì v y, ng i d ch
Vi t – Anh câu “Kho ng cách t th ô Hà N i t i thành ph H Long là 160 km” s# nên làm rõ kho ng th i gian i gi a 2 a i m c nói t i B n d ch g i ý:
“Halong city is 160km from Hanoi (about 3.5 hours driving).” Cách vi t th này s#
h'n n u h có ý nh i du l ch H Long
Ngoài v n hóa, khác bi t trong hi u bi t a lý gi a i t ng c gi 2 th" ti ng c*ng c n c xem xét khi ng i d ch a ra ph 'ng án x lý v n b n g c Câu
ng i Anh - M& h u h t u bi t vùng North Sea là vùng bi n nào nên b n g c không
Vi t Nam l i không m y ai bi t n vùng bi n này Do v y, ph c v t t h'n i
t ng h ng t i c a mình là c gi ti ng Vi t, ng i d ch câu trên sang ti ng Vi t nên thêm ph n gi i thích, giúp nh v rõ h'n v trí c a c a vùng North Sea Câu d ch
Trang 4ví d : “N n ánh b)t cá quá m"c ã làm c n ki t tr l ng $ vùng Bi n B)c (vùng
Khác bi t v hi u bi t l ch s gi a i t ng c gi ti ng Anh và ti ng Vi t c*ng
là m t y u t yêu c u s i u ch%nh c a b n d ch so v i b n g c nh(m t i u hóa b n
d ch Th ng khi d ch tài li u l ch s , nh t là t ti ng Vi t sang ti ng Anh, ng i d ch s# ph i thêm ph n gi i thích chi ti t thì c gi ngôn ng ích m i hi u c Ph n
gi i thích này có khi còn dài h'n c ph n chính M t ví d là câu “ n n m 1750, ông
c phong n ch"c Th ng th b l i.” c gi là ng i Anh – M&, hay nói
có ki n th"c t t v l ch s và gi i thích cho c gi hi u c nhi u nh t v ý ngh a
Lai – equal to the position of a prime minister now.”
Temple of Literature are valued relics representing the millenary civilization, such as stelae with inscriptions of the names of distinguished scholars, the Well of Heavenly Clarity (Thien Quang Tinh), the pavilion in dedication of the Constellation of Literature (Khue Van Cac).” S$ d câu g c dài nh trên là vì nó h ng t i c gi Anh – M&, nh ng ng i không ph i ai c*ng bi t rõ v các di tích trên c a Vi t Nam Ph n
còn có nh ng di tích có giá tr , tiêu bi u cho nghìn n m v n hi n c a Vi t Nam, nh
bi t là ang nói t i nh ng di tích nào r i
L u ý cu i cùng c c p trong nghiên c"u này là vi c d ch Vi t – Anh nh ng
t và c m t nh “ta”, “chúng ta”, “dân ta”, “dân t c ta”, “n c ta” Ng i d ch luôn
dành cho i t ng c gi là ng i n c ngoài Khi nh ng t trên mu n nói t i
Vietnam ch" không nên d ch là “we”, “our people”, “our country” Ví d câu “D nhiên n n du l ch c a chúng ta không th so sánh c v i nh ng trung tâm du l ch th
gi i nh Th y S&, Pháp, "c” nên d ch là “Vietnamse tourism, of course, can not be compared with such centers of world tourism as Switzerland, France, or Germany.”
years.”
3 K t lu n
Nghiên c"u trên ã c p t i m t s v n c n l u ý khi d ch Vi t – Anh, Anh –
gây ra T t nhiên, do khuôn kh! có h n c a nghiên c"u, ây ch a ph i t t c các
tr ng h p c n l u ý, và không ph i trong tr ng h p nào nh ng gi i pháp nh
xu t trên c*ng chính xác Tuy nhiên, bài vi t hy v ng ã giúp ng i d ch x lý t t h'n
v n b n d ch c a mình nh(m giúp xóa nhòa t i a kho ng cách gi a các ngôn ng và
n n v n hóa Trong th i gian t i, nghiên c"u này hy v ng s# c m$ r ng có n i dung bao quát h'n n a
Tài li u tham kh o
Trang 5• Larson, M L 1984 Meaning-Based Translation University Press of America Boston USA
• Newmark, P 1988 A text book of translation Prentice Hall New York USA
• Gouadec, D 2007 Translation as a profession Prentice Hall New York USA Thông tin tác gi : Gi ng viên - t! b môn D ch, Khoa S Ph m Ti ng Anh,
H c Ngo i Ng - HQGHN) n m 2005 và t t nghi p Th c S& Chuyên
2005, Nguy n Ninh B)c tham gia gi ng d y, và nghiên c"u d ch thu t t i khoa S Ph m Ti ng Anh ( HNN- HQGHN)
PH L C
Bài t p 1
A Ch% ra và làm rõ t t c thông tin hàm n trong các câu sau
cao l n nh t t i n c ta
HIV/AIDS
3 i di n phía Nam c a Vietravel cho hay, trong d p l 2/9 n m nay, công ty d
khách i các tour n c ngoài (dantri.com.vn)
c n kiên quy t th c hi n các bi n pháp sau ây: gi m b t s k+ thi, b, h-n thi ti u
h c và trung h c c' s$; giao cho các S$ ch u trách nhi m t! ch"c thi tú tài (báo
V n ngh )
phía ông b)c
tu!i ã in sâu m trong tâm trí m/i ng i Vi t Nam và b n bè qu c t
Bài t p 2 (Larson 1984:42-43)
A Ch% ra và làm rõ t t c thông tin hàm n trong các câu sau
Ví d : After counting the books, Peter said “There are 57."
After counting the books, Peter said, "'There are 57 books.”
to pay up to 6 thousand pounds
c nhi u nh t n i dung b n g c
Trang 6NH H NG C A I T NG C GI
T I B N D CH VI T-ANH, ANH-VI T
NGUY N NINH B C, MA
Khoa S ph m ti ng Anh
ti n hành d ch thành công 1 v n b n, ng i d ch c n tìm hi u k& các y u t có
quan tr ng c n tìm hi u là i t ng c gi (readership) Nghiên c"u này nh(m tìm
hi u nh ng tác ng c a s khác nhau v i t ng c gi t i b n d ch Vi t-Anh, Anh-Vi t Ph n u c a nghiên c"u trình bày các lý thuy t ã có v i t ng c gi nh(m t o c' s$ lý lu n D li u c a nghiên c"u l y t các tình hu ng th c t mà tác
gi - là m t ng i làm biên d ch chuyên nghi p - ã g p ph i trong quá trình d ch thu t các tài li u thu c nhi u l nh v c khác nhau $ c 2 chi u Vi t-Anh và Anh-Vi t K t
qu nghiên c"u cho th y i t ng c gi trong i a s các tr ng h p d ch là khác nhau S khác nhau này tác ng r t l n t i vi c x lý ngôn ng trong quá trình d ch
N u không có kinh nghi m và làm vi c c n th n, ng i d ch s# d dàng m)c l/i và
d ch