CHUYÊN ĐỀ TICH HỢP MÔN ĐỊA LÝ

CHUYÊN ĐỀ: TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ CẤP THCS (Bản PDF cho phép copy) Hiện nay, Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm. Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Ở bậc THCS trong những năm học qua, việc dạy học tích hợp được thực hiện ở nhiều môn học như sinh học, địa lý, hóa học, giáo dục công dân …Trong đó môn Địa lí là một môn học gắn liền với các yếu tố tự nhiên, dân cư, kinh tế xã hội toàn cầu, các nước và vùng lãnh thổ, vì vậy, trong dạy học môn địa lí có nhiều cơ hội để tích hợp giáo dục với nhiều nội dung như tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tích hợp giáo dục kĩ năng sống, tích hợp tiết kiệm năng lượng, tích hợp giáo dục dân số. Thông qua việc dạy học tích hợp nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, hành vi và những thói quen lành mạnh, loại bỏ những hành vi và thói quen tiêu cực (ý thức tham gia giao thông, ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, ý thức dân số kế hoạch hóa gia đình, ý thức bảo vệ tài nguyên và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên..). Nhằm giải quyết những vấn đề mà xã hội đang quan tâm như: vấn đề bùng nổ dân số, ô nhiễm môi trường, an toàn giao thông, bạo lực học đường, cạn kiệt tài nguyên, đặc biệt là những vấn đề mang tính thời sự như biến đổi khí hậu toàn cầu...

Phòng giáo dục đào tạo huyện vĩnh tường

Trường trung học cơ sở yên lập

*****************

CHUYấN ĐỀ TÍCH HỢP LIấN MễN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ

Mục lục

Phần I: PHẦN MỞ ĐẦU

III Đối tượng, phạm vi, thời gian

nghiên cứu

Trang 5

Phần II NỘI DUNG

II Thực trạng của việc dạy học tích

hợp

Trang 9-12

IV Những khó khăn trong quá trình

thực hiện

Trang 20-21

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay, Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Ở bậc THCS trong những năm học qua, việc dạy học tích hợp được thực hiện ở nhiều môn học như sinh học, địa lý, hóa học, giáo dục công dân …Trong

đó môn Địa lí là một môn học gắn liền với các yếu tố tự nhiên, dân cư, kinh tế

xã hội toàn cầu, các nước và vùng lãnh thổ, vì vậy, trong dạy học môn địa lí có nhiều cơ hội để tích hợp giáo dục với nhiều nội dung như tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tích hợp giáo dục kĩ năng sống, tích hợp tiết kiệm năng lượng, tích hợp giáo dục dân số

Thông qua việc dạy học tích hợp nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, hành vi và những thói quen lành mạnh, loại bỏ những hành

vi và thói quen tiêu cực (ý thức tham gia giao thông, ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, ý thức dân số kế hoạch hóa gia đình, ý thức bảo vệ tài nguyên và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên ) Nhằm giải quyết những vấn đề mà xã hội đang quan tâm như: vấn đề bùng nổ dân số, ô nhiễm môi trường, an toàn giao thông, bạo lực học đường, cạn kiệt tai nguyên, đặc biệt là những vấn đề mang tính thời sự như biến đổi khí hậu toàn cầu

Dạy học tích hợp là dạy cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình huống cụ thể trong cuộc sống Nhìn chung trên thế giới, nhiều nước có xu hướng tích hợp các môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân…để tạo thành môn học mới, với hình thức tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn Xu hướng thứ hai là việc thực hiện quan điểm tích hợp nhưng không tạo môn học mới Đại diện cho xu hướng này là Cộng hòa Liên bang Đức; Hà Lan…

Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc quan điểm tích hợp đã được thể hiện trong một số môn học của trường tiểu học.Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xây dựng môn Tự nhiên – xã hội theo quan điểm tích hợp đã được thực hiện và đã được thiết kế đưa vào dạy học từ lớp 1 đến lớp 5 Cho đến nay việc nghiên cứu quan điểm tích hợp trong quá trình dạy học chưa được thực hiện một cách hệ thống, đầy đủ, đặc biệt là ở bậc trung học Tuy nhiên trong những năm gần đây,

do yêu cầu của xã hội, nhiều nội dung mới đã được tích hợp vào môn học

Khi thực hiện môn học tích hợp có ưu điểm sau: Làm cho qua trình học tập có ý nghĩa; Xác đinh rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn; Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống; Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học; Tránh những kiến thức, kỹ năng trùng lặp; Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của học sinh; Có điều kiện phát triển kỹ năng chuyên môn Tuy nhiên khi thực hiện môn tích hợp cũng gặp phải những khó khăn như: Còn mới đối với nhà trường, với GV, với phương diện quản lý, tâm lý HS và phụ huynh HS cũng như các nhà khoa học của mỗi bộ môn; Các chuyên gia, các nhà sư phạm đào tạo GV trong các trường sư phạm, các chuyên viên phụ trách môn học, họ khó có thể chuyển đổi từ chuyên môn sang lĩnh vực mới cần sự kết hợp với chuyên nghành khác mà họ đã gắn bó; GV và các cán bộ thanh tra, chỉ đạo thường gắn theo môn học, không dễ gì có thể yêu cầu họ thực hiện chương trình tích hợp các môn học; Phụ huynh học sinh và những người lớn khó có thể ủng hộ những chương trình khác với chương trình mà họ có đã được học

Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, đề tài đã đưa ra một số phương pháp để dạy học tích hợp hiệu quả:

- Dạy học theo dự án

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp thực địa

- Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

Đối với môn Địa lí là một môn học nghiên cứu đến kiến thức liên quan đến phần đại lí tự nhiên, địa lí dân cư, địa lí kinh tế đều có những nội dung thuộc nhóm Khoa học xã hội nhân văn, đều nghiên cứu những vấn đề của con người, xem xét các mối quan hệ mang tính qui luật trong lĩnh vực kinh tế, xã hội,các sự vật hiện tượng địa lí cũng phát triển theo thời gian

Việc xây dựng chủ đề tích hợp được thực hiên theo một số nguyên tắc sau: Đảm bảo mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảo mục tiêu giáo dục môn học; Bảo đảm tích hợp nội dung, phương pháp: Nội dung chủ đề HS khai thác, Gắn với thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh (HS); Phù hợp với năng lực của HS, phù hợp với điều kiện khách quan của trường hiện nay; Các chủ đề tích hợp liên môn đảm bảo để tổ chức cho

HS học tập tích cực, giúp HS khai thác kiến thức môn, phát hiện một số kỹ năng, năng lực chung

Trong Hội thảo quốc tế về xây dựng, phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 - diễn ra từ ngày 10-12/2012, các chuyên gia giáo dục đã

đưa ra đề án dạy học tích hợp ở Việt Nam với những bước chuyển biến đột phá

Xu hướng dạy học mới

Dạy học tích hợp là quá trình dạy học trong đó giáo viên tổ chức để học sinh huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, từ đó phát triển được những năng lực cần thiết

Đó là lý do vì sao tôi chọn đề tài: “Tích hợp liên môn trong dạy học Địa lý cấp THCS”

II Mục đích và đối tượng nghiên cứu:

1 Mục đích:

- Tăng khả năng tự học tự nghiên cứu đối với mỗi học sinh Biết kết hợp được việc học lí thuyết với thực hành và kĩ năng sống vào bộ môn Địa lý giúp học sinh hiểu và nắm vững nội dung học tập hơn

- Giúp học sinh vận dụng kiến thức của nhiều môn học nhiều vấn đề khác nhau để giải quyết một vấn đề nào đó trong bài học,góp phần nâng cao kiến thức,tạo ra nhiều phương pháp để học sinh say mê môn học hơn,tạo được kết quả cao trong học tập

- Tạo điều kiện thuận lợi cho những học sinh có năng lực, có niềm đam

mê, có sáng tạo trong học tập bộ môn

- Khuyến khích người học một cách toàn diện hơn, không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn học năng lực từ ứng dụng các kiến thức đó

- Học sinh hiểu được mối quan hệ qua lại giữa các nhân tố đến chất lượng cuộc sống từ đó đưa ra những quyết định hợp lý hơn

Hình thành cho học sinh ý thức tự giác, tự nguyện đề ra cho mình những quyết định đúng đắn, có ý thức trách nhiệm, có thái độ và hành động hợp lý về dân số, môi trường năng lượng….từ đó những hành vi nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của bản thân mình và gia đình, rộng hơn nữa là cộng đồng, quốc gia

và thế giới

Tránh sự trùng lặp, chồng chéo giữa các môn học Do đó, tích hợp sẽ giúp cho việc tiết kiệm được thời gian học tập và chống sự nhàm chán trong học tập của học sinh, làm cho nội dung học tập sinh động, hấp dẫn hơn

Giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, năng lực hành động, năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu được bản chất của vấn đề

Giúp học sinh nhận thức thế giới một cách tổng thể và toàn diện hơn

2 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh trường THCS Yên lập

III Phương pháp nghiên cứu:

Để nghiên cứu nội dung này, tôi sử dụng một số phương pháp sau đây:

- Phương pháp tham khảo tài liệu: Các tài liệu có liên quan đến đề tài như giáo dục dân số , môi trường, năng lượng và tích hợp kĩ năng sống qua môn địa lý; Tài liêu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên ,các tạp chí

- Phương pháp quan sát: thông qua dự giờ đồng nghiệp nhằm kiểm tra các nội dung liên quan

- Phương pháp thực nghiệm: Đánh giá kĩ năng của học sinh qua các bài tập, bài kiểm tra

- Áp dụng giải pháp vào thực tiễn giảng dạy

-Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp thuyết trình,vấn đáp

IV Thời gian nghiên cứu:

Tôi tiến hành tìm hiểu và nghiên cứu thực tế trong thời gian từ tháng năm 2014 đến nay

8-PHẦN II NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

hệ thống thống nhất; sự hợp nhất; sự hoà hợp với môi trường

Vận dụng nghĩa, “tích hợp trong giáo dục” được hiểu theo 2 nghĩa:

- Sự gắn kết các nội dung của một số môn học để tạo thành một thể thống

nhất mới như khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoa học trái đất,…

- Sự bổ sung vào thành thể thống nhất theo nghĩa làm thêm một việc nào đó

khi tiến hành làm việc chính Ví dụ, trên cơ sở thực hiện các nội dung môn học

đã có, bổ sung thêm các yêu cầu của giáo dục môi trường, giáo dục dân số sức

khoẻ sinh sản,…

Khái niệm tích hợp được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực Trong lĩnh vực

giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kỳ khai sáng (thế kỉ XVIII) dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiện tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hoà, cân đối Tích hợp còn có nghĩa là thành lập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trội của các loại hình nhà trường vốn có Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (theo cách hiểu truyền thống từ 400 năm nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một môn học, thí dụ : lồng ghép nội dung giáo dục dân số, giáo dục môi trường vào nội dung các môn học Địa lý, Sinh học, Giáo dục công dân,

Tích hợp trong giáo dục đã trở thành quan điểm phổ biến Tuy nhiên mức

độ thực hiện thì rất khác nhau Theo d’Hainaut (1977, xuất bản lần thứ 5, 1988),

có thể chấp nhận bốn quan điểm khác nhau đối với các môn học để thực hiện mục tiêu giáo dục đồng thời cũng phản ánh bốn mức độ thực hiện tích hợp môn học như sau:

- Quan điểm tích hợp “trong nội bộ môn học”, trong đó chúng ta ưu tiên

các nội dung của môn học dựa trên những thành tựu của khoa học tương ứng Quan điểm này nhằm duy trì các môn học riêng rẽ, khi có thêm yêu cầu bổ sung mục tiêu, nội dung,… sẽ lồng ghép chúng vào những môn học đang có sẵn trong

chương trình giáo dục của nhà trường phổ thông Với loại hình tích hợp này, mức độ đạt được ở mức “lồng ghép”

- Quan điểm tích hợp “đa môn”, trong đó chúng ta đề nghị những tình

huống, những “đề tài” có thể được nghiên cứu theo những quan điểm khác nhau nghĩa là theo những môn học khác nhau Theo quan điểm này, những môn học tiếp tục được tiếp cận một cách riêng rẽ và tích hợp môn học được thực hiện bằng các đề tài được thực hiện ở một số thời điểm nhất định, sau quá trình học tập riêng rẽ các môn học Như vậy, các môn học không thực sự được tích hợp

mà chúng chỉ giao nhau tại thời điểm thực hiện tình huống hoặc đề tài

- Quan điểm tích hợp “liên môn”, trong đó chúng ta đề xuất những tình

huống chỉ có thể được tiếp cận một cách hợp lí qua sự soi sáng của nhiều môn học Ví dụ, câu hỏi “Tại sao cần phải bảo vệ rừng?” chỉ có thể giải thích dưới

ánh sáng của nhiều môn học: Địa lí, Lịch sử, Toán học, Như vậy, quan điểm

liên môn là phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải

quyết một tình huống

- Quan điểm tích hợp “xuyên môn”, trong đó chúng ta chủ yếu phát triển

những kĩ năng mà học sinh có thể sử dụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống như: nêu một giả thuyết, đọc các thông tin, thông báo thông tin, giải một bài toán v.v Những kĩ năng này chúng ta sẽ gọi là những kĩ năng xuyên môn Có thể lĩnh hội được những kĩ năng này trong từng môn học hoặc nhân dịp có những hoạt động chung cho nhiều môn học Quan điểm này đòi hỏi phải hướng mục tiêu giáo dục tới việc hình thành các năng lực cần thiết cho người học Những năng lực này được thực hiện qua một loạt các kỹ năng cụ thể

Nói tóm lại, quan điểm xuyên môn, là tìm cách phát triển ở học sinh những kĩ

năng xuyên môn, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi

Hiện nay, vấn đề cần hay không cần tích hợp các môn học khác nhau không đặt ra nữa Những nhu cầu của xã hội yêu cầu giáo dục phải gắn với cuộc sống, phải đào tạo ra những người lao động vừa có kiến thức vững chắc, vừa có khả năng vận dụng kiến thức đó vào giải quyết vấn đề của cuộc sống, đòi hỏi

chúng ta phải hướng tới một quan điểm liên môn và xuyên môn trong thiết kế

chương trình giáo dục và trong quá trình dạy học

Tóm lại, Tích hợp là sự kết hợp những nội dung các môn học (hoặc phân môn trong một môn học) theo những cách khác nhau Có hai cách cơ bản để thực hiện tích hợp, đó là tích hợp các môn học có nội dung riêng rẽ thành môn học mới (tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn) và tích hợp không tạo nên

môn học mới (tích hợp trong nội bộ môn học, tích hợp đa môn, tích hợp liên môn, tích hợp xuyên môn)

Việc thực hiện tích hợp không có nghĩa là các môn học tích hợp mới luôn thay thế hoàn toàn các môn học riêng biệt truyền thống đã có, mà tại những thời điểm nhất định, chúng có thể tồn tại song song tùy thuộc vào mục tiêu giáo dục Quan điểm tích hợp được thực hiện rất đa dạng, phong phú Nó có thể tồn tại không chỉ ở mức độ, như là tích hợp trong nội bộ môn học, tích hợp đa môn,…

mà còn có thể thực hiện một cách linh hoạt đối với các mức độ tích hợp

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong thực tế giảng dạy, giáo viên chỉ chú trọng việc cung cấp những kiến thức mới, những phần trọng tâm của bài học chứ chưa chú trọng lồng ghép những kiến thức cần thiết phải tích hợp Bởi vì những kiến thức cần tích hợp chỉ

là một đơn vị kiến thức nhỏ trong một bài học Giáo viên coi một đơn vị kiến thức cần phải giảng dạy tích hợp là nằm trong các bộ môn khác sẽ giảng dạy

II Thực trạng của việc dạy học tích hợp:

1 Thuận lợi

Dạy học tích hợp được hiểu là sự phối kết hợp các tri thức một số môn học có những nét chính, tương đồng vào một lĩnh vực chung, thường là quanh những chủ đề, những kiến thức nguồn, nhấn mạnh dạy cách tìm tòi sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau

Việc dạy học tích hợp được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2011-2012 đã được Sở Giáo dục & Đào tạo Vĩnh Phúc chỉ đạo thực hiện cho đến nay

Tích hợp trong dạy học Địa lý là sự vận dụng tổng hợp các kiến thức, kỹ năng của các phân môn của Địa lý tự nhiên và Địa lý kinh tế – xã hội vào việc nghiên cứu tổng hợp về Địa lý các châu lục, một khu vực, một quốc gia .Mặt khác tích hợp cũng còn là việc sử dụng các kiến thức kỹ năng, của các môn học khác có liên quan như nhau như Lịch sử, Sinh học .vào dạy học Địa lý, giúp học sinh hiểu và nắm vững các nội dung học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy trong chương trình địa lí THCS có rất nhiều nội dung tích hợp và giáo viên cũng đã tích hợp trong nội dung bài học dưới nhiều hình thức khác nhau như liên hệ, lồng ghép, tích hợp một phần hoặc toàn bài tùy theo nội dung của bài học nhằm trang bị cho học sinh các kiến thức

về dân cư, môi trường, năng lượng mối quan hệ giữa cư dân (bùng nổ dân số,

đô thị hóa, hoạt động sản xuất của con người) với môi trường và nhu cầu sử

dụng năng lượng dẫn đến nguy cơ cạn kiệt các nguồn tài nguyên Thông qua các phương pháp và kĩ thuật dạy học nhằm hình thành cho học sinh các kĩ năng sống, ý thức bảo vệ môi trường, ý thức tiết kiệm năng lượng

2 Khó khăn

Tuy nhiên khi thực hiện dạy học theo chủ đề tích hợp cũng gặp phải những khó khăn như: Còn mới đối với nhà trường, đối với giáo viên, với phương diện quản lí, tâm lí học sinh và phụ huynh học sinh Mặt khác giáo viên

và thanh tra chỉ đạo thường gắn với môn học, bài học, không dễ gì có thể yêu cầu họ thực hiện chương trình tích hợp các môn học

Nhiều em học sinh xem môn địa lí là môn phụ, học thuộc nhiều nên còn sao nhãng trong việc học tập

Một số ít giáo viên chưa xác định rõ trọng tâm kiến thức, chưa cò kinh nghiệm lồng ghép các môn học trong tết dạy làm cho tiết dạy thêm hứng thú hơn Lượng kiến thức trong một bài học dạy nhiều xong thời gian cho một tiết ít

3 Thực trạng:

a Ý nghĩa của tích hợp

- Làm cho người học có tri thức bao quát, tổng hợp hơn về thế giới khách quan, thấy rõ hơn mối quan hệ và sự thống nhất của nhiều đối tượng nghiên cứu khoa học trong những chỉnh thể khác nhau, đồng thời còn bồi dưỡng cho người học các phương pháp học tập, nghiên cứu có tính logic biện chứng làm cơ sở đáng tin cậy để đi đến những hiểu biết, những phát hiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn hơn

Nhiều nghiên cứu ứng dụng tâm lý học nhận thức vào giáo dục đã khẳng định: mối liên hệ giữa các khái niệm đã học được thiết lập nhằm bảo đảm cho người học có thể huy động một cách hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết tình huống, và có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp

- Người học có điều kiện phát triển những kỹ năng xuyên môn và trở nên linh hoạt hơn vì mối liên hệ giữa các khái niệm đã học được thiết lập nhằm bảo đảm cho người học có thể huy động một cách hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết tình huống, và có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp

- Tích hợp liên môn còn tiết kiệm thời gian công sức vì loại bỏ được nhiều điều trùng lặp trong nội dung và phương pháp dạy học của những bộ môn gần nhau

b Vấn đề tích hợp ở Việt Nam

* Tích hợp trong chương trình/ môn học

Bậc tiểu học một số kiến thức địa lí đã được lồng ghép trong một số chủ

đề của môn Tự nhiên và Xã hội ở các lớp 1, 2, 3 Đến lớp 4 và 5, Địa lí cùng Lịch sử tách thành môn riêng nhằm giúp học sinh mở rộng và nâng cao hiểu biết

về môi trường xung quanh

Bậc THCS tích hợp mới chỉ ở mức độ tích hợp “trong nội bộ môn học”, thực hiện yêu cầu gắn nội dung giáo dục trong nhà trường với các vấn đề đang được xã hội đương đại quan tâm, môn Địa lí đã xây dựng chương trình tích hợp một số vấn đề như giáo dục dân số và sức khoẻ sinh sản, giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống ma tuý và các tệ nạn xã hội,…

* Tích hợp trong dạy và học

Vấn đề tích hợp trong dạy học địa lí chủ yếu chỉ dừng lại ở mức độ lồng ghép vận dụng các kiến thức môn học khác có liên quan để giải quyết các vấn đề đặt ra của môn học Còn dạy học dự án một trong những phương pháp quan trọng để thực hiện dạy học tích hợp liên môn và xuyên môn thì ở Việt Nam, dạy học theo dự án chưa được quy định chính thức trong chương trình giáo dục phổ thông Song đã có một số dự án được tài trợ của các tổ chức quốc tế đưa dạy học

dự án vào Việt Nam, nhưng chỉ trong khuôn khổ của dự án đó và trong phạm vi hạn hẹp và thường ở hoạt động ngoài giờ học

Có nhiều con đường để thực hiện dạy học tích hợp nhưng để dạy học tích hợp liên môn và xuyên môn thì dạy học dự án đang được nhiều nước lựa chọn

và áp dụng Các chủ đề trong học theo dự án chủ yếu liên quan đến việc học và đời sống hàng ngày của học sinh, có thể nằm trong các môn học tích hợp hoặc nằm ngoài chương trình Về cơ bản, học theo dự án được thực hiện theo quy trình ba bước lớn như sau:

1/ Lập kế hoạch: học sinh lựa chọn chủ đề dự án, xây dựng các tiểu chủ

đề có thể nghiên cứu theo năng lực, sở trường và phù hợp với thời gian, nêu được những vấn đề nghiên cứu, lập kế hoạch các nhiệm vụ thực hiện và phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm

2/ Thực hiện dự án: các thành viên đã được phân công theo kế hoạch tiến hành thu thập thông tin, thảo luận với các thành viên khác và với nhóm trưởng, trao đổi và xin ý kiến hỗ trợ của giáo viên

3/ Tổng hợp và trình bày kết quả: trên cơ sở kết quả xử lý thông tin, học sinh xây dựng các sản phẩm trả lời cho vấn đề nghiên cứu, trình bày sản phẩm của nhóm, nhận thông tin phản hồi, rút ra những điều học được sau thực hiện dự

án về kiến thức, kỹ năng, thái độ và bài học kinh nghiệm (Theo TS Cao Thị

Thặng - Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Phổ thông, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam)

III Những giải pháp thực hiện

1 Giải pháp

Làm thế nào để việc tích hợp vừa tự nhiên, không miễn cưỡng, gượng ép, vừa bảo đảm được đặc thù của bộ môn, vừa đảm bảo tính vừa sức, vừa lồng ghép được các nội dung giáo dục vào các tiết dạy cụ thể để mang hiệu quả như mong muốn, tôi đưa ra một số giải pháp sau:

* Xác định các mức độ tích hợp trong các bài học:

- Trước tiên Giáo viên cần xác định nội dung cần tích hợp cụ thể là gì qua từng bài học (xác định địa chỉ tích hợp), sau đó căn cứ vào thời lượng của bài học đó mà xác định hình thức tích hợp sao cho phù hợp (tích hợp ở mức mức độ toàn phần, mức độ bộ phận, hay chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ)

* Những việc cần chuẩn bị cho bài soạn theo hướng tích hợp :

- Xác định được mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp

- Cần vận dụng những kiến thức kỹ năng của các môn học có liên quan để việc giảng dạy tích hợp có hiệu quả

- Chuẩn bị về cơ sở vật chất và thiết bị đồ dùng dạy học

2 Nguyên tắc tích hợp

Khi thực hiện tích hợp các nội dung trong một tiết học cần đảm bảo các nguyên tắc :

- Đảm bảo mục tiêu bài học

- Không làm quá tải nội dung bài học

- Không phá vỡ nội dung môn học, nghĩa là không biến bài Địa Lí thành bài tích hợp

- Nội dung, hình thức tích hợp phải phù hợp, không gò ép và chú ý liên hệ thực tiễn địa phương

3 Phương thức tích hợp

Hiện nay, các phương thức tích hợp thường dùng là:

- Tích hợp toàn phần: được thực hiện khi bài học có nội dung trùng với nội dung cần tích hợp Hình thức này hiếm gặp trong chương trình địa lí

- Tích hợp bộ phận: được thực hiện khi có một phần kiến thức bài học có nội dung về vấn đề cần tích hợp

- Liên hệ: Là phương thức tích hợp phổ biến trong dạy học địa lí