Tự tình

Mục tiêu bài học Giúp Hs: - Cảm nhận được tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương.. HXH nổi tiếng chủ yếu với

Tiết:………… Ngày soạn:………

TỰ TÌNH

( Bài II ) - Hồ Xuân Hương

A Mục tiêu bài học

Giúp Hs:

- Cảm nhận được tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương

- Thấy được tài năng nghệ thuật thơ Nôm của Hồ Xuân Hương: thơ Đường luật viết bằng tiếng Việt, cách dùng từ ngữ, hình ảnh giản dị, giàu sức biểu cảm, táo bạo mà tinh tế

B Chuẩn bị.

1 Giáo viên: đọc tài liệu, soạn giảng

2 Học sinh: soạn bài trước ở nhà

C Tiến trình bài dạy.

1 Ổn định lớp.

2 Kiểm tra bài cũ

Trình bày những nét chính về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích “ vào phủ chúa Trịnh”

3 Bài mới.

Hoạt động của Gv và Hs Nội dung cần đạt

Dựa vào phần tiểu dẫn ở sgk, gv yêu cầu hs nêu những vấn đề

cơ bản vể cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của HXH

Giảng HXH nổi tiếng chủ yếu với những sáng tác bằng chữ

Nôm, người ta gọi bà là “bà chúa thơ Nôm”.Mảng thơ tạo sắc

màu riêng trong thơ bà chính là mảng thơ viết về cảnh ngộ

riêng tư, đó là cảnh ngộ của một người phụ nữ có bản lĩnh, đầy

sức sống, hết mực tài hoa nhưng cuộc đời riêng tư lại là một

chuổi bất hạnh Ngoài ra mảng thơ viết về thiên nhiên cũng rất

độc đáo và ấn tượng

- Nghệ thuật thơ của bà rất độc đáo, cảnh thiên nhiên được

miêu tả rất sinh động Những âm thanh, màu sắc hình ảnh,

hoạt động được bà đưa vào thơ thường mộc mạc, trần tục,

với bút pháp châm biếm, trào phúng, ngôn ngữ phổ thông…

Pv Trong hai câu đề, nhân vật trữ tình đang ở trong hoàn cảnh

như thế nào?có tâm sự gì? Em có nhận xét gì về cách dùng từ

của tác giả trong hai câu này?

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

a Cuộc đời

- HXH (?- ? ) là một trong những nữ sĩ tài ba bậc nhất của văn học trung đại VN đầu tk XIX Quê ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An

- Là người rất thông minh, không được học nhiều, nhưng giao thiệp rộng Đường tình duyên lận đận, ngang trái: hai lần lấy chồng đều hai lần làm lẽ, rồi chồng chết, lại sống độc thân

b Sự nghiệp sáng tác

- Hồ Xuân Hương sáng tác cả chữ Nôm lẫn chữ Hán.Theo giới nghiên cứu, hiện có khoảng 40 bài thơ Nôm tương truyền là của bà Ngoài ra còn có tập Lưu Hương kí gồm có 24 bài thơ bằng chữ Hán và 26 bài thơ chữ Nôm

- Nổi bật trong những sáng tác của bà là tiếng nói thương cảm đối với những phụ nữ,

là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp của họ

2 Tác phẩm: bài thơ nằm trong chùm thơ tự tình ( I, II, III )

a Thể loại: TNBCĐL

b Bố cục: 4 phần: đề, thực, luận, kết

c.Chủ đề:

Bài thơ là nỗi thương mình trong cô đơn lẽ mọn, khao khát hạnh phúc, tuổi xuân Đồng thời thể hiện thái độ bứt phá, vùng vẫy, muốn thoát ra khỏi cảnh ngộ, muốn vươn lên giành hạnh phúc nhưng vẫn rơi vào bi kịch

1 Hai câu đề

- Mở đầu bài thơ là điểm thời gian canh

Giảng Thông thường, giữa không gian rợn ngợp con người

cảm thấy bé nhỏ, cô đơn, ở đây HXH lại cảm nhận sự cô đơn

trước thời gian Thời gian cũng vô thuỷ vô chung…, “đêm

khuya…dồn”: cái nhịp gấp gáp liên hồi của trống vừa là sự

cảm nhận vừa là sự thể hiện bước đi liên hồi của thời gian và

sự rối bời của tâm trạng Khi trăm mối tơ lòng không thể gỡ

mà thời gian gấp gáp cứ trôi đi thì còn lại là sự bẽ bàng…

- “Trơ” đặt đầu câu có tác dụng nhấn mạnh “trơ” là tủi

hổ, là bẽ bàng Thêm vào đó hai chữ “hồng nhan” là để nói

về dung nhan thiếu nữ mà lại đi với từ “cái” thì thật là rẻ

rúng, mỉa mai “Cái hồng nhan” trơ với nước non không chỉ

là dãi dầu mà còn là cay đắng, vì vậy nỗi xót xa càng thấm

thía, càng ngẫm lại càng đau

- Nhịp điệu câu thơ: 1/3/3 cũng là để nhấn mạnh vào sự bẽ

bàng

Tuy nhiên bên cạnh nỗi đau là bản lĩnh Xuân Hương, bản lĩnh

ấy thể hiện ngay trong chữ “trơ” Trong văn cảnh câu thơ, chữ

“trơ” không chỉ là bẽ bàng mà còn là thách thức Chữ trơ kết

hợp với từ nước non để thể hiện sự bền gan thách đố

Pv Hai câu thực thể hiện tâm sự gì của XH? Tâm sự ấy được

thể hiện qua những từ ngữ nào?

Giảng Cụm từ “say lại tỉnh” → vòng luẩn quẩn, tình duyên đã

trở thành trò đùa của con tạo, càng say càng tỉnh, càng cảm

nhận nỗi đau thân phận Câu thơ là ngoại cảnh cũng là tâm

cảnh, tạo nên sự đồng nhất giữa tăng và người Trăng sắp tàn

( “bóng xế”) mà vẫn “khuyết chưa tròn”, tuổi xuân đã trôi qua

mà nhân duyên không trọn vẹn Hương rượu để lại vị đắng

chát, hương tình thoảng qua để chỉ còn phận hẩm duyên ôi…

Pv Thái độ của nhà thơ trong hai câu này như thế nào? Em có

nhận xét gì về việc dùng từ của tác giả ở đây?

Giảng Hai câu thơ gợi cảnh thiên nhiên và cảnh được cảm

nhận qua tâm trạng như cũng mang nỗi niềm phẫn uất của con

người Những sinh vật nhỏ bé, hèn mọn như đám rêu kia mà

cũng không chịu mềm yếu, nó phải mọc xiên, lại xiên ngang

mặt đất Đá đã rắn chắc lại phải rắn chắc hơn, lại phải nhọn

hoắt lên để “đâm toạc chân mây” biện pháp nghệ thuật đảo

ngữ trong hai câu luận đã làm nổi bật sự phẫn uất của thân

phận đất đá, cỏ cây mà cũng chính là sự phẫn uất của tâm trạng

con người Các đt mạnh: xiên, đâm kết hợp với bổ ngữ: ngang,

toạc → bướng bỉnh, ngang ngạnh, phẫn uất, rêu xiên ngang

mặt đất, đá đâm toạc chân mây như vạch đất, trời mà hờn oán,

không chỉ là phẫn uất mà còn là phản kháng…

Pv Tâm trạng của nhà thơ trong hai câu cuối? nhận xét về cách

dùng từ?

Giảng “ngán” là chán ngán, ngán ngẩm, XH ngán lắm rồi nỗi

đời éo le, bạc bẽo Xuân đi rồi xuân lại, tạo hoá chơi một vòng

luẩn quẩn từ “xuân” có 2 nghĩa: vừa là mùa xuân, vừa là tuổi

xuân Mùa xuân đi rồi mùa xuân trở lại với nhiên nhiên, với

muôn nghìn hoa lá cỏ cây, nhưng vời con người thì tuổi xuân

qua không bao giờ trở lại Từ “lại” cũng có 2 nghĩa Sự trở lại

của mùa xuân lại đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân Thủ

pháp nghệ thuật tăng tiến, nhấn mạnh vào sự nhỏ bé dần, làm

khuya, khi con người đối diện thật nhất với mình cũng là lúc XH nhận ra tình cảnh đáng thương của mình.Sự cô đơn trơ trọi được đặt trong thời gian

- Tiếng trống canh được cảm nhận trong cái tỉnh lặng, trong sự phấp phỏng như sợ bước chuyển mau lẹ của thời gian Đối diện với thời gian ấy là “cái hồng nhan” Chữ “trơ” được đặt ở đầu câu nhấn mạnh nỗi đau của

sự cô đơn, của sự bất hạnh trong tình duyên

2 Hai câu thực Trong khoảnh khắc của canh khuya ấy là một con người cùng đối diện với rượu và trăng, mượn trăng làm bạn, mượn rượu vơi sầu Nhưng rượu không thể say, trăng sắp tàn mà vẫn “khuyết chưa tròn” Đó là một nỗi niềm chất chứa thấm lan vào cảnh vật Ngậm ngùi thân phận con người, tuổi xuân qua mau mà duyên vẫn còn chưa trọn vẹn

3 Hai câu luận

Hai câu thơ sử dụng biện pháp đảo ngữ để nhấn mạnh trạng thái của thiên nhiên, cũng là tâm trạng của con người Các động từ mạnh: xiên, đâm kết hợp với những bổ ngữ: ngang, toạc thể hiện sự bướng bỉnh, ngang ngạnh, phẫn uất, một tâm trạng khác thường, khác người

4 Hai câu kết

HXH đã quá ngán ngẩm nỗi đời éo le, bạc bẽo Mùa xuân đi rồi mùa xuân trở lại với thiên nhiên, nhưng với con người thì mùa xuân qua không bao giở trở lại Sự trở lại của mùa xuân đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân Thủ pháp nghệ thuật tăng tiến nhấn mạnh vào sự nhỏ bé dần làm cho nghịch cảnh càng éo le hơn Mảnh tình đã bé lại còn san sẻ thành ra ít ỏi, chỉ còn tí con con nên càng xót

xa tội nghiệp

cho nghịch cảnh càng éo le hơn: mảnh tình – san sẻ - tí – con

con Mảnh tình đã bé lại còn san sẻ thành ra ít ỏi, chỉ còn tí con

con, nên càng xót xa tội nghiệp…→ nỗi lòng của người phụ nữ

trong xã hội xưa, khi với họ hạnh phúc luôn là chiếc chăn quá

hẹp

Pv Tổng hợp lại những nét chính về nội dung và nghệ thuật

của bài thơ?

→ Nỗi lòng của người phụ nữ trong xã hội xưa, với họ, hạnh phúc luôn là chiếc chăn quá hẹp

III Tổng kết

1 Nội dung:

Qua lời tự tình, bài thơ nói lên cả bi kịch và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của HXH Trong buồn tủi, người phụ nữ gắng vựơt lên trên số phận nhưng cuối cùng vẫn rơi vào bi kịch

2 Nghệ thuật

Sử dụng từ ngữ giản dị mà đặc sắc (trơ, xiên ngang, đâm toạc,…), hình ảnh giàu sức gợi cảm ( trăng khuyết chưa tròn, rêu xiên ngang,

…) để diễn tả các biểu hiện phong phú, tinh

tế của tâm trạng