Bài Giảng Bệnh Viêm Da Mủ

 Bình thường trên da có nhiều tạp khuẩn, phần lớn là tụ cầu và liên cầu, nhiều nhất là ở những vùng lắm lông và hay ra mồ hôi, các nếp kẽ, lỗ chân lông, nơi đây cũng là cửa ngõ để vi kh

BỆNH VIÊM DA MỦ

Ts.Bs Lê Ngọc Diệp

Bộ Môn Da liễu ĐH Y Dược Tp.HCM

 Bình thường trên da có nhiều tạp khuẩn,

phần lớn là tụ cầu và liên cầu, nhiều nhất là

ở những vùng lắm lông và hay ra mồ hôi,

các nếp kẽ, lỗ chân lông, nơi đây cũng là

cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập vào da

 Trong những điều kiện thuận lợi như cơ thể suy yếu, vệ sinh kém, ngứa gãi, sây xát da

…tạp khuẩn trên da tăng sinh, tăng độc tố gây nên bệnh ngoài da gọi chung là viêm da

mủ. 

Đại cương

 Người ta thường phân thành viêm da mủ do

tụ cầu và viêm da mủ do liên cầu, nhưng ít khi hai loại cầu khuẩn đó hoạt động riêng rẽ

mà phần nhiều cùng phối hợp gây bệnh

 Điều trị viêm da mủ không những chỉ điều trị chứng nhiễm khuẩn tại chỗ ngoài da, mà còn phải chú ý nâng cao sức đề kháng, thay đổi phản ứng của cơ thể, nhất là đối với

viêm da mủ mãn tính, tái phát dai dẳng

Đại cương

 Tụ cầu thường gây tổn thương viêm nang

lông, biểu hiện bằng những mụn mủ ăn khớp với lỗ chân lông, rải rác hoặc thành cụm ở bất

cứ vùng da nào trừ lòng bàn tay, bàn chân.

 Có những thể bệnh chính sau:

1 Viêm nang lông nông(superficial folliculitis) 

2 Viêm nang lông sâu (deep folliculitis)

3 Đinh nhọt (furuncle)

4 Nhọt ổ gà (hidradenitis)

Viêm da mủ do tụ cầu

 Là tình trạng viêm nông ở đầu lỗ chân lông

Ban đầu lỗ chân lông hơi sưng đỏ, đau, sau

thành mụn mủ nhỏ, quanh chân lông có quầng viêm Vài ngày sau mụn mủ khô, để lại một

vẩy tiết nâu xẫm tròn Sau cùng vẩy bong

không để lại sẹo.

 Vị trí thường gặp ở đầu, trán, gáy, cằm,

lưng. Ở mi mắt gọi là chắp Ở da đầu trẻ em thường để lại sẹo nhỏ, trụi tóc lấm tấm.

 Điều trị: chấm cồn Iốt 1-3%, dung dịch xanh

methylen Bôi mỡ mupirocin, fucidic acid.

Viêm nang lông nông

 Do tụ cầu vàng có độc tố cao.

 Ban đầu chỉ là mụn mủ quanh lỗ chân lông,

nhưng nhiễm khuẩn ngày càng sâu làm cho tổ chứcquanh nang lông nhiễm cộm Viêm lan

rộng và sâu hơn thành nhiều mụn mủ rải rác hoặc cụm lại thành đám đỏ, cứng cộm gồ gề nặn ra mủ.

 Viêm nang lông sâu ở vùng cằm, mép, gáy, ria tóc,đầu, gọi là sycosis, tiến triển dai dẳng hay tái phát.

Viêm nang lông sâu

 Điều trị:

 Tại chỗ bằng dung dịch sát trùng ( cồn Iốt 3%, xanh methylen), thuốc mỡ mupirocin, acid fucidic

1- Nếu nặng cho uống kháng sinh toàn thân

 Cũng là trạng thái viêm nang lông Vì độc tố cầu khuẩn cao nên viêm toàn bộ nang lông, lan ra cả tổ chức xung quanh, làm hoại tử cả một vùng biểu hiện thành "ngòi" gồm tế bào, xác bạch cầu.

 Vị trí hay gặp ở gáy, lưng, mông, các chi.

 Nếu nhọt to có thể kèm theo sốt, nổi hạch đau ở vùng tương xứng.

 Nhọt ở vùng quanh miệng gọi là "đinh râu" rất nguy hiểm, có thể gây tắc xoang hoang, viêm màng não, nhiễm trùng huyết rất nguy hiểm

Đinh nhọt (furoncle)

 Còn gọi là “nhọt cụm”, là một cụm tập trung nhiều nhọt gặp ở vùng gáy giữa hai bả vai, xương cùng Do tụ cầu vàng độc tính cao,

gây viêm lan sâu rộng đến chân bì và hạ bì làm hoại tử cả một vùng Thường gặp ở

người già, người suy yếu

 Toàn thân bệnh nhân yếu mệt, sôt cao có

triệu chứng nhễm khuẩn nhiễm độc nặng

 Tại chỗ bị sưng nề, đỏ tím có nhiều

mủ, nhiều ngòi, lỗ chỗ như tổ ong

Carbuncle

 Bệnh có thể dẫn tới nhiễm khuẩn huyết, ở mông và xương cùng gây hoại tử hoặc loét

có khi chạm vào mạch máu to làm chảy

 Đối với nhọt: không nên nặn chích sớm Khi

mới nổi sưng đỏ, cứng : chấm cồn I ốt 3-5%

hoặc bôi ichthyol tinh chất Khi nhọt đã vỡ mủ nặn hết ngòi ra, chấm thuốc màu hoặc bôi

mỡ kháng sinh, toàn thân cho uống hoặc tiêm một đợt kháng sinh nhóm cephalosporines

 Đối với đinh râu: tuyệt đối tránh chích nặn,

bôi cồn iod 3% Kịp thời tiêm uống thuốc

kháng sinh liều cao, phối hợp kháng sinh bôi, kết hợp vitamins, thuốc giảm đau

Điều trị

 Đối với nhọt cụm : điều trị sớm bằng kháng sinh liều cao, phối hợp kháng sinh bôi, vitamins,

thuốc nâng đỡ thể trạng Khi tổn thương đã mềm thay băng hàng ngày, không chích rộng để tháo

mủ vì dễ gây nhiễm khuẩn lan rộng.

 Đối với nhọt tái phát: chú ý cải thiện điều kiện

sinh hoạt , làm việc, chế độ dinh dưỡng, tránh

rượu, bia, cà phê, thuốc lá, ăn ít đường dùng

thuốc kháng sinh toàn thân khi cần, thuốc an

thần, giảm đau Cần điều trị các bệnh kèm theo nếu có.

Điều trị

 Do viêm nang lông, kèm theo viêm tuyến hôi tuyến

bã ở vùng nách thành túi mủ sâu ở chân bì và hạ bì.

 Nổi thành cục, ban đầu cứng sau mềm dần , vỡ mủ , rải rác hoặc thành cụm.

 Bệnh thường kèm theo các còi trứng cá.

 Tiến triển dai dẳng, hay tái phát nhất là về mùa hè.

 Điều trị:

 Bôi thuốc màu ,mỡ kháng sinh, tiêm hoặc uống

kháng sinh Nếu cần giải quyết bằng phẫu thuật

như chích nặn các ổ viêm xơ hóa.

Viêm tuyến mồ hôi nhờn

(Hydradenitis)

Chốc lây (impetigo contagiosa)

 Trên thực tế trong bệnh chốc tụ cầu và liên cầu thường phối hợp với nhau Trẻ em hay

xung quanh có quầng viêm đỏ

Viêm da mủ do liên cầu

 Nước ban đầu trong dần dần thành mủ đục, giai đoạn này rất ngắn Sau đó đóng vẩy tiết vàng

kiểu mật ong Dưới lớp vẩy là một lớp chợt đỏ,

nông, không cộm, vì tổn thương trong bệnh chốc rất nông.

 Ở trẻ em chốc ở da đầu hình thành từng đám vẩy vàng xẫm, dính bết tóc, dưới lớp vẩy da đỏ, rỉ dịch

 Chốc xuất hiện rải rác toàn thân, có thể kèm theo sốt biến chứng viêm cầu thận cấp, nề cẳng chân,

mi mắt do viêm cầu thận Chốc thường có kèm

thêm hạch ở vùng tương ứng.

Chốc lây (impetigo contagiosa)

 Chốc có nhiều vẩy : đắp gạc chấm rửa các dung dịch sát khuẩn sau đó bôi thuốc màu.

 Chốc có mụn mủ chưa vỡ: dùng kim đã sát trùng

chọc mủ ra, cho mủ thấm vào bông, không để mủ chảy lan ra vùng da lân cận Sau đó chấm các loại thuốc màu như dung dịch milian xanhmethylen

1%,dd eosin 2% hoặc mỡ kháng sinh Nếu có sốt,

nổi hạch nhiều: cho thêm kháng sinh uống.

 Khi tắm gội, tránh kỳ cọ mạnh lên tổn thương.

 Phòng bệnh:

 Ở nhà trẻ cần phòng tránh lây lan không dùng

chung chăn khăn mặt với người có bệnh.

Điều trị

 Thường gặp ở trẻ sơ sinh, trẻ còn bú.

 Biểu hiện là những bóng nước chùng, tạo thành những vết trợt nông hình tròn hay đa cung

 Tác nhân gây bệnh thường là tụ cầu

 Điều trị giống chốc lây

Chốc bóng nước

 Là một thể chốc, nhưng tổn thương lan sâu đến trung bì.

 Thường gặp chốc loét ở bệnh nhân thiếu dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch, có bệnh đái tháo đường hoặc nghiện rượu.

 Vị trí thường ở chi dưới, nhất là ở chi có giãn

tĩnh mạch.

 Bệnh bắt đầu như chốc, bằng một bóng nước hoặc mụn mủ Sau khi mụn mủ vỡ, đóng vẩy

dày màu vàng xẫm hoặc nâu đen , có vảy

thành nhiều lớp đùn cao lên.

Chốc loét (ecthyma)

 Vẩy tróc đi để lại một vết loét đứng thành, nền tái, có mủ Da xung quanh vết loét tái tím, tiến triển dai dẳng, lâu lành.

 Chốc loét nặng, tiến triển lâu ngày có thể thành loét sâu quảng Vết loét có ranh giới

rõ, thường là hình bầu dục, có khi có gờ, loét rộng và sâu nền bẩn, tổ chức da xung quanh xơ cứng, màu tái tím, tiến triển rất dai dẳng

Chốc loét (ecthyma)

 Rửa vết loét bằng dung dịch thuốc tím pha loãng

 Sau đó bôi mỡ kháng sinh

 Toàn thân cho uống tiêm từng đợt

 Thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ em mập mạp, hoặc ở người lớn béo mập, ra mồ hôi nhiều.

 Vị trí : các nếp cổ, kẽ bẹn, kẽ mông, kẽ sau tai, có khi ở rốn, các ngấn da ( đối với trẻ

em thường gọi là hăm)

 Các nếp kẽ trên thành đám đỏ, trợt, rỉ dịch, phía ngoài thường có viền tróc da mỏng Do

cọ sát vết trợt loét chảy nước, chảy mủ, rất đau

Viêm kẽ (intertrigo)

 Nguyên nhân: ngoài liên cầu, cần chú ý đến

vai trò của nấm candida albicans (trên nền đỏ trợt, có mảng trắng như sữa, có viền tróc da vằn vèo ở ngoại vi)

 Điều trị: rửa bằng nước thuốc tím pha loãng

Bôi thuốc màu, hồ nước Rắc bột talc boric

3% có tác dụng tốt

 Phòng bệnh:

 Mùa hè đối với trẻ em cần năng tắm rửa, thay

tã lót, rắc bột talc, phấn rôm vào các nếp kẽ

Điều trị

 Viêm khóe miệng đường nứt ngang, thường gặp ở trẻ em, đơn độc hoặc kèm theo các tổn thương khác do liên cầu.

 Hai kẽ mép bị nứt trợt, rớm dịch, đóng vảy vàng dẽ chảy máu, đau rát, làm trẻ khó bú

 Có thể kèm theo hạch đau dưới hàm

 Căn nguyên bệnh sinh:

 Là một bệnh nhiễm khuẩn da và dưới da với chủng Streptococcus pyogenes tăng độc tố

 Bệnh ở trẻ sơ sinh, người già hoặc các bệnh nhân có kèm các bệnh khác thì diễn tiến nặng.

 Thời gian ủ bệnh 2- 5 ngày, sau đó sốt cao đột ngột, một đôi khi co giật ở trẻ em kèm với đau đầu, sốt

rét và nôn mửa.

 Bệnh đặc trưng bởi 1 hồng ban phù nề, thâm

nhiễm, nóng và đau, diễn tiến ly tâm với bờ ở ngoại

vi nhô cao, lan rộng nhanh, thường kèm theo hạch phụ cận.

Viêm quầng (erysipelas)

  Ở các vùng tổ chức lỏng lẻo có thể tạo phù

nề mạnh (mi mắt, b/p sinh dục) hoặc ban đỏ

có giới hạn rõ và có thể thấy mụn nước ở rìa hoặc có khi là mảng phù nề ,sưng nóng đỏ đau giới hạn rõ, ở giữa đám tổn thương là

bóng nước, có thể loét hoại tử

 Không điều trị gì bệnh kéo dài từ 1 - 3 tuần rồi khỏi dần, đám đỏ da giảm dần, bề mặt

có thể xuất hiện tróc vẩy da nhất là ở các

vùng có mụn nước hay bóng nước trước đây

Viêm quầng (erysipelas)

 Cần phải điều trị kháng sinh mạnh ngay từ đầu: thường dùng tiêm hoặc uống penicillin, erythromycin, cephalosporin và các loại

kháng sinh khác

 Thời gian điều trị ít nhất là 10 ngày

 Trong điều trị lưu ý nên phối hợp với điều trị triệu chứng giảm đau, an thần, vitamins

Điều trị

 Là 1 quá trình viêm nung mủ đặc biệt liên

hệ đến mô dưới da

 Biểu hiện là hồng ban và đau, hồng ban lan

ra, sưng phù, trở nên thâm nhiễm, ấn lỏm

 Vùng trung tâm có thể trở thành cục và hoại tử

 Sốt, lạnh run, khó chịu và viêm hạch có thể gặp

 Điều trị bằng kháng sinh cephalosporin toàn thân uống Nếu có áp xe cần rạch và dẫn

lưu

Viêm mô tế bào