thực hành về thành ngữ điển cố

Bài 2: Đầu trâu mặt ngựa biểu hiện tính chất hung bạo, thú vật, vô nhân tính của bọn quan quân đến nhà Thúy Kiều khi gia đình nàng bị vu oan Thái độ khinh bỉ, phê phán Đội trời đạp đất b

Bài 1: - Các thành ngữ

Một duyên hai nợ

một mình phải đảm đang công việc gia đình để nuôi chồng và con; may mắn, hạnh phúc chỉ một mà vất vả, nhọc nhằn những hai

Năm nắng mười mưa

vất vả cực nhọc, chịu đựng dãi dầu mưa nắng

So với các cụm từ thông thường, thành ngữ có đặc điểm :

+ Ngắn gọn, cô đọng, cấu tạo ổn định

+ Có tính hình tượng, tính khái quát và tính biểu cảm

- Việc vận dụng 2 thành ngữ “một duyên hai nợ”,

“năm nắng mười mưa” đã góp phần khắc hoạ rõ nét hình ảnh một người vợ vất vả, tảo tần, giàu đức hi sinh trong cái nhìn đầy cảm thông, yêu thương của

Tú Xương.

Bài 2:

Đầu trâu mặt ngựa

biểu hiện tính chất hung bạo, thú vật, vô nhân tính của bọn quan quân đến nhà Thúy Kiều khi gia đình nàng bị vu oan (Thái độ khinh bỉ, phê phán)

Đội trời đạp đất

biểu hiện phong thái, khí phách ngang tàng, hảo hán

của Từ Hải.(Ca ngợi, tôn vinh Từ Hải)

Cá chậu chim lồng

cảnh sống tù túng, chật hẹp, mất tự do; trong văn cảnh muốn chỉ hạng người tầm thường, cam chịu sống trong vòng giam hãm.( Đề cao vị thế, nhân phẩm Thúy Kiều trong cách nhìn của Từ Hải)

Bài 3:

Các điển cố

Giường

gợi lại chuyện về Trần Phồn thời Hậu Hán dành riêng cho bạn

là Từ Trĩ một cái giường khi bạn đến chơi, khi bạn về lại treo giường lên

Đàn

gợi lại chuyện Chung Tử Kì nghe tiếng đàn của Bá Nha mà hiểu được ý nghĩ của bạn Do vậy sau khi bạn chết, Bá Nha treo đàn không gảy nữa vì cho rằng không có ai hiểu được tiếng đàn của mình

khắc sâu tình bạn thắm thiết, keo sơn và tô đậm nỗi đau

mất bạn thống thiết

Đặc điểm điển cố

+ Điển cố là những sự việc, hay câu chữ trong sách đời trước được dẫn ra và sử dụng lồng ghép vào bài văn, vào lời nói để nói về những điều tương tự.

+ Có tính ngắn gọn, hàm súc, thâm thúy

Bài 4:

Ba thu

Nhất nhật bất kiến như tam thu hề” (Kinh Thi) Câu thơ của Nguyễn Du ý muốn nói khi Kim Trọng tương tư Kiều thì một ngày không thấy mặt nhau có cảm giác lâu như ba năm.

Chín chữ:

Kinh Thi kể chín chữ nói về công lao của cha mẹ đối với con

cái là sinh, cúc, phủ, súc, trưởng, dục, cố, phục, phúc Dẫn

điển cố này, Nguyễn Du cho thấy Thúy Kiều nghĩ đến công lao của cha mẹ đối với bản thân mình mà mình thì vẫn biền biệt nơi xa xôi, chưa hề báo đáp được cha mẹ Chữ hiếu trong Kiều lại được Nguyễn Du ngợi ca.

Liễu Chương Đài

gợi lại chuyện xưa của người đi làm quan ở xa, viết thư về thăm vợ, có câu : “Cây liễu ở Chương Đài xưa xanh xanh, nay

có còn không hay là tay khác đã vin bẻ mất rồi” Dẫn điển cố này, Nguyễn Du đã thể hiện nỗi buồn đau của Kiều khi mường tượng đến cảnh Kim Trọng trở lại thì nàng đã thuộc về người khác

Mắt xanh

Nguyễn Tịch đời Tấn quý ai thì tiếp bằng mắt xanh (lòng đen của mắt), không ưa ai thì tiếp bằng mắt trắng (lòng trắng của mắt) Dẫn điển tích này, Nguyễn Du có ý cho Từ Hải đánh giá cao phẩm giá của Thúy Kiều; đồng thời cũng ẩn ý khen Kiều có cách nhìn đời, nhìn người tinh tế

Bài 5:

Ma cũ bắt nạt ma mới

người cũ cậy quen biết nhiều mà lên mặt, bắt nạt, dọa dẫm

người mới đến Có thể thay bằng cụm từ : bắt nạt người mới.

Chân ướt chân ráo

mới bắt đầu đến một nơi nào, chưa kịp làm gì, chưa quen với

nơi mới Có thể thay bằng cụm từ : vừa mới đến, còn lạ lẫm.

Cưỡi ngựa xem hoa

làm việc qua loa, không đi sâu, đi sát, không tìm hiểu thấu

đáo, kĩ lưỡng giống như người cưỡi ngựa thì không thể

ngắm kĩ, thưởng thức trọn vẹn vẻ đẹp của bông hoa Có thể

thay bằng : qua loa, qua quýt

 Nếu thay các thành ngữ bằng các từ ngữ thông thường tương đương thì có thể biểu hiện được phần nghĩa cơ bản nhưng mất đi phần sắc thái biểu cảm, mất đi tính hình tượng, có khi sự diễn đạt lại dài

dòng, luộm thuộm.

Bài 6:

Ý nghĩa thành ngữ cần vận dụng để đặt câu cho phù hợp

Mẹ tròn con vuông

người phụ nữ ở cữ, mẹ con đều khoẻ mạnh

Trứng khôn hơn vịt

chê những kẻ ít tuổi, non nớt nhưng kiêu căng, ngạo mạn, muốn vượt trội, muốn dạy khôn người từng trải.

Phú quý sinh lễ nghĩa

chê những kẻ vì ó tiền mà bày vẽ khoe khoang

Đi guốc trong bụng đã biết rõ thâm tâm của người nào đó.

Nước đổ đầu vịt

phàn nàn người nghe không tiếp thu được ý của mình

Con nhà lính, tính nhà quan

chê những kẻ không giàu có nhưng đòi hỏi ăn sang, mặc tốt

Thấy người sang bắt quàng làm họ

chê kẻ khoe khoang là có quan hệ thân thiết với người

Bài 7:

Ý nghĩa điển cố cần vận dụng để đặt câu cho phù hợp :