Sinh Lý Sinh Dục Và Sinh Sản

* Điều hoà SX tinh trùng:+ ĐH bằng hormon: - GnRH, FSH và LH - FSH: làm p/triển ống s/tinh và TB Sertoli tiết chất dinh dưỡng.. 1.2- Chức năng Nội tiết của tinh hoàn.Tinh hoàn tiết tes

bµi 5

vµ sinh s¶n

sinh lý sinh s¶n nam

Cơ quan SD nam gồm tinh hoàn, dương vật

và một số

tuyến

phụ thuộc

1- chøc n¨ng cña tinh hoµn

1.1- Chøc n¨ng sinh tinh trïng:

Mçi tinh hoµn cã # 900 èng sinh tinh

1èng s/tinh dµi 50cm→ n¬i SX tinh trïng Thµnh èng s/t gåm TB dßng tinh (tinh nguyªn bµo) vµ TB Sertoli.

Tinh nguyªn bµo biÖt ho¸ → tinh trïng.

TB Sertoli g¾n nhau = líp cã T/D b¶o vÖ

TB dßng tinh.

- Tinh nguyªn bµo typ A p/chia 4 lÇn t¹o 16

TB lín (typ B) → v/c vµo khoang gi÷a 2 TB

Sertoli thµnh tinh bµo I (cã 46 NST).

* C¸c giai ®o¹n SX t/trïng:

- Tinh bµo I p.chia → tinh bµo II (cã 23NST ).

Sau 2-3 ngµy Tinh bµo II p/chia nguyªn nhiÔm thµnh tiÒn tinh trïng (23 NST).

* Sù thµnh thôc cña tinh trïng:

* Sự thành thục của tinh trùng:

TB Sertoli và TB b/mô mào tinh b/tiết

chất d/dưỡng và men cần cho sự t/thành của tt.

T/t khoẻ d/chuyển với tốc độ: 1-4mm/ph Môi trường thuận lợi: pH kiềm, t/tính.

T/t sống ở đường SD nữ từ 1-2 ngày.

* Điều hoà SX tinh trùng:

+ ĐH bằng hormon:

- GnRH, FSH và LH

- FSH: làm p/triển ống s/tinh và TB Sertoli

tiết chất dinh dưỡng.

- LH : tăng sinh TB Leydig tiết testosteron

- Testosteron : p/chia tinh nguyên bào tạo TT

- GH: cần cho SX tinh trùng.

+ Các yếu tố khác:

- Vỏ n o, hệ limbic: ảnh hưởng SX tt qua ã Hypothalamus.

1.2- Chức năng Nội tiết của tinh hoàn.

Tinh hoàn tiết testosteron và inhibin

1.2.1- Testosteron

- Nguồn gốc:

• TB Leydig tiết

• Tiết ừ tuần thứ 7, đến sau sinh: ngừng.

• Từ tuổi dậy thì: tiết đến hết đời.

• Từ androgen vỏ thượng thận.

- B/C: là steroid 19C, có nhóm OH ở C17.

- Tác dụng của testosteron:

* Thời kì bào thai:

+ Làm biệt hoá trung tâm hướng dục vùng dưới đồi theo giới tính nam

+ Làm p/triển cơ quan SD ngoài.

+ KT di chuyển t/hoàn từ bụng xuống bừu.

* Từ tuổi dậy thì:

+ Làm p/triển cơ quan SD (nở to 8-20 lần).

• Làm xuất hiện đặc tính SD phụ của nam.

Cùng FSH d/dưỡng ống s/ tinh và p/triển tt

* T/D lên CH.

Tăng t/h protein , pt hệ cơ xương (dùng làm thuốc tăng đồng hoá và doping).

Xương : tăng t/h khung xương , p/triển và

cốt hoá sụn liên hợp đầu xương dài, tăng h/đ

TB tạo xương , tăng chiều dầy và lắng đọng calci trong xương → tăng sức mạnh xương

- Tăng CHCS 15%, tích muối, nước.

- Tăng số lượng hồng cầu (nhiều > nữ)

- Gây nam hoá trên nữ.

* Điều hoà bài tiết:

Thời kì đầu của bào thai do HCG , t/kì trưởng thành do LH.

Do TB Sertoli tiết.

- B/C hoá học: là polypeptid,

TLPT: 25.000 -1000.000.

- T/D: điều hoà SX t/trùng qua cơ chế

điều hoà ngược (-) FSH khi t/t SX quá

nhiều.

1.2.2-Inhibin:

sinh lý sinh s¶n n÷

1- đặc điểm Cấu Trúc, chức năng của buồng trứng và tử cung:

Gồm: buồng trứng, vòi trứng, tử cung, âm

đạo, âm hộ, tuyến tiết nhầy và tuyến vú.

1.1- Buång trøng:

Lµ tuyÕn võa ngo¹i tiÕt (SX trøng)

vµ néi tiÕt (tiÕt HM SD n÷)

TuÇn thø 30 cña thai, 2 b/t cã kho¶ng

6.000.000 nang/t nguyªn thuû (no n ·

bµo I), khi sinh cßn 1.000.000 nang

Mỗi chu kỳ kinh nguyệt có 1 (hoặc 2) nang ng.thuỷ (no n bào I) phân chia ã

giảm nhiễm lần 1 ngay trước thời điểm phóng no n ã → no n bào II ã và cực cầu 1

No n cấp II phân chia thành no n trư ã ã

ởng thành (có 1n NST: 22NST thân và

X) và cực cầu 2.

- ở nửa sau CKKN do hoàng thể tiết

- Khi có thai, do nhau thai tiết

- Vỏ thượng thận tiết ít (từ androgen).

* BC ho¸ häc:

estrogen lµ Steroid cã 18 C, tæng hîp tõ cholesterol, cã 3 chÊt chÝnh:

β-estradiol , estrion , estradiol

β-estradiol , estrion , estradiol

H OH

OH

CH 3

* Tác dụng:

- Làm X/hiện và bảo tồn đặc tính SD thứ phát nữ.

- Với tử cung:

+ P/triển NM tử cung trong CKKN

+ Ptriển cơ t/c khi có thai.

+ Tăng co bóp t/c khi mang thai

+ Tăng lưu lượng máu đến t/c.

+ Tăng nhậy cảm của cơ t/c với oxytoxin

tăng tiết dịch nhầy, kiềm, quánh giúp tinh trùng di chuyển vào t/c.

- Với tuyến vú:

Ptriển ống tuyến, lớp mỡ và mô đệm.

- Với âm đạo: sừng hoá TB âm đạo.

- Với vòi trứng: tăng nhu động, tăng h/đ TB lông rung→ trứng di chuyển vào t/c.

- Với tuyến cổ t/c:

- Với chuyển hoá:

+ CH protid : tăng t/h ADN, ARN m, protein cơ + CH lipid : tăng lượng mỡ d/d như ngực,

mông tạo dáng nữ, giảm cholesterol máu

- Với nam: n/độ cao estrogen làm giảm p/triển tinh hoàn và ngừng SX t/trùng.

* Điều hoà bài tiết:

N/độ cao LH k/t buồng trứng BT estrogen

và ngược lại.

Tăng p/t và cốt hoá sụn liên hợp ở đầu xư

ơng dài ( mạnh hơn testosteron).

CH 3 O

* T¸c dông:

- Trªn tö cung:

+ KT NM t/c p/triÓn ë nöa sau CKKN.

+ KT c¸c tuyÕn NM t/c p/triÓn, b.tiÕt dÞch, glycogen.

+ KT c¸c m¹ch m¸u p/triÓn.

+ ¦C co bãp t/c (td an thai).

+ T¨ng tho¸i ho¸ protein.

+ T¨ng th©n nhiÖt (ë nöa sau CKKN- th©n nhiÖt t¨ng 0,5 o C)

Có 2 lớp:

- Lớp NM nền sát cơ t/c, không t/đổi trong CKKN ĐM nền nuôi dưỡng ít sợi đàn hồi.

- Lớp NM chức năng Thành ĐM có nhiều sợi đàn hồi.

Lớp NM c/năng có tuyến bài tiết niêm

dịch và bị biến đổi theo CKKN.

Nếu thụ thai, NM chức năng sẽ tồn tại.

1.2- Niêm mạc tử cung

2- chu kỳ kinh nguyệt

2.1- ĐN: là sự chảy máu có chu kì ở NM t/c dưới t/d của HM buồng trứng và tuyến yên.

CKKN là khoảng thời gian giữa 2 ngày

chảy máu đầu tiên của 2 chu kì kế tiếp (28 ngày).

2- chu kỳ kinh nguyệt

2.2- Các giai đoạn của CKKN:

* GĐ nang tố (hay GĐ tăng sinh):

- Tuyến yên:

Dưới ảnh hưởng của GnRH, T.Y bài tiết FSH và LH tăng dần.

- Buồng trứng:

Dưới t/d của FSH và LH , 1 số nang trứng pt, lớp áo trong tiết estrogen → n/độ tăng dần trong máu.

- NM tử cung:

Dưới t/d của estrogen, lớp NM chức năng

được tái tạo Tuyến NM p/t dài ra, tiết dịch nhầy giúp t/trùng v/c vào t/cung.

Cuối gđ, NM dày 3-4 mm.

* G§ bµi tiÕt (hay G§ hoµng thÓ tè).

- Vµo 2 ngµy cuèi g/® progesteron

Thêi gian cã kinh (m¸u ch¶y) 3-4 ngµy, kho¶ng 40ml m¸u vµ 35-40ml dÞch

3.2- M n kinh ã

- Là mốc chấm dứt hoạt động sinh

sản ở nữ ( 45-50 tuổi).

- Không còn k/n làm nang trứng chín, nang trứng thoái hoá.

- Lượng estrogen, progesteron giảm

đến mức cơ sở.

- Không có kinh nguyệt.

- Dờu hiệu SD thứ phát giảm, RL thực vật RL vận mạch “ cơn bốc hoả” , Tâm lí thay đổi

4 -hoạt động SD nữ

- Bắt đầu từ tuổi dậy thì, có nhu

cầu tình dục và k/năng sinh đẻ.

- Âm vật, âm đạo, các tuyến nhầy…

- Âm vật cấu tạo bởi thể hang, thể xốp, mô liên kết, cơ, có nhiều hốc

máu.

- Kích thích tình dục: tâm lí và tại chỗ, Khi giao hợp, âm vật cương,

tuyến Bertholin tiết chất nhầy làm

trơn âm đạo

5 Qóa tr×nh thô thai vµ mang thai

ChØ cã 1 tt khÎo nhÊt gÆp vµ b¸m vµo

trøng, tiÕt enzym Hyaluronidase → tiªu a Hyaluronic

Màng trước t/t hoà tan, gf các enzym

tiêu lớp protein quanh trứng.

1 T/t chui vào trứng và thụ tinh.

Trứng ( 23 NST ) + T/t ( 23 NST ) = 46NST (Hoàn chỉnh: bộ 2n)

Trứng X + t/t X → phôi XX = con gái;

Trứng X + t/t Y → phôi X Y = con trai

Phôi vừa phân chia, vừa di chuyển

vào tử cung (mất 3-4 ngày).

Ph«i d/c xuèng tö cung → lµm tæ (vµo ngµy thø 7) C¸c tÕ bµo l¸ nu«i h×nh

thµnh vµ p.triÓn, ¨n s©u vµo NM tö

cung

TÕ bµo l¸ nu«i vµ NM t/cung t¨ng

sinh nhanh → rau thai vµ mµng thai

NM t/c tiÕt dÞch rÊt nhiÒu chÊt dd, NM

në to gäi lµ mµng rông.

5.2- Ph«i lµm tæ vµ ph¸t triÓn:

Thai nhận chất dd qua máu rau thai

từ cuối tuần thứ 8.

Rau thai có CN: v/c chất dd, tiết

hormon và chuyển các chất đào thải

từ thai → máu mẹ.

5.3- Các hormon rau thai:

* HCG (Human chorionic

gonadotropin)

Do rau thai bt từ ngày thứ 8, cao nhất tuần 10-12, rồi giảm dần và hết sau đẻ + BC là protein, TLPT: 39.000.

+ T/D giống LH:

- Duy trì và KT hoàng thể tiết

estrogen và progesteron

- Trên thai nam: HCG KT TB Leydig

bài tiết testosteron, làm phát triển bộ máy SD nam và di chuyển tinh hoàn

xuống bừu.

HCG bài tiết qua nước tiểu người mẹ, nên ứng dụng trong chẩn đoán sớm có thai.

* estrogen:

- Hoàng thể tiết: 4 tháng đầu, sau đó rau thai tiết, n/độ tăng dần, gần kỳ sổ thai: giảm T/D: làm nở rộng t/c, nở to vú , p/triển ống tuyến vú, nở rộng bộ phận SD ngoài.

* Progesteron:

rau thai tiết, cao gấp 10 lần b/thường, cao nhất vào tháng cuối.

-T/D: - pt NM t/cung, nuôi dưỡng phôi.

- Giảm co bóp T/cung (an thai)

- Tăng tiết dịch ở ống dẫn trứng, nuôi dưỡng và hướng trứng di chuyển vào T/C.

- ức chế LH → ức chế rụng trứng.

* HCS (Human chorionic

somatomammotropin):

- Do nhau thai tiết, TLPT 38.000

N/độ cao nhất trước khi đẻ.

- T/D: - tăng tổng hợp protein

- tăng g/phóng a.béo tự do từ cơ thể mẹ.

* Relaxin: do rau thai SX cuối tkỳ có thai.

T/D: làm mền cổ tử cung; gi n dây chằng ã khớp mu, khớp cùng chậu → sổ thai.

5.4- Nguyên tắc chẩn đoán sớm có thai

Dựa vào có mặt HCG là HM đặc hiệu

của rau thai, td như LH, bài tiết từ ngày thứ

8 - tháng thứ 4, thải qua n.tiểu.

Có các nghiệm pháp sinh học và miễn

HÕt

6- sinh lí chuyển dạ và bài tiết sữa

6.1- Sinh lí chuyển dạ:

Do biến đổi HM và cơ học tử cung

- Progesteron làm ƯC co bóp t/c , estrogen làm tăng co bóp Từ tháng thứ 7 estrogen

vẫn tiếp tục tăng , còn progesteron lại giảm

dần, do đó làm tăng co bóp của cơ t/c

- oxytoxin: làm tăng co bóp t/c (gần ngày

đẻ tiết càng nhiều)

- Yếu tố cơ học: cơ t/c gi n tối đa, ã

có xu hướng co lại Khi thai xuống cổ t/c, gây fx tiết oxytoxin → tăng co bóp t/c gây sổ thai.

Đau đẻ là do cơ t/c co ép gây thiếu máu

Đau khi sổ thai là do căng cơ t/c, cơ

đáy chậu hoặc tổn thương vùng âm

đạo.

6.2- Bài tiết và bài xuất sữa:

- Trước khi đẻ, estrogen, progesteron ƯC tiết sữa Sau đẻ 2 HM này giảm thấp.

Prolactin phát huy t/d làm tuyến vú tổng hợp và bài tiết sữa.

- Mút núm vú tạo fx tiết oxytoxin →co cơ trơn nang tuyến đẩy sữa vào ống sữa và sữa chảy ra.

Thành phần sữa: nước, chất béo, lactose, casein, kháng thể

1.3- hoạt động sinh dục nam

1.3.2- Cương

Khi KT, cơ trơn của ĐM co, kéo vòng

chun gi n ra, ã máu tràn vào hốc máu Các cơ xung quanh hốc máu co làm chẹt TM, máu không ra được, làm dương vật cương.

Khi bó cơ gi n, máu thoát đi bằng đường ã

TM, dương vật mềm

1.3.3- Phóng tinh:

QT giao hợp, khoái cảm tới cực điểm thì phóng tinh do cơ ngồi hang và hành hang

co thắt nhịp nhàng → fóng tinh

1.3.4- Điều hoà hoạt động SD nam:

Cương và phóng tinh do trung tâm tuỷ thắt lưng cùng điều khiển (theo dây cương Eckhar) và chịu ảnh hưởng lớn từ vỏ n o ã

1.4 - dậy thì và suy giảm SD nam:

1.4.2- Suy giảm sinh dục:

Hoạt động SD từ tuổi dậy thì đến hết đời, song về già có giảm.