Đây là Giáo án chi tiết về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải. Cảm nhận, phân tích sâu sắc, có tích hợp nhiều vấn đề, giáo dục li tưởng sống cho học sinh. Trình bày khoa học, kiến thức chính xác, bám sát chương trình hiện hành.
Trang 1Tiết 116 : Mùa xuân nho nhỏ
Thanh Hải
-A Mục tiêu cần đạt
- HS cảm nhận đợc những xúc cảm của tác giả trớc mùa xuân của
thiên nhiên đất nớc và khát vọng đẹp đẽ của tác giả muốn làm “Một mùa
xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý
nghĩa, giá trị của cuộc sống của một cá nhân là sống có ích, cống hiến cho
cuộc đời chung
- Rèn luyện kĩ năng cảm thụ, phân tích hình ảnh thơ trong mạch vận
động của tứ thơ
B Chuẩn bị
- GV soạn bài
- ảnh chân dung Thanh Hải
C Khởi động
1 Kiểm tra :
- Đọc TL diễn cảm một đoạn thơ trong bài “Con cò”
- ý nghĩa biểu tợng con cò đợc bổ sung biến đổi ntn qua các đoạn thơ
2 Giới thiệu: Hơn 30 năm qua, mỗi khi tết đến xuân về chúng ta lại thờng
nghe bài ca mùa xuân nho nhỏ do nhạc sĩ Trần Hoàn phổ thơ thanh Hải
Hôm nay trong không khí ấm áp của mùa xuân đã về, thêm 1 lần nữa, trớc
khi học bài thơ MXNN của TH, chúng ta sẽ nghe lại bài hát này (HS nghe
nhạc)
Nhà thơ muốn nói điều gì khi 1 mx mới đang về và khi chính bản thân ông
sắp vĩnh biệt tất cả mọi mùa xuân? Chúng ta cung tìm hiểu bài thơ mxnn qua
tiết 116
D Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1
? Dựa vào SGK nêu một vài nét về nhà thơ Thanh Hải?
- Gắn bó với 2 cuộc kháng chiến của dân tộc
? Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào? hoàn cảnh đó
khiến em suy nghĩ gì? => Ta càng thấu hiểu càng trân
trọng tình cảm t tởng của tác giả
GV đọc bài thơ
? Nhận xét về âm hởng chung và mạch cảm xúc của bài
thơ, bố cục bài thơ
Hoạt động 2
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Quê hơng xứ Huế
- Thơ đôn hậu và bình dị
2 Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác: (11/1980) không bao lâu
tr-ớc khi nhà thơ qua đời (12/1980)
* Mạch cảm xúc:
Mùa xuân của thiên nhiên,
đất nớc => mùa xuân của mỗi con ngời khát vọng dâng hiến
* Bố cục Khổ 1 Mùa xuân của thiên nhiên
Khổ 2 3 Mùa xuân của đất nớc
Khổ 4 5.6 Ước nguyện của tác giả
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Mùa xuân thiên nhiên,
đất trời
Trang 2(1) Bức tranh mùa xuân thiên nhiên đợc phác hoạ bằng
những hình ảnh nào?
HS trả lời
GV giảng
(2) Bức tranh mùa xuân ấy đợc tác giả khắc học qua
biện pháp nghệ thuật gì? tác dụng của biện pháp nghệ
thuật ấy?
HS trả lời
GV : Động từ đợc đảo lên đầu câu
(3)Em có nhận xét gì về cách sử dụng màu sắc, âm
thanh của tác giả? Tác dụng của việc sử dụng ấy?
HS trả lời
GV => Đó là không gian cao rộng với dòng sông, mặt
đất, bầu trời bao la, màu sắc tơi thắm, hài hòa; âm thanh
vui tơi vang vọng.Tất cả đợc thể hiện bằng nhịp thơ sôi
nổi.Đặc biệt các từ “ơi”, “chi” khiến cho bức tranh thiên
nhiên mùa xuân càng mang đặc trng của xứ Huế
(4) Cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân ấy đợc thể hiện
trong những câu thơ nào?
HS trả lời “Từng giọt long lanh rơi
Tôi đa tay tôi hứng”
(5) Có ý kiến cho rằng “Giọt” ở đây là giọt ma xuân
song lại có ý kiến cho đó là giọt âm thanh tiếng chim ý
kiến của em ntn?
HS trả lời
GV bình Đúng là có 2 cách hiểu.
C1: Giọt ma xuân long lanh
C2: Giọt âm thanh (nếu gắn vào 2 câu thơ trớc) => có
sự chuyển đổi cảm giác Tiếng chim là âm thanh cảm
nhận bằng thính giác chuyển thành “Giọt” có hình khối
cảm nhận bằng thính giác, từng giọt ấy có thể “Hứng”
đợc, cảm nhận bằng xúc giác Hiểu theo cách này âm
thanh tiếng chim không loãng ra, tan vào không trung
mà đọng lại thành dấu ấn mùa xuân sâu sắc trong tâm
hồn tác giả => tác giả cảm nhận bằng tất cả các giác
quan
- Dù hiểu theo cách nào 2 câu thơ vẫn biểu hiện đợc
niềm say sa, ngây ngất của nhà thơ và sự trân trọng
nâng niu trớc vẻ đẹp mùa xuân của thiên nhiên đất trời
(6) Vậy mùa xuân ở khổ thơ đầu đợc dùng với ý nghĩa
thực hay ý nghĩa biểu tợng? Qua đây ta thấy đợc cảm
xúc gì của tác giả trớc mùa xuân?
HS trả lời
* GVChuyển: Mùa xuân thật đẹp nhng Thanh Hải
không thể cảm nhận hết đợc vẻ đẹp đó nếu nh ông
không có những cảm nhận sâu sắc về con ngời và đất
n Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:
+ Dòng sông xanh + Bông hoa tím biếc + Tiếng chim chiền chiện hót vang
- Đảo ngữ : Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc -> Khắc họa sự khỏe khoắn, tiềm ẩn 1 sức sống tràn đầy
=> bức tranh xuân vui tơi phơi phới đầy sức sống mang đặc trng xứ Huế
=> Cảm xúc say sa, ngây ngất, sự trân trọng nâng niu của nhà thơ trớc vẻ đẹp mùa xuân thiên nhiên đất trời
2 Mùa xuân đất n ớc.
Trang 3ớc của mình
(7) HS đọc khổ 2 3
(8) Tác giả đã phác họa bức tranh xuân của đất nớc qua
những hình ảnh nào?
HS trả lời
(9) Những hình ảnh này mang ý nghĩa biểu trng cho
điều gì?
GV giảng
(10) Em hiểu nh thế nào về hình ảnh “lộc”?
HS trả lời
GV bình : Mùa xuân của đất trời đọng lại trong hình
ảnh lộc non đã theo mùa xuân về hay chính họ đã đem
mùa xuân đến mọi nơi trên đất nớc.4 câu thơ mang ý
nghĩa tả thực về mùa xuân của đất nớc Đó là mùa ra
quân, mùa ra đồng - mùa chiến thắng
(11) Trong 2 câu thơ cuối đoạn 2, tác giả đã sử dụng
nghệ thuật gì? Tác dụng?
HS trả lời
(12) ở khổ thơ thứ 3, tg đã liên tởng hình ảnh của đất
n-ớc bằng nghệ thuật gì? ý nghĩa của sự liên tởng đó?
HS trả lời
GV bình : Đó chính là sức sống của mùa xuân, đất nớc
vào xuân đầy kiêu hãnh, mạnh mẽ đạp bằng bất chấp
mọi gian lao => thể hiện niềm tin của Thanh Hải về con
ngời và đất nớc của mình
(13) Trớc mùa xuân đất nớc tg có cảm xúc gì?
* GV Chuyển: Mùa xuân của thiên nhiên đất nớc con
ngời cứ hoà quện xốn xang trong nhà thơ Để rồi quên
đi nỗi đau đớn của căn bệnh hiểm nghèo, thơ Thanh Hải
vẫn bừng lên tình yêu cuộc sống trong những khổ thơ
cuối bài
HS đọc khổ thơ 4.5
(14) Trớc cảnh tng bừng, náo nức vào xuân của thiên
nhiên, đất nớc, nhà thơ có những ớc nguyện gì đc thể
hiện trong khổ thơ 4.5?
GV : đó là những h.a giản gị,cảm động và rất khiêm
nh-ờng
(15) ớc nguyện ấy đợc thể hiện qua những NT nào?
(16) Qua đó em hiểu gì về con ngời của Thanh Hải?
HS trả lời
GV bình : Điều tâm niệm ấy đợc thể hiện một cách
chân thành trong những hình ảnh tự nhiên, giản dị và
đẹp Đó là khát vọng đợc hoà nhập vào cuộc sống đất
n-ớc, đợc cống hiến phần tốt đẹp dù là rất nhỏ bé của
- Ngời cầm súng, ngời ra
đồng
=> biểu trng cho 2 lực lợng
2 nhiệm vụ chiến đấu và lao
động xây dựng đất nớc
- Lộc -> Sức sống của con ngời
- Từ láy : hối hả, xôn xao
- Điệp từ : tất cả
=> Gợi lên nhịp điệu khẩn trơng, âm thanh lao động, chiến đấu vui tơi, rộn ràng
- So sánh kì vĩ: đất nớc nh vì sao -> niềm tin vào cách mạng, vào tơng lai của đất nớc
=>Niềm tự hào, tin tởng vào con ngời và đất nớc
3 Mùa xuân của lòng ng -ời.
- Ước nguyện : làm con chim, cành hoa, nốt nhạc trầm, mùa xuân nho nhỏ
- NT : Điệp từ “ta”, “dù là”
Từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ”
=> chân thành, tha thiết, mong muốn đợc sống có ích, cống hiến cho đời
Trang 4mình cho cuộc đời chung, cho đất nớc
Qua đó thể hiện niềm mong muốn đợc sống có ích, sống
cống hiến cho đời - nh là một lẽ tự nhiên (Tự nguyện)
giống nh con chim mang tiếng hót, bông hoa toả hơng
sắc cho đời
GV So sánh với “Một khúc ca xuân ” của Tố Hữu
“Nếu là con chim, chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”
=> cách nói của tố Hữu có phần khô, không đc tha thiết
nhỏ nhẹ nh điều tâm thành qua những htg đơn sơ mà
chất nặng suy t và cảm xúc
(17) Tại sao trong muôn ngàn điều ớc lớn lao, Thanh
Hải lại chỉ nguyện làm một con chim, một nhành hoa,
một nốt trầm, một mùa xuân nho nhỏ?
HS trả lời
GV bình : Thật tự nhiên Thanh Hải muốn làm một con
chim, một cành hoa, một nốt trầm Những điều tởng nh
là nhỏ bé ấy lại có ý nghĩa lớn lao vô cùng Nó làm nên
một mùa xuân nho nhỏ, mùa xuân với khát khao đợc
sống hết mình đợc cống hiến cho cuộc đời Mùa xuân
ấy có lẽ là sự chiêm nghiệm từ chính cuộc đời Thanh
Hải Chẳng nên nghĩ rằng phải nổi tiếng, phải “Lạ ở trên
đời” mới là sống có cống hiến Mỗi chúng ta hãy làm
một việc gì đó dù là rất nhỏ thôi nhng làm cho cuộc đời
thêm đẹp Dù rằng việc đó làm khi còn thanh xuân hay
lúc đã về già “Dù là …” Dù rằng việc đó là “lặng lẽ
dâng cho đời” âm thầm, chẳng một ai biết đến Các từ
láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ”, điệp từ “dù là” nh một lời
khẳng định, nh một lời nhắn nhủ cho các thế hệ sau về
một lối sống Suy nghĩ của ông thật đẹp Nó làm sống
dậy một con ngời, làm yên lòng một tâm hồn sắp đi xa
và làm Thanh Hải có thể cất thành lời ca tiếng hát trớc
mùa xuân
(18) TL nhóm 3phút: Sự chuyển đổi cách xng hô :
“tôi” ở khổ thơ đầu thành “ta” ở khổ thơ thứ 4 có ý
nghĩa gì?
Hs thảo luận
GV nhấn mạnh :
- Tôi: cảm xúc cá nhân
- Ta là nhà thơ và cũng là tất cả mọi ngời Sự
chuyển đổi nhân vật trữ tình không hề gợng gạo,
giả dối mà rất hào hứng, tự nhiên, không hề dụng
công mà rất đáng yêu, đáng mến.Để rồi nhân vật
trữ tình không còn là tôI hay ta nữa mà biến thành
MXNN lặng lẽ dâng hiến cho cuộc đời Đó là
khát vọng sống của cả 1 thời đại, của tôi, của bạn
(19) Bài thơ đã kết thúc bằng lời hát xứ Huế tha thiết
- Chuyển đổi cách xng hô : tôi -> ta :thể hiện khát vọng hòa nhập, đợc cống hiến cho cuộc đời
=> Lòng yêu mến, tự hào về khúc hát quê hơng, đất nớc
Trang 5Điệu hát dân ca “ Câu nam ai, nam bình” đã gợi cho em
điều gì?
GV: Câu nam ai, nam bình hòa với tiếng nhịp phách tiền
rộn ràng chính là cái hồn của âm nhạc dân gian xứ Huế
Đó là am thanh của mùa xuân đất nớc muôn đời vẫn trẻ
trung, xao xuyến trrong lòngngời Tg sống mãI với cuộc
đời, với Huế, với quê hơng đất nớc
(20) Em hiểu gì về nhan đề bài thơ?
GV bình : MXNN là 1 sáng tạo độc đáo của Thanh Hải.
Thi ca Việt Nam đã từng có mx chín, mx xanh, xuân ý,
xuân lòng…nhng mxnn là 1 phát hiện mới mẻ thể hiện
quan niệm về lối sống đẹp, sống với tất cả sức sống tơi
trẻ của mình, đồng thời rất khiêm nhờng
Hoạt động 3
(21) Cảm nhận về giá trị nghệ thuật, nội dung của bài
thơ
GV : Bài thơ không chỉ hay về ý mà còn hay về nhạc
điệu.Câu thơ 5 tiếng xen kẽ nhịp 2/3, 3/2 linh hoạt, chứ
không đều nhịp 3/2 nh hát dặm cũng không đều đặn 2/3
nh thơ ngũ ngôn cổ điển mà tạo nhịp tung tẩy, nhí
nhảnh Bài thơ có nhịp đi hành khúc.MXNN là hành
khúc mùa xuân, đặc biệt là hành khúc mùa xuân ở cuối
mùa thu của cuộc đời ngời nghệ sĩ Cách mạng muốn
hòa nhập vào mx bất tận của đất nớc
Hoạt động 4
1 Em thích nhất hình ảnh thơ nào trong bài thơ? Vì
sao?
2 Trò chơi ô chữ
Củng cố, dặn dò : làm BT phần LT SGK ở nhà
Soạn bài NL về tp truyện hoặc đoạn trích
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ, âm hởng nhẹ nhàng thiết tha
- Kết hợp hình ảnh tự nhiên với hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tợng
- Cấu tứ chặt chẽ
- Giọng điệu biến đổi linh hoạt phù hợp từng đoạn
2 Nội dung Nhân sinh quan : Lối sống
đẹp
IV Luyện tập