Đây là giáo án dự thi chuyên đề cấp Huyện, đã được bàn bạc, đóng góp ý kiến của nhiều giáo viên, được Huyện đánh giá cao. Giáo án có đưa được nhiều bài tập vận phong phú. Trình bày khoa học, theo chuẩn kiến thức.
Trang 1Ngữ văn 7
Tiết 43 : TỪ ĐỒNG ÂM
A.Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức
Giúp học sinh:
-Hiểu khái niệm từ đồng âm
-Phân biệt được từ đồng âm với từ nhiều nghĩa
-Biết cách xác định nghĩa của từ đồng âm
2 Kĩ năng
Rèn kĩ năng sử dụng từ đồng âm phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp
3.Thái độ
Giáo dục ý thức sử dụng từ đồng âm có hiệu quả cho học sinh
B.Phương tiện dạy-học
1.Giáo viên
-Giáo án,SGK
-Máy chiếu
-Bảng phụ
2 Học sinh
Soạn bài, SGK
C.Tiến trình dạy-học
1 Ổn định tổ chức (1p)
2 Kiểm tra bài cũ (3 p)
?Em hãy nối cột A với cột B để được các thành ngữ có chứa các cặp từ trái nghĩa,Chỉ ra các cặp từ trái nghĩa đó
A B
1,trên kính a,xuống ghềnh
2,bên lở b, đỏ lòng
3.mắt nhắm c,bên bồi
4,xanh vỏ d,dưới nhường
5,lên thác e,mắt mở
=> trên><dưới xanh><đỏ nhắm><mở lở><bồi lên><xuống
-GV nhận xét, cho điểm hs
3 Bài mới.
Hoạt động 1.Giới thiệu bài (2p)
Trang 2Em hãy chú ý vào các từ in đậm trong bài ca dao sau:
Bà già đi chợ cầu Đông
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng
Thầy bói xem quẻ nói rằng
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn
?Em hiểu nghĩa của từ lợi trong bài ca dao trên như thế nào? Hs:Lợi 1:Bộ phận trong khoang miệng gắn liền với răng
Lợi 2:Tính chất trái với hại (lợi ích)
=>Từ lợi trong bài được gọi là từ đồng âm.Vậy từ đồng âm là từ như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu trong bài hôm nay :
Tiết 43 : Từ đồng âm
Hoạt động 2.Tìm hiểu khái niệm từ đồng âm.
Gọi học sinh đọc ví dụ I SGK/135
?Em hãy chỉ ra những tiếng có
phát âm giống nhau trong 2 ví dụ
trên?
Hs: lồng
?Từ lồng trong những VD trên có
nghĩa như thế nào?
?Nghĩa của từ “lồng” trong 2VD
trên có liên quan gì với nhau
không?
Hs: Không
GV nhấn mạnh:Hai từ lồng
trong 2 VD trên có cách phát
âm giống nhau, nhưng nghĩa
khác xa nhau không liên quan
đến nhau Đó là hai t ừ đồng âm
?Vậy, em hiểu thế nào là từ đồng
âm?
Hs trả lời theo ghi nhớ 1SGK/135
I.Thế nào là từ đồng âm?
1, Ví dụ
A, Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên
B, Mua được con chim, bạn tôi nhốt ngay vào lồng
A,lồng: Chỉ hoạt động nhảy dựng lên(động từ)
B,lồng : Một đồ vật dùng để nhốt chim(danh từ)
Trang 3GV gọi hs đọc ghi nhớ 1SGK
GV đưa ra ví dụ1
Ruồi đậu mâm xôi đậu
Kiến bò đĩa thịt bò
?Em hãy tìm từ đồng âm trong ví
dụ trên và chỉ ra nghĩa của các
từ đồng âm đó?
?Em hãy đặt câu có sử dụng từ
đồng âm và chỉ ra nghĩa của các
từ đồng âm đó
Hs:-Những đôi mắt sáng thức
đến sáng
-Sao đầy hoàng hôn trong mắt
trong
GV nhận xét câu hs vừa đặt
GV kết luận: Qua những VD
trên chúng ta đã hiểu rõ hơn
về từ đồng âm là những từ có
cách phát âm giống nhau
nhưng nghĩa khác xa nhau,
không liên quan gì với nhau.
GV đưa ra VD2 để hs phân biệt
từ đồng âm và từ nhiều nghĩa
1.Lan có đôi chân thật đẹp
2.Cái bàn này chân đã gãy
3.Dưới chân núi, vài chú tiều
đang đốn củi
4.Bác Chân sóng rất chân thật
?Hãy chỉ ra nghĩa của từ “chân”
trong bốn ngữ cảnh trên và cho
biêt chúng có phải là từ đồng âm
không?
2.Ghi nhớ1(SGK trang 135)
đậu 1:hoạt động của con ruồi(ĐT)
đậu 2:tên một loai hạt dùng làm thức ăn(DT)
bò 1:hoạt động của con kiến(ĐT)
bò 2:tên một loai thực phẩm(thịt bò-DT)
Nghĩa của từ “chân”
Chân 1:Bộ phân dưới cùng của
cơ thể người dùng để đi, đứng Chân 2:Bộ phận dướ cùng của một số đồ dùng, có tác dụng đỡ cho các bộ phận khác
Chân 3:Phần dưới cùng của một
số vật tiếp giáp và bám chặt với mặt nền
=>Nét nghĩa chung:Bộ phận dưới cùng.=> “Chân” là từ nhiều
Trang 4GV nhấn mạnh Cùng một phát
âm là “chân” nhưng trong
trường hợp 1,2,3 “chân” là từ
nhiều nghĩa, trong trường hợp
4 “chân” là từ đồng âm.
GV đưa ra bài tập nhanh:Cho từ
“cổ”
a, Hãy tìm các nghĩa khác nhau
của danh từ “cổ” và giải thích mối
liên quan giữa các nghĩa đó
b, Tìm từ đồng âm với danh từ
“cổ”?
HS:
=>Thảo luận nhóm(2p)
?Vậy, từ 2VD trên, em thấy từ
đồng âm vag từ nhiều nghĩa có
gì giống và khác nhau?
HS: Ghi kết quả thảo luận ra
bảng phụ
GV: Nhận xét 2 nhóm, gọi các
nhóm còn lại bổ sung
GV chốt kiến thức
nghĩa
Chân 4:-Bác Chân: Tên riêng của một người
-Chân thật:Một đức tính của con người
=> “Chân” là từ đồng âm
Các nghĩa khác nhau của từ “cổ” -Bộ phận nối đầu với thân(cổ gà,
cổ vịt ) -Bộ phận eo thắt lại ở gần đầu của một số đồ vật(cổ bình, cổ chai )
tay)
*Từ đồng âm với từ “cổ”: thời cổ,
cổ phần
*Lưu ý: Phân biệt từ đồng âm với
từ nhiều nghĩa:
-Giống nhau: Đều có phát âm giống nhau
-Khác nhau:
Trang 5GV nhấn mạnh:Vậy cơ sở để
phân biệt từ đồng âm và từ
nhiều nghĩa đó là: Dựa vào
nghĩa của từ trong từng
trường hợp cụ thể
*Chuyển ý: Vậy làm thế nào để
có thể xác định được nghĩa
của các từ đồng âm, chúng ta
cùng tìm hiểu trong phân tiếp
theo.
+Từ đồng âm:Nghĩa không liên quan gì với nhau, khác xa nhau +Từ nhiều nghĩa:Nghĩa có liên quan đến nhau
Hoạt động 3.Sử dụng từ đồng âm
Gọi hs đọc mục 1 SGK II
?Nhờ đâu mà em phân biệt được
nghĩa của các từ “lồng” trong hai
câu trên?
Hs:
?Nếu bỏ đi các từ ngữ khác
trong 2 câu trên thì em có xác
định được nghĩa của 2 từ “lồng”
không?
Hs:Không
GV nhấn mạnh:Chúng ta phải
căn cứ vào văn cảnh(chính là
các từ ngữ trong câu văn) để
xác định nghĩa của các từ
II.Sử dụng từ đồng âm.
1.Ví dụ 1
a, Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên
b,Mua được con chim, bạn tôi nhốt ngay vào lồng
=>Căn cứ vào văn cảnh
Trang 6Gọi hs đọc VD2 mục II
có thể hiểu câu văn này theo mấy
nghĩa?
-Đem cá về cất vào kho
GV:Như vậy từ “kho” được hiểu
theo nghĩa nước đôi(2 cách hiểu
nghĩa)
?Vậy khi người nói muốn yêu
cầu người nghe mang cá về để
chế biến thì em sẽ thêm những
từ ngữ vào câu văn trên như thế
nào?
-Đem cá về kho tương/mắm/
mặn
?Khi người nói muốn yêu cầu
ngươi nghe mang cá về để vào
nơi chứa đựng thì em sẽ nói như
thế nào?
-Đem cá về cất vào kho
hiện tượng đồng âm gây ra, cần
chú ý điều gì khi giao tiếp?
HS: Trả lời theo ghi nhớ 2
SGK/136
GV nhấn mạnh: Cơ sở đế hiểu
đúng nghĩa của từ đồng âm
chính là ngữ cảnh và tình
huống giao tiếp.
GV gọi hs đọc ghi nhớ 2 SGK
GV cho hs chơi trò chơi đuổi
2.Ví dụ 2 Đem cá về kho
+Kho: Một cách chế biến thức ăn(ĐT)
+Kho: Nơi chứa đựng(DT)
3.Ghi nhớ 2(SGK/136)
Trang 7hình bắt chữ để củng cố.
GV kể câu chuyện vui:
lấy thêm bà vợ thứ hai(bà vợ hai
này trẻ đẹp nên muốn được trở
thành vợ cả, khiến bà vợ kia rất
tức giận.Hai bà thường xuyên cãi
vã, ghen ghét nhau Biết vậy,
ông lý gọi cả hai bà vợ đến và
bảo:”Vợ cả, vợ hai, cả hai đều là
vợ cả.”Từ đó hai bà vợ sống rất
vui vẻ với nhau
?Câu nói của ông lý có gì đặc
biệt mà giải được nỗi bất hoà
giữa hai bà vợ?
Hs:Sử dụng từ đồng âm
“cả”:-1,3:lớn(số từ)
2:bao hàm(tổng lượng-Lượng từ)
?Việc sử dụng từ đồng âm trong
trường hợp của ông lý có tác
dụng gì?
HS:
GV chốt:Vậy việc sử dụng từ
đồng âm còn có tác dụng tu từ
nghệ thuật(gây bất
ngờ……)VD như trong bài ca
dao “Bà già đi chợ cầu Đông” ở
phần giới thiệu bài:Từ “lợi” được
sử dụng tạo sắc thái mỉa mai
trong câu trả lời của thầy bói về
bà già mà còn muốn lấy chồng
hám lợi.Chúng ta sẽ gặp lại VD
này ở bài “Chơi chữ”
*Lưu ý:Trong văn chương người
ta còn sử dụng từ đồng âm với mục đích tu từ(gây bất ngờ, hài hước, dí dỏm, hoặc tạo sắc thái mỉa mai )
Hoạt động 3.Luyện tập
III.Luyện tập.
Trang 8Yêu cầu hs đọc nội dung bài tập trong
SGK
GV chiếu phần tóm tắt bài tập lên
bảng
Trên lớp y/c hs làm 4 từ:ba,
tranh,sang,nam.
Các từ còn lại hs về nhà làm theo
mẫu.
GV y/c hs đọc yêu cầu bài tập đã
chiếu lên bảng
Hướng dẫn hs:Đặt 1 câu có chứa hai
từ đồng âm.
Tổ chức cho hs sắm vai:
-GV chiếu nội dung câu chuyên trong
BT lên bảng và yêu cầu hs nhìn lên
bảng đọc
-Chiếu nội dung câu hỏi thảo luận(?
Anh hàng xóm đã sử dụng biện pháp
gì để không trả lại cái vạc?Nếu em là
viên quan xử kiện thì em sẽ làm như
thế nào để phân rõ phải trái?)
-Y/c các nhom hs thảo luận và sắm
vai
-Gọi 1 nhóm lên thể hiện
-Gọi nhóm hs khác nhận xét
?Nhóm em đã làm thế nào để phân rõ
phải trái trong câu chuyện trên?
1.Bài tập 1
Ba 1:Số ba
Ba 2:Con ba ba -Tranh 1:Mái tranh Tranh 2:Tranh giành -Sang 1:Sang sông Sang 2:Giàu sang -Nam 1:Phía nam Nam 2:Nam nữ
2.Bài tập 2
Đã làm ở phân VD mục I 3.Bài tập 3
a,Họ ngồi vào bàn để bàn công việc
b,Mấy chú sâu nôn núp sâu trong đất
c,Năm nay em cháu vừa tròn năm tuổi
4.Bài tập 4
Trang 9Hs vừa đóng vai trả lời.
-GV chốt và chiếu lên bảng đáp án
của bài
-Cho điểm nhóm
