Hiểu bản thân

Tôi sẽ nói sâu hơn về Hai tâm trí và cho bạn thấy nó được áp dụng thế nào trong việc giải quyết những vẫn đề cảm xúc chúng ta hay gặp hằng ngày trong cuộc sống.. Tâm Trí Suy Nghĩ luôn ri

Hiểu bản thân

access_timeNov 13, 2016person Hannibalfolder_open Kiến Thức Tâm

Lý Nhận Thức

Người ta nói người Hy Lạp đã khắc dòng chữ “Hiểu bản thân” trên những ngôi đền cổ, kêu gọi mọi người dành một chút thời gian tự hỏi về động lực và hành động của họ Mưu cầu tự hiểu bản thân là cốt lõi của đa số tôn giáo và triết lý triết học trên khắp thế

Người ta nói người Hy Lạp đã khắc dòng chữ “Hiểu bản thân” trên những

ngôi đền cổ, kêu gọi mọi người dành một chút thời gian tự hỏi về động lực

và hành động của họ Mưu cầu tự hiểu bản thân là cốt lõi của đa số tôn giáo và triết lý triết học trên khắp thế giới Có vẻ như một tác dụng phụ đáng buồn của khả năng tra vấn tuyệt vời của não bộ là khả năng tự đặt câu hỏi với chính bản thân bộ não

“Tôi là ai? Tại sao tôi làm làm những việc tôi làm? Tôi có thể thay đổi không?” Đó là những câu hỏi luôn quấy rầy ta dưới nhiều dạng khác nhau

Và dù tôi không tin có một câu trả lời cố định cho những câu hỏi này, chúng

ta vẫn có thể điều tra bản thân tốt hơn (Nghe có vẻ thô bỉ.)

Thực chất tâm lý học đã khám phá ra rằng có rất nhiều cách mà niềm tin ở bản thân không chỉ ảnh hưởng đến hành vi mà còn đến thành công của chúng ta trên thế giới này Người tin rằng họ thông minh hơn, trên thực tế

sẽ làm kiểm tra tốt hơn, mặc dù họ không hề thông minh hơn thật hoặc không hề học nhiều hơn chút nào Người tin rằng họ đã uống nước tăng lực

có thể nâng tạ nặng hơn bình thường, dù nước họ uống không có gì cả Người tin rằng họ cần ít thời gian ngủ thực chất có thể làm việc khi thiếu ngủ tốt hơn những người không có niềm tin đó Niềm tin là sức mạnh Chính vì vậy, chúng ta cần phải rèn luyện đầu óc duy trì và đặt câu hỏi với

nó Quyển ebook ngắn này gồm ba quan điểm được thiết kế để giúp bạn làm điều đó

2 Tin tưởng điều giúp được bạn, chứ không phải sự thật

3 Niềm tin cốt yếu

Tôi mong rằng khi đọc xong bài này, bạn sẽ thấy thoải mái hơn khi đặt câu hỏi với bản thân và mở lòng với những ý tưởng mới mẻ mà bạn chưa bao giờ nghĩ đến

QUAN ĐIỂM 1: HAI TÂM TRÍ

Hãy nhắm mắt lại Khoan đã, đừng nhắm vội Đọc xong đoạn này đã rồi bạn hẵng nhắm Được rồi, nhắm mắt lại và cố không nghĩ gì cả trong vòng 30 giây Sẵn sàng chưa? Bắt đầu (Chờ…) Không dễ chút nào phải không? Chắc hẳn có rất nhiều ý nghĩ và hình ảnh cứ không ngừng hiện lên trong đầu bạn Bây giờ, tôi muốn bạn làm điều tương tự một lần nữa, lần này tôi muốn bạn chú ý vào một ý tưởng và hình ảnh hiện ra Cố gắng lần theo chúng Chú ý đến chúng, ghi nhớ lại chúng là gì, và rồi thả chúng trôi đi Thử xem bạn có thể làm được điều đó trong một phút hay không Sẵn sàng chưa? Bắt đầu (Chờ…) Chúng là những gì? Có lẽ là cuộc cãi vã giữa bạn

và anh trai vào ngày hôm trước Hoặc là bài tập phải nộp vào ngày mai nhưng hiện tại bạn lại đang đọc bài viết này Hoặc là bộ phim bạn xem gần đây, hoặc một câu chuyện tưởng tượng nào đó Chắc hẳn bạn chỉ mới nhìn thấy chúng một lúc thôi nhưng rồi bạn nhanh chóng bị cuốn vào dòng suy nghĩ về chúng Nếu bạn đã từng ngồi thiền, dù chỉ một chút thôi, bạn sẽ biết

những trải nghiệm mà bạn vừa có Bạn nhắm mắt lại và cố gắng ngừng suy nghĩ, dù chỉ trong 30 giây, và dù bạn có cố tới đâu thì những suy nghĩ vẫn không ngừng tuôn trào trong đầu bạn Nếu bạn từng tham gia những hành trình thiền, giống như tôi dạo gần đây, họ nói rất nhiều về “tâm ngôn” (mind chatter) mà bạn đã trải qua

Vấn đề là, “tâm ngôn” không bao giờ dừng lại Nó luôn diễn ra trong cuộc sống hằng ngày của bạn Triết học phương đông thường nhắm đến việc

“tắt” tiếng nói ấy, và tôi nghĩ điều này cũng khá hữu dụng Nhưng rồi tôi nhận ra luyện tập những phương pháp này còn mang lại lợi ích khác, một lợi ích mà tại phương Tây này đây các nhà tâm lý học đang theo đuổi và viết bài về nó Lợi ích đó tôi gọi là “Hai tâm trí” Khi bạn nhắm mắt hiển nhiên tâm trí bạn đang suy nghĩ Nhưng nếu tâm trí bạn đang suy nghĩ, vậy thì ai đang theo dõi việc tâm trí bạn đang suy nghĩ?

Ôi… Khi bạn thực hiện phương pháp trên và tâm trí bạn cứ lởn vởn ở việc ngày mai đi làm bạn phải làm gì, là ai đã theo dõi tâm trí bạn suy nghĩ về công việc của ngày mai? Là tâm trí bạn đang theo dõi tâm trí bạn Trong

thiền họ gọi chúng là “Tâm Trí Suy Nghĩ” (Thinking Mind) và “Tâm Trí Quan Sát” (Observing Mind) – hai tâm trí Đây là một khái niệm phổ biến

trong Phật giáo, và những phương pháp trị liệu phương tây như Trị liệu

Chấp nhận và Cam kết (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) cũng

học tập theo sự hữu dụng và cách nó giải quyết rất nhiều vấn đề cảm xúc thường ngày của chúng ta Tôi sẽ nói sâu hơn về Hai tâm trí và cho bạn thấy nó được áp dụng thế nào trong việc giải quyết những vẫn đề cảm xúc chúng ta hay gặp hằng ngày trong cuộc sống Vấn đề với Tâm Trí Suy Nghĩ

là chúng ta không hoàn toàn điều khiển được nó Bạn không tin? Tôi sẽ chứng minh

Bạn làm gì cũng được, ĐỪNG nghĩ về con voi màu hồng Đừng nghĩ về con voi màu hồng cầm chiếc dù màu xanh dương với cái vòi của nó Đừng nghĩ

về con voi màu hồng dù chỉ một lần trong vòng hai câu nữa Được rồi, bạn không chỉ hình dung ra một con voi màu hồng cầm chiếc dù màu xanh dương, mà bạn còn thấy bản thân nghĩ về con voi màu hồng khi dòng hai câu vừa rồi Tâm Trí Quan Sát của bạn đã theo dõi Tâm Trí Suy Nghĩ liên tục chìm đắm vào con voi màu hồng, mặc dù chính nó đã nói với Tâm Trí

Suy Nghĩ rằng ĐỪNG nghĩ đến con voi kia Tâm Trí Suy Nghĩ luôn riu ríu trong đầu bạn, khi bạn đang xếp hàng chờ, khi bạn nằm trên giường cố gắng ngủ, khi bạn “lơ đãng” khỏi cuộc trò chuyện với người khác, hay khi tâm trí bạn bắt đầu lan man khi đang đọc sách (tôi chắc chắn việc này xảy

ra với tôi ít nhất một lần… đáng ghét)

Tâm Trí Suy Nghĩ của chúng ta giống như một con chó động dục có dây xích chỉ biết đuổi theo mọi thứ và nếu chúng ta không quen sử dụng Tâm Trí Quan Sát, thì Tâm Trí Suy Nghĩ sẽ kéo chúng ta cùng chạy theo Nếu Tâm Trí Suy Nghĩ nhất quyết phải đạt cấp 30 trong Diablo hay xem đến tập

của cuối của bộ Mad Men, Tâm Trí Quan Sát cũng đành bất lực không thể chế ngự Cảm xúc cũng tương tự Và đó cũng là nguồn cơn cho đa số những gì chúng ta đang phải chịu đựng – không phải tự bản thân những cảm xúc tiêu cực, mà là việc chúng ta hoàn toàn bị cuốn vào vào những cảm xúc tiêu cực ấy Đa số áp lực tâm lý và cảm xúc của chúng ta là do Tâm Trí Suy Nghĩ và Tâm Trí Quan Sát “hợp nhất” khiến ta không thể nhận

ra sự khác biệt Người khác luôn hỏi tôi, “Làm sao để tôi hết ghen tỵ?” hay

“Làm sao để hết nóng nảy?” hay “Làm sao để tôi không còn thấy hồi hộp trước tình huống tương tự?” Câu trả lời là: không có cách nào Bạn không thể điều khiển Tâm Trí Suy Nghĩ Những cảm xúc này xuất hiện và sẽ tiếp tục xuất hiện

Thủ thuật là đừng hợp nhất (fuse) vào những cảm xúc này khi chúng xuất hiện Trong thiền, họ khuyên bạn thay vì nói “Tôi tức giận” hãy nói “Tôi cảm thấy sự tức giận” Thay vì nói “Tôi hồi hộp” hãy nói “Tôi cảm thấy sự hồi hộp” Thay vì nói “Tôi ghen tỵ” hãy nói “Tôi cảm thấy sự ghen tỵ” Nghe có

vẻ chẳng khác gì mấy, nhưng hãy thử đi Hãy nghĩ về lúc mà bạn có cảm xúc tiêu cực gần đây, giận dữ hay hồi hộp hay thiếu tự tin Giờ thì thay vì nghĩ “Tôi tức giận với em trai”, hãy nghĩ “Tôi có một sự tức giận đối với em trai” Bạn có tức giận, nhưng bạn không bị cơn tức giận đó điều khiển Cảm xúc không phải là một sự lựa chọn Nhưng bạn có thể lựa chọn hành vi

Người ta cũng thường hỏi tôi, “Làm sao để khống chế nỗi sợ thất bại?” hay

“Làm sao để không lo lắng sẽ bị từ chối?” Tôi giải quyết nỗi sợ và lo lắng bằng cách giải quyết nỗi sợ và lo lắng (Tôi biết câu trả lời này rất gây khó chịu) Tôi cũng có những sợ hãi và lo lắng như người khác thôi; chỉ là tôi không đồng nhất hóa với chúng Tôi chấp nhận và vượt qua những sợ hãi

và lo lắng ấy Khi tôi cảm thấy sợ hãi, tôi chọn cách mặc kệ Khi tôi cảm thấy lo lắng, tôi chọn cách mặc kệ Ví dụ, khi tôi phải ngồi xuống và viết rất nhiều (giống như viết bài PDF này), tôi thường hồi hộp Tôi muốn viết một thứ gì đó thật hay vì tôi biết có cả ngàn người sẽ đọc nó Một hậu quả của

sự hồi hộp này là sự trì hoãn Khi tôi còn trẻ tôi cũng gặp những tình huống

mà tôi hồi hộp và trì hoãn (ví dụ như những bài luận dài ở trường), tôi sẽ quyết định, “Tôi không thể làm được vì tôi quá mệt mỏi” hay “Tôi không thể tập trung như người khác, chắc là tôi bị ADD hay gì ròi (ADD – Attention Deficit Disorder – Rối loạn Giảm Chú ý)

Đó là tôi hợp nhất vào Tâm Trí Suy Nghĩ Không hề có ranh giới giữa cảm xúc và lý trí Tôi cảm thấy hồi hộp và có suy nghĩ “Tôi không làm được vì lý

do X, Y hay Z gì đấy” và tôi chấp nhận nó Tôi là nô lệ cho Tâm Trí Suy Nghĩ của mình, bị trói bởi dây xích đó Ngày nay thì tôi thường có thể ngồi viết

5000 từ hoặc hơn trong một ngày Tôi vẫn còn có những lo ngại tương tự Tôi vẫn nghe những suy nghĩ giống như thế (“Phải ăn đã”, “Phải nghỉ ngơi đã”, “Đang không có hứng viết”) Nhưng bây giờ thay vì đồng nhất với những suy nghĩ ấy, tôi công nhận chúng: “Tôi cảm thấy hồi hộp khi viết bài hôm nay.” “Tôi có suy nghĩ là nên ăn trước.” “Tôi có suy nghĩ là nên nghỉ trước.” Rồi tôi quay sang Tâm Trí Suy Nghĩ và nói thẳng thừng rằng tất cả chỉ lý do lý trấu và tôi chả cần gì ngoài đặt mông xuống bắt đầu viết Tất cả chúng ta đều vô thức đưa ra những lý do và cảm xúc tiêu cực Thử đoán xem? Điều này không bao giờ thay đổi Tôi không quan tâm bạn có bao nhiêu cảm xúc tích cực, bạn dùng các phương pháp trị liệu nào, hay những trò tâm linh thời đại mới mà bạn biết – suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực là một quá trình tự nhiên của não bộ con người Bạn không thể tránh khỏi chúng Không ai có thể Điều bạn CÓ THỂ làm là chấp nhận chúng Không bị đồng nhất với chúng Và mặc kệ chúng Khi có người đến hỏi tôi làm sao để

“Ngưng tức giận” hay “Ngưng hồi hộp”, đó là vấn đề của họ Khi bạn cố loại

bỏ một suy nghĩ hay cảm xúc nào đó, bạn đang càng làm nó trở nên mạnh

mẽ hơn Bạn càng chú tâm vào cảm xúc, cảm xúc càng mãnh liệt hơn

Cảm xúc tiêu cực cũng tựa như cát lún: bạn càng vùng vẫy muốn thoát ra, bạn lại càng bị nhấn chìm sâu hơn Có một cách là chấp nhận chúng và kệ chúng đi Đây là một kỹ năng và là một quá trình, nhưng bạn không thể thực hiện nó nếu không nhận ra bạn có hai tâm trí và bạn chỉ có thể điều khiển được một Dưới dây là một số bài tập bạn có thể thực hiện để giúp tách hai tâm trí ra và từ đó có thể điều khiển hành vi bất luận suy nghĩ và cảm xúc

1 Mỗi khi bạn cảm thấy có một suy nghĩ hay cảm xúc mạnh, tách bản thân ra khỏi chúng và chiếm lấy chúng “Sếp của tôi không phải thằng ngốc Nhưng tôi có suy nghĩ rằng sếp của tôi là thằng ngốc.” “Tôi không ghét bạn gái cũ Tôi chỉ cảm thấy có sự căm ghét đối với bạn gái cũ.” “Tôi không cô đơn và trầm cảm Tôi cảm thấy có sự cô đơn và sự trầm cảm.” Ngôn ngữ rất uy lực Chú ý khi bạn tách bản thân ra khỏi những suy nghĩ và cảm xúc bằng cách này, điều đó 1) cho thấy đây chỉ là những trạng thái tạm thời và không

phải điều kiện vĩnh viễn, 2) buộc bạn phải chịu trách nhiệm với chúng Chúng không phải do ai mà ra, chúng chỉ đơn giản là thế thôi

2 Hãy cảm ơn Tâm Trí Suy Nghĩ của bạn vì những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực Đây là một thủ thuật của trị liệu ACT và rất có tác dụng Nghe có vẻ điên khùng, nhưng nó có tác dụng vì nó BUỘC bạn chấp nhận những cảm xúc tiêu cực thay vì đấu tranh với chúng “Cám ơn Tâm Trí Suy Nghĩ vì đã cảm thấy hồi hộp trước buổi hẹn hò tối nay Điều này sẽ giúp tôi cẩn thận!”

“Cám ơn Tâm Trí Suy Nghĩ vì đã tức giận với sếp Tôi rất cảm kích sự quan tâm của bạn.” Bạn sẽ thấy rất kỳ quái – bày tỏ lòng biết ơn đối với những cảm xúc tiêu cực Nhưng tôi nghĩ bạn sẽ nhận ra điều này giúp giảm bớt sức mạnh của suy nghĩ và cảm xúc theo thời gian và thực sự buộc bạn phải hành động không màng đến chúng

3 Cuối cùng, nếu có lúc bạn cảm thấy nóng máu, hay có điều gì đó quấy rầy bạn, hãy thử cái này Nhớ về một điều gì đó làm bạn khó chịu gần đây và tập trung vào đó Có thể là bạn gái bạn la mắng bạn Có thể là bạn cảm thấy sợ khi lỡ thích cô bạn cùng lớp ngồi cạnh mình Có thể là bạn thôi việc Cắt nó ra thành từng câu đơn, ví dụ, “Tôi cảm thấy ngại phải thôi việc.” Hay “Tôi cảm thấy khó chịu với bạn gái.” Giờ hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng Bugs Bunny nói những câu đó, trong khi đang nhai cà rốt Rồi đến chuột Mickey nói những câu đó, trong khi đang nhảy múa và nhào lộn Giả vờ như nhóm Chipmunk đang hát cho bạn nghe dưới dạng bài hát Giáng sinh Giờ thì biến chúng thành hình ảnh, có thể là cô bạn gái đang giận dữ, hoặc là cảnh bạn nghèo kiết xác đang ngồi trên lề đường Đưa hình ảnh đấy vào màn hình TV Chỉnh màu sắc cho vui nhộn vào, cho bạn mặc đồ chấm bi Biến tóc của bạn gái thành một mớ kẹo Làm cho suy nghĩ

và cảm xúc ấy trở nên thật lố bịch trong đầu bạn Dành một chút thời gian chơi đùa với chúng Cố làm bản thân cười Sau cỡ một hoặc hai phút thì dừng lại Bạn cảm thấy thế nào? Chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy đỡ hơn rất nhiều và cảm xúc tiêu cực kia không còn mãnh liệt như trước đó Tách Tâm Trí Quan Sát ra khỏi Tâm Trí Suy Nghĩ là một thói quen cần rèn luyện Nhưng một khi bạn đã bắt đầu, bạn sẽ cảm thấy bản thân trở nên ít lệ thuộc vào suy nghĩ và cảm xúc Bạn sẽ có thêm quyền hành điều khiển cuộc sống hằng ngày và cảm thấy tốt hơn về điều đó

Theo tôi, đây là bước quan trọng nhất để phát triển kỷ luật tự giác và mặc

kệ những rối loạn thần kinh chức năng hay những khó chịu tâm lý mà bạn phải chịu đựng Một khi bạn đã phân biệt được hai tâm trí, bạn có thể bắt đầu suy xét suy nghĩ và cảm xúc từ một góc nhìn khách quan và lựa chọn

cái nào hữu ích và cái nào gây tổn hại (chúng ta sẽ bàn về vấn đề này trong Quan điểm 3)

QUAN ĐIỂM 2: TIN TƯỞNG ĐIỀU CÓ ÍCH, CHỨ KHÔNG PHẢI SỰ THẬT

Hai người đàn ông trong một quán bar ở Alaska đang nhậu và bàn về Chúa (hai điều này thường hay đi đôi với nhau) Một người nói: “Trên đời chẳng

có Chúa đâu và tôi sẽ chứng minh cho cậu thấy Chỉ vài tuần trước thôi tôi

bị kẹt trong trận bão tuyết mà không có tiếp tế gì cả Tôi cứ đinh ninh là mình sẽ bị chết cóng Rồi tôi quyết định thử mấy trò Chúa trời Tôi quỳ xuống và cầu nguyện Tôi nói với ngài rằng nếu ngài cứu tôi, tôi hứa sẽ luôn tin ở ngài.” Người kia nhìn bạn mình một cách khó hiểu, “Giờ cậu đang ngồi đây rồi còn gì? Ngài hiển nhiên là đã cứu cậu!” Người đàn ông trả lời,

“Không hề Vài phút sau một số người dân Eskimo đi ngang qua và đưa tôi

về lại thị trấn Chúa chẳng làm gì cả.” Câu chuyện này được truyền tai nhau như một ví dụ về việc hai người có hai cách hiểu đối lập nhau với cùng một câu chuyện Cách bạn nhận thức về câu chuyện trên, hay bất kỳ câu chuyện nào, tùy thuộc vào niềm tin mà bạn chọn để chấp nhận Cũng giống như ly nước nửa đầy nửa vơi vậy Những người dùng internet lâu năm biết rằng điều gì cũng trở thành đề tài tranh luận được Có thể bạn tin rằng cần phải có thành tích tốt khi học đại học để có được việc làm tốt Niềm tin đó

có thể được đưa ra tranh luận Có thể bạn tin rằng mỗi tháng cần để dành một khoản tiền nhất định để đảm bảo cho tương lai Điều đó cũng có thể gây tranh luận Có thể bạn tin rằng tôn trọng và thành thật là cách tốt nhất

để tạo mối quan hệ tốt đẹp với người khác, và ngay cả điều này cũng có thể gây tranh luận

Một điều làm tôi thất vọng khi tôi đào sâu nghiên cứu tâm lý về sự lôi cuốn, hạnh phúc, thành công, động lực, tăng trưởng và phát triển, là dường như không bao giờ có sự nhất trí Chỉ có dữ liệu Và rất nhiều dữ liệu gây tranh cãi Điều này tương tự như khi tôi nghiên cứu về tranh luận giới tính Khác biệt thần kinh sinh học giữa nam và nữ là gì? Điểm nào trong vai trò giới tính là bấm sinh và điểm nào là do văn hóa? Không bao giờ có sự nhất trí Chỉ có rất nhiều dữ liệu, và dữ liệu đó… ừ, bạn đoán đúng rồi đấy, đều gây

tranh cãi Vẫn có những khoảng cách rất lớn trong kiến thức giữa vật lý và sinh học Ngay cả những nhà khoa học trong các ngành khoa học phức tạp nhất cũng ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm của mình bằng những định kiến vô thức Niềm tin của chính họ ảnh hưởng đến kết quả mà họ muốn đạt được và dẫn đến việc họ vô thức ảnh hưởng đến cách thực hiện thí nghiệm Và tôi không định đụng đến tôn giáo – nhưng cứ cho rằng khi

“niềm tin” được coi là đức hạnh số một của bạn, thì bạn sống dựa trên niềm tin Đôi lúc ta lựa chọn niềm tin một cách có ý thức vì lý do đặc biệt nào đó Đôi lúc ta chọn một cách vô thức (do cha mẹ áp đặt, hoặc do chúng phù hợp với một nhu cầu vô thức nào đó của chúng ta) Tất cả những gì chúng

ta nghĩ và tin ngày hôm nay được chúng ta quyết định áp dụng vào bản thân, quyết định điều đó đúng với bản thân, tại một thời điểm nào đó trước đây

Điều này đúng với mọi trường hợp Bạn và tôi chưa bao giờ thật sự chứng kiến Chiến tranh Napoleon Chúng ta không chứng kiến Holocaust (cuộc tàn sát người Do Thái của Đức Quốc xã) hay sự kiện Đặt chân lên Mặt trăng Chúng ta chỉ chấp nhận chúng đơn giản vì nhiều người nói rằng những điều đó đã xảy ra (Và tất nhiên cũng có những kẻ điên rồ nghi ngờ liệu những sự kiện này có thật hay không Họ, một lần nữa, chọn tin vào những niềm tin khác.) Gần như tất cả những gì chúng ta biết đều là gián tiếp và dựa trên niềm tin Nhưng ngay cả những trải nghiệm trực tiếp mà ta

có, nghiên cứu tâm lý học gần đây cho thấy nhận thức của chúng ta về những trải nghiệm của bản thân thường không đáng tin Nhà tâm lý học Daniel Kahneman đã chứng minh chúng ta thực chất nhớ rất ít chi tiết về những trải nghiệm và sau này ta chỉ “chắp vá” trí nhớ bằng những giả định

và, đúng vậy, niềm tin Các nghiên cứu khác cũng đã chứng minh chúng ta thường chỉnh sửa niềm tin cho phù hợp với cảm xúc và sự thôi thúc của mình, chứ không phải dựa trên những gì thực sự diễn ra hay những bằng chứng có được Thì đã sao? Tin vào những gì mình muốn có gì sai? Trí nhớ không chính xác và nhìn nhận những trải nghiệm theo cách mình muốn nhìn nhận mà không cần biết chắc có chính xác hay không thì có gì sai? Tại sao chúng ta không cứ tin vào những gì ta muốn tin, vào những gì mà

ta vẫn luôn tin tưởng? Vấn đề là không phải niềm tin nào cũng giúp được

chúng ta Và có một số niềm tin lại hại ta Vấn đề này cũng là một khái niệm trong tâm lý học gọi là thiên kiến xác nhận (confirmation bias)

Thiên kiến xác nhận là khuynh hướng chỉ chú ý và quan sát những hiện tượng ủng hộ cho những niềm tin ta có trước đó Ví dụ, một người Ấn Độ tin rằng người da trắng phân biệt chủng tộc sẽ chỉ chú ý đến những sự kiện người da trắng khiếm nhã đối với người thiểu số mà không quan tâm đến

cả trăm sự kiện họ rất tử tế với người thiểu số Họ không cố ý; đó chỉ là một thiên kiến vô thức Một người tin rằng họ xấu sẽ chỉ chú ý những người phản ứng tiêu cực về diện mạo của họ mà không màng những người phản ứng tích cực Một người nghĩ rằng họ ngu ngốc sẽ chỉ vùi đầu vào những sai lầm họ phạm phải thay vì chú ý và chấp nhận những công nhận và tán thưởng cho những việc thông minh mà họ đã làm Tôi từng làm huấn luyện viên hẹn hò (người dạy bạn cách thành công trong việc hẹn hò và các mối quan hệ) trong một vài năm Tôi đã gặp và giúp đỡ rất nhiều người trên khắp thế giới, đàn ông mọi chủng tộc, tuổi từ 18 đến 59 Có vô số lần khi khách hàng thuê tôi, tôi sẽ bay đến thành phố của anh ta và gặp nhau ở sân bay, còn anh ta: cao lớn, cằm góc cạnh, dáng người chuẩn, ăn mặc chỉnh

tề Anh ta đứng thẳng người và bắt tay tôi một cách mạnh mẽ Anh ta là một

kỹ sư phần mềm hoặc một luật sư hoặc một phân tích viên tài chính hoặc bất kỳ ngành nghề ấn tượng nào khác Phản ứng đầu tiên của tôi là “Người này thì có vấn đề gì với phụ nữ?” Nhưng rồi tôi phát hiện ra, họ tin rằng họ không hấp dẫn

Theo cách nghĩ của tôi, phụ nữ sẽ điêu đứng vì anh ta, tán tỉnh anh ta, chăm chú ngắm nhìn anh ta khắp gian phòng, mỉm cười với anh ta Với tôi những dấu hiệu ấy rất rõ ràng Nhưng trong tâm trí của bản thân thì anh ta xấu xí, kém hấp dẫn và không ai ưa, vì vậy những gì anh ta thấy chỉ là phụ

nữ lịch sự với anh ta, chịu đựng sự có mặt của anh ta và không tỏ ra hứng thú gì với anh ta cả Kết quả là không chỉ anh ta không nắm bắt được cơ hội với phụ nữ, mà thái độ của anh ta cũng sẽ trở nên tiêu cực làm phật lòng các cô gái Tôi chứng kiến điều này thường xuyên Đó là một bài học tuyệt vời về thiên kiến xác nhận mà tôi được biết đến Tôi đã từng gặp những thiên kiến tiêu cực ở đàn ông về các vấn đề chủng tộc, chiều cao, tiền tài và cả tính cách Ở mọi trường hợp, họ hủy hoại bản thân với những niềm tin nghèo nàn của mình Tôi đã ngồi xuống và có những cuộc nói