Phát triển kinh tế du lịch ninh bình

Để tạo điều kiện phát triển nhanh và bền vững ngành du lich, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định: “ Phát triển du lịch thật sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao chất

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

MAI THỊ THANH

PHÁT TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH NINH BÌNH

Chuyênngành : Kinh tế chính trị

Mã số : 60 31 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: TS Đinh Văn Thông

Hà Nội - 2007

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu 1

Chương 1 : Du lịch ngành Kinh tế quan trọng trong nền KTQD - Những vấn đề lý luận và thực tiễn 6

1.1 Khái quát chung về hoạt động du lịch 6

1.1.1 Khái niệm về du lịch và lịch sử ngành kinh doanh du lịch 6

1.1.2 Đặc thù của sản phẩm du lịch 9

1.2.3 Các loại hình du lịch 11

1.2 Vai trò của ngành du lịch trong nền KTQD 15

1.2.1 Du lịch là ngành kinh tế quan trọng của đất nước 15

1.2.2 Du lịch thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển 17

1.2.3 Du lịch góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người lao động 18

1.2.4 Du lịch góp phần củng cố và phát triển các mối quan hệ KTQT 19

1.3 Khái quát tình hình phát triển du lịch Việt Nam 21

1.3.1 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển ngành Du lịch 21

1.3.2 Tình hình phát triển ngành du lịch Việt Nam 24

1.4 Kinh nghiệm phát triển ngành du lịch ở một số địa phương ở nước ta 28

1.4.1 Kinh nghiệm của Thủ đô Hà Nội 28

1.4.2 Kinh nghiệm của Hải Phòng 30

1.4.3 Kinh nghiệm của Quảng Ninh trong phát triển du lịch 31

Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế du lịch ở tỉnh Ninh Bình 36

2.1 Tiềm năng phát triển du lịch Ninh Bình 36

2.1.1 Những nhân tố về điều kiện tự nhiên, KT -XH tác động đến sự phát triển du lịch NB 36

2.1.2 Nguồn tài nguyên phát triển du lịch Ninh Bình 44

2.2 Đặc điểm chung về tình hình phát triển ngành du lịch Ninh Bình 47

2.2.1 Đặc điểm về cơ cấu tổ chức và quản lý các hoạt động du lịch 47

2.2.2 Đặc điểm cơ sở vật chất và đầu tư phát triển ngành du lịch 55

2.2.3 Lực lượng lao động tham gia trong ngành du lịch 61

2.3 Thực trạng các hoạt động kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh Ninh Bình 65

2.3.1 Kinh doanh khách sạn, nhà hàng 65

2.3.2 Kinh doanh du lịch lữ hành 69

2.3.3 Kinh doanh vận chuyển hành khách 73

2.4 Đánh giá chung về hoạt động kinh doanh du lịch Ninh Bình 76

2.4.1 Những kết quả đạt được 76

2.4.2 Những hạn chế và nguyên nhân 79

2.4.3 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết nhằm phát triển mạnh KTDL Ninh Bình 81

Chương 3: Định hướng và Giải pháp phát triển ngành kinh tế du lịch Ninh Bình 83

3.1 Định hướng phát triển ngành kinh tế du lịch Ninh Bình 83

3.1.1 Các quan điểm cơ bản 83

3.1.2 Định hướng và mục tiêu phát triển ngành kinh tế du lịch Ninh Bình 84

3.1.2.1 Định hướng chung trong phát triển ngành du lịch Ninh Bình 84

3.1.2.2 Mục tiêu phát triển đến năm 2010 và 2020 86

3.2 Một số giải pháp nhằm phát triển ngành kinh tế du lịch Ninh Bình 88

3.2.1 Về phía Nhà nước 88

3.2.1.1 Công tác quản lý quy hoạch các hoạt động du lịch 88

3.2.1.2 Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật cho các hoạt động kinh doanh du lịch 93

3.2.1.3 Chú trọng đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực 97

3.2.1.4 Bảo vệ, tôn tạo tài nguyên và môi trường du lịch Ninh Bình 99

3.2.2 Đối với các doanh nghiệp kinh doanh du lịch 101

3.2.2.1 Đa dạng hoá, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch và dịch vụ du

lịch 101 3.2.2.2 Đẩy mạnh liên kết và hợp tác trong hoạt động kinh doanh du lịch 105 3.2.2.3 Tăng cường công tác tuyên truyền và quảng cáo cho các hoạt động

du lịch 106

Kết luận 109 Danh mục TLTK 111

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch đang trở thành một ngành kinh tế quan trọng của nhiều n-ớc trên Thế giới Kinh doanh du lịch cũng có lịch sử hơn 150 năm qua Nếu

đ-ợc tổ chức kinh doanh và phát triển tốt thì đây là một trong những ngành kinh tế năng động nhất và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho mỗi quốc gia

Để tạo điều kiện phát triển nhanh và bền vững ngành du lich, Đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định: “ Phát triển du lịch thật sự trở thành

ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao chất l-ợng và hiệu quả hoạt động trên cơ

sở khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, sinh thái, truyền thống văn hoá, lịch sử đáp ứng nhu cầu du lịch trong n-ớc và phát triển nhanh du lịch quốc

tế, sớm đạt trình độ phát triển du lịch của khu vực”.[42]

Có thể thấy, để phát triển du lịch thì việc khai thác tiềm năng du lịch

có hiệu quả là rất cần thiết Trên thế giới, về lý luận tiềm năng du lịch đã

đ-ợc nghiên cứu t-ơng đối cụ thể Các n-ớc có nền công nghiệp du lịch phát triển nh- Mỹ, Pháp, Thái Lan, Nhật Bản đã có rất nhiều thành công trong việc khai thác tiềm năng du lịch nhằm phát triển du lịch Đối với những n-ớc

đang phát triển, nhất là những n-ớc nghèo, nhỏ nh- Việt Nam thì việc khai thác tiềm năng du lịch tuy đã có cố gắng nh-ng vẫn còn nhiều hạn chế Vì vậy, du lịch vẫn ch-a thực sự trở thành kinh tế mũi nhọn trong nền kinh tế quốc dân

Hoà nhập chung vào xu thế phát triển chung của cả khu vực và thế giới, cùng với công cuộc đổi mới toàn diện và sự nghiệp công nghiệp hoá, một hình ảnh Việt Nam hấp dẫn ngày càng thu hút khách du lịch bốn ph-ơng, du lịch đang phấn đấu để trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn

Ninh Bình một vùng đất đ-ợc hình thành từ rất lâu đời, nằm ở phía Nam đồng bằng sông Hồng, nơi tiếp giáp và ngăn cách với phía Bắc miền Trung bởi dãy núi Tam điệp hùng vĩ đã đi vào lịch sử Ninh Bình có nhiều tiềm năng du lịch: Cùng với cố đô Hoa L-, Ninh Bình còn có nhiều địa danh

di tích lịch sử văn hoá khác nh-: núi Dục thuý, chùa Non n-ớc, nhà thờ đá Phát Diệm - một kiến trúc độc đáo; Và hàng loạt thắng cảnh nh- Tam Cốc - Bích Động, Địch Lộng, Vân Long, rừng Quốc gia Cúc Ph-ơng, đ-ợc gọi là ngôi nhà thiên nhiên với nhiều loại động thực vật quý hiếm Với những danh lam thắng cảnh nổi tiếng có tầm cỡ nh- thế, song đến nay du lịch Ninh Bình vẫn ch-a phát triển t-ơng xứng với tiềm năng phong phú về du lịch của mình, ch-a thực sự là ngành kinh tế mũi nhọn của Tỉnh

Điều đó đặt ra cho du lịch Ninh Bình phải đánh giá đúng thực trạng của ngành và phải có những giải pháp đúng h-ớng để khai thác triệt để tiềm năng sẵn có và xây dựng chiến l-ợc phát triển phù hợp, nhằm góp phần thúc

đẩy ngành du lịch Ninh Bình phát triển bền vững, hoà nhập với trào l-u phát triển du lịch của khu vực và trên Thế giới, thực hiện đúng vai trò của ngành

du lịch trong xây dựng và phát triển của tỉnh trong thời kỳ công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất n-ớc

Với những lý do trên Tôi đã chọn đề tài: “Phát triển kinh tế du lịch Ninh Bình" làm đề tài luận văn cho mình

2) Tình hình nghiên cứu đề tài:

ở Việt Nam, hoạt động du lịch trở nên nhộn nhịp vào thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây Việc nghiên cứu về du lịch cũng phát triển ngày càng

đậm nét theo thời gian Cụ thể, ở Việt Nam đã có khá nhiều công trình nghiên cứu các hoạt động du lịch d-ới nhiều khía cạnh khác nhau nh-:

- "Kinh tế du lịch và du lịch học"( 2001) của Đổng Ngọc Minh và V-ơng Lôi Đình;

- "Kinh tế du lịch" (2006) của GS.TS Trần Văn Đính và TS Trần Thị Minh Hòa ;

- "Thị tr-ờng du lịch" (1998) của Nguyễn Văn L-u;

- " Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế du lịch và dịch vụ du lịch chất l-ợng cao, trình độ cao phục vụ hội nhập quốc tế" (2003) - đề tài nghiên cứu khoa học của Lê Thị Lan H-ơng;

- " Nghiên cứu thống kê hiệu quả hoạt động kinh doanh du lịch (2005) của TS Trần Thị Kim Thu

Tất cả đều có những giá trị nhất định về lý luận và thực tiễn

Cùng với xu h-ớng phát triển du lịch của cả n-ớc, ở phạm vi tỉnh Ninh Bình nói riêng cũng đã có một số công trình nghiên cứu về du lịch nh-:

- " Đất ngập n-ớc Vân Long" ( 2004) của GS.TS Vũ Trung Tạng

- " Dự án qui hoạch tổng thể phát triển du lịch Ninh Bình" ( 2005) của Viện nghiên cứu và phát triển du lịch

- "Tiềm năng khu du lịch sinh thái Vân Long góp phần phát triển du lịch Ninh Bình"(2006) của Sở Du lịch Ninh Bình

- "Mở rộng khu du lịch Tam Cốc - Bích Động để phát triển du lịch khu vực"( 2006) của Võ Quế - Viện nghiên cứu phát triển du lịch

- "Sáng tác mẫu mã thuyền vận chuyển du lịch Ninh Bình" của Sở Du lịch Ninh Bình

- “ Nghiên cứu thử phương tiện vận tải thuỷ đưa đón khách tham quan

du lịch tại các điểm du lịch Ninh Bình” đề tài khoa học của PTS Trịnh Quang Hảo

- “ Nghiên cứu quy định tạm thời quản lý khai thác và bảo vệ tài nguyên môi trường du lịch trên địa bàn tỉnh Ninh Bình” đề tài khoa học của PTS Trịnh Quang Hảo

Tuy nhiên, những đề tài trên mới chỉ nghiên cứu một khía cạnh nào đó chứ ch-a phân tích sâu thực trạng phát triển kinh tế du lịch Ninh Bình

Do đó, đề tài đ-ợc nghiên cứu với mong muốn góp một phần nhỏ bé giải quyết vấn đề khai thác tiềm năng du lịch một cách hợp lý và có hiệu quả nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế du lịch ở tỉnh Ninh Bình

Việc chọn đề tài luận văn không trùng với các công trình nghiên cứu

đã thực hiện tr-ớc đó

3) Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu luận văn:

- Đối t-ợng nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng phát triển ngành kinh

tế du lịch ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua

- Phạm vi nghiên cứu: Địa bàn nghiên cứu là tỉnh Ninh Bình Thời gian nghiên cứu chủ yếu từ năm 1995 cho đến nay

Tuy nhiên, luận văn cũng đã nghiên cứu kinh nghiệm của một số tỉnh thành trong n-ớc để làm cơ sở, kinh nghiệm cho quá trình nghiên cứu du lịch của Tỉnh

4) Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn:

- Mục đích: Từ việc nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế du lịch Ninh Bình tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng du lịch ở Ninh Bình góp phần thúc đẩy kinh tế du lịch Ninh Bình phát triển trong những năm tới

- Nhiệm vụ của luận văn: Từ mục đích trên, các nhiệm vụ cụ thể đ-ợc xác định là:

+ Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động du lịch + Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển kinh tế du lịch Ninh Bình trong thời gian qua, từ đó chỉ ra những kết quả đạt đ-ợc, những hạn chế,

nguyên nhân và những vấn đề đặt ra cần giải quyết nhằm khai thác tốt tiềm năng du lịch Ninh Bình

+ Xác định ph-ơng h-ớng, mục tiêu và đề xuất một số giải pháp có khả năng thực thi nhằm thúc đẩy sự phát triển du lịch Ninh Bình từ nay đến năm

2010 và những năm tiếp theo

5) Ph-ơng pháp nghiên cứu:

- Luận văn sử dụng ph-ơng pháp luận của CNDV biện chứng và duy

vật lịch sử để nghiên cứu sự phát triển của một ngành kinh tế

- Luận văn cũng đã sử dụng một cách có hệ thống các ph-ơng pháp cụ

thể trong quá trình nghiên cứu nh-: ph-ơng pháp thống kê, phân tích, so

sánh, tổng hợp và khảo sát thực tế

6) Những đóng góp của luận văn:

- Hệ thống hoá đ-ợc cơ sở lý luận về hoạt động du lịch, từ đó khẳng

định đ-ợc du lịch là một ngành kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân

- Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động du lịch ở Ninh Bình, luận văn đã chỉ ra những thành tựu đạt đ-ợc và những hạn chế trong hoạt động kinh doanh du lịch ở Ninh Bình thời gian qua

- Đề xuất một số giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển mạnh kinh tế

du lịch Ninh Bình trong thời gian tới

7) Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo luận văn

gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Du lịch ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc

dân- Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Ch-ơng 2: Thực trạng phát triển kinh tế du lịch ở tỉnh Ninh Bình

Ch-ơng 3: Định h-ớng và giải pháp phát triển ngành kinh tế du lịch

Ninh Bình

Ch-ơng 1: DU lịch Ngành kinh tế quan trọng trong nền ktqd- những vấn đề lý luận và thực tiễn 1.1 Khái quát chung về hoạt động du lịch

1.1.1 Khái niệm về du lịch và lịch sử ngành kinh doanh du lịch

Từ xa x-a trong lịch sử nhân loại, du lịch đ-ợc ghi nhận nh- một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con ng-ời Ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu đ-ợc trong đời sống văn hoá của các n-ớc Về mặt kinh tế, du lịch đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng hàng đầu của nhiều n-ớc công nghiệp phát triển Du lịch đ-ợc coi là một ngành công nghiệp – “công nghiệp du lịch” và hiện nay ngành

“công nghiệp” này chỉ đứng sau công nghiệp dầu khí và ô tô Đối với các n-ớc đang phát triển, du lịch đ-ợc coi là cứu cánh để vực dậy nền kinh tế ốm yếu của quốc gia

Du lịch là một hiện t-ợng kinh tế xã hội Trong qúa trình phát triển, nội dung hoạt động của nó không ngừng mở rộng và ngày càng phong phú Tuy nhiên, cho đến nay không chỉ ở n-ớc ta, khái niệm “du lịch” vẫn chưa thống nhất Do hoàn cảnh( thời gian, khu vực) khác nhau d-ới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, mỗi ng-ời có một cách hiểu về du lịch cũng khác nhau Đúng nh- giáo s-, Tiến sỹ Berneker – một chuyên gia hàng đầu về du lịch trên thế giới đã nhận định: “ Đối với du lịch, có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấy nhiêu định nghĩa" [9 Tr 9] Tuy ch-a có một nhận thức thống nhất về khái niệm “du lịch”, song thực tế phát triển của ngành du lịch về mặt kinh tế

xã hội cũng nh- trong lĩnh vực đào tạo, việc nghiên cứu, thảo luận để đi đến thống nhất khái niệm “du lịch” giống như một số khái niệm cơ bản khác về

du lịch là một đòi hỏi cần thiết

Khái niệm “du lịch” đầu tiên là sự khởi hành và lưu trú tạm thời của con ng-ời ngoài nơi c- trú th-ờng xuyên của họ Từ xa x-a, loài ng-ời đã khởi hành với nhiều lý do khác nhau nh-: vì lòng ham hiểu biết về thế giới xung quanh, vì lòng yêu thiên nhiên, vì để học ngoại ngữ Mầm mống đầu tiên của hoạt động kinh doanh du lịch bắt đầu xuất hiện từ cuộc phân chia lao động xã hội lần thứ hai( lúc ngành thủ công nghiệp xuất hiện) và sau đó tách ra khỏi ngành Nông nghiệp truyền thống Biểu hiện của hoạt động kinh doanh

du lịch trở nên rõ hơn khi ngành th-ơng nghiệp xuất hiện vào thời đại chiếm hữu nô lệ, tức là vào giai đoạn có sự phân chia lao động lần thứ 3 của xã hội loài ng-ời Vào đầu thế kỷ 17, bắt đầu diễn ra cuộc cách mạng về giao thông trên thế giới - đầu máy hơi n-ớc đ-ợc sử dụng rộng rãi, kim loại ngày càng

có mặt nhiều hơn trong ngành đ-ờng sắt, đóng tàu và công nghiệp sản xuất ô tô Chỉ sau một thời gian ngắn ở Châu Âu và Châu Mỹ mạng l-ới đ-ờng sắt

đã đ-ợc hình thành Nhiều tàu lớn nhỏ, hiện đại đi lại khắp các biển và vịnh trên thế giới Giao thông trở thành nguyên nhân chính và điều kiện vật chất quan trọng giúp cho việc phát triển các cuộc khởi hành của con ng-ời Đến thế kỷ 19 khách du lịch chủ yếu đi lại tự túc, ít gây phiền hà cho dân bản xứ Muộn hơn, khi du lịch trở thành hiện t-ợng đại chúng, bắt đầu nảy sinh ra hàng loạt vấn đề về việc đảm bảo chỗ ăn, ở, chỗ ngủ cho những ng-ời tạm sống ở ngoài nơi c- trú th-ờng xuyên của họ Lúc này bắt đầu xuất hiện nghề mới trong dân chúng tại các vùng du lịch nh- kinh doanh khách sạn, nhà hàng, môi giới, hướng dẫn du lịch….Hàng loạt các cơ sở chuyên phục vụ du lịch nh- khách sạn, quán ăn, cửa hàng, tiệm giải khát… cùng các tổ chức du lịch và đội ngũ phục vụ du lịch lần l-ợt ra đời Từ giữa thế kỷ 19 du lịch mới thực sự trở thành một hiện t-ợng đại chúng và lặp đi lặp lại đều đặn Đó là lý