07 hệ tiêu hóa 2

Tùy đoạn có các loại tuyến, mô bạch huyết.. Tầng dưới niêm mạc: mô Lk thưa, mạch máu, bạch huyết, tùy đoạn có các tuyến, đám rối thần kinh Meissner 3.. - Mụ bạch huyết rải rác h

Hệ tiêu hóa

ống tiêu hóa + tuyến tiêu hóa

- Ống tiêu hóa: Miệng đến hậu môn.Ống tiêu hóa chính thức: thực

quản, dạ dày, ruột non, ruột già, ruột thừa.

- Tuyến tiêu hóa

Nằm ngoài ống tiêu hóa: gan, tụy, tuyến nước bọt.

Nằm trong thành ống tiêu hóa: Bruner, Liberkulh, đáy vị, môn vị,

thực quản v.v

TS Ngô Duy Thìn

1 Ống tiêu hóa chính thức

- Chia thành nhiều đoạn với cấu tạo riêng phù hợp với

chức năng từng đoạn.

- Cấu tạo chung: 4 tầng tầng mô từ trong ra ngoài:

• Tầng niêm mạc

• Tầng dưới niêm mạc

• Tầng cơ

• Tầng vỏ ngoài

1 Tầng niêm mạc : Tùy đoạn khác nhau 3 lớp:

- Biểu mô: lát tầng không sừng hóa: thực quản, hậu môn Trụ đơn:

dạ dày, ruột

- Lớp đệm: mô liên kết thưa, mạch máu, tận cùng thần kinh Tùy

đoạn có các loại tuyến, mô bạch huyết

- Cơ niêm: cơ trơn, xếp thành hai hàng mỏng, trong hướng vòng,

ngoài dọc, ngăn cách tầng niêm mạc và dưới niêm mạc

2 Tầng dưới niêm mạc: mô Lk thưa, mạch máu, bạch huyết, tùy

đoạn có các tuyến, đám rối thần kinh Meissner

3 Tầng cơ: Cơ trơn (trừ ¼ trên thực quản là cơ vân), trong hướng

vòng, ngoài hướng dọc Dạ dày có thêm lớp chéo Giữa 2 lớp cơ: tùng TK Auerbach

4 Tầng vỏ ngoài: màng mô LK thưa Mặt ngoài: TB trung biểu mô

H.27

2 Thực quản

a.Tầng niờm mạc

- Biểu mụ: lát tầng khụng sừng hóa Vùng tiếp

giáp với dạ dày chuyển thành BM trụ đơn– chuyển thành BM trụ đơn

- Lớp đệm: mụ liờn kết, tuyến thực quản vị

- Cơ niờm: cơ trơn, dày, liờn tục.

b.Tầng dưới niờm mạc:

Mụ liờn kết thưa, tuyờ́n thực quản chính

thức: chia nhánh kiểu chựm nho.

c.Tầng cơ:

- ẳ trờn: cơ võn, 3/4 dưới: cơ trơn

- Hai lớp: trong hướng vũng, ngoài hướng dọc

Giữa 2 lớp: Tựng TK Auerbach

d.Tầng vỏ ngoài:

12

3 Dạ dày

- Khi căng: nhẵn, khi rỗng: có các

nếp gấp dọc

- 3 vùng (3 loại tuyến): tâm vị ,

môn vị, đáy vị

- Một số vùng biểu mô chuyển

tiếp: Thực quản-dạ dày, dạ

dày- ruột non

- 2 chức năng: cơ học, hóa học

a Tầng niờm mạc

- Biểu mô:

Trụ đơn, m t lo i TB: ột loại TB: ại TB: TB tiết

nhầy, nhõn nằm gần cực đáy, bào

tương chứa hạt sinh nhầy dương

tính với P.A.S, õm tính với

mucicarmin

-Lớp đệm:

Mô liên kết, các tuyến (15 tri u) ệu)

ti t d ch v 3 lo i tuy n 3 ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 ịch vị 3 loại tuyến ở 3 ịch vị 3 loại tuyến ở 3 ại TB: ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 ở 3 vựng

đáy vị, môn vị, tâm vị Ch t ti t ất tiết đổ ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 đổ

5

C u t o tuyến đáy vịất tiết đổ ại TB:

Là tuyến quan tr ng nh t, ti t ch t nh y, ọng nhất, tiết chất nhầy, ất tiết đổ ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 ất tiết đổ ầy,

các men (pepsin, lipase), HCl N m ằm ở ở 3

vùng thân, đáy dạ dày Tuyến ống thẳng,

chia nhánh.

G m ba đoạn, l p b i ồm ba đoạn, lợp bởi ợp bởi ở 3 bốn loại TB

(TB nh y c tuy n, TB ầy, ổ ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 chính, TB

vi n, TB a b c) ền, TB ưa bạc) ưa bạc) ại TB:

4

5 6

7 8 9

1 Phễu dạ dày; 2 Eo; 3 Cổ ; 4 Đáy áy

5 Biểu mô; 6 Tế bào nhầy cổ tuyến; 7

Tế bào viền; 8 Tế bào nội tiết; 9 Tế bào chính.

TÕ bµo chÝnh:

Hình khèi vu«ng, c c ng nực ngọn ọng nhất, tiết chất nhầy,

có vi nhung mao nh , nh©nỏ, nh©n

hình cÇu, bào tương cực

ngọn chứa các hạt sinh men

Lîp 1/3 d íi èng tuyÕn, ti tết dịch vị 3 loại tuyến ở 3

Tế bào viền:

-Hỡnh cầu hay tháp lớn Nhân to,

đứng xen kẽ với các TB biểu mô,

TB chính

- i m Đáy ểm đặc biệt đặc biệt c bi t ệu) là cú các vi quản

nội bào quõy quanh nhõn và mở

TÕ bµo nh y c tuy n:ầy, ổ ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3

Hình trụ, nằm xen kẽ vùng cổ tuyến, bào tương cực ngọn chứa hạtsinh nhầy

- Tuyến môn vị: tuyến ống, cong queo, chia nhánh Thành lợp các TBhình khối vuông, nhân dẹt, bào tương chứa hạt sinh nhầy.

- Tuyến tâm vị: giống tuyến môn vị

- Cơ niêm: cơ trơn, xen vào các tuyến

b.Tầng dưới niêm mạc

M« LK th a, TB mỡ, mạch bạch huyết, dưỡng bào, lympho

bào, bạch cầu trung tính

L p c chÐo ới dạng H +Cl ơ niªm

L p c vßng ới dạng H +Cl ơ niªm

¸m r i TK

L p c d c ới dạng H +Cl ơ niªm ọng nhất, tiết chất nhầy,

4 Ruét non ( t¸ trµng, hçng trµng, håi trµng)

Hấp thu chính các chất dinh dưỡng

a TÇng niªm m¹c

3 cách tăng diện tích:

1 Vi nhung mao: nếp gấp trên cực ngọn của màng bào tương

2 Nhung mao: do lớp đệm đội biểu mô lên tạo thành: trục liên kết + biểu mô

3 Van ngang: do tầng dưới niêm mạc đội tầng niêm mạc lên Bắt đầu có từ hỗng tràng

-Biểu mô:

BM trụ đơn, 3 loại TB: TB hấp thu

(mõm khía), TB tiết nhầy(hỡnh

- TB hấp thu (TB mõm khía):

hỡnh trụ, nhõn bầu dục nằm

gần đáy, cực ngọn cú các

vạch dọc như khía (vi nhung

mao)

- TB hỡnh đài: hỡnh trụ, cực ngọn

phỡnh to, chứa chất nhầy ( như

1 tuyến đơn bào), đáy hẹp lại

chứa 1 nhõn

- TB ưa bạc: Nhỏ, rải rác trong

phần đáy biểu mụ Chất tiết đổ

vào lớp đệm Bào tương chứa

các hạt ưa bạc

1 Tế bào h p thu; 2 Tế bào ất tiết đổ hỡnh

đài ; 3 Tế bào a b c ưa bạc) ại TB:

b Lớp đệm:

- Mô LK th aưa bạc)

- Trục liờn kết của nhung mao

- Mao mạch bạch huyết, mạch dưỡng chấp trung tõm bắt đầu từ ngọnvà đi xuống chõn nhung mao

- Các TB liờn kết: tương bào, bạch cầu, sợi liờn kết, sợi cơ

trơn, mạch máu, thần kinh

- Mụ bạch huyết rải rác hoặc tập trung (nang bạch huyết,mảng Payer)

- Các tuyến: Liberkunh: cú ở tất cả các đoạn của ruột non, Brunner: chỉ

cú ở tá tràng

-Tuyến Liberkuhn:

Do biểu mụ niờm mạc lừm xuống.

Thành tuyến gồm 4 loại TB: hinh đài,

mâm khía, a bạc

+ TB Paneth: Nằm ở đáy tuyến, hỡnh

tháp, nhõn gần đáy, ngọn cú nhiều

hạt chế tiết Lưới nội bào cú hạt, bộ

Golgi phát triển.

-Tuyến Brunner:

Chỉ có ở RN, Biểu mụ lợp: vuụng

hay trụ đơn, Tb sáng màu, rải rác cú

các hạt nhỏ, tiết nhày, đổ vào ruột

qua tuyến Liberkuhn

1 2

3

Tuyến Lieberkuhn

1 Tế bào hinh đài; 2 Tế bào mâm khía; 3 Tế bào Paneth.

c Cơ niêm: Cơ trơn 2 lớp, chia nhánh đi vào giữa các tuyến

b Tầng dưới niêm mạc

- Mô LK, nhiều sợi chun, nhiều tiểu thùy mỡ, có chỗ lồi lên tạo trụctrung tâm các van ngang

- Ở tá tràng có thể có tuyến Brunner

- Nang bạch huyết, đám rối TK Meissner

5 Ruột già

a.T ng n ầng n iêm mạc

- Biểu mụ

Niờm mạc ruột già nhẵn, không có

nhung mao và van ngang.

BM Trụ đơn, 3 loại tế bào: tế

bào hấp thu, tế bào hinh đài, tế bào a

Bạc, số l ợng tế bào hỡnh đài nhiều

hơn ở ruột non.

- Lớp đệm:

Mô Lk, tuy n Liberkuhn nhi u TBết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 ền, TB ưa bạc)

hỡnh đài, khụng cú TB Paneth , nang

BH xõm nhập sõu xuống tầng dưới n.m

- Cơ niêm: 2 l p ới dạng H +Cl vũng, d c ọng nhất, tiết chất nhầy,

b.T ng d ới niêm mạc ầng n : mụ LK

c.Tầng cơ : 2 l p, l p d c x p ới dạng H +Cl ới dạng H +Cl ọng nhất, tiết chất nhầy, ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3 thành 3

dải theo chiều dài ruột

d.T ng vỏ ngoài ầng n : Mụ Lk tiếp với lá

tạng

6 Ru t th a ột thừa ừa

Lòng không đều, hỡnh khế,thành dày

do sự phát triển mạnh của mô bạch

huyết

a.Tầng niờm mạc

- Biểu mô: giống biểu mô ruột già.

- Lớp đệm : nhiều tuyến Lieberkuhn,

nang bạch huyết

-Lớp cơ niêm: không liên tục, ngắt

quãng, mỏng.

b.Tầng d ới niêm mạc:

dày, nhiều mạch máu, nang b ch ại TB:

huy t ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3

1 Gan

- Lớn nhất trong cơ thể, nặng khoảng 1500g, vừa ngoại tiết, vừa nội tiết

- Chia làm nhiều thuỳ, tiểu thuỳ

- Tiểu thuỳ là đơn vị cấu tạo và chức nang của gan

• Ti u ểm đặc biệt thựy gan c i n ổ đ ểm đặc biệt c a Kiernan ủa Kiernan

• Ti u ểm đặc biệt thựy c a c a Mall ửa của Mall ủa Kiernan

• Ti u ểm đặc biệt thựy c a Rappaport (nang gan) ủa Kiernan

1 Cấu tạo tiểu thùy gan cổ điển

- Kh i nhu ối TK mô gan hình a di n, đ ệu) phân cách nhau ở khoảng cửa

- Tĩnh mạch trung tâm tiểu thùy

- Dây TB gan – bè Remak

- Vi quản mật

- Mao mạch nan hoa

a TM trung tâm tiểu thùy

Kích thước : 50-500 Micromet, mở vào TM trên gan, đoạn đầu chỉ cómột lớp nội mô

b Bè Remak

TB gan tập hợp thành bè hướng về TM trung tâm tiểu thùy

- TB gan: đa diện lớn, ĐK: 20-30 Micromet, bề mặt tiếp xúc với

khoảng Disse, vi quản mật và TB gan bên cạnh, có 1 hoặc 2 nhân hình cầu, bào tương nhiều bào quan, chất vùi: lưới nội bào có hạt, không hạt, ribosom dạng polysom, ty thể có cấu trúc mào rõ Các hạt glycogen kích thước lớn, nhỏ

- Vi quản mật: không có thành riêng, thành là màng bào tương của

Tb gan có vi nhung mao

c Mao m¹ch nan hoa:

Mao mạch kiểu xoang, lòng rộng, hẹp không đều Nhận máu từ ĐMgan, TM cửa đổ vào TM trung tâm Ngăn cách với TB gan ở khoảngDisse Thành lợp bởi TB nội mô và TB Kuffer, không màng đáy

Một phần tiểu thùy gan cổ điển

1 Mao mạch nan hoa

1 TÕ bµo Kupffer; 2 Hång cÇu; 3 Kho¶ng Disse; 4 Vi qu¶n mËt; 5 Bé Golgi; 6 Ti thÓ; 7 Lßng mao m¹ch nan hoa.

7 7

4 5

e Khoảng cửa (khoảng Kiernan)

- Mô Lk nằm giữa các góc của

các tiểu thùy

- TM cửa: lòng rộng hơn ĐM

gan, thành mỏng, lợp một lớp

nội mô, lớp áo xơ chun

- ĐM gan: hình tròn đều, thành

dày, lòng hẹp hình sao, màng

ngăn chun trong rõ, lơp cơ dày

g ng dẫn mật ngoài gan và túi mật Ống mật

- ễ́ng gan, ống mật chủ, ống tỳi

mật, tỳi mật

• Tầng niêm mạc: BM tr ụ đơn, đơ niêmn,

TB mõm khía, hỡnh đài Cú

những nếp gấp dọc, ngang

• Tầng xơ : ống gan phía ngoài :

tầng xơ, ng m t ch : tầng x ối TK ật chủ: tầng xơ ủa Kiernan ơ niêm

c , hai l p c tr n, trong

– cơ, hai lớp cơ trơn, trong ơ niêm ới dạng H +Cl ơ niêm ơ niêm

hưa bạc)ới dạng H +Cl vũng, ngoài d cng ọng nhất, tiết chất nhầy, Tỳi

m t: ật chủ: tầng xơ xơ – cơ dày, khụng nh địch vị 3 loại tuyến ở 3

hưa bạc)ới dạng H +Clng

• T ng v ầy, ỏ, nhân ngoài: liờn kết với

mạc nối nhỏ hoặc màng bụng 1 Biểu mô; 2 Lớp đệm;3 Tầng xơ cơ; 4 Bao

ngoài.

1 2

3 4

2 Tiểu thùy cửa của Mall

Mỗi tiểu thùy gan hình tam giác, lấy khoảng cửa làmtrung tâm, các đỉnh là tĩnh mạch trung tâm tiểu thùy

3 Nang gan của Rappaport

Mỗi nang gan là một hình thoi,

đường chéo ngắn nối 2 khoảng cửa, đường chéo dài nối 2 tĩnh

mạch trung tâm tiểu thùy

ph n: c ầy, hế tiết (nang

tuyến), bài xu t Ti t ất tiết đổ ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3

d ch t y ịch vị 3 loại tuyến ở 3 ụ đơn,

- Phần nội tiết: ki u l ểm đặc biệt ưa bạc)ới dạng H +Cl i-

khối nhỏ xen k - tiểu ẽ - tiểu

đảo Langerhans.Ti t ết dịch vị 3 loại tuyến ở 3

hormon (insulin và

glucagon)

A Tuỵ ngoại tiết; B Tiểu đảo Langerhans.

1 Tế bào chế tiết; 2 Tế bào trung tâm nang tuyến; 3 Nang tuyến; 4 ống bài xuất trong tiểu thuỳ; 5 L ới tế bào, 6 Mao mạch kiểu xoang.

3.2.1 T y ngo i ti t: nang ụy ại tiết: nang ết: nang

tuy n + ng bµi xu t ết: nang ống bµi xuất ất

a Nang tuy n ết: nang : hình cầu, lòng

phát triển, chứa nhiều hạt chế tiết (hạt sinh men)

hàng không liên tục, dẹt hình sao, hình thoi, nhân đậm, bào tương sáng

2 1

3 4

5

Nang tụy ngoại tiờ́t

1 Tế bào chế tiết; 2 Tế bào trung tâm nang tuyến;

3 Màng đáy; 4 Thần kinh; 5 Mao mạch.

b Ống bài xuất

- Ống bài xuất trong tiểu thùy:

tương đương ống Pfluger,thành

lợp BM vuông hay trụ đơn

- Ống bài xuất gian tiểu thùy: lòng

rộng, thành lợp BM vuông hay trụ

đơn, có vỏ xơ dày

- Ống trung gian: tương đương ống

Boll, thành lợp BM vuông đơn

- Ống bài xuất lớn, ống cái: lòng

rộng, thành lợp BM trụ đơn, vỏ xơ

dày có sợi cơ trơn hướng vòng.

1 2

3

5

6

V¸ch liªn kÕt gian tiÓu thuú; 3 èng bµi xuÊt trong tiÓu thuú; 4 Nang tuyÕn tuþ ngo¹i tiÕt; 5 D©y

Langerhans.

3.2.2 T y néi tiÕt ụy

- Ti u đ o Langerhans ểu đảo Langerhans ảo Langerhans .

Khèi nhá: d©y tÕ bµo nèi víi nhau

thµnh l íi xen kÏ l íi mao m¹ch kiÓu

xoang 2 tri u, ®u«i tuþ cã nhiÒu h¬n ệu)

®Çu vµ th©n t y ụ đơn,

- Bèn lo¹i tÕ bµo cã chøa h¹t trong bµo t ¬ng:

TB A : l n nh t, n m ngo i vi, ới dạng H +Cl ất tiết đổ ằm ở ở 3 ại TB: nhân lớn, sáng màu, bào tương chứa hạt .

TB B : nhỏ hơn TB A, nằm ở trung tâm, nhân nhỏ, bào tương chøa h¹t , tiết insulin

TB D: ít, nằm ở ngoại vi, bào tương chứa hạt ưa bạc, tiết somatostatin kìm hãm insulin và glucagon

TB PP: rất ít, bào tương chứa hạt chế tiết nhỏ, hình cầu Tiết pancreatic

polypeptide kìm hãm tụy ngoại tiết

3.3 Tuyến nước bọt

3.3.1 Cấu tạo

- Tuyến ngoại tiết loại túi, chia nhánh kiểu chùm nho

- Vỏ liên kết - vách liên kết - tiểu thùy- nang tuyến

- Mỗi nang: phần chế tiết + bài xuất

a Phần chế tiết (nang tuyến): TB chế tiết xếp 1 hàng xung quanh lòng

tuyến, đáy TB tựa trên màng đáy hoặc TB cơ biểu mô

- Nang nước: chỉ tiết nước, hình bầu dục, lòng hẹp, thành lợp 2 loại TB:

TB tiết nước: hình tháp, nhân hình cầu, nằm gần đáy, bào tương chứa

hạt sinh men TB cơ biểu mô: Hình sao, nhánh bào tương nối với nhau

tạo thành giỏ, co giãn.

- Nang nhầy: chỉ tiết nhầy, lòng rộng, lợp bởi 2 loại TB TB chế tiết: Hình

tháp, nhân dẹt nằm gần đáy, bào tương chứa nhiều hạt sinh nhầy,

dương tính với muci carmin TB cơ biểu mô

- Nang pha: vừa tiết nước, vừa tiết nhầy, 2 loại TB chế tiết: Tb tiÕt n íc

màu sẫm-liềm Gianuzzi, TB tiết nhầy màu sáng TB cơ biểu mô

b Phần bài xuất

- Ống trung gian: ngắn, nhỏ, tiếp với nang tuyến, thành lợp BM vuông đơn tựa trên màng đáy

- Ống có vạch: (ống Pfluger, ống bài xuất trong tiểu thùy), thành lợp

BM hình tháp, cực đáy TB có các vạch

- Ống bài xuất lớn: Thành lợp BM trụ tầng, biến đổi dần thành BM

niêm mạc miệng Thành các ống bài xuất cái: Stenon, Wharton,

Bartholin lợp BM lát tầng không sừng hóa

E ống có vạch; 1 Tế bào cơ-biểu mô; 2 Tế bào tiết n ớc; 3 Liềm

Gianuzzi; 4 Tế bào tiết nhầy; 5 Màng đáy.

4

1 2

3 4

5

Nang pha cña tuyÕn n íc bät

1 TÕ bµo tiÕt n íc; 2 TÕ bµo tiÕt nhÇy; 3 TÕ bµo c¬-biÓu m«;

4 TiÓu qu¶n gian bµo; 5 èng Boll.

3.3.2 Phân loại

- Tuyến mang tai – tuyến nước: lớn nhất, đổ vào khoang miệng

bằng ống Stenon, phần chế tiết chỉ tiết nước, hạt chế tiết dương tính với P.A.S

- Tuyến dưới hàm – tuyến pha: đổ vào dưới lưỡi bằng ống

Wharton, phần chế tiết có cả nang tiết nước, nang nhÇy,,nang pha ( vừa tiết nước, vừa tiết nhầy)

- Tuyến dưới lưỡi – tuyến nhầy: cấu tạo giống tuyến dưới hàm,

nang nhầy chiếm đa số