RÈN ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH L 4

Trên cơ sở tìm hiểu nội dung và nghệ thuật bài văn, các em cần được hướng dẫn để biết diễn tả một cách tự nhiên thái độ vui buồn hay trang nghiêm…bằng giọng đọc của mình.. Khơi tạo những

RÈN ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 4

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Xuất phát từ quan điểm dạy Văn kết hợp việc dạy Ngữ cho trẻ em học

tiếng mẹ đẻ, tôi đó chú ý đúng mực việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh một cách toàn diện Dạy học đúng cùng với việc đọc hay chính là tạo điều kiện cho học sinh trưởng thành về cả trí tuệ lẫn tâm hồn,trí thức và nhân cách

Hết lớp 4, các em cần đạt được yêu cầu “ Bước đầu biết đọc diễn cảm” các bài tập đọc Vì vậy, khi đọc những bài văn ở lớp 4 các em cần biết diễn tả đúng ngữ điệu các kiểu câu và biết đọc đối thoại Trên cơ sở tìm hiểu nội dung và nghệ thuật bài văn, các em cần được hướng dẫn để biết diễn tả một cách tự nhiên thái độ vui buồn hay trang nghiêm…bằng giọng đọc của mình Các em sẽ hiểu rằng: đọc văn không chỉ để hiểu mà cũng để cảm thông, chia sẻ và bộc lộ những cảm xúc riêng tư

Khơi tạo những điều kiện giúp học sinh biểu hiện tình cảm đúng trong giọng đọc ở mỗi đoạn văn, bài thơ là nhiệm vụ sư phạm quan trọng của mỗi giáo viên nhằm thực hiện yêu cầu đọc diễn cảm

Qua thực tế dạy học, dự giờ đồng nghiệp, tôi thấy đựơc những điểm yếu của

giáo viên, học sinh trong giờ tập đọc Nên tôi chọn đề tài: "Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4" với mong muốn các em có kỹ năng đọc đúng các thể loại

văn bản khác nhau và giúp các em có một kiến thức để học văn ở các lớp tiếp sau này cũng như giao tiếp trong cuộc sống tốt hơn

2 Đối tượng đề tài: Học sinh lớp 4/C trường Tiểu học Ninh Thân

3 Phạm vi đề tài: GV và HS khối 4

4 Thời gian thực hiện: Tuần 1 đến tuần 14 năm học 2014-2015

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lí luận :

Giao tiếp là một nhu cầu rất cần thiết, nó là vốn sống cơ bản không thể thiếu

được của mỗi con người Đó là quá trình giao tiếp giữa người với người, nhằm trao đổi tư tưởng, tình cảm, cảm xúc, vốn kinh nghiệm sống… của mỗi con người

Con người ta giao tiếp với nhau bằng nhiều phương tiện, nhưng phương tiện thông thường và quan trọng nhất là phương tiện ngôn ngữ

Dạy Tiếng Việt ở Tiểu học thực chất là giao tiếp bằng ngôn ngữ qua hệ thống câu hỏi và bài tập Trong phân môn Tiếng Việt chủ yếu là sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập Riêng đối với phân môn Tập đọc Tiểu học nói chung

và lớp 4 nói riêng người dạy thường dùng các câu hỏi để giúp học sinh tìm hiểu

và đọc diễn cảm bài tập đọc Vì vậy giờ tập đọc chủ yếu rèn kỹ năng đọc (đọc đúng, đọc hiểu, đọc diễn cảm)

Việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh Tiểu học là một yêu cầu quan trọng cần thiết Đọc đúng, đọc diễn cảm là kỹ năng đầu tiên, cơ bản mà người giáo viên cần giúp học sinh đạt được

Mặt khác,đọc đúng đọc hiểu là cơ sở để học sinh học tốt các môn học khác

và phục vụ tốt cho cuộc sống của chính bản thân mình Vậy làm thế nào để đạt được kết quả như mong muốn trong quá trình đọc đúng, đọc hiểu, đọc diễn cảm? Vấn đề đặt ra là người thầy cần luôn đổi mới phương pháp trong dạy học

Thực tế hiện nay cho thấy việc đọc đúng, đọc diễn cảm và đọc đúng tốc

độ của một số học sinh lớp 4 còn chưa đạt yêu cầu Có những học sinh đọc to nhưng không đảm bảo tốc độ, đọc không đúng ngữ điệu,

2 Điều tra thực trạng :

Sách giáo khoa Tiếng Việt 4 mới với nội dung phong phú, hấp dẫn Mỗi tuần các em có 2 bài Tập đọc được sắp xếp theo từng chủ điểm Mỗi bài có thể

là một tác phẩm hay đoạn trích của một tác phẩm

Ngay từ đầu năm học, trong mỗi giờ Tập đọc tôi đã bước đầu chú ý đến

kỹ năng đọc đúng, đọc diễn cảm của HS, coi đó là một yêu cầu cơ bản không thể thiếu khi nhận xét, đánh giá kỹ năng đọc của HS Song trong thực tế giảng dạy

và qua việc dự giờ các lớp cùng khối những tuần đầu năm học, tôi thấy HS thực hiện phần luyện đọc đúng, đọc diễn cảm chưa được tốt

Về phía GV ngoài khả năng đọc mẫu tương đối tốt thì việc hướng dẫn học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm một đoạn văn, đoạn thơ còn qua loa, chưa cụ thể

Về phía HS đa số các em biết đọc trơn văn bản, bước đầu nắm được nội dung toàn bài, ý của mỗi đoạn Một số em biết đọc phân biệt lời của các nhân vật, biết thể hiện ngữ điệu song chưa được hay Còn lại đa số các em đọc giọng đều đều, chưa tìm đúng giọng đọc của toàn bài, chưa biết thay đổi giọng đọc ở từng đoạn phù hợp với nội dung, tâm trạng của nhân vật Việc nhấn mạnh các từ ngữ quan trọng trong câu, đoạn cũng còn nhiều hạn chế

a Khảo sát chất lượng trước khi thực hiện:

Khi dạy bài Tập đọc "Mẹ ốm" - TV4 - Tập 1- trang 9, tôi đã chọn 22 học

sinh của lớp 4/B do tôi trực tiếp giảng dạy thi đọc diễn cảm trước lớp khổ thơ 4

và 5

Kết quả đạt được như sau:

Đọc diễn cảm Đọc trơn Đọc còn phát âm sai

Với kết quả như trên, tôi nhận thấy số lượng HS diễn cảm còn ít nên tôi đặc biệt chú trọng việc hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm nhằm nâng cao kỹ năng đọc cho học sinh

b Các bước tiến hành:

Qua điều tra thực trạng, tôi thấy việc hướng dẫn HS đọc diễn cảm đòi hỏi

GV phải kiên trì, dày công nghiên cứu kỹ chương trình, từng chủ điểm đặc biệt

là từng bài dạy - từng tác phẩm

Kỹ năng đọc diễn cảm thường được luyện tập thông qua các văn bản nghệ thuật, sau khi HS đã đạt được yêu cầu về đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, đã tìm hiểu bài và nắm được nội dung, ý nghĩa bài đọc Muốn đọc diễn cảm một văn bản, người đọc phải lựa chọn được giọng điệu, ngữ điệu phù hợp với tình huống miêu tả, thể hiện được tình cảm, thái độ, đặc điểm của nhân vật hay tình cảm thái độ của tác giả đối với nhân vật và nội dung miêu tả trong văn bản Vì vậy việc trước tiên cần làm đối với GV và HS trước khi học một bài Tập đọc là bước chuẩn bị bài:

- GV cần đọc kỹ tác phẩm, tìm hiểu xuất xứ, tác giả

- GV cần nắm được nội dung, bố cục, biện pháp nghệ thuật và những ý tưởng của người viết

- Tập đọc bài, biểu cảm bài văn, bài thơ bằng nhiều cách: Đọc thầm, đọc thành tiếng GV cần tập đọc cho đến khi đạt được giọng đọc chuẩn xác nhất, hay nhất, trước khi đọc mẫu cho HS

- Đối với HS trước khi học một bài Tập đọc các em cần đọc bài ở nhà, đọc chú giải từ khó và các câu hỏi Điều này sẽ giúp các em đọc bài được lưu loát, nắm bắt nội dung bài nhanh hơn, giảm bớt khó khăn cho GV trong giờ học chỉ

có 35 - 40 phút GV sẽ không mất nhiều thời gian cho phần luyện đọc, tìm hiểu bài, tạo điều kiện và tăng thời lượng cho rèn đọc nâng cao - đọc diễn cảm

- Việc quan trọng và cần thiết nhất là hướng dẫn HS luyện đọc diễn cảm trong giờ tập đọc để từng bước đạt được những yêu cầu nói trên

- Thông thường trong phần luyện đọc diễn cảm, GV chỉ định HS đọc nối tiếp theo đoạn Sau mỗi đoạn GV gọi HS nhận xét để tìm đúng giọng đọc, từ ngữ cần nhấn giọng GV chốt lại cách đọc, có thể ghi bảng hoặc sử dụng các băng giấy Nếu HS thể hiện chưa đúng, chưa hay, GV yêu cầu em đó đọc lại Tiếp theo có thể gọi HS khác đọc để củng cố đoạn GV kết hợp với HS nhận xét, đánh giá từng em

- Ví dụ : bài "Gà Trống và Cáo" Tiếng Việt 4 - Tập 1 có thể chia làm 3

đoạn

- Đoạn 1: Lời dụ dỗ của Cáo

GV cần hướng dẫn HS tìm đúng giọng đọc của đoạn này: Đọc chậm rãi,

nhấn giọng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm (vắt vẻo, lõi đời, đon đả, anh bạn quý, xuống đây ).

Khi HS biết đọc diễn cảm toàn bài, GV tổ chức cho các em thi đọc diễn

cảm (hoặc đọc thuộc lòng) 1 đoạn tiêu biểu trong bài.

Vi dụ: Bài "Trung thu độc lập" - Tiếng Việt 4 - Tập 1 GV cho HS thi

đọc diễn đoạn một của bài với giọng nhẹ nhàng, chậm rãi Nhấn giọng những từ ngữ thể hiện niềm tự hào và mơ ước của anh chiến sĩ về tương lai của đất nước, của các em thiếu nhi : ngày mai, mơ tưởng, phấp phới, soi sáng, chi chít, cao thẳm, bát ngát, to lớn, vui tươi

Hình thức tổ chức có thể theo cặp, nhóm 3 đến 4 em Các em tự chọn bạn đọc hay nhất nhóm mình để thi với các nhóm khác GV và HS bình xét và khen

ngợi những em đọc hay.Các mức độ để đánh giá HS đọc hay (đọc diễn cảm) là :

a/ Biết nhấn mạnh các từ ngữ quan trọng trong câu (từ ngữ gợi tả, gợi cảm, từ ngữ chìa khoá làm nổi bật ý chính)

b/ Biết thể hiện ngữ điệu (Sự thay đổi về tốc độ, cao độ, cường độ, trường độ) phù hợp với từng loại câu (câu kể, câu hỏi, câu kể, câu khiến)

Ví dụ: Bài "Đôi giày ba ta màu xanh" - Tiếng Việt 4 - Tập 1 - trang 81

GV cần hướng dẫn HS thay đổi tốc độ theo từng đoạn:

Đoạn 1: Đọc chậm rói, nhẹ nhàng, hợp với nội dung hồi tưởng lại niềm ao ước ngày nhỏ của chị phụ trách khi nhỡn thấy đôi giày ba ta màu xanh

Đoạn 2: Đọc nhanh, vui hơn khi thể hiện niềm xúc động,vui sướng khôn

tả của cậu bé lanh thang lúc được tặng đôi giày cậu thèm muốn

c/ Biết đọc phân biệt lời kể của tác giả và lời nhân vật

d/ Biết đọc phân biết lời của các nhân vật sao cho phù hợp các đặc điểm

lứa tuổi và tính cách của từng nhân vật (người già, trẻ em, người tốt, kẻ xấu).

Ví dụ: Bài "Người ăn xin" - Tiếng Việt 4 - Tập 1 - Trang 30

Cậu bé: - Ông đừng giận cháu, cháu không có gì để cho ông cả

(Giọng xót thương ông lão, một cách chân thành).

Ông lão: Cháu ơi, cảm ơn cháu ! Như vậy là cháu đã cho ông rồi

(Giọng xúc động trầm ấm của người cao tuổi)

- Bài "Khuất phục tên cướp biển" - Tiếng Việt 4 - Tập 2 - Trang 66 HS

cần chú ý đọc phân biệt lời tên cướp cục cằn hung tợn, lời bác sĩ Ly điềm tĩnh nhưng kiên quyết, đầy sức mạnh

e/ Biết thể ngữ điệu phù hợp với tình huống miêu tả trong văn bản hay

thái độ, cảm xúc của tác giả (vui, buồn, trang nghiêm, giận giữ)

Ví dụ: Bài thơ "Mẹ ốm" - Tiếng Việt 4 - Tập 1 Khổ thơ 1, 2 giọng đọc

trầm buồn, khổ thơ 4, 5 đọc giọng vui hơn

Một điều quan trọng GV cần chú ý là tư thế, tác phong của người đọc HS cần bình tĩnh, tự nhiên, giọng đọc có độ âm vang vừa phải, không quá to hoặc quá nhỏ Một sắc thái rạng rỡ, vui tươi trên nét mặt, một nụ cười hay một thoáng

trầm tư phù hợp với từng câu, đoạn trong bài sẽ góp phần tăng thêm cái hay, cái đẹp của tác phẩm dễ đi vào lòng người ánh mắt không phải lúc nào cũng nhìn chằm chằm vào sách mà đôi lúc nhìn vào người nghe, lôi cuốn sự chú ý của mọi người

Tóm lại: Để phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS trong quá trình tập đọc diễn cảm, GV tổ chức cho HS luyện tập "tự bộc lộ" trên cơ sở đọc mẫu của

GV và kết quả của việc luyện đọc, tìm hiểu bài Qua đó mà chỉ dẫn, điều chỉnh

về cách đọc cho HS khi thấy cần thiết, GV có thể đọc mẫu nhằm minh hoạ, gợi

ý hoặc tạo tình huống cho HS nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc

Ngoài việc rèn đọc diễn cảm trong các giờ Tập đọc, tôi còn chú ý rèn kĩ năng đọc cho học sinh trong các giờ học Lịch sử, Địa lý, Đạo đức,… để các em biết cách đọc các loại văn bản nghệ thuật khác nhau

Ví dụ: Những bài Lịch sử kể về chiến công của ông cha ta thì đọc với giọng phấn khởi tự hào như bài: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng; Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng -938…

Những bài Lịch sử kể lại diễn biến của các cuộc Khởi nghĩa như bài: Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất; Quang Trung đại phá quân Thanh, … học sinh cần đọc với giọng mạnh mẽ thể hiện khí thế tiến công của quân và dân ta

Môn Địa lí đặc biệt những bài có nhiều số liệu cần đọc to, rõ ràng, nhấn mạnh ở những số liệu quan trọng

Môn Đạo đức:

+/ Những bài có thông tin rèn học sinh đọc to, rõ ràng

+/ Những bài là truyện kể đọc đúng giọng của nhân vật, thể hiện tình cảm vui, buồn,… của từng nhân vật,…

Việc rèn đọc diễn cảm cho các em còn được tôi chú trọng trong các giờ học ngoại khoá Chẳng hạn:

- Tổ chức các tiết sinh hoạt, các cuộc họp lớp để các em tự trình bày ý kiến của mình trước lớp

- Xây dựng các vở kịch vui mang ý nghĩa giáo dục trong các tiết sinh hoạt hoặc tiết mục biểu diễn văn nghệ kỉ niệm các ngày lễ lớn để các “diễn viên nhí”

có cơ hội tập luyện, thể hiện khả năng giao tiếp của mình

- Tổ chức cho các em thi kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh theo đơn vị lớp hoặc khối lớp để nhiều em tham gia rèn luyện và thể hiện

3 Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh

Chất lượng đọc diễn cảm của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó vai trò của người giáo viên rất quan trọng Dễ nhận thấy rằng khi người giáo viên đọc diễn cảm tốt, có phương pháp giảng dạy sát đối tượng thì chắc chắn lớp học có nhiều em đọc diễn cảm tôt

Để từng bước nâng cao chất lượng đọc diễn cảm, tôi đã áp dụng một số biện pháp sau đây:

1 Chuẩn bị cho việc dạy đọc diễn cảm:

Trước khi lên lớp tôi cố gắng đọc mẫu tốt để hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm

Để đọc hay, tôi tự rèn luyện về giọng đọc, kỹ thuật lẫn năng lực cảm thụ văn học Tôi tìm hiểu kỹ nội dung để cảm thụ tốt: tôi đọc to nhiều lần rồi đọc thầm Theo tôi có đọc mẫu tốt mới gây được hứng thú cho học sinh và từ đó tôi có cơ

sở để các em đọc tốt, học tốt

Dựa vào sách giáo khoa, tôi ghi bằng bút chì sắc thái tình cảm cần đọc( câu, đoạn, toàn bài)

Trong giáo án, tôi soạn rõ phần trọng tâm luyện đọc diễn cảm từng bài ( chú ý kiểu câu: hỏi, cảm, kể…) bài văn đó thể hiện tình cảm của tác giả cần luyện đọc

kỹ từ, câu đoạn

2 Tăng cường đọc diễn cảm trên lớp

Như chúng ta đó biết đọc và cảm thụ là hai hoạt động có mối quan hệ qua lại trong quá trình tiếp xúc với bài văn Cảm thụ văn học thông qua luyện đọc diễn cảm là con đường phù hợp với tâm sinh lí của các em Nắm bắt được yêu cầu này tôi đã tăng cường luyện đọc diễn cảm cho học sinh trên lớp

a Kiểm tra bài cũ : Bên cạnh việc kiểm tra yêu cầu luyện đọc ở bài cũ tôi đã coi trọng việc kiểm tra đọc diễn cảm ở bài tập đọc, học thuộc lòng ( đoạn văn, đoạn thơ) Những em đọc thuộc nhưng liếng thoắng được tôi uốn nắn, đọc chậm giọng thong thả Tôi nghĩ rằng: Gây được hứng thú đọc tốt bài cũ đã góp phần tạo không khí hào hứng để các em bước vào bài mới

b Hướng dẫn tìm hiểu bài mới: Trong phần này tôi đó đặc biệt chú trọng ở phần đọc mẫu Đọc mẫu diễn cảm sẽ có tác dụng gây hứng thú cho học sinh với ấn tượng ban đầu khó quên Ở một đoạn văn tôi đó gợi cho học sinh đọc diễn cảm thử Như vậy việc luyện đọc có lúc được lồng vào khâu hướng dẫn tìm hiểu bài

c Luyện đọc cá nhân : Trong phần luyện đọc cá nhân tôi chọn trước những câu văn, đoạn thơ để học sinh trong lớp, tổ thi nhau đọc diễn cảm; tranh luận cách đọc hay Tôi cho học sinh nhận xét cách đọc của bạn và đọc thử lại cách đọc của mình Các em cũng tự mình lựa chọn đọc câu văn mình thích hay đoạn văn đó thuộc ngay tại lớp để học

- Với các em đọc yếu, tôi đó lưu ý các em cách đọc lấy hơi để ngắt, nghỉ đúng, để đọc liền những câu bị ngắt tôi áp dụng cho các em gạch chân từ, đánh dấu ngắt, nghỉ, lên xuống giọng ở những câu đoạn cần thiết…

- Tôi luôn kiên trì uốn nắn sửa cách đọc cho các em, khuyến khích cách đọc sáng tạo, động viên bằng lời các em đọc tốt

Thời gian luyện đọc tôi để dành 12-15 phút, hạn chế những câu hỏi thêm sau khi các em đọc diễn cảm tốt

Trong những tiết ôn, tôi tổ chức cho các em thi đọc diễn cảm, sắm vai:

+ Chọn bài thuộc và thích nhất để học.

+ Bốc thăm bài

+ Đọc thi tiếp sức

3 Kết quả

Sau một quá trình rèn luyện, học sinh lớp tôi chủ nhiệm có khả năng đọc diễn cảm tốt Trong giờ học tập đọc các em luôn thi đua đọc hay, đọc diễn cảm

Khảo sát chất lượng và bình luận số liệu.

Sau khi đã nghiên cứu và áp dụng việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho HS lớp 4/B do tôi trực tiếp giảng dạy, tôi thấy kỹ năng đọc của các em có tiến bộ rõ rệt Để nghiệm thu kết quả, tôi đã chọn 22 HS, yêu cầu các em đọc đoạn 3 - Bài

"Đôi giày ba ta màu xanh" - Tiếng Việt 4 - Tập 1 - Trang 81.

Qua kiểm tra, tôi thu được kết quả như sau:

Đọc diễn cảm Đọc trơn Đọc còn phát âm sai

Khi sử dụng sáng kiến này vào việc dạy Tập đọc, đối chiếu với việc điều tra thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến, tôi thấy chất lượng tăng lên rõ rệt

*Lập bảng so sánh

Đọc diễn cảm Đọc trơn Đọc còn phát âm sai

Trước mở

đề tài

2 9,1 8 36,4 12 54,5

Sau mở đề

tài

7 31,8 10 45,5 5 22,7