(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 trong giờ tập đọc

Việc rèn khả năng đọc diễn cảm phải được tiến hành songsong với việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.Hiện nay, học sinh Tiểu học đã có điều kiện thuận lợi cho việcrèn đọc

CỘNG HềA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Trình độ chuyên môn : Đại học Tiểu học.

Hệ đào tạo : Từ xa.

Khen thởng : Giáo viên giỏi cấp Huyện.

đó là: “Giáo dục con ngời Việt Nam phát triển toàn diện về mọimặt” Ngời giáo viên cần biết kết hợp hài hoà giữa vốn kiếnthức, kinh nghiệm của bản thân và sách giáo khoa để truyềnthụ cho học sinh giúp các em tiếp nhận đợc kiến thức và cónhững hiểu biết nhất định về cuộc sống từ đó đáp ứng đợcyêu cầu, đòi hỏi của xã hội

Việc vận dụng đổi mới phương phỏp dạy học một cỏch sỏng tạo, linh hoạt

cú hiệu quả ở Tiểu học trong những năm gần đõy đó được cỏc nhà nghiờn cứu,cỏn bộ quản lớ giỏo dục, giỏo viờn trực tiếp giảng dạy coi đõy là khõu đột phỏ Đổimới phương phỏp dạy học là giỳp học sinh phỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủđộng, sỏng tạo; rốn thúi quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tỏc, kĩ năng vậndụng kiến thức vào những tỡnh huống khỏc nhau trong học tập và trong thực tiễn;

cú niềm vui hứng thỳ trong học tập Đổi mới phương phỏp dạy học cú thể hiểu làtỡm ra con đường ngắn nhất để đạt chất lượng và hiệu quả cao.Với cỏch nhỡn từphương phỏp mới, giỏo viờn cú thể thực hiện việc cải tiến phơng pháp dạyhọc núi chung và mụn Tiếng Việt núi riờng nhằm gõy hứng thỳ học tập, tạo niềmtin, niềm vui bằng sự hỡnh thành và phỏt triển ở học sinh cỏc kĩ năng sử dụngTiếng Việt: nghe, núi, đọc, viết để học sinh giao tiếp Thụng qua việc dạy Tiếng

Việt gúp phần rốn luyện thao tỏc tư duy Mụn Tiếng Việt cú nhiệm vụ hỡnh thànhnăng lực hoạt động ngụn ngữ cho học sinh Năng lực ngụn ngữ được thể hiệntrong bốn dạng hoạt động, tương ứng với chỳng là bốn kĩ năng: nghe, núi, đọc,viết Tập đọc là phõn mụn của chương trỡnh Tiếng Việt bậc Tiểu học.Vỡ thếphõn mụn Tập đọc cú vị trớ đặc biệt trong chương trỡnh Tiểu học Nú đảm nhiệmviệc hỡnh thành và phỏt triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọnghàng đầu của học sinh Tiểu học đồng thời làm cơ sở, nền múng cho mọi sự phỏttriển Đọc trở thành nhiệm vụ cấp thiết của mỗi người đi học Biết đọc con người

đó nhõn khả năng tiếp nhận thông tin lờn nhiều lần, từ đõy họ biết tỡm hiểu,đỏnh giỏ cuộc sống, nhận thức cỏc mối quan hệ tự nhiờn, xó hội Nhờ đọc mà conngười bày tỏ ý kiến của mỡnh Từ đú con người cú điều kiện tự học và hiểu biếtcỏc mụn học khỏc Như vậy cú thể khẳng định rằng đọc là cầu nối của mọi trithức, của mọi mụn học Đọc chớnh là học, học nữa, học mói, đọc để tự học, học cảđời Bởi vậy dạy cho học sinh biết đọc, đọc đỳng, đọc hiểu và đọc diễn cảm làmột việc làm cần thiết và cú ý nghĩa rất quan trọng

ở Tiểu học, các môn học có quan hệ mật thiết với nhau,trong đó môn Tiếng Việt có một vị trí hết sức quan trọng đối vớicác em học sinh vì hoạt động học trong môn Tiếng Việt là thựchiện mục tiêu: “ Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩnăng ( nghe, nói, đọc, viết ), để học tập và giao tiếp trong cácmôi trờng hoạt động của lứa tuổi” Lớp 5 là lớp cuối cấp Tiểu học

- giai đoạn hoàn thành mục tiêu đặt ra cho môn Tiếng Việt ởtoàn cấp Trong môn Tiếng Việt ở lớp 5 thì phân môn Tập đọchớng tới giúp học sinh củng cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, đọcthầm đã đợc hình thành ở lớp dới Tiếp tục rèn luyện kĩ năng

đọc diễn cảm là kĩ năng bắt đầu đợc rèn luyện từ lớp 4 Phânmôn Tập đọc lớp 5 còn giúp học sinh nâng cao kĩ năng đọc -hiểu văn bản để nắm và vận dụng đợc một số khái niệm nh

đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách, để hiểu ý nghĩa của

bài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong các bài văn, bàithơ Phân môn Tập đọc lớp 5 còn giúp học sinh mở rộng vốnhiểu biết về tự nhiên, xã hội và con ngời để góp phần hìnhthành nhân cách của con ngời mới Thực tế, chúng ta có thểthấy rằng hoạt động đọc diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc trong cuộcsống nh đọc thông tin, th từ, sách báo, Đối với học sinh thôngqua đọc các em nắm đợc kiến thức và những hiểu biết vềthiên nhiên, cuộc sống con ngời, văn hoá và văn học của ViệtNam và nớc ngoài Đặc biệt, đọc các tác phẩm văn học, các emcảm nhận đợc cái hay, cái đẹp trong cuộc sống và đợc bồi dỡngthêm về vốn hiểu biết của mình.

có cảm thụ tốt học sinh mới diễn tả tốt tác phẩm bằng việc đọc diễncảm - trái lại đọc diễn cảm càng tốt một tác phẩm, các em càng cảmthụ sâu sắc hơn ý nghĩa nhân văn và tình cảm, thẩm mĩ của tácphẩm đó Việc rèn khả năng đọc diễn cảm phải được tiến hành songsong với việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.Hiện nay, học sinh Tiểu học đã có điều kiện thuận lợi cho việcrèn đọc nh chơng trình sách giáo khoa phù hợp với nhận thức củahọc sinh; sự sắp xếp các bài đọc trong sách Tiếng Việt lôgíc,chặt chẽ; sự quan tâm của thầy cô, bạn bè và gia đình; songviệc rèn đọc diễn cảm của học sinh hiện nay cha đạt hiệu quảcao, đặc biệt là học sinh lớp 5 Một số học sinh tiếp thu tốt thìchỉ cần nghe giáo viên đọc và hớng dẫn cách đọc là các em cóthể đọc diễn cảm đợc một bài văn hay một bài thơ theo đúngyêu cầu Nhng bên cạnh đó có những học sinh khả năng đọc còn

hạn chế do phát âm cha chuẩn, do ảnh hởng của phơng ngữhoặc do bản thân học sinh cha tự cố gắng tích cực rèn đọc,tiếp thu kiến thức một cách thụ động, máy móc và còn xem nhẹphân môn Tập đọc nhất là hoạt động rèn đọc Thực tế, trongcác giờ dạy Tập đọc, một số giáo viên còn cha chú ý rèn đọc diễncảm cho mọi đối tợng học sinh mà chỉ tập trung rèn đọc ởnhững em khá - giỏi còn những em nhận thức chậm, cha chămhọc thì cha đợc chú ý rèn đọc Bởi vậy, chất lợng đọc diễn cảmcủa học sinh cha cao Đặc biệt là học sinh lớp 5 - lớp cuối cấpTiểu học.

Chính vì vậy, là một giáo viên được phân công trực tiếpgiảng dạy ở lớp 5, tôi tự thấy trách nhiệm của mình là phải luôn cốgắng học hỏi, tìm hiểu nguyên nhân và có những biện pháp

để rèn đọc diễn cảm cho mọi đối tợng học sinh trong lớp, gópphần nâng cao chất lượng dạy- học môn Tiếng Việt nói chung vàphân môn Tập đọc nói riêng nhằm bồi dưỡng, xây dựng cho họcsinh một tâm hồn đẹp, một nhân cách văn hóa mang đậm bản sắcdân tộc Việt Nam Với lý do nh đã trình bày, tôi mạnh dạn chọn,nghiên cứu và thực hiện đề tài:

"Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học

sinh lớp 5 trong giờ dạy Tập đọc".

III MỤC đích nghiên cứu:

- Giúp học sinh lớp 5 đọc diễn cảm tốt các bài Tập đọc trongchơng trình học

- Góp phần nâng cao chất lợng dạy - học phân môn Tập đọc ở

líp 5 nãi riªng, m«n TiÕng ViÖt ë TiÓu häc nãi chung

IV §èi tîng nghiªn cøu:

Học sinh líp 5D - Trường TiÓu häc Cæ §«

V Thêi gian nghiªn cøu:

hình thành ở các lớp dới; tăng cờng tốc độ đọc, khả năng đọc lớt

để chọn thông tin nhanh; khả năng đọc diễn cảm

Phát triển kĩ năng đọc- hiểu lên mớc cao hơn; nắm vàvận dụng đợc một số khái niệm nh đề tài, cốt truyện, nhân vật,tính cách, để hiểu ý nghĩa của bài và phát hiện một vài giátrị nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ

Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con ngời đểgóp phần hình thành nhân cách của con ngời mới

2) Nội dung dạy học Tập đọc lớp 5 :

Thông qua 62 bài tập đọc thuộc các loại hình văn bản

nghệ thuật, báo chí, khoa học ( có 46 bài văn xuôi, 18 bài thơ ),phân môn Tập đọc lớp 5 tiếp tục củng cố, nâng cao kĩ năng

đọc trơn, đọc thầm, tiếp tục rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm

-là kĩ năng bắt đầu đợc rèn luyện từ lớp 4

Qua phần hớng dẫn s phạm cuối mỗi bài tập đọc, phânmôn Tập đọc còn giúp học sinh nâng cao kĩ năng đọc- hiểuvăn bản

Cùng với các phân môn Kể chuyện, Tập làm văn, phânmôn Tập đọc còn xây dựng cho học sinh thói quen tìm đọcsách ở th viện, dùng sách công cụ và ghi chép những thông tincần thiết khi đọc

Nội dung các bài tập đọc trong sách Tiếng Việt 5 có tácdụng mở rộng tầm hiểu biết, tầm nhìn về tự nhiên, xã hội và

đời sống, bồi dỡng t tởng, tình cảm và nhân cách cho học sinh

3) Về học sinh :

Là giáo viên đợc Nhà trờng phân công trực tiếp giảng dạy ởlớp 5, năm học 2013- 2014, ngay từ đầu năm học tôi nhận thấychất lợng đọc diễn cảm của học sinh lớp 5 cha cao, trong lớp sốhọc sinh đọc diễn cảm tốt chủ yếu là những em học giỏi, cònnhiều em đọc cha diễn cảm thậm chí có những em còn đọc

chậm, đọc sai, đọc cha lu loát Các em cha chăm chỉ luyện

đọc, còn coi nhẹ việc học phân môn Tập đọc nhất là về rèn

đọc diễn cảm Trong giờ học tập đọc các em cha tự mình tìmcách đọc hay mà còn đọc vẹt

4) Về giáo viên :

Đa số giáo viên đều nhận thức đúng về vai trò của việc

đọc diễn cảm ở lớp 5, nắm đợc yêu cầu, nội dung và quy trìnhdạy Tập đọc Song , thực tế trong giờ dạy tập đọc một số giáoviên còn cha chú ý rèn đọc diễn cảm cho mọi đối tợng học sinhtrong lớp mà chỉ tập trung gọi đọc bài ở những em học tốt cònnhững em khác thì cha đợc chú ý rèn đọc thờng xuyên cho nênchất lợng đọc diễn cảm của học sinh cha cao

Mặt khác, trong quá trình giảng dạy Tập đọc một số giáoviên còn cha mạnh dạn áp dụng việc đổi mới phơng pháp cho phùhợp với mọi đối tợng học sinh của lớp mình, cha phát huy đợctính tích cực của học sinh

5) Về phía gia đình học sinh :

Các em sống ở khu vực nông thôn, cha mẹ các em hầuhết đều làm nghề nông nên không có điều kiện mua sách báo,truyện đọc cho các em đọc và việc rèn đọc cho các em khi học

ở nhà lại càng khó khăn hơn Đặc biệt là một số học sinh ở xómVạn Chài, bố mẹ các em thờng xuyên đi làm ăn xa, không có thờigian để qua tâm đến việc học tập của các em Những em nàythờng không tự giác học tập, kết quả học tập cha tốt, còn nhiềuhạn chế kĩ năng đọc - hiểu

Ii Kết quả KHảO sáT thực tế :

Khi đợc phân công giảng dạy lớp 5D - Trờng Tiểu học Cổ

Đô, trong những tuần đầu năm học 2013 - 2014, tôi tiến hànhđiều tra cụ thể về tình hình lớp và khảo sát chất lợng học tậpcủa học sinh trong lớp Phân môn Tập đọc, tôi tiến hành khảo

sát chất lợng đọc của cả lớp ( 28 học sinh lớp 5D) do tôi dạy, chothấy:

Hs đọc lu loát, bớc đầu

có diễn cảm

Hs đọc còn chậm, cha lu loát

Do nhận thức của các em về tầm quan trọng của phân mônTập đọc cha đúng nên các em chưa có ý thức tự rèn luyện

và chủ nhiệm trong năm học 2013 - 2014 với các bớc tiến hành

kĩ năng viết đúng chính tả Chính vì vậy, trong mỗi giờ dậyTập đọc, tôi luôn dành thời gian hợp lý cho học sinh luyện đọcđúng.

Thông thường học sinh hay đọc sai những từ hoặc cụm từ màcác em chưa hiểu đúng nghĩa của nó trong bài văn, bài thơ hoặc

do cách phát âm không chuẩn của phơng ngữ Tuy nhiên, cũng

có nhiều từ, cụm từ do được đặt trong một câu dài hoặc do sự thayđổi của phụ âm đầu, của vần mà nếu phát âm nhanh hoặc chuẩn

bị tâm thế không kỹ sẽ dễ đọc sai, đọc nhầm

Vì vậy, công việc đầu tiên của việc hớng dẫn học sinh luyệnđọc đúng là tìm ra những từ ngữ trong bài mà các em dễ đọc sainhất để luyện đọc Việc làm này, nhìn qua thì chẳng có gì đặcbiệt thậm chí có giáo viên còn có thể bỏ qua vì cho rằng nó chỉquan trọng với học sinh lớp dưới, còn ở lớp 5 học sinh đã thành kĩnăng rồi Thực ra, việc luyện đọc đúng lại có một ý nghĩa quan

trọng Thông qua luyện đọc từ ngữ, tôi có thể giúp học sinh củng cố

về nghĩa của từ, về cách đọc đúng từ ngữ, từ đó tìm ra được cáchngắt, nghỉ hơi đúng trong mỗi câu, cũng có thể giúp học sinhquen với việc sử dụng bộ máy phát âm một cách điêu luyện đểdẫn tới đọc lưu loát, diễn cảm

Để làm tốt bớc này, trong các giờ dạy Tập đọc, tôi thờng chohọc sinh phát hiện rồi tôi ghi lên bảng những từ ngữ học sinh dễ

đọc sai nhất qua lần đọc bài nối tiếp đầu tiên của học sinh, rồi ớng dẫn luyện đọc đúng cho cả lớp và nhất là luyện đọc chocác em đọc còn hay vấp, hay sai

Ví dụ:

* Khi dạy bài : Kỳ diệu rừng xanh ( Nguyễn Phan

Hách-Tiếng việt 5, tập 1)

Học sinh luyện đọc đúng các từ ngữ sau:

Loanh quanh, lúp xúp, màu sặc sỡ, rực lên, chồn sóc, rào rào chuyển động, giang sơn vàng rợi.

* Bài: Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà (Quang Huy-

Tiếng việt 5, tập 1)

Học sinh luyện đọc đúng các từ ngữ sau :

- ba-la-lai-ca, chơi vơi, lấp loáng, ngẫm nghĩ.

- Say ngủ cạnh dòng sông, bỡ ngỡ giữa cao nguyên.

* Bài: Chuyện một khu vờn nhỏ (Văn Long - Tiếng Việt 5,

tập 1).

Học sinh luyện đọc đúng các từ ngữ sau:

Leo trèo, ngọ nguậy, cái vòi voi, cuốn chặt, xòe ra,

sà xuốn, cành lựu, săm soi, líu ríu.

* Bài: Mùa thảo quả (Ma Văn Kháng- Tiếng việt 5, tập1)

Học sinh luyện đọc đúng các từ ngữ sau :

Đản Khao, Chin San, lớt thớt, quyến, ấp ủ, lan toả, sự

Đối với những câu dài trong bài văn hoặc một số câuthơ, học sinh rất hay bị lúng túng do thiếu chủ động trong việclấy hơi dẫn đến ngắt nhịp sai, có khi không đủ hơi để đọchết câu theo ý định của mình Vì vậy, tôi thờng cho các emluyện đọc những câu nh thế để các em tự phát hiện chỗ cầnngắt hơi.

* Bài : Phong cảnh đền Hùng (Đoàn Minh Tuấn- Tiếng

Việt 5- tập 2)

Học sinh cần ngắt hơi đúng ở câu: “ Dãy Tam Đảo nh bức tờng xanh/ sừng sững chắn ngang bên phải/ đỡ lấy

mây trời cuồn cuộn.

Và câu: “ Trớc mặt/ là Ngã Ba Hạc/ nơi gặp gỡ giữa ba dòng sông lớn/ tháng năm mải miết đắp bồi phù sa/ cho

đồng bằng xanh mát.

*Bài: Đất nớc (Nguyễn Đình Thi - Tiếng Việt 5 - tập 2)

Học sinh cần biết ngắt nhịp đúng các câu thơ nh sau:

Mùa thu nay/ khác rồi Tôi đứng vui nghe/ giữa núi đồi Gió thổi rừng tre/ phấp phới Trời thu/ thay áo mới

Trong biếc/ nói cời thiết tha.

Ngắt nhịp, nghỉ hơi đúng không chỉ có ý nghĩa trongviệc giúp học sinh đọc lu loát không vấp váp hoặc thiếu hơi mà

nó còn có ý nghĩa làm tăng hiệu quả trong diễn tả nội dung,tình cảm của bài đọc Vì vậy, tôi không chỉ giúp các em ngắtnghỉ hơi đúng ở các câu dài mà còn quan tâm đến cách ngắtnghỉ hơi đúng ở các câu ngắn nhằm giúp các em cảm nhậnthêm ý nghĩa nội dung và có cảm xúc khi đọc bài

Ví dụ:

*Bài : Lập làng giữ biển (Trần Nhuận Minh - Tiếng Việt 5

- tập 2)

Hoc sinh cần ngắt hơi đúng câu:

Nhụ đi/ và sau đó/ cả nhà sẽ đi.

*Bài: Tiếng rao đêm (Nguyễn Lê Tín Nhân - Tiếng Việt 5

- tập 2)

Học sinh cần ngắt hơi đúng câu:

Mặt mày đem nhẻm/ thất thần/ khóc không thành tiếng.

Khi đọc đúng các từ ngữ khó, biết ngắt hơi trong câu hợp

lý thì học sinh dễ dàng đọc lu loát, diễn cảm đợc toàn bài Lúcnày, các em không còn lo lắng đến những lỗi về phát âm hayngắt hơi, ngắt nhịp mà sẽ tự tin để thể hiện toàn bộ cảm xúctheo những điều các em đã cảm nhận đợc về tác phẩm trongbài đọc của mình Đó cũng là bớc khởi đầu quan trọng cho việcrèn đọc diễn cảm cho học sinh

2 Ngữ điệu, cường độ và cao độ của giọng đọc.

Muốn thể hiện đúng cảm xúc tức là đọc diễn cảm một tác phẩmhay một đoạn nào đó của tác phẩm thì chỉ đọc đúng thôi chưa đủ

mà người đọc còn phải biết kết hợp với ngữ điệu, cường độ và cao độcủa giọng đọc Bởi vậy, mỗi bài đọc tôi đều khuyến khích học sinh

tự tìm ra những cách thể hiện hay nhất thông qua ngữ điệu, độ tonhỏ, trầm bổng và nhanh chậm của âm thanh câu từ

Tôi chia các bài tập đọc thành hai dạng bài, để luyện đọccho học sinh

* Dạng bài thứ nhất: Bài đơn thuần chỉ là tả cảnh hoặc thông

ngỡ, chia, muôn ngả, lớn, đầu tiên

*Bài: Cao Bằng (Trúc Thông - Tiếng Việt 5 - tập 2)

Học sinh cần nhấn giọng ở những từ ngữ : Qua, lại vợt, rõ thật cao, bằng bằng xuống, mận ngọt, đón môi , rất th-

ơng, rất thảo, nh hạt gạo, nh suối trong.

Từ đó, khi đọc học sinh cần nhấn giọng vào những từ ngữ này,tạo nên hiệu quả nhất định làm nổi rõ cảnh định tả thông qua đó bậtlên cảm xúc của tác phẩm, tăng sức hấp dẫn của cảnh vật

Nhịp độ nhanh - chậm khi đọc cũng góp phần tạo cảm xúc chobài đọc

vẻ đẹp kì diệu của cảnh rừng, cần đọc với giọng khoan

thai:"Loanh quanh trong rừng, chúng tôi đi vào một lối

đầy nấm dại, một thành phố nấm lúp xúp dới bóng cây

th-a Những chiếc nấm to bằng cái ấm tích Đền đài, miếu mạo, cung điện của họ lúp xúp dới chân." Nhng ở đoạn 2 lại

đọc nhanh hơn ở những câu miêu tả hình ảnh thoắt ẩn, thoắt

hiện của muông thú trong rừng :"Chúng tôi đi đến đâu, rừng rào rào chuyển động đến đấy Những con vợn bạc má ôm con gọn ghẽ chuyền nhanh nh tia chớp Những con chồn sóc với chùm lông đuôi to đẹp vút qua không kịp đa mắt nhìn theo." và tiếp ở đoạn 3 lại đọc thong thả ở những câu văn

miêu tả vẻ thơ mộng của cánh rừng trong sắc vàng mênh mông:

“Rừng khộp hiện ra trớc mắt chúng tôi, lá úa vàng nh cảnh

mùa thu Tôi dụi mắt Những sắc vàng động đậy Mấy con mang vàng hệt nh màu lá khộp đang ăn cỏ non Những chiếc chân vàng giẫm trên thảm lá vàng và sắc

nắng cũng rực vàng trên lng nó Chỉ có mấy vạt cỏ xanh biếc là rực lên giữa cái giang sơn vàng rợi.”

Cũng giống như khi thể hiện một bài hát, giọng đọc không thểlúc nào cũng đều đều mà cần có lúc to, lúc nhỏ, khi bổng, khi trầmmới diễn tả hết cảm xúc của nhân vật, của tác phẩm mà tác giả đãgửi gắm vào đó

Ví dụ:

*Bài: Đất nớc ( Nguyễn Đình Thi, Tiếng Việt 2 - Tập 1)

- ở khổ thơ 1, khổ thơ 2 cần đọc với giọng tha thiết, nhẹnhàng, bâng khuâng để thể hiện vẻ đẹp và buồn của nhữngngày thu đã xa:

Sáng mát trong nh sáng năm xa Gió thổi mùa thu hơng cốm mới

Tôi nhớ những ngày thu đã xa

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

- ở khổ thơ 3 và khổ thơ 4 đọc nhịp lại nhanh hơn, giọngvui, khoẻ khoắn và tràn đầy tự hào để thể hiện niềm vui phơiphới, rộn ràng của thiên nhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi:

Mùa thu nay khác rồi!

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi Gió thổi rừng tre phấp phới

- ở khổ 5 cần đọc với giọng chậm rãi, trầm lắng, chứa chantình cảm, sự thành kính cũng nh lòng tự hào về đất nớc tự do

và về truyền thống bất khuất của dân tộc:

.Nớc chúng ta,

Nớc những ngời cha bao giờ khuất Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất Những buổi ngày xa vọng nói về.

Với dạng bài thứ hai, những bài có dẫn lời nói hoặc đối thoạicủa nhân vật, việc thể hiện tốt lời nói, ngữ điệu theo từng tuyếnnhân vật sẽ làm tăng hiệu quả diễn đạt của tác phẩm Vì vậy, khigặp những bài này, ở phần luyện đọc đúng tôi luôn yêu cầu họcsinh đọc những câu đối thoại hoặc lời nói đã dẫn trong bài, thể hiệngiọng đọc theo từng tuyến nhân vật với tính cách của mỗi nhânvật được nêu trong từng câu nói

Ví dụ: Khi dạy bài: Một vụ đắm tàu (A- mi - xi ,Tiếng

Việt 5 - tập 2)

Học sinh biết cần nhấn giọng vào các từ ngữ: còn chỗ, sực tỉnh, lao ra, sững sờ, thẫn thờ, hét to, Giu- li- ét - ta, xuống đi, bàng hoàng, ngửng cao, bật khóc nức nở, vĩnh biệt.

*Bài: Lập làng giữ biển (Trần Nhuận Minh Tiếng Việt 5

tr-Lời ông Nhụ giộng đọc lại cơng quyết, gay gắt:

- Tao chết ở đây thôi Sức không còn chịu đợc sóng.

Lời đáp của Nhụ đọc nhẹ nhàng:

- Vâng.

Nh vậy, trong các giờ tập đọc tôi luôn cố gắng xác định

đúng các dạng bài đọc, giúp học sinh tìm cách thể hiện cảmxúc của bài để các em có thể vận dụng đọc bài một cách tốtnhất góp phần nâng cao năng lực cảm thụ bài cho học sinh

3 Đọc mẫu của giáo viên.

Việc đọc mẫu của giáo viên cũng có ý nghĩa quan trọng không

kém trong việc rèn đọc cho các em Giáo viên đọc mẫu tốt sẽ giúpcho học sinh cảm nhận được ngay cái hay cái đẹp của tác phẩm,gợi xúc cảm và tạo hứng thú học tập cho học sinh Với lứa tuổi họcsinh Tiểu học, các em bắt chớc rất nhanh, nhất là bắt chớc giọng

đọc mẫu của cô Nhận thức đợc điều đó, tôi luôn cố gắng nghiêncứu kỹ từng bài học, đặt mình vào tâm trạng, tình cảm của tácgiả, của nhân vật trong bài để thể hiện một cách tốt nhất tác phẩmmỗi khi đọc mẫu Song song với việc đọc mẫu thật tốt nhằm tạo chohọc sinh một tâm thế sẵn sàng, hứng thú vào bài học thì việc rèncho học sinh biết nghe - đọc là một điều không thể thiếu Chínhnăng lực nghe của học sinh đóng góp một phần không nhỏ vào kếtquả bài đọc mẫu của giáo viên Bởi vì khi nghe với một sự tậptrung cao độ, học sinh bước đầu phát hiện được những tình cảm,những ý nghĩa sâu sắc ẩn chứa trong từng câu, từng lời đọc củagiáo viên cũng chính là cái hay, cái đẹp mà người thầy muốntruyền cho các em Ngay từ đó, học sinh dường như đã hình thànhkhái quát được cách đọc diễn cảm của toàn bài

Ví dụ:

* Khi đọc bài: "Trí dũng song toàn", giáo viên cần chú ý đọc

đúng lời Giang Văn Minh ở từng đoạn đối thoại:

Đoạn Giang Văn Minh than khóc - giọng đọc thể hiện sự ân

hận xót thơng Câu hỏi: Vậy, tớng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao hằng năm nhà vua vẫn bắt nớc tôi cử ngời mang lễ vật sang cúng giỗ? - giọng cứng cỏi Đoạn Giang Văn Minh ứng đối - giọng dõng dạc, tự hào “ Bạch Đằng thuở tr-

ớc máu còn loang” Qua cách đọc mẫu nh thế của giáo viên,

học sinh hiểu đợc sự mu trí, dũng cảm và lòng tự hào dân tộctràn đầy của Thám hoa Giang Văn Minh

Ví dụ:

* Khi đọc khổ thơ 2 và khổ thơ 3 của bài : Đất nớc ( Nguyễn

Đình Thi- TV5- tập 2 ) nếu chỉ nghe đọc với một giọng đều đều, lưu

loát thì học sinh mới chỉ thấy được sự thay đổi của đất nớc trongmùa thu nay Nhưng nếu giáo viên đọc mẫu với giọng đọc diễn cảmkhoẻ khoắn, tràn đầy tự hào đồng thời nhấn giọng ở những từngữ gợi tả cảm xúc nh:

Mùa thu nay /khác rồi

Tôi đứng vui nghe/ giữa núi đồi

Gió thổi rừng tre/ phấp phới

Trời thu/ thay áo mới

Trong biếc/ nói cời thiết tha.

thì học sinh sẽ cảm nhận đợc niềm vui phơi phới, rộn ràngcủa thiên nhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc khángchiến Các em đợc sống lại không khí tng bừng náo nức của đấtnớc trong những năm đầu tiên đón chào mùa thu của hoà bình

Điều đó gợi lên tình yêu thiên nhiên, đất nước, thôi thúc trongcác em một mong muốn thể hiện lại thật đầy đủ những tình cảm đótrong bài đọc của mình

4 Tìm hiểu nội dung, nghệ thuật của bài.

Như đã đề cập ở trên, một trong những nguyên nhân dẫn đếnviệc học sinh đọc chưa tốt là do vốn từ ngữ của các em còn hạn chếdẫn đến chưa thông hiểu một số từ ngữ nói riêng và nội dung củavăn bản nói chung Vì vậy, bên cạnh việc dạy học tốt môn Luyện

từ và câu (mà nội dung khuôn khổ đề tài này tôi không đề cập đến)thì việc giúp học sinh tìm hiểu nội dung, nghệ thuật bài học làviệc làm không thể bỏ qua trong quá trình dạy Tập đọc

Có ý kiến cho rằng yêu cầu chủ yếu của giờ tập đọc là rèn đọccho học sinh, vì thế không cần thiết hoặc xem nhẹ việc giúp họcsinh tìm hiểu nội dung, nghệ thuật của bài học Thực tế thì đểthực hiện được mục đích rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 tronggiờ dạy Tập đọc không thể tách rời việc giúp học sinh hiểu nộidung và nghệ thuật của bài đọc Bởi vì, chỉ có hiểu thấu đáo nội

dung và ý nghĩa nghệ thuật của bài đọc, các em mới có đượcnhững cảm xúc để thể hiện đọc diễn cảm tốt bài đọc đó.

Trong giờ Tập đọc, ngoài việc khai thác nội dung bài đọc dựavào các câu hỏi trong sách giáo khoa, tôi thường cố gắng chẻ nhỏcâu hỏi trong Sgk hoặc tìm thêm những câu hỏi phù hợp nhằmgiúp các em tìm tòi, phát hiện những biện pháp nghệ thuật được sửdụng trong bài Từ đó, các em sẽ cảm nhận được sâu sắc hơn nộidung, hiểu bài, ý nghĩa của tác phẩm cũng như những tình cảmcủa tác giả, của nhân vật ẩn chứa trong từng câu, từng chữ củabài đọc

Ví dụ:

*Khi dạy bài: Mùa thảo quả ( Ma Văn Kháng- TV5 - tập 1 )

Thông qua việc tìm hiểu từ ngữ: ngọt lựng, thơm nồng ,

đỏ chon chót giúp học sinh hình dung được hơng vị, mùi thơm

rất đặc biệt và vẻ đẹp của thảo quả khi vào mùa Song để họcsinh thấy hết được vẻ đẹp đặc biệt đó tôi giúp học sinh tìm hiểuthêm:

? Đoạn cuối bài tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? (So

Qua đây, học sinh biết cần phải đọc bài với giọng nhẹ nhàng,cảm hứng ca ngợi, nhấn giọng ở các câu, từ gợi tả, gợi cảm mới lộttả hết đợc vẻ đẹp diệu kì của thảo quả khi vào mùa

Hoặc khi dạy bài: "Đất nớc"(Nguyễn Đình Thi -Tiếng Việt

5-tập 2) ngoài việc phân tích nội dung bài thấy được vẻ đẹp của

mùa thu đất nớc xa và nay tôi còn giúp học sinh tìm hiểu nghệthuật để thấy đợc niềm vui , niềm từ hào và tình yêu tha thiếtcủa tác giả đối với đất nớc tự do và giàu truyền thống bất khuất.

Ví dụ: Khi phân tích câu thơ :

"Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc, nói cời thiết tha"

Tôi đặt câu hỏi:

Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để tả thiênnhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc kháng chiến? (Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hoá- làmcho trời cũng thay áo, cũng nói cời nh con ngời, để thể hiệnniềm vui phơi phới, rộn ràng của

thiên nhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc khángchiến)

Qua phân tích, tôi giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa của việc

sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hoá của tác giả Tác giảkhông chỉ quan sát miêu tả bằng mắt mà bằng cả tấm lòng đểthấy đợc vẻ đẹp kì diệu, niềm vui hân hoan của cả đất trời,của thiên nhiên, trong mùa thu mới Từ đó, giúp học sinh tự tìm đ-

ợc cách đọc để thể hiện tác phẩm một cách có hiệu quả nhất

5 Xây dựng nhóm đọc diễn cảm cho học sinh.

Tâm lý của học sinh Tiểu học, ở bất kỳ môn học nào các em

đều có sự ganh đua với nhau Do đó, trong các giờ dạy Tập đọc

ở lớp 5, tôi đã tổ chức, xây dựng nhóm đọc diễn cảm cho họcsinh để những em có khả năng đọc tốt có điều kiện phát huynăng lực của bản thân còn những em đọc cha tốt sẽ cố gắngkhắc phục nhợc điểm, thi đua với bạn để đọc tốt Đồng thời quanhóm đọc diễn cảm, tôi phát hiện những học sinh đọc tốt vàcha tốt để có kế hoạch bồi dỡng, kèm cặp từng đối tợng cho phù

hợp Từ đó, thúc đẩy việc thi đua học tập của các em, tạo chocác em một không khí học tập thật sôi nổi mà cũng thật hiệuquả Trong mỗi giờ dạy Tập đọc, ở bớc luyện đọc diễn cảm, tôithờng xây dựng nhóm học sinh luyện đọc diễn cảm Mỗinhóm gồm từ 2 đến 4 em ( theo bàn ngồi học ở lớp) Chẳnghạn: với cách chia nhóm gồm 2 em, trong mỗi nhóm gồm một

em đọc tốt và một em đọc khá hoặc một em đọc khá và một

em đọc cha tốt, có nhóm gồm một em đọc tốt và một em đọccha tốt Với cách tổ chức nhóm học sinh luyện đọc diễn cảm

nh vậy tôi thấy các em rất hào hứng học tập và thi đua luyện

đọc diễn cảm rất hiệu quả Trong mỗi bài dạy Tập đọc ở lớp 5,

ở bớc luyện đọc diễn cảm, tôi thờng gọi học sinh đọc nối tiếptheo từng đoạn của bài một lợt rồi cho học sinh nêu cách đọcdiễn cảm toàn bài và từng đoạn trong bài Từ đó tôi nhận xét,

bổ sung cách đọc diễn cảm toàn bài và từng đoạn trong bài

đọc cho học sinh Tiếp sau đó, tôi treo bảng phụ có chép sẵnmột đoạn văn (đoạn thơ) trong bài đọc và hớng dẫn cách đọcdiễn cảm đoạn văn ( đoạn thơ) đó Tôi chia nhóm học sinhgiao nhiệm vụ cho các nhóm bằng những câu hỏi nh: đoạnvăn này em cần đọc với giọng nh thế nào? Cần đọc nhấngiọng vào những từ ngữ nào? Sau khi học sinh nêu cách đọcdiễn cảm đoạn văn, tôi bổ sung và đánh dấu những từ ngữcần đọc nhấn giọng trong đoạn văn Tôi đọc mẫu đoạn văn

đó một lợt cho cả lớp nghe rồi yêu cầu các nhóm (2em ngồi cạnhnhau) luyện đọc diễn cảm đoạn văn Sau đó tôi tổ chức chocác nhóm thi đọc diễn cảm đoạn văn trớc lớp bằng cách gọi đạidiện hai hoặc ba nhóm học sinh tham gia thi đọc diễn cảmtrớc lớp, lần lợt các em trong từng nhóm thi đọc diễn cảm trớclớp Tôi yêu cầu cả lớp lắng nghe từng nhóm các bạn thi đọcdiễn cảm và bình chọn bạn nào đọc hay nhất và nhóm nào cónhiều bạn đọc hay Hoặc tôi chỉ định mỗi nhóm một emtham gia thi đọc diễn cảm với nhóm bạn ( mỗi lợt ba em) Tôiyêu cầu học sinh ở các nhóm khác nhận xét các bạn đọc và

chọn bạn đọc hay nhất, đồng thời tôi nhận xét ghi điếm họcsinh đọc và khen học sinh đọc diễn cảm tốt, đồng thời độngviên những em đọc cha hay nhng có tiến bộ bằng lời khenchẳng hạn nh: “Em cần cố gắng hơn chút nữa!” hoặc “Em

đọc tơng đối tốt rồi!”

Chẳng hạn : Khi dạy bài Tập đọc Mùa thảo quả ( Ma VănKháng - Tiếng Việt 5, tập 1) Bớc hớng dẫn học sinh luyện đọcdiễn cảm, tôi tiến hành gọi 3 em tiếp nối nhau luyện đọc lại 3

đoạn của bài một lợt rồi gọi HS nhận xét và nêu cách đọc diễncảm từng đoạn trong bài Tôi tiếp tục treo bảng phụ có chépsẵn nội dung đoạn văn cần hớng dẫn cả lớp luyện đọc diễncảm ( đoạn 2 của bài) Tôi chia nhóm theo bàn ( mỗi nhóm 2em) ngồi cạnh nhau, yêu cầu học sinh các nhóm thảo luận vànêu cụ thể cách đọc diễn cảm đoạn văn này Sau đó tôi nhậnxét, bổ sung cách đọc diễn cảm đoạn văn( đoạn 2 của bàiMùa thảo quả): cần đọc đoạn văn với giọng nhẹ nhàng, đọcnhanh hơn đoạn 1 và nhấn giọng vào những từ ngữ gợi tả, gợi

cảm nh: chín nục, ngây ngất, kì lạ, cao tới bụng ngời,

đâm thêm hai nhánh mới, mạnh mẽ, thoáng cái, lan tỏa,

v-ơn ngọn, xòe lá, lấn chiếm không gian, để thể hiện sự

phát triển nhanh, mạnh mẽ của cây thảo quả Tiếp theo, tôi

đọc mẫu đoạn văn một lợt và tổ chức hớng dẫn học sinh luyện

đọc diễn cảm đoạn văn theo nhóm đôi đã chia Sau đó, tôi

tổ chức cho các nhóm học sinh lần lợt thi đọc diễn cảm trớc lớp(khoảng từ 2 đến 3 nhóm thi đọc diễn cảm ), học sinh cácnhóm khác lắng nghe các bạn tham gia cuộc thi lần lợt đọc vànhận xét từng bạn đọc lu loát và diễn cảm cha? vì sao? Sau

đó tôi cho các em bình chọn bạn đọc diễn cảm tốt nhất hoặcnhóm có nhiều bạn đọc hay nhất Biện pháp này đã thúc đẩyviệc thi đua học tập của các em, tạo cho các em một khôngkhí học tập thật sôi nổi mà cũng thật hiệu quả

* Mô tả lại một giờ dạy Tập đọc lớp 5 ( Tuần 11 Học kì I )