Nhân hoá

Giúp học sinh: - Nắm đợc khái niệm nhân hóa, các kiểu nhân hóa; - Nắm đợc tác dụng chính của nhân hóa; - Biết dùng các kiểu nhân hóa trong bài viết của mình.. Cũng vẫn cảnh thiên nhiên k

Tuần 23 - Tiết 91.

A- Mục tiêu cần đạt

Giúp học sinh:

- Nắm đợc khái niệm nhân hóa, các kiểu nhân hóa;

- Nắm đợc tác dụng chính của nhân hóa;

- Biết dùng các kiểu nhân hóa trong bài viết của mình.

B- Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Giáo viên: + Máy vi tính, máy Projector, đồ dùng trực quan.

+ Hệ thống bài soạn, các sách tham khảo.

- Học sinh: + Chuẩn bị bài ở nhà theo hớng dẫn của giáo viên.

+ Tìm các câu văn, câu thơ có sử dụng nhân hóa.

C- Tiến trình tổ chức Hoạt động dạy học

GV giới thiệu ng ời dự: Cô

xin trân trọng giới thiệu với

các con về dự tiết học của

chúng ta hôm nay có các

các thầy cô trong ban giám

khảo hội thi giáo viên dạy

giỏi

Khởi động

Giới thiệu bài mới:

“Này con gà mái vàng

Lông óng nh màu nắng”.

(Tiếng gà tra - Xuân Quỳnh)

Câu thơ trên sử dụng biện

pháp tu từ gì ?

“Gà mẹ hỏi gà con

Đã ngủ cha đấy hả?

Cả đàn gà nhao nhao

Đã ngủ rồi đấy ạ”.

- Lắng nghe và trả lời câu hỏi

- So sánh

(Phạm Hổ)

Đoạn thơ trên đã sử dụng

biện pháp tu từ gì ? - Đó chính

là nhân hóa Hôm nay, cô và

các em sẽ tìm hiểu sâu hơn về

biện pháp tu từ này !

Bật máy  (Ghi bảng)

Hoạt động 2: Hình thành

kiến thức mới.

Để tả cảnh trời sắp ma rào,

em quan sát thấy bầu trời, cây

cối, con vật nh thế nào ?

Cũng vẫn cảnh thiên nhiên

khi trời sắp ma ấy nhng nhà

thơ Trần Đăng Khoa đã miêu

tả trong bài “Ma”: (Đọc ngữ liệu

trong SGK)

Nhà thơ đã dùng các từ ngữ

nào để miêu tả theo cách riêng

của mình?

Những từ ngữ đó vốn đợc

dùng cho đối tợng nào ?

- Với cách dùng từ ngữ ấy,

đoạn thơ của Trần Đăng Khoa

không chỉ tả cảnh trời sắp ma

mà còn gợi lên cảnh tợng gì ?

- Gợi ý: Trời là chiến tớng,

mía - kiến là những chiến binh

oai hùng bớc vào trận chiến

- Việc sử dụng các từ ngữ

vốn gọi và tả ngời làm cho

cảnh vật trở nên sống động

đ-ợc gọi là nhân hóa Vậy nhân

hóa là gì ?

- Nhân hóa

Ghi bài

Phát hiện và trả lời

- Bầu trời đen kịt

- Cây cối ngả nghiêng

- Kiến bò ra đầy đờng

- Trả lời: ông, mặc áo giáp, ra trận, múa

g-ơm, hành quân

- Những từ ngữ vốn

đ-ợc dùng để gọi và tả

ngời

- Trả lời: một trận chiến ác liệt sắp diễn

ra

- Trả lời (theo ghi nhớ sgk)

- Lắng nghe và ghi bài

Tiết 91 - Nhân hóa

I- Nhân hóa là gì ? 1- Ví dụ: (SGK)

2- Ghi nhớ: (SGK)

Con vật, cây cối,

đồ vật

Từ ngữ

gọi, tả

hành

động, tính chất con ng ời.

Trở thành con ngời có tình cảm, tính cách.

Biểu thị tình cảm, suy nghĩ

- Bầu trời đen kịt

- Cây cối ngả

nghiêng

- Kiến bò ra đầy

đờng

- Ông trời mặc áong trời mặc áo giáp đen, ra trận.

- Cây mía múa gơm.

- Kiến hành quân.

* Sự vật, hiện t-ợng của cơn m-a.

* Nh con ngời trong cuộc chiến

đấu ác liệt.

 Nhân hóa (GV giải thích nhân hoá là biến

sự vật trở thành con ng ời )

- Bật máy và thuyết minh sơ

đồ (Các đồ vật, cây cối, con

vật xung quanh ta, qua cách

dùng từ ngữ nh:

-Dùng từ gọi con ngời để gọi

sự vật

-Dùng từ chỉ hành động, tính

chất của con ngời đem dùng

cho sự vật

-Coi sự vật nh con ngời rồi tâm

tình trò chuyện

thì sẽ biến loài vật, sự vật ấy

trở thành những con ngời có

suy nghĩ, tình cảm và biểu thị

đợc tình cảm của con ngời đối

với sự vật ấy)

- Bật máy  Đa ra bài tập

(Đáp án đúng: a, c, e)

- GV: dẫn chuyển ý: Ba câu

(a, c,e) đều sử dụng nhân hóa

nhng ba câu đó đợc nhân hóa

bằng cách nào, có giống nhau

không? Chúng ta xét các câu

đó

- Những sự vật nào đợc nhân

hóa ? (hớng dẫn HS phân tích

trên màn hình)

- Trong (a), các từ nào đã có

tác dụng nhân hoá để các bộ

- Đọc và làm bài tập

- Quan sát từng ví

dụ và trả lời

- Các từ: cái miệng, tai, mắt, chân tay - cây tre - con trâu

- Các từ dùng để gọi con ngời đã đợc dùng cho vật: “lão”, “cô”,

“cậu”

Bài tập: Câu nào dới đây sử dụng

Nhân hóa?:

a- Từ đó, lão Miệng, bác Tai, cô Mắt, cậu

Chân, cậu Tay lại thân mật sống với nhau, mỗi ngời một việc, không ai tị ai cả.

(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)

b- Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp nh hai cái lỡi liềm máy làm việc (Tô Hoài)

c- Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.

(Thép Mới)

d- Ngời Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm

(Minh Huệ)

e- Trâu ơi, ta bảo trâu này Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta.

(Ca dao)

II- Các kiểu nhân hóa

phận cơ thể trở thành các nhân

vật nh những con ngời cụ thể

nh thế?

- Đó là một cách nhân hoá

Hãy gọi tên cách nhân hoá đó

và đặt câu có dùng nhân hoá

theo cách ấy

- Chốt kiến thức (Vậy nếu ta

dùng các danh từ chỉ quan

hệ và danh từ x ng hô của

con ng ời nh ông, bà, cô, bác,

anh đem gọi sự vật thì sẽ

biến vật trở thành con ng ời-

Cách này th ờng gặp trong

truyện dân gian, truyện đồng

thoại )

- ở vd (c), từ nào đã làm

cho “tre” hiện lên nh một con

ngời?

Từ “xung phong” - động từ chỉ

hành động xông thẳng vào

đánh trong chiến đấu- đã

khiến “tre” trở thành một ngời

chiến sĩ kiên cờng bảo vệ quê

hơng

- Rút ra kiểu nhân hoá thứ

hai và yêu cầu HS tìm ví dụ

minh hoạ

- Chốt kiến thức (Dùng các

động từ, tính từ trạng thái,

động từ cảm nghĩ Cách

này đ ợc sử dùng rất nhiều

trong văn thơ- GV có thể đọc

vài câu)

- Cách nhân hoá ở câu (e) có

gì khác cách nhân hoá ở hai

câu trên?

- (cách này th ờng dùng các

từ tình thái để gọi, th a nh : ơi,

- Rút ra cách nhân hóa và đặt câu (3 em)

- Trả lời

Từ “xung phong”

- Ghi kiến thức và lấy

VD về kiểu nhân hóa thứ hai (ba em)

- Trả lời: Dùng từ “ơi”-coi vật nh con ngời để tâm tình

- Ghi nhớ kiến thức

- Hoạt động nhóm:

chọn đáp án đúng

1- Dùng những từ vốn gọi ngời để gọi vật

2- Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của ngời để chỉ hoạt động, tính chất của vật

3- Trò chuyện, xng hô với vật nh đối với ngời

nhé, nghen, nhỉ- th ờng gặp

trong thơ trữ tình, trong ca

dao )

Chốt lại ba kiểu nhân hoá

(Nh

vậy cách tạo ra nhân

hoá rất phong phú Các em

cần vận dụng linh hoạt khi

viết văn Để hiểu hoen về

những nội dung chúng ta

vừa học, các em sẽ làm bài

tập sau)

- Đa bài tập trắc nghiệm,

chốt kiến thức về tác dụng của

kiểu nhân hóa

( Từ tác giả dùng là “chùng

chình”- từ này đã nhân hoá

s ơng, s ơng nh con ng ời l u

luyến, e ấp trong thời khắc

giao mùa của thiên nhiên

-Các từ khác tuy cũng là

những động từ th ờng dùng

để tả s ơng nh ng nó không

diễn tả đ ợc sắc thái biểu

cảm trên)

- Chuyển ý từ phần nội dung

sang phần luyện tập (Các em

đã hiểu về nhân hoá, các

kiểu nhân hoá các em hãy

vận dụng để làm các bài tập

sau)

Hoạt động 3: Luyện tập.

Phân nhóm và nêu yêu cầu

và hớng dẫn:

+ Nhân hóa thể hiện bằng

những từ ngữ nào ?

+ Bằng kiểu nào ?

+ Với kiểu ấy, sự vật hiện tợng

hiện lên nh thế nào ?

(Chữa hai câu, bình một câu,

- Hoạt động nhóm:

+ Nhóm 1+ 2: câu b

+ Nhóm 3 + 4: câu c

+ Nhóm 5+ 6: câu d

- Cử đại diện trình bày

- Nhóm khác nhận xét

- Thực hiện theo yêu cầu của SGK và hớng dẫn của GV

Hoạt động nhóm:

+ Nhóm 1+ 2: câu a

+ Nhóm 3 + 4: câu b

+ Nhóm 5+ 6: câu c

- Cử đại diện trình bày

* Mở đầu bài thơ “Sang thu”, nhà thơ Hữu Thỉnh có viết:

“Bỗng nhận ra hơng ổi Phả vào trong gió se Sơng qua ngõ.

Hình nh thu đã về”.

Theo em, từ nào trong các từ dới đây

đã đợc nhà thơ sử dụng? Tại sao nhà thơ dùng từ ấy mà lại không dùng từ khác?

A bay bay

B là là

C chùng chình

D giăng giăng Đáp án đúng: C

III- Luyện tập Bài tập 1: (Bài tập 4 - SGK)

xoáy sâu tác dụng nhân hóa).

- Yêu cầu 2 HS đọc hai đoạn

văn và hớng dẫn thực hiện:

- Chốt kiến thức (Nếu chỉ để

giới thiệu để biết về các sự

vật thì không cần dùng nhân

hoá Nhân hoá th ờng dùng

trong văn miêu tả, biểu cảm

vì nó giúp ta biến thế giới vô

tri thành thế giới của con ng -

ời)

- Hớng dẫn hoạt động nhóm

Gợi ý:

- Từ cần thay (hoặc thêm)

phải là những từ vốn chỉ dùng

cho con ngời

a- thổi mạnh = gào thét;

cành cây = cánh tay; tấm thân

b- rụng = cởi bỏ;

lá già = áo; áo rách; áo cũ

c- xô đuổi nhau, đùa giỡn,

tinh nghịch ; liếm; chồm

- Chốt kiến thức (Bằng việc

thay những từ ngữ theo cách

nhân hoá nh trên ta không

chỉ hình dung đ ợc cảnh mà

còn làm cho cảnh trở nên

gần gũi hơn sống động hơn ,

và các con cần rèn cho

mình thói quen này khi viết

văn miêu tả )

- Gợi ý:

+ Câu thơ ca ngợi phẩm chất gì?

+ Từ ngữ nào đã có tác dụng

nhân hoá tre?

+ Nghệ thuật nhân hoá đã

biến “tre” thành một con ngời

Con ngời ấy nh thế nào?

- Nhóm khác nhận xét

- Nghe gợi ý, suy nghĩ

và trình bày tác dụng của phép nhân hóa

- Làm bài trong 3 phút

- Hai em lần lợt đọc

đoạn văn của mình

- Theo dõi trên màn hình

- Khắc sâu kiến thức qua sơ đồ trên màn hình

Bài tập 2: (Bài tập 3 - SGK)

Đáp án:

Cách viết 1: Sử dụng nhân hoá -dùng trong văn bản biểu cảm

Cách viết 2: Không dùng nhân hoá -dùng trong văn bản thuyết minh

Bài tập 3: Hãy làm cho các câu văn

miêu tả sau trở thành các câu văn có sử dụng nhân hoá bằng cách thay các từ gạch chân hoặc thêm vào chỗ ( ) rồi so sánh hai cách diễn đạt đó

a- Mùa đông, khi từng cơn gió rét thổi mạnh ngoài trời, từng chiếc lá bằng đỏ quạch rơi lả tả, bằng chỉ còn những cành cây khẳng khiu.

b- Mùa xuân đến, cây hồng bì đã rụng hết những chiếc lá già đen thủi.

c Mặt biển mênh mông với muôn ngàn lớp sóng , ào ạt vào bãi cát vàng tơi, phẳng lì.

Bình: (cần bắt vào câu trả

lời của hs) Hình ảnh cây tre

khiến ta liên t ởng đến những

ng

ời cha ng ời mẹ giầu đức hi

sinh, lòng vị tha Dù bao

nhiêu vất vả, một nắng hai s -

ơng vẫn chắt chiu dành dụm

cho con những gì tốt đẹp

nhất và Nguyễn Duy đã nói

đ

ợc điều đó một cách thật

sâu sắc, thấm thía.

 Phân tích giá trị phép

nhân hóa trong văn thơ là

chúng ta đang khám phá cái

hay, cái đẹp của nghệ thuật

đấy các em ạ !

- Hớng dẫn viết đoạn, qui

định yêu cầu thời gian

Khi HS viết - trình bày, GV

quan sát, chú ý chỉnh sửa

nhận xét và cho điểm bài

viết hay.

- Gọi HS trình bày

- Nhận xét, đánh giá

- Cho HS đọc một đoạn văn

tham khảo của học sinh

Hoạt động 4: Dặn dò

-củng cố.

- Chốt kiến thức toàn bài

bằng sơ đồ

Bài tập 4: Ca ngợi phẩm chất của con

ngời Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Duy,

trong bài thơ “Tre Việt Nam”, đã viết: Lng trần phơi nắng phơi sơng

Có manh áo cộc tre nhờng cho con.

Hãy phân tích giá trị của biện pháp nhân hóa trong câu thơ trên

Bài tập 5: Vận dụng biện pháp tu từ

nhân hóa vào viết đoạn văn tả cảnh (từ 3

đến 5 câu)

Dới đây là một đoạn văn tả cảnh của học sinh Nguyễn Thị Thảo (Lớp 6C, năm học 2002 - 2003 trờng THCS Đông Anh)

“Ma bụi ! Ma giăng giăng rơi rơi nh tấm màn mờ buông che mặt đất Nghe trong

ma muôn tiếng cựa mình của chồi non.

Đầu thềm, công chúa hoa mai khoe bộ váy áo rực rỡ màu nắng ấm áp của mình

Trờng THCS Nguyễn Huy Tởng Hoàng Thị Phơng Lan

chào đón ma xuân Tiếng chim lảnh lót trên những cành hoa xoan đầy nụ dịu dàng dệt mùa xuân thành màu tím”

Và sau đây cô mời các em xem một đoạn văn ghi lại lời tâm sự của nhà thơ Trần

Đăng Khoa nói về nhân hoá

và cách dùng nhân hoá

cho học sinh xem băng Các em ạ ,đây là những lời mà nhà thơ muốn gửi đén các em

HS tr ờng THCS Đông Anh với mong muốn đ ợc đọc những trang viết hay của các em.

- Xem trên màn hình

Hoạt động 5: Hớng dẫn về nhà.

- Bật máy, dặn dò

- Ghi chép và thực hiện Hớng dẫn học, chuẩn bị bài:

1- Học bài

2- Hoàn thiện bài tập 5 3- Chép những đoạn văn miêu tả hay, có dùng nhân hóa vào

sổ tay văn học

Dùng những từ vốn gọi ngời để gọi vật

Dùng những từ vốn chỉ hoạt động tính chất của ngời để chỉ

vật

Trò chuyện, xng hô với vật nh đối với ngời

Giá trị: làm cho sự vật trở nên gần gũi, sống động, biểu thị đợc sâu sắc tình cảm, suy nghĩ

Nhân hoá: biến vật vô tri, vô giác trở thành con ngời

Các kiểu nhân hoá thờng gặp:

vật

của ngời để

chỉ vật

với ngời

4- Chuẩn bị bài:

“Phơng pháp tả ngời”.

a- Đọc kĩ các ngữ liệu trong SGK

b- Đối tợng đợc tả trong từng đoạn văn là ai?

c- Đặc điểm nổi bật của từng đối tợng ấy là gì ?

d- Em thấy tả ngời khác tả cảnh nh thế nào ?