LỜI MỞ ĐẦU.Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương phát triển các môn thể thao dân tộc trong nhà trường, trong đó có môn Vovinam là một môn võ truyền thống của Việt Nam đang được phổ biến r
Trang 1DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
1 TDTT : Thể dục thể thao
2 HLV : Huấn luyện viên
3 VĐV: Vận động viên
4 HS : Học sinh
5 BT : Bài tập
6 GD & ĐT : Giáo dục và đào tạo
7 THPT : Trung học phổ thông
8 QĐ-BGDĐT: quyết định bộ Giáo dục đào tạo
A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 2I LỜI MỞ ĐẦU.
Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương phát triển các môn thể thao dân tộc trong nhà trường, trong đó có môn Vovinam là một môn võ truyền thống của Việt Nam đang được phổ biến rộng rãi trên thế giới và đã bắt đầu đưa môn thể thao dân tộc này vào chương trình học thể dục trong các trường phổ thông, thông qua nội dung học thể thao tự chọn, được bắt đầu áp dụng từ năm học 2011-2012
và cũng đã đưa vào chương trình thi học sinh giỏi môn thể dục hàng năm và các cuộc thi Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc
Để đạt được mục tiêu trên và tạo điều kiện cho các em học sinh có sức khỏe, thể lực tốt, tinh thần tự hào dân tộc và đẩy mạnh phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” trong nhà trường phổ thông Bộ
GD & ĐT đã đề nghị các Sở GD & ĐT phối hợp với Liên đoàn Vovinam Việt Nam, Liên đoàn Vovinam các địa phương tuyên truyền phổ biến rộng rãi môn Vovinam và đưa môn Vovinam vào chương trình thể thao ngoại khóa, tổ chức tập huấn cho các giáo viên thể dục, thành lập các câu lạc bộ Vovinam trong các trường học trên địa bàn của tỉnh, đưa vào thi đấu chính thức tại hội khỏe phụ đổng từ cấp cơ sở đến toàn quốc
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1 Thực trạng.
Ngành giáo dục cả nước đã và đang thực hiện mục tiêu phát triển môn võ truyền thống của Việt Nam là Vovinam vào trường học Hòa chung theo xu hướng đó, sở GD & ĐT Thanh hóa cũng đã và đang nỗ lực hết mình để thực hiện hóa mục tiêu này Sở đã lập kế hoạch và phối hợp cùng liên đoàn Vovinam Việt Nam để tập huấn cho tất cả giáo viên thể dục trong các dịp hè hàng năm về kỹ thuật, phương pháp giảng dạy và phát triển phong trào tập luyện Vovinam trong nhà trường
Là một môn thể thao mới được đưa vào trường nhưng hàng năm Sở Giáo dục thường xuyên tổ chức cuộc thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn thể dục trong đó có nội dung thi võ Vovinam Đặc biệt là tiếp tới là có cuộc thi hội khỏe Phù Đổng toàn tỉnh vào tháng 12 năm 2015 và quan trọng hơn nữa là cuộc thi hội khoẻ phù Đổng toàn Quốc lần thứ 9 năm 2016 diễn ra tại Nghệ An và Thanh Hoá
Đứng trước tình hình đó tôi luôn trăn trở và suy nghĩ bằng cách nào đó
để huấn luyện đội tuyển học sinh giỏi môn thể dục thật tốt về các nội dung thi
Trang 3mà trong đó nhất là nội dung thi quyền võ vovinam Vì đó là mục tiêu mủi nhọn hàng đầu được xác định trước khi bước vào xây dựng kế hoạch huấn luyện cho đội tuyển học sinh giỏi môn thể dục trường THPT triệu sơn 2
2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên.
Như chúng ta đã biết việc huấn luyện đội tuyển hay bất kỳ huấn luyện một vấn đề gì về công việc nào cũng đều cần phải hướng tới mục đích và thành tích đạt được Chính vì vậy việc huấn luyện đội tuyển học sinh Vovinam của trương THPT triệu sơn 2 cũng không nằm ngoài mục tiêu đó
Sau nhiều năm huấn luyện và đưa học sinh đi thi đấu tại các giải học sinh giỏi môn thể dục cấp tỉnh và cũng đã có hai học sinh tham gia hai kỳ hội khỏe phù Đổng toàn Quốc tại phú Thọ năm 2008 ( tham gia một học sinh thi môn võ Karate và đạt 1 HCV) và tại Cần Thơ năm 2012 ( Tham gia 1 học sinh thi môn
võ Vovinam và đạt 1 HCĐ) và tham gia các cuộc thi học sinh giỏi cấp tỉnh hàng năm Đội tuyển học sinh giỏi môn thể dục trường THPT triệu sơn 2 tham gia thi nội dung võ Vovinam luôn đạt được những thành tích cao trong khối THPT trong toàn tỉnh Nhất là nội dung thi quyền Vovinam đã mang về cho nhà trường nhiều giải cao từ năm học 2011 cho đến nay mà dặc biệt là năm 2012 đã đạt một
01 HCĐ toàn quốc nội dung quyền và cho đến năm học 2014-2015 này đội đã đạt giải nhì toàn đoàn học sinh giỏi môn võ Vovinam cấp tỉnh
Từ những kết quả đã đạt được trong nhiều năm huấn luyện và đưa đội tuyển học sinh đi thi Nên chính vì vậy tôi mạnh dạn viết lại sáng kiến kinh nghiệm của mình:
“Một số kinh nghiệm trong huấn luyện quyền VOVINAM cho đội tuyển học sinh giỏi môn thể dục trường THPT Triệu sơn 2, Huyện Triệu Sơn, Tỉnh Thanh Hóa’’
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 4I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
1.1 Bộ giáo Dục và Đào tạo mong muốn phát triển môn thể thao dân tộc Vovinam trong trường học.
Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương phát triển các môn thể thao dân tộc trong nhà trường, trong đó có môn Vovinam là một môn võ truyền thống của Việt Nam đang được phổ biến rộng rãi trên thế giới và sẽ đưa môn thể thao dân tộc này vào chương trình thi đấu chính thức từ Hội khỏe Phù Đổng cấp cơ sở đến toàn quốc lần thứ VIII và thứ XI năm 2016
Với việc ủng hộ đưa Vovinam vào trường học của Bộ, phong trào Vovinam sẽ có cơ hộ để phát triển hơn nữa tạo ra một lực lượng học sinh tập luyện Vovinam ở khắp cả nước, chúng ta hoàn toàn có cơ hội để tuyển chọn ra các nhân tố xuất sắc để đào tạo chuẩn bị cho các cuộc đấu quốc gia, quốc tế…
1.2 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 16 - 18
Học sinh các trường THPT thường ở lứa tuổi 16 - 18 Để có cơ sở khoa học cho việc lựa chọn các phương pháp huấn luyện phù hợp với đối tượng học sinh tôi đã tìm hiểu một số đặc điểm cơ bản về tâm sinh lý của lứa tuổi 16-18 vì
nó có liên quan tới việc tập luyện TDTT nói chung và việc huấn luyện Vovinam nói riêng
1.2.1 Đặc điểm về sinh lý ở lứa tuổi 16 - 18.
Đặc điểm phát triển của hệ thống thần kinh Do hệ thống thần kinh là một
hệ thống phát triển sớm của cơ thể, vì vậy ở lứa tuổi 16 - 18 trọng lượng não của các em đã đạt mức từ 1480 gam đến 1490 gam tương đương với trọng lượng não của người trưởng thành Đó là điều kiện dễ dàng các em nắm vững được các kỹ thuật khó, tạo tiền đề cho việc nâng cao thành tích thể thao
*Đặc điểm phát triển của cơ quan vận động Cơ quan vận động của cơ thể chủ yếu gồm cơ bắp xương khớp, dây chằng, về hệ xương Do quá trình cốc hoá của
cơ thể thường kéo dài tới 20 tuổi và đang còn phát triển xương
* Đặc điểm phát triển hệ thống tim mạch
Ở tuổi 16 - 18 tim phát triển to hơn, thành cơ tim dày lên, van tim phát triển tốt làm cho cơ tim bóp mạnh hơn, làm cho cung lượng tim lớn hơn, tần số mạch
Trang 5đập thấp xuống mức 66 - 72 lần/phút, huyết áp khoảng 105/66 đến 109/69 Thành mạch vững chắc, mao mạch phát triển, từ đó góp phần nhanh chóng nâng cao được trình độ kỹ thuật, thể lực
* Đặc điểm phát triển hệ thống hô hấp
Ở tuổi 16 - 18 hệ thống hô hấp đã phát triển gần đạt trình độ của người trưởng thành Tần số hô hấp giảm còn 18 - 19 lần phút do dung tích sống tăng và
VO2 max tăng Chính nhờ sự tăng lớn của dung tích sống cũng như năng lực hấp thụ oxy tối đa và năng lực chịu đựng nợ oxy của các em 16 - 18 tuổi được nâng cao làm cho sức bền ưa khí tăng qua đó góp phần tăng sức mạnh tốc độ của VĐV
Do các hoóc môn giới tính phát triển làm cho sự phát triển cơ thể cũng có nhiều khác biệt giữa nam và nữ, như chu kỳ kinh nguyệt làm ảnh hưởng nhất định tới hiệu quả huấn luyện phát triển sức bền và các tố chất thể lực khác
1.2.2 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 16 - 18
Đặc điểm nổi bật về tâm lý của lứa tuổi 16 - 18 là chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của cả 2 nhân tố bên trong và bên ngoài
* Nhân tố bên trong gồm các yếu tố như sự khát vọng ham muốn hiểu biết, khám phá thế giới trong đó có sự thử sức với các hoạt động TDTT Vì vậy TDTT
đã có sức cuốn hút mạnh mẽ đối với các em
Ở tuổi 16 - 18 về tình cảm do các em thích làm người lớn vì vậy mà các biểu hiện nghĩa hiệp, sự vui buồn chia xẻ thường đan xen nhau Chính vì vậy, trong quá trình huấn luyện thể thao cho các em HLV phải kịp thời nắm bắt diễn biến tình cảm của các em để có thể điều chỉnh uốn nắn kịp thời Chỉ có như vậy mới
có thể đạt được hiệu quả tốt trong giảng dạy huấn luyện
* Về nhân tố bên ngoài bao gồm các yếu tố từ ngoại cảnh tác động đến tâm
lý của các em 16 - 18 tuổi
Tóm lại để nắm vững được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của các em để sử dụng các đối sách giảng dạy huấn luyện hợp lý là tiền đề của sự nâng cao hiệu quả giảng dạy huấn luyện của các giáo viên và huấn luyện viên thể thao
1.2.3 Đặc điểm huấn luyện của môn Vovinam.
Cũng như các môn thể thao khác huấn luyện quyền Vovinam là một quá trình sư phạm nhằm tác động một cách có hệ thống vào khả năng chức phận của
Trang 6cơ thể vận động viên để hướng tới thành tích thể thao cao nhất Đặc trưng cơ bản của quá trình này là sự tác động của lượng vận động thông qua các bài tập với các hình thức và phương tiện khác nhau để nâng cao hiệu quả của quá trình huấn luyện Bên cạnh đó việc sử dụng các các phương pháp, phương tiện huấn luyện
để tạo nên những tác động quan trọng góp phần thúc đẩy, rút ngắn thời gian huấn luyện và nâng cao thành tích thể thao Nhiệm vụ của huấn luyện Vovinam dựa trên đặc điểm và cấu trúc đặc thù các yêu cầu cơ bản cua quá trình huấn
luyện phải đảo bảo được sự phát triển toàn diện của VĐV Phải được thực hiện
có mục đích rõ ràng dựa trên kế hoạch đã được đề ra Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là nhân tố cơ bản quyết định kết quả huấn luyện Huấn luyện Vovinam cũng là một quá trình sư phạm nên cần quán triệt và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc giảng dạy cơ bản
1.2.4 Đặc trưng của phương phương pháp huấn luyện quyền Vovinam.
Trong môn phái Vovinam Việt Võ Đạo, hầu hết các bài quyền tay không và
vũ khí đều theo nguyên tắc chung “Một phát triển thành ba” (Học các đòn căn bản lẽ, được ghép lại thành bài quyền, sau đó phối hợp lại thành bài đối luyện, song luyện, song đấu) nhằm giúp cho người môn sinh có nhiều hình thức ôn tập thuần thục và dễ nhớ, phát triển các kỷ năng nhanh, mạnh, bền, khéo léo đồng thời tạo sự gắn bó, xuyên suốt, có tính logic, khoa học trong tập luyện và giảng dạy
Hiện nay, ngoài việc tập luyện các bài đơn luyện để tăng cường thể lực, nâng cao sức khỏe, thi lên cấp đai theo chương trình, các bài quyền còn được đưa vào thi đấu, tranh giải tại các địa phương; do đó việc tập luyện và huấn luyện các bài quyền (đơn luyện) đều phải đạt được mục đích, tiêu chuẩn chung như : phải thuộc đòn cơ bản, nắm vững động tác lẻ rồi mới ghép vào bài Thực hiện bài tập đúng trình tự, chính xác từng động tác, dứt khoát trước khi bắt đầu động tác kế tiếp.
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
2.1 Thực trạng và những khó khăn, thuận lợi trước khi thực hiện huấn luyện đội tuyển Vovinam
2.1.1 Những điểm khó khăn:
+ Về phía giáo viên:
- Thời gian huấn luyện ít còn bị phụ thuộc nhiều vào học sinh
- Các tài liệu, tư liệu về giảng dạy Vovinam có ít đặc biệt các phương pháp huấn luyện Vovinam cho học sinh THPT hầu như là không có
Trang 7- Có một giáo viên tham gia huấn luyện đội tuyển.
+ Vế phía học sinh
- Các nội dung luyện tập Vovinam để đi thi đấu là rất khó và cao so với trình độ của học sinh mới học vì các nội dung thi Vovinam trong đại hội toàn quốc là những nội dung trong chương trình học Vovinam phong trào của người
đã tập từ hơn 2 năm, thậm chí cho đến từ 3 năm trở lên mới có thể thực hiện được như : Bài song luyện 3, Quyền kiếm, Đoàn chân tấn công…
- Học sinh ở trường THPT triệu sơn 2 đa số là con nhà thuần nông ngoài công việc học tập các em còn phải phụ giúp gia đình công việc nhà và hầu như các em ít có điều kiện và thời gian để chơi các môn thể thao nhất là các môn võ thuật thì còn mới lạ đối với các em Việc học sinh học tập văn hóa cả ngày nên không có thời gian nhiều và thích hợp cho việc luyện tập, thể lực cơ bản của các
em còn yếu
+ Về phía nhà trường và gia đình phụ huynh học sinh
- Chưa được sự quan tâm, tin tưởng sâu sắc của ban giam hiệu nhà trường
cũng như tổ chuyên môn
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị dụng cụ phục vụ cho quá trình học tập và huấn luyện của nhà trường chưa có hoặc đáp ứng được cho quá trình huấn luyện
- Nhận thức và ủng hộ của cha, me học sinh về việc luyện tập võ để đi thi đấu đội tuyển cho con em họ là chưa cao đôi khi còn gây ra sự cản trở lớn
2.1.2.Những điểm thuận lợi:
- Bản thân thường xuyên đi dạy và huấn luyện võ phong trào trong
nhiều năm Có trình độ chuyên môn về võ thuật cao như đạt được nhiều đai đẳng trong các môn võ TAEKWONDO; KARATE-DO; VOVINAM
- Học sinh nhiệt tình và siêng năng chăm chỉ luyện tập
- Là một giáo viên trẻ, luôn nhiệt tình, năng động trong công việc chịu khó tìm tòi, học hỏi và tâm huyết với nghề
Chính từ những thực trạng của những khó khăn và thuận lợi đó đã làm tôi
luôn băn khoăn, trăn trở, suy nghĩ làm thế nào đó để tìm ra các phương pháp huấn luyện và khắc phục được những khó khăn đó để trên cơ sở đó tìm ra đuợc phương pháp huấn luyện
Trang 82.2 Thực trạng về chương trình và các phương pháp huấn luyện quyền Vovinam cho học sinh THPT.
Việc huấn luyện quyền Vovinam cho học sinh có thể được xem là một nghệ thuật sư phạm mang tính kỷ thuật Người HLV phải biết vận dụng kiến thức về võ học, võ thuật…để truyền thụ cho môn sinh về lý thuyết, kỹ thuật đòn thế
Việc huấn luyện môn sinh chịu tác động từ nhiều phía:Từ HLV, từ chương trình, sân bãi, điều kiện thể lực của các em Ở độ tuổi cuối cấp 17-18 là lứa tuổi hầu như phát triển hoàn thiện về sinh lý Thực tế trong huấn luyện trong nhiều năm qua, ở đối tượng này mọi người huấn luyện viên, võ sư đều cho rằng:
- Rất khó huấn luyện độ mềm dẻo ở cơ khớp cho các em, trong khoảng thời gian ngắn việc này nó ảnh hưởng không nhỏ đến kỹ thuật và biên độ động tác
- Những nội dung huấn luyện đội tuyển thi hội khỏe phù đổng môn Vovinam cho học sinh THPT mới học là quá khó Ví dụ như: Trong bài quyền ngũ môn ở trình độ người mới học 3-4 tháng chưa đủ kỹ thuật để có thể đá đạp lái 180 độ…
- Chưa có một chương trình nào hay phương pháp huấn luyện Vovinam nào được soạn thảo riêng để huấn luyện cho Học sinh THPT
-Năm học 2011-2012 Vovinam mới được đưa chính vào trường học phổ thông nên tấp cả đang còn mới lạ và nghèo nàn về phương pháp và cơ sở vật chất
Chính vì vậy xuất phát từ những yếu tố trên mà HLV phải tự chọn ra cho mình một phương pháp tốt nhất, hiệu quả và phù hợp nhất để huấn luyện.
2.3 Cơ sở để đưa ra các phương pháp huấn luyện.
Trước tiên theo tôi quan niệm cũng như lý luận trong dạy học và huấn luyện thể dục thể thao là phải dựa trên các nguyên tắc luyện tập Như nguyên tắc vừa sức, hệ thống…Vì theo lý luận TDTT thì luyện tập TDTT muốn đạt được hiệu quả cao thì các phương pháp đưa ra phải phù hợp với lứa tuổi, giới tính, tâm sinh
lý và trình độ vận động của người học Đây là một trong những cơ sở quan trọng
để tôi đưa ra phương pháp huấn luyện phù hợp với học sinh, chính vì thế sáng kiến của tôi đã lần lượt trải qua hai giai đoạn như sau
Giai đoạn 1 : Cơ sở lý luận và thực tiễn để lựa chọn một số phương pháp
huấn luyện đội tuyển võ Vovinam cho học sinh trường THPT Triệu sơn 2
Trang 9Giai đoạn 2: Từng bước tiến hành áp dụng các phương pháp và đánh giá
hiệu quả của nó trong quá trình huấn huấn luyện đội tuyển Vovinam học sinh trường THPT triệu sơn 2
3 Các phương pháp sử dụng và đối tượng của sáng kiến
3.1 Các phương pháp sử dụng trong quá trình viết sáng kiến.
3.1.1 Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu
3.1.2 Phương pháp phỏng vấn trực tiếp các võ Sư, các HLV võ
3.1.3 Phương pháp quan sát sư phạm
3.1.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm
3.1.5 Phương pháp toán học thống kê
3.1.6 Phương pháp tổ chức viết sáng kiến kinh nghiệm
3.2 Đối tượng của sáng kiến
Đối tượng áp dụng chính: Là 08 em học sinh bao gồm (04 nam + 04 nữ) là học sinh học lớp 10 và lớp 11 trong trường THPT Triệu sơn 2
4 Giải pháp và tổ chức thực hiện.
4.1 Các bước tiến hành huấn luyện một bài quyền
4.1.1 Các bước huấn luyện một bài quyền
Để biểu diễn được một bài quyền hay thì người luyện tập phải đạt được mục đích, tiêu chuẩn chung như : phải thuộc đòn cơ bản, nắm vững động tác lẻ rồi mới ghép vào bài Thực hiện bài tập đúng trình tự, chính xác từng động tác, dứt khoát trước khi bắt đầu động tác kế tiếp
Trước khi huấn luyện bài quyền cần giới thiệu qua :
Tên gọi bài quyền, xuất xứ, ý nghĩa, nội dung chính trong bài quyền (ghép các thế chiến lược, các động tác lẻ, đòn cơ bản của từng trình độ trong chương trình)
Số động tác của toàn bài, đồ hình, phương hướng và 1 số đặc điểm chung trong bài quyền
Yêu cầu phải đạt : Đánh nhanh, mạnh, dứt khoát, chính xác từng động tác, thời gian thực hiện, khả năng chịu đựng, giữ thăng bằng, tấn bộ pháp vững chắc, thân thái tốt (biểu hiện nét mặt, nhãn thần )
4.1.2 Huấn luyện các thế võ.
Trước tiên phải nói tên thế võ hoặc giới thiệu, định nghĩa, lọai đòn thế sẽ học như Khóa gỡ là gì Chiến lược là gì Các thế phản đòn tay, đòn chân, học để làm gì…
Trang 10Biểu diễn cho võ sinh xem 1 thế võ để có khái niệm bao quát về thế võ đó.
B ư ớc 1: Giới thiệu, nói tên thế võ, đòn mới :
Trước tiên phải nói tên thế võ hoặc giới thiệu, định nghĩa, lọai đòn thế sẽ học như: Khóa gỡ là gì Chiến lược là gì, các thế phản đòn tay, đòn chân, học để làm gì…
Biểu diễn cho võ sinh xem 1 thế võ để có khái niệm bao quát về thế võ đó
B ư ớc 2: Giải thích thế võ gồm có mấy động tác :
Việc này tiến hành từng bước :
- Giới thiệu toàn bộ động tác
- Yêu cầu làm động tác
- Cách thức làm động tác
Sau đó nhấn mạnh phần cơ bản, chủ yếu quyết định đến kết quả động tác Khi giảng dạy cần chú trọng đến:
- Vị trí của chân đứng, thế đứng
- Sự vận động của cánh tay chân
- Sự chuyển động của cổ tay, bàn tay, chân trụ
- Hướng dẫn cách té ngã, chống đỡ an toàn đối với người chịu đòn
Chú ý, khi giải thích phải rõ ràng, chính xác, ngắn gọn,nổi bật được những điểm cần chú ý Tránh giải thích dài dòng làm cho võ sinh ngồi lâu để nghe Để cho võ sinh ở trạng thái tĩnh trong giờ tập võ, là điểm tối kỵ cần phải tránh Dùng lời nói
dễ hiểu, gần gủi trình độ người tập, nhất là khi dùng lời chuyên môn
B ư ớc 3: Làm mẫu động tác
Huấn luyện viên làm mẩu động tác phải chính xác, rõ ràng, đẹp mắt, đúng yếu lĩnh và kỹ thuật nhằm gây cho võ sinh hứng thú luyện tập, ấn tượng sâu sắt vào
ký ức để võ sinh dễ tiếp thu vào làm theo
Có 2 cách làm mẫu :
- Làm mẫu toàn bộ động tác
- Làm mẫu từng phần, từng cử động, sau đó kết hợp lại, làm toàn bộ 1 lần rồi giải thích
Vừa làm mẫu, vừa dẫn giải, là một biện pháp có hiệu quả cao trong giảng dạy động tác Người làm mẫu có 2 vị trí để thị phạm :
- Đối diện
- Cùng chiều