TIEU LUAN THUY TRIEU DO

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hiệntượng Thủy triều đỏ lại không thể phát hiện bằng mắt thường được do lớp tảo nằm hơisâu dưới mặt nước biển, ta chỉ có thể nhận biết qua hiện tượng

  

Bài tiểu luận:

GVHD: Ths ĐÀO NGỌC BÍCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA ĐỊA LÝ

  

Bài tiểu luận:

GVHD: Ths ĐÀO NGỌC BÍCHSVTH: Bùi Thị Thủy 34603088

Nguyễn Thị Thùy Linh 34603040 Nguyễn Ngọc Mai 34603046 Phạm Thị Thảo 34603078 Hà Thị Thúy 34603087

Hiện tượng thủy triều đỏ GVHD : Đào Ngọc Bích

MỤC LỤC

MỤC LỤC 3

LỜI MỞ ĐẦU 5

I KHÁI NIỆM 6

II BIỂU HIỆN 6

III NGUYÊN NHÂN – CƠ CHẾ 7

IV CÁC LOÀI TẢO GÂY HIỆN TƯỢNG THỦY TRIỀU ĐỎ 9

MỘT SỐLOÀI TẢOĐẠI DIỆN: 9 V HẬU QUẢ 11

i Với sinh vật biển 11

ii Với môi trường 13

iii Với con người 14

NHIỄM ĐỘC ASP (AMNESIC SHELLFISH POISONING; NHIỄM ĐỘC LÀM QUYÊNỞ ĐỘNG VẬTTHÂN MỀM HAI MẢNH VỎ) 15 NHIỄM ĐỘC CFP (CIGUATERA FISH POISONING) 16 NHIỄM ĐỘC DSP (DIARRHEIC SHELLFISH POISONING) 18 NHIỄM ĐỘC NSP (NEUROTOXIC SHELLFISH POISONING) 19 NHIỄM ĐỘC PSP (PARALYTIC SHELLFISH POISONING) 19 VI HIỆN TƯỢNG THUỶ TRIỀU ĐỎ Ở VIỆT NAM 20

VII BIỆN PHÁP NGĂN NGỪA: 22

Hiện tượng thủy triều đỏ GVHD : Đào Ngọc Bích

CÁCPHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ KHITHỦY TRIỀU ĐỎ XUẤT HIỆN 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

LỜI MỞ ĐẦU

ùng với sự phát triển của xã hội, quá trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, sự bùng nổ dân số… thì con người đang phải đối mặt với hàng loạt những hiểm họa từ thiên nhiên mà nguyên nhân sâu xa chính do con người gây ra Bên cạnh những hiện tượng đã trở nên quen thuộc như động đất, núi lửa, sóng thần… Ngày nay con người còn phải gánh chịu hậu quả của nhiều hiện tượng mới với cường độ, tính chất nguy hiểm ngày càng nghiêm trọng đe dọa cuộc sống và sinh mạng mà con người chưa đủ nhận thức về nó để từ đó có biện pháp hữu hiệu đối phó

Hy vọng với một số tìm hiểu của chúng tôi về Thủy triều đỏ sẽ giúp các bạn hiểu hơn về hiện tượng này và phổ biến rộng rãi hơn để mọi người cùng biết và hạn chế những hậu quả mà nó có thể gây ra.

Nhóm thực hiện

I Khái niệm

Thủy Triều Đỏ là tên gọi chung cho những hiện tượng được biết đến, là những đợtbùng phát tảo biển nở hoa; xảy ra ở cửa sông, mặt biển Lúc này, mật độ vi tảo gia tănglên đến hàng triệu tế bào/lít (thông thường có khoảng 10 – 100 tế bào vi tảo/ml nhưngtrong trường hợp “nở hoa”, mật độ có thể lên đến 10000 tế bào/ml)

Những cột hoa do tảo biển sinh ra tích tụ nhanh chóng, tấn công làm tổn thươnghàng loạt đối với động vật giáp xác và thân mềm dưới biển

II Biểu hiện

Nước biển đổi màu từ trong xanh sang vàng nhạt rồi vàng thẫm và cuối cùng làmàu đỏ như pha máu, đôi khi có màu vàng xanh, nâu, xám hay màu cám gạo… tùy theođặc tính của từng loài tảo phát triển tại đó, màu này là màu của tảo, chúng phát triểndày đặc và nổi trên mặt nước nên có màu Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hiệntượng Thủy triều đỏ lại không thể phát hiện bằng mắt thường được do lớp tảo nằm hơisâu dưới mặt nước biển, ta chỉ có thể nhận biết qua hiện tượng các sinh vật biển chếthàng loạt và nổi lên trên mặt biển

Một lượng lớn tảo biển tấp vào bờ, bọt biển đóng thành lớp dày đặc màu xanhhoặc nâu đen

Hiện tượng Thủy triều đỏ

Các sinh vật biển (giáp xác, thân mềm) chết dạt vào bờ, nước biển có mùi hôithối.

III Nguyên nhân – cơ chế

Năm 1985, nhà hóa học Nakanishi tại Đại Học Columbia đã đề xuất một chu trìnhsinh ra Thủy triều đỏ, theo đó, các PƯHH xảy ra theo từng bước, nhờ đó nhóm tảo

Dinoflagelltes sinh ra thành phần độc tố chính trong Thủy triều đỏ là Brevetoxin – một

hợp chất cao phân tử rất khó tổng hợp – cùng các độc tố khác

Theo nhà khoa học, phản ứng ban đầu được kích hoạt bởi một enzim và nước, cóthể là thành phần liên hệ trực tiếp với quá trình sinh ra độc tố hoặc đóng vai trò quantrọng do tảo là một thực thể sống của biển

Nguyên nhân của hoạt động trên có liên quan đến các yếu tố môi trường Thủytriều đỏ thường xuất hiện ở dọc bờ biển vào mùa hè và mùa thu Vào các mùa nàythường có nhiều cơn gió từ đại dương thổi vào mang theo hơi lạnh và thổi các tế bào tảotừ ngoài khơi xa vào đất liền, nơi bờ biển thường có dân cư sinh sống nhiều nên lượngchất hữu cơ, chất dinh dưỡng có nhiều hơn ngoài khơi xa, cùng với khác điều kiện khíhậu thuận lợi khác như: nhiệt độ tăng, việc trao đổi nước kém, hàm lượng chất dinhdưỡng trong môi trường tăng, nồng độ muối thấp và mặt biển tương đối yên tĩnh… tảo sẽphát triển nhanh chóng, gây nên sự bùng nổ tảo độc hại Nhờ gió và các dòng hải lưumà các tế bào tảo tập trung thành một vùng lớn trên mặt nước biển dẫn đến hiện tượngThủy triều đỏ

Bọt biển Thủy triều đỏ

Do nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và phân bón, thuốc bảo vệ thực vật

ở đồng ruộng theo nước mưa đổ ra biển Mặt dù chất dinh dưỡng rất tốt cho các sinh vậtsống ở biển nhưng tỷ lệ các chất dinh dưỡng do những nguyên nhân này mang đến lạirất cao, gây ảnh hưởng xấu cho biển Chúng tạo điều kiện cho thực vật phù du như tảophát triển mạnh Các nguyên nhân trên gây ra hiện tượng phú dưỡng hóa Tức là, khitrong nước có quá nhiều chất dinh dưỡng như N, P; chính những chất này làm thực vậttrong nước phát triển rất mạnh do những chất này cung cấp một lượng dinh dưỡng lớncho các loại tảo Đây là môi trường thuận lợi nhưng với tốc độ phát triển quá nhanh cácthích ứng xung quanh không thể theo kịp Trong nước thiếu oxi làm tảo chết

Tảo chết và chìm xuống đáy, bị phân hủy bởi các vi sinh vật khác, đặc biệt là vikhuẩn, gây thiếu oxi làm chết các loài động vật biển Quá trình này còn làm biến đổithành phần hóa học của nước biển, sinh ra các loài khí độc làm động vật biển chết hàngloạt, từ đó, nước biển càng ô nhiễm hơn, bốc mùi hôi tanh

Nguy cơ của nạn Thủy triều đỏ càng tăng khi môi trường nước bị nhiễm bẩn Saunhiều trận mưa lớn, các dòng sông cuốn ra biển, hay đổ vào ao hồ nhiều tạp chất lànhững chất thải của nền công nghiệp và từ các khu dân sinh Sắt và các chất tẩy rửa cóchứa trong nước thải là những tác nhân chủ yếu kích thích sự nở hoa của tảo Điều đógiải thích những vùng có nền công nghiệp phát triển như : Đức, Pháp, Canada, NhậtBản, Mỹ… và ngay ở những vùng nước ven bờ biển Đông thuộc Indonexia, Philippin,đỉnh Vịnh Thái Lan… nơi nhận nguồn nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt từcác thành phố ven biển

Các ví dụ điển hình:

Năm 1971, vùng biển Kagosin ở Nhật đã xảy ra hiện tượng Thủy triều đỏ do cácnước thải từ khu dân cư gần đó thải ra

Tháng 8/1978 vùng biển Bột Hải ở Trung Quốc cũng xuất hiện hiện tượng Thủytriều đỏ trên một diện tích 560 km2 suốt hơn 20 ngày do nguồn nước thải từ thành phốThiên Tân và Bắc Kinh gây ra

IV Các loài tảo gây hiện tượng Thủy triều đỏ

Theo các nghiên cứu cho thấy, có khoảng 300 loài tảo có khả năng nở hoa làm thayđổi màu nước Trong số đó có khoảng ¼ (70 – 80 loài) gây hiện tượng nở hoa có khả

năng sinh độc tố, chủ yếu là đại diện của tảo lam, trong đó các loài thuộc chi Pinophysic

có tính độc rất cao là mối đe dọa tới khu hệ động vật thiên nhiên ở nước, nghề nuôitrồng thủy sản, đặc biệt là sức khỏe con người

 Một số loài tảo đại diện:

 Khu vực bờ biển phía đông bắc Đại Tây Dương (từ Maritimes,

Canada đến phía Nam New England) có loài tảo Gonyaulax tamarenis.

 Khu vực bờ biển phía tây Thái Bình Dương (từ California đến

Alaska) có loài Gonyaulax catenella.

 Ở vùng biển San Diego có loài tảo Gonyaulax polyedra

 Khu vực bờ biển phía tây Florida có loài : Ptychdiscus breve

Một số loại tảo gây hiện tương

Thủy triều đỏ

 Bờ biển Nam Trung Bộ (Việt Nam) có loài : Phaeocystis

 Vùng biển Florida (nước Mỹ) có loài Karenia brevis

 Ở Bungari (vùng biển Đen) có loài : Prymnesium parum

 Tại vùng biển Wadden (nước Đức) có loài : Dinophysis spp và Alexandrium excavatum

 Tại một số vùng biển ở Italia có sự hiện diện của các loài :

Prorocentrum micans, Gonyaulax polyedra, Gymnodinium sp., và một số loài thuộc chi Alexandrium và Dinophysis gây ra.

 Tại Philippin có sự hiện diện của loài: Pyrodinium bahamense var compressum

 Ở Brazin, hiện tượng thủy triều đỏ xảy ra do loài tảo : Gyodinium aureolum, Gymnodinium sp., Dinophysis acuminata, Nostiluca scintillans

Tảo Phaeosystis ở Việt Nam

Tảo Phaeocystis

V Hậu quả

i Với sinh vật biển

Khi xuất hiện Thủy triều đỏ làm ảnh huởng nặng tới môi sinh của các loài thuỷsản có giá trị cao, thường sinh sống và sinh đẻ ở môi trường biển, thậm chí có loài bịchết dẫn tới suy giảm nguồn lợi tài nguyên biển

Ví dụ:

Trên thế giới, đợt bùng phát năm 2005 tại bang New England – Mỹ, đã giết chết

30 con lợn biển dọc theo bờ biển bang Florida trong mùa xuân và làm ngành côngnghiệp chế biến sò, vẹm của New England thiệt hại hàng triệu USD

Tảo phát triển mạnh làm hàm lượng oxi hòa tan trong nước suy giảm có thể tớimức bằng 0 khiến các loài sinh vật, đặc biệt là cá, thân mềm hai vỏ như hàu, vẹm… đangsinh sống không hô hấp được dẫn đến chết hàng loạt, tảo bùng nổ sẽ tạo thành một lớprất dày trên mặt nước, nó sẽ cản trở ánh sáng chiếu xuống biển gây hại cho các loài sinhvật đáy

Khi bị nhiễm độc sẽ bị chết hàng loạt do chất độc từ tảo tiết ra hấp thu trực tiếp quamang đi vào cơ thể Ngoài ra, chất độc còn xâm nhập vào các mô rất mãnh liệt

Tảo Dinophysis acuminata

Ơû Brazin

Những biểu hiện khi cá bị nhiễm độc :

+ Cá co giật mạnh và bơi lung tung không định hướng

+ Cá đi ra phân nhiều hơn bình thường và nôn mửa thức ăn ra miệng nhiều.+ Vây ngực của cá bị tê liệt, vây đuôi bị cong gây khó khăn cho cá khi bơivà giữ thăng bằng

+ Tuần hoàn máu chậm hơn bình thường và khi đến cực điểm thì cá sẽ bịchết do không hô hấp được

Nồng độ tảo trung bình có thể gây chết cá là khoảng 2.5.105 tế bào tảo/1 lít nước,tuy nhiên thực tế có thể cao hơn hay thấp hơn tuỳ theo từng loại tảo với các độc tínhkhác nhau

Cá chết do Thủy triều đỏ

Sứa biển chết dạt vào bờ ở Phan

Thiết

xung quanh nên không bị nhiễm độc Chỉ một số ít loài tảo gây nhiễm độc cho chúng.Tuy nhiên, nếu thời gian Thủy triều đỏ tồn tại lâu cũng sẽ dẫn đến cái chết của chúng

do đói vì không có thức ăn Đối với các loài này trong vùng biển có hiện tượng Thủytriều đỏ thì con người cũng không nên ăn thịt chúng để bảo đảm an toàn sức khoẻ

Trong khu vực xảy ra hiện tượng Thủy triều đỏ người ta phát hiện có rất nhiềuloài chim biển chết hoặc trong tình trạng sức khoẻ rất kém như: chim cốc (Double-crested cormorants), vịt mỏ nhọn ngực đỏ… Thông thường độc chất xâm nhập qua 3cách: qua đường hô hấp, qua thức ăn, qua nước uống

Biểu hiện khi nhiễm độc:

+ Rất khó khăn khi bay, khi bay đầu cúi xuống đất (đối với các loài chim).+ Nước mũi, nước mắt và dịch nhờn trong miệng chảy ra nhiều

+ Tuyến dầu bị rối loạn, áp huyết và thân nhiệt giảm và bị mất nước

+ Rất khó khăn cho việc hô hấp

ii Với môi trường

Với môi trường không khí, khi tảo bị phân hủy, cá chết trôi vào bờ làm phát sinhmùi hôi thối bốc lên rất nặng Khi đó bãi biển sẽ trở thành một bãi rác với các chất hữu

cơ hôi thối và độc hại, gây ô nhiễm cho môi trường đất, nước, không khí xung quanh.Mùi tanh sẽ theo gió biển vào khu dân cư gây ảnh hưởng đến sức khoẻ của người dân

Cá và tảo chết dạt vào bờ

Do tảo phát triển dày đặc nên ánh sáng mặt trời không chiếu xuống sâu dưới mựcnước biển gây hại cho hệ sinh thái biển Ngoài ra, lượng oxy hòa tan trong nước giảmtạo điều kiện cho các vi sinh vật kỵ khí phát triển, các vi khuẩn khử sulfat sẽ chuyển hoásulfat trong nước biển thành khí hydro sulphide (H2S) gây mùi hôi thối, khí này còn cóthể gây ăn mòn các vật liệu bằng sắt và gây ảnh hưởng hệ hô hấp của dân cư xungquanh.

iii Với con người

Gây ảnh hưởng đến sản lượng đánh bắt của các ngư dân, làm mất đi nguồn thunhập của các người ngư dân

Ngoài việc cá chết hàng loạt, các cơ sở nuôi trồng thủy sản còn thiệt hại do khôngsử dụng được nước ven biển, các khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng ven biển đều hoạtđộng cầm chừng

Tốn chi phí để dự báo hiện tượng Thủy triều đỏ tại các vùng biển

Khi Thuỷ triều đỏ đã hết thì chi phí để giải quyết vấn đề môi trường do chúng đểlại cũng là một khoản không nhỏ

Chi phí chu cấp thuốc men và trợ cấp cho người dân bị nhiễm các độc chất từ tảo

ở vùng bị xảy ra hiện tượng Thủy triều đỏ

Đặc biệt, các loại độc tảo còn có khả năng tích luỹ trong các loài động vật thân

Chân người sau khi tiếp xúc với

Thủy triều đỏ ở Phan Thiết

Chẳng thế mà khoảng 20 – 30 năm trước, những vụ ngộ độc dường như đại dịchxảy ra đối với cư dân ven biển thuộc một vài vùng ở Nhật Bản, Indonexia, Tây BanNha, Ý, Pháp, Đức, Thụy Điển, Mỹ, Canada… khi họ sử dụng các động vật thân mềmlàm thức ăn.

Ví dụ: Năm 1896, ngộ độc tảo giết chết 26 người ở Goatamala

Mãi đến cuối những năm 50 của thế kỉ trước, các nhà khoa học Mỹ mới táchđược chất độc từ loại thân mềm Saxidomus, Giganteus và Mytilus Califoroiamus, chất

độc này do chính tảo hai rãnh Goniaulax caterella tiết ra đặt tên cho chất độc này là

Saxitoxin theo tên con Saxidomus

Từ đó cho đến nay đã phát hiện ra năm loại triệu chứng ngộ độc do tiêu thụ thựcphẩm biển nhiễm độc tố xảy ra đối với con người, Trong đó, đặc biệt là dạng ngộ độcgây bại liệt cơ (PSP) có thể gây tử vong và dạng ngộ độc Ciguatera rất phổ biến ở vùngnhiệt đới

Tùy theo loại độc chất, nếu nặng có thể dẫn đến tử vong ở người Ngoài ra ngườidân sống ở vùng có Thủy triều đỏ thường bị cay mắt và chảy nước mắt thường xuyên.Cổ họng bị khô rát và ho liên tục nhất là đối với người lớn tuổi

 Nhiễm độc ASP (Amnesic Shellfish Poisoning; nhiễm độc làm quyên ở động vật thân mềm hai mảnh vỏ)

Khi nhiễm độc ASP sẽ bị ảnh hưởng đến trí nhớ và gây đau dạ dày, loại nhiễmđộc này thường được lây lan từ các loài giáp xác như tôm, cua… và nghêu sò hến

Loài tảo gây ra loại nhiễm độc này là nhóm Pseudo-nitzschia (điển hình là P pseudodelicatissima và P.multiseries)

Độc chất gây ra là : axit domoic và các dẫn xuất của nó

Triệu chứng đối với con người: Xuất hiện sau 24 giờ nhiễm độc, biểu hiện mất trínhớ có thể kéo dài hơn 1 năm

Ở người lớn thường có biểu hiện nhiễm độc nặng hơn trẻ em.

Các triệu chứng tức thời:

+ Nôn mửa, đau bụng oằn oại

+ Tiêu chảy và đau đầu

Các triệu chứng kéo dài:

+ Bệnh nhân có biểu hiện mất phương hướng

+ Trí nhớ giảm đáng kể

+ Hôn mê theo từng cơn

Nhiễm độc thường bị lây lan từ: Trai biển, loài cua Dungeness

 Nhiễm độc CFP (Ciguatera Fish Poisoning)

Triệu chứng chủ yếu của loại nhiễm độc này là biểu hiện nhiệt độc cơ thể bị nónglạnh thất thường

Loài tảo gây nhiễm độc CFP là: Gambierdiscus toxicus.

Tảo Pseudo-nitzschia

Độc tố gây nhiễm độc là: Ciguatoxin và Maitotoxin.

Biểu hiện bệnh ở cơ thể người:

+ Biểu hiện nhiễm độc xuất hiện trong vòng từ 3 đến 24 giờ sau khi chấtđộc thâm nhập vào cơ thể

+ Có những biểu hiện không bình thường đối với hệ thần kinh khi bị nhiễmđộc, triệu chứng của bệnh có thể tái phát lại sau vài tháng hay vài năm

Nguyên nhân chủ yếu: do ăn thức ăn hải sản bắt từ vùng bị nhiễm Thủy triều đỏ.Những biểu hiện sau khi nhiễm độc từ 3 -5 giờ:

+ Nôn mửa nhiều và nhức đầu+ Đau bụng quằn quại và tiêu chảyNhững biểu hiện sau khi nhiễm độc từ 12 – 18 giờ:

+ Nhức đầu kéo dài

+ Bệnh nhân bị ngứa da nhiều

+ Thân nhiệt cơ thể không ổn định, bị nóng lạnh thất thường

+ Không kiềm chế được cảm xúc, dễ nóng nảy cáu gắt

+ Bị đau các khớp xương và nhức mỏi cơ có thể dẫn đến tê liệt cơ bắp

Tảo Gambierdiscus toxicus

+ Hay bị ảo giác và chóng mặt.

+ Mạch không đều và huyết áp giảm

Những loài gây nhiễm độc: loài cá nhồng (Barracuda), cá Snapper, Amberjack,Kingfish, Mahi mahi và cá mú Tuy nhiên phải tiêu thụ một lúc một lượng lớn thì mớinhiễm độc ngay

 Nhiễm độc DSP (Diarrheic Shellfish Poisoning)

Loài tảo gây ra: loài Dinophysis (D.acuminata, D caudata) và loài Prorocentrum (P.lima, P.hoffmanianum)

Độc tố gây ra: axit Okadaic, Pectenotoxins, Dinophysistoxins

Triệu chứng bắt đầu xuất hiện sau khi cơ thể nhiễm độc từ 30 phút đếm 12 giờ vàsẽ biến mất sau 3 ngày

Các triệu chứng cụ thể:

+ Nôn mửa và buồn nôn, đau bụng quằn quại

Tảo Dinophysis