Những tình cảm đó cho ta thấy tình cảm nào của nhân vật “tôi” đối với lớp học của mình.. Từ đó em cảm nhận đợc những điều tốt đẹp nào từ nhân vật “tôi”, cũng chính là của tác giả Thanh T
Trang 1Tuần 1 Ngày soạn: 23/08/2008 Ngày dạy:25/09/2008
Tiết 1+2 Văn bản Tôi đi học
-Thanh I-Mục tiêu: giúp HS:
tịnh Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi “tôi” ” ở
buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh
GTB: Tháng năm trôi đi, con ngời đối mặt với thời gian và càng thêm tuổi
tác Có bao nhiêu sự việc trên đời làm ta nhớ, ta quên Nhng quên sao đợc tuổi
học trò với ngày tựu trờng đầu tiên vào lớp Một
I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích *
? Trình bày ngắn gọn về tác giả? - Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6 tuổi
đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viết nhiềuthể loại khác nhau nhng Thanh Tịnh thànhcông hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyện ngắn.Truyện ngắn Thanh Tịnh đầm thắm, trongtrẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồn nhạy cảmtrớc vẻ đẹp con ngời và quê hơng
? Trình bày những hiểu biết của mình
về VB trên? - Là truyện ngắn xuất sắc của Thanh Tịnh, inlần đầu trong tập Quê mẹ- 1941.
- GV:Đây là truyện ngắn giàu chất trữ
tình Thông qua dòng hồi tởng của
nhân vật tôi , “tôi” ” tác giả đã làm sống lại
những kỉ niệm mơn man của buổi tựu
nhân vật tôi “tôi” ” khi nhìn cảnh vật cái gì
cũng lạ trên đờng mẹ dắt tay đến trờng
+ Đ2 (tiếp theo đến “tôi”… trên ngọn ợc nghỉ cả đ
ngày nữa : ” đọc giọng thẻ hiện sự lạ
lẫm, ngỡ ngàng
+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể
hiện tâm trạng ngỡ ngàng, vừa xa lạ,
Giáo án Ngữ văn 8 1 Phạm Văn
Trang 2vừa gần gũi với sự vật, với ngời bạn
ngồi bên cạnh
Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng,
hoà tâm trạng của mình vói cảnh, cử
chỉ, hành động của nhân vật tôi “tôi” ”
- Theo dõi văn bản và cho biết:
? Có những nhân vật nào đợc kể lại? - Tôi, mẹ, ông độc, những cậu học trò
? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể
loại, phơng thức biểu đạt * Kiểu văn bản: VB nhật dụng. * Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.
* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC.
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờngcủa
“tôi” đợc kể theo trình tự không gian
và thời gian nào?
- Theo trình tự:
+ Cảm nhận của “tôi” trên đờng tới trờng + Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trờng + Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
? Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn
văn nào của văn bản? - Đ1: Buổi mai hôn ấy “tôi” … trên ngọn trên ngọn núi ”
- Đ2: tiếp đến đ “tôi” ợc nghỉ cả ngày nữa ”
- Đ3: Phần còn lại
? Đoạn văn nào gợi cẩm xúc thân
thuộc, gần gũi nhất trong em? Vì sao?
- (HS tự bộc lộ)
2 Đọc – hiểu chi tiết vản bản. hiểu chi tiết vản bản.
2.1 Cảm nhận của tôi trên đ“ ” -
ờng tới tr ờng.
- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu
? Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trờng của
nhân vật “tôi” gắn với không gian, thời
giam cụ thể nào?
+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh).
+ Không gian: trên con đờng dài và hẹp.
? Vì sao không gian và thời gian ấy trở
thành kỉ niệm trong tâm trá của tác
giả?
- Đó là thời điểm , nơi chốn gần gũi quen thuộcgắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hơng
- Đó là lần đầu đợc cắp sách tới trờng
- Tác giả là ngời yêu quý quê hơng tha thiết
? Trong câu văn Con đ “tôi” ờng này đã
quen đi lại lắm lần, nhng lần này tự
nhiên thấy lạ” Tại sao tác giả lại có
cảm giác quen “tôi” ” mà lạ “tôi” ”?
- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã có
sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấycon đờng làng không còn dài và rộng nh trớcnữa…
? Chi tiết tôi không lội qua sông thả “tôi”
diều nh thằng Quý và không đi ra đồng
nô đùa nh thằng Sơn nữa ” có ý nghĩa
? Qua đoạn văn này ta thấy nhân vật
“tôi” có cảm giác gì? - Cảm giác trang trọng “tôi” ” và đứng đắn “tôi” ”
? Mặc dù hai quyển sách khá nặng
nh-ng nhân vật “tôi” vẫn cố gắnh-ng xóc lên “tôi”
và nắm lại cẩn thận” và muốn thử sức
- Nhân vật “tôi” có ý chí học, tính tự lậpngay từ đầu, muốn chững chạc nh bạn,không thua kém bạn…
Giáo án Ngữ văn 8 2 Phạm Văn
Trang 3gơng mặt cũng vui tơi và sáng sủa.).
? Khi cha đi học nhân vật “tôi” nhìn
ngôi trờng này nh thế nào? - Nhìn thấy ngôi trờng Mĩ Lí cao ráo và “tôi”
sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.
? Còn lần đầu tới trờng thì sao? - Tr “tôi” ờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai
nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp”.
* Nhìn trờng khác trớc.
? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần
đầu tiên đến trờng học, tác giả dùng
hình ảnh so sánh nào?
- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ.
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở
đây? - Sử dụng biện pháp so sánh.- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng
các em nhỏ lần đầu tới trờng học
? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn
nói điều gì với chúng ta? - Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả
đối với trờng học
- GV yêu cầu HS chú ý doạn tiếp, từ
- Tơi cời nhẫn lại nhìn chúng tôi.
? Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy
tác giả đã nhớ tới ông đốc bằng tình
cảm nào?
+ Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy.
? Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi”
thể hiện tâm trạng nh thế nào? - Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên mình:Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và
lúng túng.
- Cảm thấy sự khi phải rời bàn tay dịu dàng
của mẹ: Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu Giáo án Ngữ văn 8 3 Phạm Văn
Trang 4vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo.
? Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của
các cậu học trò bé nhỏ khi xếp hãng
vào lớp?
- Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi mà các ngời thân đang nhìn các cậu vớ cặp mắt lu luyến Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào lòng
mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít
Khóc một phần vì sung sớng- lần đầu đợc
tự mình học tập
Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự trởngthành, những giọt nớc mắt ngoan chứ khôngphải là những giọt nớc măt vòi vĩnh nh trớcnữa…
- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi
gọi tên mình vào lớp học Nhân vật
“tôi” cũng tránh sao khỏi sự lúng túng,
giật mình Giọt nớc mắt của tuổi thơ
với tiếng khóc “thút thít” là dễ hiểu, vì
phải rời bàn tay mẹ để vào lớp với
tr-ờng mới, lớp mới, thầy mới, bạn mới
Đó là cả thế giới khác và cách xa hơn
bao giờ hết
? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của
mình vào lúc này, trong ngày đầu tiên
đi học nh các bạn nhỏ kia
- (HS tự bộc lộ)
? Đến đây em hiểu gì về nhân vật
“tôi” ? + Giàu cảm súc với trờng lớp với ngời thân. Có những dấu hiệu trởng thành trong nhận
thức và tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đihọc
2.3 Cảm nhận của tôi trong lớp“ ”
học.
? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh
thể hiện tâm trạng của nhân vật “tôi”
khi đón nhận giờ học đầu tiên?
- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừa gầngũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bên cạnh:
+ Một mùi hơng lạ xông lên trong lớp Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy lạ
và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận.
+ Tôi nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên tôi, một ngời bạn tôi cha hề quen biết, nhng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào + Một con chim non liệng đến đứng bên
bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
+ Nhng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh thật.
? Em có cảm nhận gì về cách miêu tả
này của tác giả ?
- Cách miêu tả này rất chân thật Tâm trạngcủa nhân vật “tôi” hiện lên trong dòng hồi t-ởng giúp ngời đọc, ngời nghe liên hệ vớichính mình Tâm trạng của nhân vật “tôi” đ-
ợc liên tởng nh con chim con hót mấy tiếng “tôi” rụt rè rồi vỗ cánh bay cao” Đây là sự kết
hợp hài hoà giữa kể, miêu tả và bộc lộ cảm
Giáo án Ngữ văn 8 4 Phạm Văn
Trang 5xúc Điều này tạo nên chất trữ tình cho tácphẩm.
? Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác
lạ” và không cảm thấy sự xa lạ “tôi” ” của
nhân vật “tôi” ?
+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học – hiểu chi tiết vản bản.
một ngôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn
+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợc những thứ đó
đã gắn bó thân thiết với mình từ bây giờ vàmãi mãi
? Những tình cảm đó cho ta thấy tình
cảm nào của nhân vật “tôi” đối với lớp
học của mình?
* Tình cảm chân thật, trong sáng thiết tha.
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:
+ Một con chim con liệng đến đứng
bên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao Tôi đa mắt thèm
thuồng nhìn theo cánh chim.
+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch
mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh
+ Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ.
- Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và việchọc hành của bản thân
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhng yêu cả
sự học hành để trởng thành
III- Tổng kết
? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản
này?
+ ND: Những kỉ niệm trong sáng về ngày
đầu tiên đợc đến trờng đi học.
? Những cảm giác trong sáng “tôi” ” nảy nở
trong lòng nhân vật “tôi” là những cảm
giác nào?
- Tình yêu, niềm chân trọng sách vở, bạn bè,bàn ghé, lớp học, thầy cô, gắn liền với mẹ vàquê hơng
? Từ đó em cảm nhận đợc những điều
tốt đẹp nào từ nhân vật “tôi”, cũng
chính là của tác giả Thanh Tịnh?
- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trờng quêhơng
? Em hãy nêu những nét đặc sắc của
truyện ngắn này? + NT: Tự sự kết hợp với trữ tình; kể chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
Những hình ảnh so sánh mới mẻ và gợi cảm.
? Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật
kể chuyện của nhà văn Thanh Tịnh
trong truyện ngắn Tôi đi học “tôi” ”?
(Câu hỏi thảo luận)
- (Học sinh thảo luận trả lời)
- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ
D- Củng cố- luyện tập.
? Trong truyện ngắn Tôi đi học “tôi” ” có 12 lần Thanh Tịnh sử dụng biện pháp nghệ
thuật tu từ so sánh Hãy chỉ ra
1 Những cảm giác trong sáng ấy nảynở trong lòng tôi nh mấy cành hoa tơi mỉm cời giữabầu trời quang đãng.
2 Tôi không lội qua sông thả diều và không đi ra đồng nô đùa nh nh thằng Quýthằng Sơn nữa.
3 ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôinhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang trên ngọnnúi
4 Nhà trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng
Giáo án Ngữ văn 8 5 Phạm Văn
Trang 65 Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oainghiêm nh cái đình làng
6 Sân nó rộng, mình nó cao nh trong những buổi tra hè đầyvẵng lặng
7 Tôi cũng nh mấy cậu học trò mới bỡ ngỡđứng nép bên ngời thân
8 Họ nh Con chim con đứng bên bờ tổ,nhìn quãng trời rộng muốn bay,
nhng còn ngập ngừng e sợ
9 Những cậu bé vụng về lúng túng nh tôi
10 Hết co một chân, các cậu lại duỗimạnh nh đá một của ban tởng tợng
12 Tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này
+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựutrờng đầu tiên trong đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự
nhiên thấy lạ, nhân vật “tôi” cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy
sân trờng hôm nay ai cũng ăn mặc sạch sẽ, gơng mặt tơi vui và sáng sủa; ngôi
trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thờng Nhân vật tôi “tôi” ” từ cảm giác thấy
mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến gật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình;cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ
+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên
Dòng cảm xúc của nhân vật tôi “tôi” ” hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả
và kể vừa mợt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi
2 Để viết bài văn ngắn nghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khaigiảng lần đầu tiên, cần chú ý:
+ Kể lại tâm trạng khi đến trờng
+ Khung cảnh thiên nhiên, cảnh vật xung quanh hôm đó
+ Cảm nhận về hình ảnh trờng ( sân trờng, lớp học, các bạn, thầy cô)
+ ấn tợng về sự đón tiếp của thầy cô
+ ý nghĩa về buổi học đầu tiên
Ngày soạn: Ngày dạy:
Giáo án Ngữ văn 8 6 Phạm Văn
Trang 7Tiết 3 - cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
I- Mục tiêu Giúp HS:
- Hiểu rõ cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ kháiquát nghĩa của từ ngữ
- Thông qua bài học, rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữacái chung và cái riêng
II- Chuẩn bị: Đèn chiếu, giấy trong ,bút dạ…
- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa
GV: Hôm nay, chúng ta học bài nói về mqh khác về nghĩa của từ ngữ- đó làmqh bao hàm
C- Bài mới:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa
hẹp
- Gv chiếu sơ đồ lên bảng, yêu cầu học
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?
Vì sao?
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá.
Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của các từ thú , chim, cá.
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hơu?
? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ tu hú, sáo? Tại sao?
- Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm vi
nghĩa của hai từ này đợc bao hàm trong
phạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của các từ voi, hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.
- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của các
từ cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn nghĩa của từ động vật.
GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến
lớn nh vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ
khái quát của nghĩa từ ngữ
? Vậy các em hiểu nh thế nào là một từ
có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp? - (HS dựa vào SGK trả lời)
? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng , vừa
có nghĩa hẹp đợc không? Vì sao? - Một từ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa coanghĩa hẹp Vì tính chất rộng hẹp chỉ là
Trang 8cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
quần áoquần đùi quần dài áo dài áo sơ mib) Vũ khí
bom súngbom ba càng bom bi súng trờng đại bác2- BT2/11/SGK: Tìm từ ngữ có nghĩa
rộng so với nghĩa của các từ ngữ ở mỗi
nhóm
- GV yêu cầu HS đứng tại chỗ trả lời
a- Từ ngữ có nghĩa rộng là chất đốt b- Từ ngữ có nghĩa rộng là nghệ thuật c- Từ ngữ có nghĩa rộng là thức ăn.
phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có nghĩa
rộng bao hàm các từ còn lại trong
- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng
- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ
trong SGK
- ( Học sinh đọc)
D- H ớng dẫn về nhà:
- Học thuộc nội dung ghi nhớ
- Làm các bài tập còn lại trong SGK và
Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 4 - tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I- Mục tiêu Giúp HS:
- Nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định vàduy trì đối tợng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tạp chungnêu bật ý kiến, cảm súc của mình
II- Chuẩn bị:
Nghiên cứu tài liệu, sách tham khảo…
III- Tiến hành hoạt động:
A ổ n định tổ chức
B Kiểm tra:
Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
Giáo án Ngữ văn 8 8 Phạm Văn
Trang 9C Bài mới:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I- Chủ đề của văn bản.
- GV yêu cầu học sinh đọc thầm lại văn
bản Tôi đi học “tôi” ” - Học sinh quan sát.
? Văn bản Tôi đi học “tôi” ” kể về những
việc đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy
? Vậy tác giả đã nhớ lại những kỉ niệm
sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình? + Những kỉ niệm sâu sắc: mẹ dẫn đi học,đến trờng, ông đốc gọi tên, xếp hàng vào
lớp, bài học đầu tiên
? Những kỉ niệm đó gợi lên cảm giác
nh thế nào trong lòng tác giả? + Cảm giác: Thấy mình đã lớn lên thành ng-ời lớn, đến trờng lạ, bỡ ngỡ, rụt rè, sợ hãi,
xếp hàng vào lớp cảm thấy xa mẹ nhng dầndần lại thấy quen với lớp mới, bạn mới, thầymới
? Em hãy thử phát biểu chủ đề của văn
bản ấy trong một câu? + Chủ đề: Nhớ và kể lại buổi tựu trờng đầutiên trong thời thơ ấu, tác giả nêu lên ý nghĩa
và cảm xúc của mình trong buổi tựu trờng
đó
? Từ các nhận thức trên, hãy cho biết :
Chủ đề của văn bản là gì? * Chủ đề của văn bản là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản diễn đạt
II- Tính thống nhất về chủ đề của
văn bản
? căn cứ vào đâu mà em biết văn bản
“Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của
tác giả về buổi tựu trờng đầu tiên?
- Căn cứ vào nhan đề: Tôi đi học.
- Căn cứ vào các từ ngữ, các câu trong vănbản viết về buổi tựu trờng đầu tiên
? Em hãy tìm các câu nhắc đến kỉ niệm
của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
của tác giả ?
- Các câu nhắc đến kỉ niệm:
+ Hàng năm cứ vào cuối thu … trên ngọn lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng.
+ Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy.
+ Hai quyển vở mới đang ở trong tay tôi đã bắt đầu thấy nặng
+ Tôi bặm tay gì thật chặt, nhng quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất + Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng… trên ngọn
+ Hôm nay tôi đi học.
- GV: Văn bản “Tôi đi học” tập trung
hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm
giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi “tôi” ” trong
buổi tựu trờng đầu tiên
? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng đó đã in sâu trong lòng nhân vật
suốt cuộc đời?
- Hàng năm cứ vào cuối thu … trên ngọn lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng.
Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy… trên ngọn
Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ … trên ngọn , lòng tôi lại tng bừng rộn rã.
Giáo án Ngữ văn 8 9 Phạm Văn
Trang 10? Tìm các từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm
giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân
vật “tôi” khi cùng mẹ đến trờng, khi
- Trên sân trờng:
+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng caoráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng ->xinh xắn, oai nghiêm nh cái đình làng
+ Cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi xếp hàngvào lớp: đứng nép bên ngời thân, chỉ dámnhìn một nửa, chỉ dám đi từng bớc nhẹ;muốn bay nhng còn ngập ngừng e sợ…
- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ Trớc đây
có thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xanhà, xa mẹ chút nào hết / giờ đây, mới bớcvào lớp đã thấy xa mẹ, nhớ nhà
- GV: Những điều trên đã làm nên tính
thống nhất về chủ đề của văn bản Từ
việc phân tích ở trên, hãy cho biết:
? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề
của văn bản ? * Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của
tác giả đợc thể hiện trong văn bản
- (Học sinh dựa vào phần Ghi nhớ trả lời)
- GV chỉ định học sinh đọc to mục Ghi
- GV yêu cầu học sinh đọc văn bản
? Văn bản trên viết về đối tợng nào và
về vấn đề gì? a- Văn bản trên viết về rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự gắn bó giữa ngời dân sông Thao
với rừng cọ (vấn đề chính)
? Các đoạn văn đã trình bày đối tợng và
vấn đề theo một trình tự nào? - Thứ tự trình bày: + Giới thiệu rừng cọ (đoạn 1)
+ Tả cây cọ (đoạn 2)
+ Tác dụng của cây cọ (đoạn 3,4)
+ Sự gắn bó giữa con ngời với rừng cọ(đoạn 5)
? Theo em, có thể thay đổi trật tự sắp
xếp này đợc không ? Vì sao? - Đó là trình tự hợp lí không thể thay đổi đ-ợc Vì phải biết rừng cọ nh thế nào thì mới
thấy đợc sự gắn bó đó
Giáo án Ngữ văn 8 10 Phạm Văn
Trang 11? Nêu chủ đề của văn bản trên? b- Chủ đề: rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự
gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng cọ(vấn đề chính)
? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn
văn bản , từ việc miêu tả rừng cọ, đến
cuộc sống của ngời dân Hãy chứng
minh điều đó
c- Điều đó thấy rõ qua cấu trúc văn bản
- Câu ca dao sau đã trực tiếp nói về tình cảmgắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng cọ:
Dù ai đi ngợc về xuôi Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao.
? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể
hiện chủ đề của văn bản d- Các từ ngữ thể hiện chủ đề nh: cọ (đợc lặp đi lặp lại nhiều lần: rừng cọ, cây cọ, thân cọ,
búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ, làn cọ,…),
gắn bó, nhớ, cơm nắm lá cọ, ngời sông Thao.
- Các câu thể hiện chủ đề của văn bản :
Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ Ngời sông Thao đi đâu về đâu rồi cũng nhớ rừng
cọ quê mình.
2 BT2/14/SGK: GV yêu cầu học sinh
đọc BT2, thảo luận để trả lời - (Học sinh thảo luận, trả lời)+ Nên bỏ hai câu (b) và (d)
3 BT 3/14/SGK:
- GV yêu cầu học sinh đọc thầm, thảo
luận nhóm, gọi đại diện các nhóm trình
b- Cảm thấy con đờng đi lại lắm lần “tôi” ” tự nhiêncũng thấy lạ, nhiều cảnh vật thay đổi
c- Muốn thử cố gắng tự mang sách vở nhmột cậu học trò thực sự
d- Cảm thấy ngôi trờng vốn qua lại nhiều lầncũng có nhiều biến đổi
e- Cảm thấy gần gũi thân thơng đối với lớphọc, với những ngời bạn mới
D Củng cố:
- GV khái quát lại bài
- GV yêu cầu học sinh đọc lại nội dung
thống nhất về chủ đề Muốn vậy, các
câu trong đoạn văn cần tập trung nói về
một đối tợng xác định, đợc sắp xếp hợp
lí Cách làm bài này nh sau:
+ Xếp các câu thành hai nhóm: một nhóm
nói về tinh thần yêu nớc của nhân dân ta,
một nhóm nói về vẻ đẹp của tiếng Việt
+ Sắp xếp các câu cùng nhóm thành
một đoạn văn
Giáo án Ngữ văn 8 11 Phạm Văn
Trang 12Tuần 2 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 5 + 6 Văn bản trong lòng mẹ
(Trích hồi kí Những ngày thơ ấu )“ ” -Nguyên hồng-I
-Mục tiêu: giúp HS:
- Hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú béHồng, cảm nhận đợc tình thơng yêu mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút NguyênHồng: thấm đợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm
? Văn bản “Tôi đi học” đợc viết theo thể loại nào? Vì sao em biết?
? Một trong những thành công của việc thể hiện cảm xúc, tâm trạng của
Thanh Tịnh trong bài Tôi đi học là biện pháp so sánh Em hãy nhắc lại ba so
sánh hay trong bài và phân tích hiệu quả của nghệ thuật của nó
C- Bài mới:
GTB: Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào; tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm
Tuổi thơ của các em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã
trôi qua và không bao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã
đợc kể, tả, nhớ lại những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm
đẫm tình yêu- tình yêu mẹ
I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong
? Trình bày những nét chính về sự nghiệp
sáng tác của Nguyên Hồng? - (Học sinh dựa vào phần chú thích * để trảlời)
II)Đọc hiểu văn bản
1 H ớng dẫn đọc, giải thích từ khó, tìm hiểu
bố cục và thể loại
* Hớng dẫn đọc và luyện đọc:
+ Đoạn 1 (từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ”:
đọc với giọng thể hiện sự giả dối, cay độc
trong lời nói của bà cô, đồng thời đọc với
giọng thể hiện sự chua chát, cay đắng của chú
bé Hồng
+ Đoạn 2 (còn lại): đọc với giọng thể hiện cảm
giác sung sớng cực điểm của chú bé Hồng khi
gặp mẹ
- GV đọc mẫu một đoạn, gọi 2-4 HS đọc tiếp, - Học sinh đọc và nhận xét cách đọc của bạn
Giáo án Ngữ văn 8 12 Phạm Văn
Trang 13nhận xét cách đọc.
* Giải nghĩa từ khó:
? “Giỗ đầu” có nghĩa là gì? Tìm từ trái nghĩa
với từ “giỗ đầu”?
- “Giỗ đầu” trái nghĩa với từ “giỗ hết”
? Tìm từ đồng nghĩa với từ “đoạn tang”? - “Đoạn tang”- mãn tang, hết tang, xong tang
? Theo dõi văn bản và cho biết: chuyện gì đã
đợc kể trong hồi kí này? - Chuyện bé Hồng là đứa trẻ mồ côi bị hắt hủinhng vẫn một lòng yêu thơng kính mến ngời
mẹ đáng thơng của mình
? Nhân vật chính trong hồi kí này là ai?
Quan hệ giữa nhân vật chính và tác giả cần
đ-ợc hiểu nh thế nào?
- Nhân vật chính là bé Hồng
- Nhân vật chính trong hồi kí này chính là tácgiả- nhà văn Nguyên Hồng
? Trong hồi kí này, tác giả đã sử dụng phơng
thức biểu đạt nào để kể về bhân vật bé Hồng? * Phơng thức biểu đạt: TS kết hợp với BC.
? Theo em, sức truyền cảm của văn bản phụ
thuộc vào một phơng thức biểu đạt nổi bật nào
hay phụ thuộc vào sự đan xen của cả hai
ph-ơng thức đó?
- Phụ thuộc vào cả hai phơng thức trên Vì đó
là một câu chuyện về một số phận éo le của béHồng và mẹ em, cùng với cảm xúc mãnh liệtcủa tình yêu thơng trong tâm hồn chú bé
? Dựa vào mạch truyện, theo em văn bản này
nên chia thành mấy đoạn? Vị trí của từng
2 Đọc- hiểu chi tiết văn bản
2.1.Tâm địa độc ác của ng ời cô
? Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh nào? - Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh rất thơng
tâm của chú bé Hồng
? Chi tiết nào nói nên hoàn cảnh đó? - Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên
đầu rồi Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua đợc một cái mũ trắng và cuấn băng đen.
Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn cha về Trong đó nghe đâu
mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hơng nữa.
? Em có nhận xét gì về hai chi tiết này? - Chỉ hai chi tiết đã làm rõ hoàn cảnh của
chú bé cơ cực: mồ côi cha, mẹ đi tha
ph-ơng cầu thực
- GV: Theo dõi vào cuộc đối thoại giữa
ng-ời cô và bé Hồng, hãy cho biết:
? Nhân vật ngời cô có mối quan hệ nh thế
nào với bé Hồng? - Quan hệ ruột thịt (là cô ruột của béHồng)
? Trong khi hai cô cháu nói chuyện với
nhau, em thấy bà cô có biểu hiện gì?
- Bà luôn cời: cời hỏi, cời mà nói rằng, tơicơi kể các chuyện
- Giọng nói ngọt ngào: Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ
- Xng hô: mày- tao một cách gần gũi, thân
mật với ngời cháu
?Em có nhận xét gì về những biểu hiện
trên của bà cô? * Thái độ: dịu dàng, thân mật, gần gũi với ngời cháu.
? Hãy tìm và đọc những câu nói của ngời
cô khi kể về ngời mẹ của chú bé Hồng? - Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
- Sao lại không vào? Mợ mày phát lắm, có
nh dạo trớc đâu!
Giáo án Ngữ văn 8 13 Phạm Văn
Trang 14- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa
và thăm em bé chứ.
? Thái độ của ngời cô rất thân mật, nhng
khi kể về mẹ bé Hồng, em thấy có phù hợp
với thái độ đó không?
- Không phù hợp- mâu thuẫn với nhau
? Vì sao hồng lại cảm nhận đợc trong
những lời nói đó là những ý nghĩ cay độc,
những rắp tâm tanh bẩn?
- Vì trong những lời nói của ngời co chứa đựng
sự giả dối, mỉa mai, hắt hủi- thậm chí độc ácdành cho ngời mẹ đáng thơng của Hồng
? Qua những lời lẽ đó đã bộc lộ tính cách
? Trong những lời lẽ đó của ngời cô, lời
- GV: Trong cuộc đói thoại này, bé Hồng
đã bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ của
mình
? Em hãy tìm những chi tiết bộc lộ cảm
nghĩ của bé Hồng đối với ngời cô? - Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cời rất kịch của cô.
- Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi.
- Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoáy chặt lấy tâm can tôi nh ý cô tôi muốn.
- Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.
? ở đây phơng thức biểu đạt nào đã đợc sử
? Qua đây, em hiểu thêm điều gì về bé
Hồng qua trạng thái tâm hồn đó? - Cô độc, bị hắt hủi.- Tràn ngập tình yêu thơng đối với mẹ
- Căm hờn cái xấu, cái độc ác
? Cảm xúc của em khi đọc những tâm sự
đó?
- (Học sinh tự bộc lộ)
- GV: Khi kể về cuộc đối thoại của ngời cô
với bé Hồng, tác giả đã sử dụng nghệ thuật
tơng phản
? Hãy chỉ ra phép tơng phản này? - Hai tính cách trái ngợc nhau: Tính cách hẹp
hòi, tàn nhẫn của ngời cô - Tính cách trongsáng, giàu tình thơng yêu của bé Hồng
? Em có nhận xét gì về ý nghĩa của phép
t-ơng phản này? - Làm nổi bật nên tính cách tàn nhẫn củangời cô
- Khảng định tình mẫu tử trong sáng caocả của bé Hồng
2.2.Tình yêu th ơng mãnh liệt vô bờ của
chú bé Hồng với ng ời mẹ bất hạnh
- Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn 2 - (Học sinh đọc)
? Đoạn này nói nên tâm trạng gì của
? Nếu ngời ngồi trên xe không phải là mẹ
mình thì Hồng có tâm trang gì? Tìm câu - Nếu không phải mẹ thì Hồng sẽ thẹn và tủi.- Và cái lầm đó không những làm tôi thẹn Giáo án Ngữ văn 8 14 Phạm Văn
Trang 15văn nói nên điều đó mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của
một dòng nớc trong suốt chảy dới bóng râm đã hiện ra trớc con mắt gần rạn nứt của ngời bộ hành ngã gục giữa sa mạc.
? Câu văn trên đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ
thuật đó?
- Nghệ thuật so sánh
- Td: để diễn tả khát vọng mong muốn đợcgặp mẹ Và diễn tả nỗi thất vọng, đau khổcủa Hồng nếu không gặp đợc mẹ thì sẽ gụcngã
? Tiếng gọi bối rối cùng với hành động
đuổi theo, một lần nữa khảng định điều gì
còn có suy nghĩ gì? - Phải bé lại và lăn vào lòng một ngời mẹ… trên ngọn
mới thấy ngời mẹ có một êm dịu vô cùng.
? Em thấy tâm trạng của bé Hồng lúc này
?? Chúng ta thấy rằng, nhân vật ngời mẹ
đ-ợc kể qua cái nhìn và cảm xúc tràn ngập
yêu thơng của ngời con Điều đó có tác
dụng gì?
- Hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh
động, gần gũi, hoàn hảo
- Bộc lộ tình cảm yêu thơng kính trọng
ng-ời mẹ
?? Từ đó Hồng đã có một ngời mẹ nh thế
nào? - Ngời mẹ yêu con, đẹp đẽ, cao cả, canđảm, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai
cay độc của ngời cô
? Học xong bài này, em hiểu thế nào là thể
hồi kí? - Hồi kí là thể văn xuôi trong đó tác giả hồi tởngvà kể lại những chi tiết, sự việc có thật trong
cuộc đời của mình hoặc mình chứng kiến
? Nêu nội dung chính của văn bản ? * Nội dung: Tình yêu mẹ cháy bỏng và
niềm hạnh phúc vô bờ khi ở trong lòng mẹ
? Qua đoạn trích trên, em hãy nêu nét đặc
sắc về nghệ thuật? * Nghệ thuật:- Tự sự kết hợp với trữ tình, kể chuyện kết
hợp với miêu tả và biểu cảm, đánh giá
- Các hình ảnh so sánh tiêu biểu
- Lời văn tha thiết, cảm động
D- Củng cố:
? Qua đoạn trích trên, em hãy chứng minh
Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và trẻ
em
- Nguyên Hồng viét nhiều về phụ nữ, trẻ
em bất hạnh, nghèo khổ
- Nhà văn dành cho phụ nữ và trẻ em sựnâng niu, trân trọng
- Nhà văn chân trọng vẻ đẹp tâm hồn, đứctính cao quý của ngời phụ nữ và trẻ em
Giáo án Ngữ văn 8 15 Phạm Văn
Trang 16? Em hãy tóm tắt ngắn gọn lại đoạn trích
này - Vì hoàn cảnh bố chết, mẹ phải đi làm ăn xa,bé Hồng phải sống trong hoàn cảnh thiếu
thốn tình cảm Ngời co nói chuyện với béHồng Bà tìm mọi cách để chia lìa mẹ con.Nhng bé vẫn luôn luôn thơng nhớ, kímh yêu
mẹ Rồi bé đợc gặp lại mẹ mình với nhữngcảm giác sung sớng khi thoáng thấy bóng
mẹ, đặc biệt là niềm hạnh phúc vô bờ khi đợc
mẹ ôm vào lòng và đợc tận hởng những cảmgiác sung sớng hạnh phúc
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc Ghi nhớ
E- H ớng dẫn:
- BT: Viết một đoạn văn ghi lại những ấn
tợng, cảm giác rõ nhất, nổi bật nhất của
bản thân về ngời mẹ của mình
- Học thuộc nội dung bài và Ghi nhớ/SGK
- Soạn bài tiếp theo
Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 7 TRờng từ vựng
I
-Mục tiêu: giúp HS:
- Hiểu đợc thế nào là trờng từ vựng, biết xác lập các trờng từ vựng dơn giản
- Bớc đầu hiểu đợc mối quan hệ giữa trờng từ vựng với các hiện tợng ngôn ngữ đã học,
nh đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ hoán dụ, nhân hoá… giúp ích cho việc học văn và làm
? Thế nào là từ có nghĩa rộng, thế nào là từ có nghĩa rộng?
- GV kiểm tra kết hợp việc làm bài của học sinh
C- Bài mới:
I) Thế nào là tr ờng từ vựng?
1 Ví dụ:
- GV chiếu đoạn trích trong SGK lên
bảng, yêu cầu học sinh đọc, chú ý các từ in
đậm, sau đó trả lời các câu hỏi:
? Vậy nét chung về nghĩa của nhóm từ trên
Giáo án Ngữ văn 8 16 Phạm Văn