Trước khi truy cập và tìm kiếm thông tin trên Internet, ta cần chú ý một số đặc điểm sau để nâng cao hiệu quả: Internet không phải một thư viện, thông tin trên Internet không được xử l
Trang 1CHUYÊN ĐỀ 1
KỸ NĂNG TÌM KIẾM TÀI LIỆU, ĐỌC HIỂU VÀ GHI NHỚ TÀI LIỆU
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong bài này, người học đạt được:
Xác định các bước tìm kiếm tài liệu, đọc hiểu và ghi nhớ tài liệu
Vận dụng cách tìm kiếm thông tin trên Internet
Vận dụng cách đọc hiểu và ghi nhớ tài liệu hiệu quả
NỘI DUNG:
1 TÌM KIẾM THÔNG TIN TRÊN INTERNET
Tìm kiếm thông tin là hoạt động phổ biến đối với người sử dụng Internet So với thông tin được lưu trữ trên những phương tiện khác, thông tin được lưu trữ trên Internet truy cập và tìm kiếm dễ dàng hơn Ngoài ra, kết quả tìm kiếm đạt được nhiều hơn so với việc tìm kiếm thông tin được lưu trữ trên các phương tiện khác Đây là điểm mạnh nhưng đôi khi cũng là điểm yếu của Internet vì khi kết quả trả về quá nhiều, ta phải tốn thời gian để lọc lại những thông tin phù hợp Trên Internet có rất nhiều trang Web cung cấp các công cụ tìm kiếm (search engine) Mỗi công cụ tìm kiếm có những điểm mạnh và điểm yếu riêng Do đó khi tìm kiếm thông tin, ta nên bắt đầu bằng công cụ quen thuộc nhất Nếu kết quả chưa tốt, ta có thể thực hiện lại với công cụ tìm kiếm khác
Trước khi truy cập và tìm kiếm thông tin trên Internet, ta cần chú ý một số đặc điểm sau để nâng cao hiệu quả:
Internet không phải một thư viện, thông tin trên Internet không được xử lý hay phân loại theo những tiêu chuẩn, quy định nghiệm ngặt giống như một thư viện
Nội dung trên Internet luôn được cập nhật, bổ sung và đôi lúc bị xóa bỏ
Trang 2 Internet chỉ là một trong những công cụ bổ trợ trong việc tìm kiếm thông tin
Kết quả tìm kiếm của các công cụ tìm kiếm không hẳn là đầy đủ
Những thông tin tìm thấy trên Internet có thể không chính xác
Những thông tin bổ ích lại thường không được cung cấp miễn phí
Một quyển sách, thông báo, bài thơ, văn…
Bản nhạc, bài diễn thuyết, bài giảng…
Đoạn phim, một chương trình thời sự…
1.2 Các dạng thông tin
Về cơ bản, thông tin có thể được tổ chức dưới các dạng sau:
Văn bản (Text): tài liệu, giáo trình, sách, bài báo khoa học, tạp chí… Dạng này được tổ chức trên máy tính dưới dạng những tập tin có phần mở rộng: DOC (Word), PDF, TXT,…
Hình ảnh (Image): hình chụp, hình vẽ, biểu đồ, đồ thị… Dạng này được tổ chức trên máy tính dưới dạng những tập tin có phần mở rộng: JPG, GIF, PNG,…
Nghe nhìn (Multimedia): bao gồm các đoạn âm thanh, video hay hoạt hình… Dạng này được tổ chức trên máy tính dưới dạng những tập tin có phần mở rộng: MP3, MP4, AVI,…
Đoạn ghi âm phỏng vấn, bài hát
Đoạn phim, phóng sự, hoạt hình
Trang 3 Clip quay bài giảng, thí nghiệm…
Thời sự, sự kiện, ví dụ: chỉ số chứng khoán; thông tin sản phẩm
Khoa học, chuyên ngành, ví dụ: các chính sách hiện hành; luật pháp;
Văn hóa, giải trí, ví dụ: phim, nhạc, truyền hình,…
Mỗi lĩnh vực thông tin có thể được cung cấp bởi các nguồn khác nhau, sau đây
là một vài ví dụ:
Các hiệp hội và viện nghiên cúu
Viện nghiên cứu quốc tế về phát triển bền
vững (IISD) http://iisd1.iisd.ca
• Thông tin tổ chức, thành viên;
• Báo cáo hoạt động; nghiên cứu chuyên môn,…
Các doanh nghiệp
Vinacafe http://www.vinacafe.com.vn
Công ty Ford Việt Nam
http://www.ford.com.vn
• Thông tin về sản phẩm, công ty
• Báo cáo thường niên
• Thông cáo và báo cáo báo chí
• Thông tin về nơi cung cấp dịch vụ
Các phương tiện truyền thông
Thời báo kinh tế Việt Nam
Trang 4Các cơ quan giáo dnc
Đai học Trà Vinh http://www.tvu.edu.vn
Đai học Bách khoa TPHCM
http://www.hueuni.edu.vn
Viện công nghệ Massachussette
http://web.mit.edu
• Thông tin về các khóa học
• Thông tin học vụ, thời khóa biểu, điểm số, học bổng…
• Danh mục thư viện
• Tài liệu, báo cáo và hướng dẫn nghiên cứu
Liên hợp quốc http://www.un.org
• Dữ liệu thống kê, luật pháp, thông cáo báo chí
• Văn bản, báo cáo, chính sách,
• Thông tin liên hệ
• Báo cáo, thông cáo báo chí
• Danh mục, tài liệu toàn văn
• Thông tin tổ chức và các hoạt động
• Kết nối đến các trang web liên quan
Các cá nhân
Các chuyên gia, những người hăng hái
hoạt động trong một lĩnh vực nào đó,
những người nổi tiếng, không nổi tiếng
hoặc bất kỳ ai
• Quan điểm cá nhân, gia đình
• Sở thích và quan tâm cá nhân
• Các hoạt động, công trình nghiên cứu, thông tin hướng dẫn…
1.4 Các công cụ tìm kiếm trên Internet
1.4.1 Bộ máy tìm kiếm (Search Engine)
Các máy tìm kiếm làm việc theo nguyên tắc tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu được tự động xây dựng bởi một robot, không phải do con người xây dựng máy tìm kiếm sẽ so sánh các từ khóa do người dùng gõ vào cửa sổ tìm kiếm với các từ trong các trang web
mà nó lưu trữ
Trang 5Lượng thông tin mà các máy tìm kiếm có thể bao quát tùy thuộc vào số lượng trang web mà nó thu thập và xử lý được, tất nhiên nó sẽ phát triển theo thời gian Goole có cơ sở dữ liệu lớn nhất đến thời điểm này, tuy nhiên, cần lưu ý là không có một bộ máy tìm kiếm nào có thể bao quát được toàn bộ thông tin trên Internet về một chủ đề
Kết quả tìm kiếm của bạn có phù hợp hay không là phụ thuốc vào khả năng sử dụng từ khóa, cú pháp và tính năng của bộ máy tìm kiếm và diện bao quát của máy tìm kiếm mà bạn sử dụng
Điểm mạnh: tìm nhanh và chính xác khi tìm kiếm một tài liệu cụ thể (tên
tài liệu, tên người, tổ chức đã biết), tìm các chủ đề khó phân loại
Điểm yếu: Không cho phép có một cái nhìn tổng quát về một chủ đề cụ
thể(trong đó có những chủ đề nhỏ mà bạn chưa biết), độ tin cậy thấp, số lượng lớn kết quả đối với 1 yêu cầu tìm kiếm đơn giản
Một số máy tìm kiếm tiêu biểu trên thế giới:
Trang 6 Tìm kiếm nhạc, video: www.baamboo.com; http://mp3.zing.vn; http://7sac.com
Monava: www.monava.vn
Tra cứu bản đồ: www.diadiem.com
Cốc cốc: http://coccoc.com/search#
1.4.2 Cổng thông tin (gateway)/ Danh mục chủ đề (subject directory)
Cổng thông tin cung cấp các thông tin chuyên biệt về một lĩnh vực cụ thể, thường có công
cụ tìm kiếm của riêng mình và được tổ chức theo thứ bậc
Các cổng thông tin do con người tập hợp thông tin, biên soạn, và sắp xếp theo một hệ thống phân loại Đôi khi các cổng thông tin do các chuyên gia trong một lĩnh vực tập hợp Điều này có nghĩa là thông tin nhìn chung đã được thẩm định và đánh giá về sự phù hợp cũng như chất lượng
Trong cổng thông tin, bạn đọc có thể xem lướt theo chủ đề và có thể tìm kiếm
Ví dụ về một số cổng thông tin:
ELDIS http://www.eldis.org
Cổng thông tin phát triển ELDIS cung cấp một điểm truy cập trung tâm tới các thông tin về phát triển, các hướng dẫn theo từng chủ đề phát triển, thông tin phát triển về từng quốc gia, tin tức, thông tin tuyển dụng, và các tư liệu khác
Thư viện ảo trên mạng http://www.vlib.org
Thư viện ảo trên mạng được tự mô tả như là “danh mục lâu đời nhất trên web, do Tim Berners-Lee, người kiến tạo nên mạng web – xây dựng Thư viện ảo được quản lý bởi một nhóm các tình nguyện viên là các chuyên gia về nhiều lĩnh vực Thư viện ảo này được coi là một trong những cổng thông tin có chất lượng về một số lĩnh vực, tuy nhiên nó không phải là
cơ sở dữ liệu lớn nhất “ Thư viện ảo này được sắp xếp theo trật tự chữ cái, theo chủ đề và cũng
có công cụ tìm kiếm riêng
Trang 7 Cổng thông tin khoa học xã hội SOSIG (Social Science Information Gateway)
http://www.sosig.ac.uk
Cung cấp thông tin về các nguồn tin có chất lượng cao cho những người nghiên cứu về khoa học xã hội Thông tin được sắp xếp theo chủ đề, và cũng có công cụ tìm kiếm riêng
Yahoo! Directory http://dir.yahoo.com
Danh mục theo chủ đề liệt kê các trang web do con người lựa chọn thuộc nhiều chủ đề khác nhau từ nghệ thuật, văn hóa, giải trí, giáo dục, khoa học, sức khỏe
1.5 Kỹ năng tìm kiếm thông tin trên Internet
Nhằm giúp kết quả tìm kiếm đúng với mục đích đề ra, ta nên có chiến lược tìm kiếm phù hợp, sau đây là 3 bước đề xuất sau:
Bước 1: Phân tích yêu cầu tìm
Bước 2: Diễn đạt lệnh tìm kiếm
Bước 3: Đánh giá kết quả tìm kiếm
1.5.1 Bước 1: Phân tích yêu cầu tìm
Ta cần đặt ra các câu hỏi sau và trả lời chúng để xác định được mục tiêu tìm
Tìm thông tin gì? Cho mục đích gì?
Loại thông tin nào bạn cần?
Biến yêu cầu tìm thành một câu hoàn chỉnh
Ví dụ: Bạn quan tâm đến thông tin về buôn bán trẻ em
Bước 1 Phân tích, đặt các câu hỏi thích hợp:
Buôn bán trẻ em ở vùng nào, nước nào?
Thông tin nóng hổi hiện nay hay lịch sử?
Tổ chức, cơ quan, hiệp hội nào có thể cung cấp thông tin? Website của họ?
Trang 8Sau đó, biến thành câu hoàn chỉnh, chẳng hạn như:
Nạn buôn bán trẻ em từ Việt Nam sang Trung Quốc
Phân chia thành các khái niệm nhỏ:
Tìm các từ đồng nghĩa, cách viết khác:
Children
1.5.2 Bước 2: Diễn đạt lệnh tìm kiếm
Đưa từ khóa quan trọng nhất lên đầu
Chỉ nhập từ khóa, không nhập câu hoàn chỉnh
Không phân biệt chữ HOA và chữ thường
Với mỗi lệnh tìm kiếm, nếu vẫn chưa đạt mục tiêu thì thay đổi lần lượt các khái niệm để có kết quả như mong muốn
Ví dụ: Thử lần lượt các lệnh sau cho đến khi đạt mục tiêu:
- Buôn bán trẻ em Việt Nam Trung Quốc
- “Buôn bán trẻ em” Việt Nam Trung Quốc
- Trafficking Viet Nam China…
1.5.3 Bước 3: Đánh giá kết quả tìm kiếm
Trang 9Để đánh giá độ chính xác của thông tin, ta cần cân nhắc thông tin đó thuộc lĩnh vực nào, chuyên ngành nào để có thể chọn website sao cho phù hợp Ta có thể dựa vào một số yếu tố sau:
Tác giả
o Bạn có thể tìm thấy tên tác giả bài viết đó hay không?
o Trình độ, chuyên môn của tác giả? Tác giả đó có đáng tin cậy hay không?
o Trang web ấy có uy tín, thông tin liên hệ rõ ràng hay không?
o Trang web ấy thuộc về cá nhân hay tổ chức? (nếu là cá nhân thì mức độ tin cậy thấp hơn của tổ chức)
Địa chỉ trang web như thế nào?
o Hãy đọc địa chỉ trang web trên cửa sổ trình duyệt xem:
o Nếu có những dấu ~ thì có khả năng đây là trang web của cá nhân
o Quan sát tên miền Website thuộc loại nào:
COM : Thương mại ( Commercial)
EDU : Giáo dục ( education )
NET : Mạng lưới ( Network )
INT : Các tổ chức quốc tế ( International Organisations )
ORG : Các tổ chức khác ( other orgnizations )
MIL : Quân sự ( Military )
GOV : Nhà nước ( Government ),…
Tính học thuật: Chú ý sự chính xác của các thông tin
o Những thuật ngữ chuyên ngành, các trích dẫn, thậm chí là chính tả…
o Số liệu, thông số kỹ thuật,…
Trang 10o Tài liệu tham khảo
Mục đích của trang web đó là gì?
o Trang web này là trang web thương mại hay là tổ chức phi lợi nhuận
o Trang web này dành cho mọi người hay chỉ dành cho một số người
o Trang web này nêu nhận định hay là công bố sự kiện
o Góc nhìn của tác giả có thiên vị hay không?
Thông tin có chính xác không?
o Có điều gì để xác minh thông tin đó hay không?
o Đôi khi việc sai chính tả, sai ngữ pháp cũng có thể làm giảm giá trị của thông tin đó
o Bằng cách nào mà bạn có thể liên kết đến trang web: xuất phát từ một diễn đàn hay từ trang web của một tổ chức tin cậy, hay từ một blog của một người nào đó
Thông tin đó cũ hay mới?
o Sự cập nhật thông tin (ngày cập nhật cuối cùng)
Cuối cùng, hãy suy nghĩ trước khi nhấp chuột
Lưu ý về việc trích dẫn:
Bạn có thể không cần trả phí để đọc các thông tin trên web Tuy nhiên, nếu sử dụng thông tin ấy để phục vụ cho việc học, làm việc thì bạn hãy nên tôn trọng nguồn gốc, tác giả và bản quyền của thông tin ấy
Việc trích dẫn nguồn gốc tài liệu mà bạn đã lấy từ đầu là một trong những việc làm tôn trọng Việc làm này không tốn thời gian và nó còn giúp cho những tài liệu bạn viết trở nên có giá trị hơn, đáng tin cậy hơn
Trang 11Hơn nữa, việc này sẽ giúp bạn tìm lại nguồn gốc của thông tin khi cần bổ sung cập nhật mới Đây cũng là kỹ năng quan trọng trong kỷ nguyên số này
Có rất nhiều cách để trích dẫn tài liệu trên web Có 2 mẫu chuẩn là MLA và APA, bạn có thể vào 2 trang web sau đây để tham khảo chi tiết định dạng www.apastyle.org, www.mla.org
1.6 Giới thiệu máy tìm kiếm Google
Hiện nay, có thể nói Google là công cụ tìm kiếm đa năng nhất, nó có khả năng tìm kiếm trên vài tỉ trang Web
Nhập địa chỉ Google.com.vn vào thanh địa chỉ của trình duyệt web Khi tải xong, trang chủ của công cụ tìm kiếm Google hiển thị như sau:
Hình 1 Giao diện của bộ máy tìm kiếm Google
Nhập thông tin muốn tìm vào hộp văn bản rồi nhấp Enter hoặc Nhấp vào nút lệnh Google Search (hình kính lúp) Thông tin tìm kiếm thường là các từ khóa (keyword) hoặc một cụm từ đặc trưng nhất
Các phép toán của lệnh tìm:
Dấu “+”: ở trước các từ mà bạn muốn phải xuất hiện trong kết quả
Dấu “-”: ở trước các từ mà bạn muốn không xuất hiện trong kết quả
Trang 12 Dùng các toán tử Boolean: AND, OR, NOT
Ghi chú: Không nên nhập vào những từ khóa có nội dung tổng quát vì kết quả tìm kiếm sẽ
rất nhiều, thông tin được trả về sẽ không gần với nội dung muốn tìm
Ví dụ: muốn tìm tài liệu hướng dẫn sử dụng Word, ta sử dụng từ khóa “Word” để tìm thì kết quả trả về có thể lên đến vài triệu trang Trong trường hợp này, ta có thể sử dụng cụm từ
“How to use Word” hoặc là “How to use MS Word 2007” thay vì chỉ dùng từ “Word”, như thế thì kết quả trả về sẽ tốt hơn Nếu kết quả trả về nhiều thì những trang Web có chứa thông tin gần với thông tin cần tìm nhất sẽ được liệt kê trước, những trang ít thông tin hơn được liệt kê sau
Để xem kết quả tìm kiếm, nhấp chuột vào một trong các liên kết được liệt kê ra Ngoài ra,
ta có thể nhấp chuột phải vào liên kết rồi chọn Open link in New Tab hoặc Open link in New Window, làm như thế ta vẫn giữ được trang kết quả tìm kiếm
Hình 2 Thao tác để xem kết quả tìm kiếm
1.7 Tìm kiếm nâng cao với Google
Trong trường hợp muốn có kết quả tìm kiếm gần với thông tin đang tìm, ta sử dụng chức năng tìm kiếm nâng cao của Google (Advanced Search)
Trang 13Hình 3 Giao diện trang tìm kiếm nâng cao của Goolge
Ta lựa chọn các thông số tìm kiếm thích hợp (kết quả trên mỗi trang, ngôn ngữ, loại tệp,…) rồi nhấp vào nút Tìm kiếm nâng cao
1.8 Một số cú pháp tìm kiếm nâng cao trong Google
1.8.1 Tìm theo loại tài liệu: ta có thể tìm các tập tin Word, Powerpoint hay PDF,… có
liên quan đến từ khóa Tất nhiên, để sử dụng cú pháp này, ta phải biết phần mở rộng của các
loại tập tin cần tìm
Cú pháp: từ khóa filetype:phần mở rộng
Ví dụ: để tìm các tập tin Word có liên quan đến từ khóa Kỹ năng giao tiếp, ta gõ lệnh
tìm kiếm vào Google như sau: Kỹ năng giao tiếp filetype:doc
Trang 14Hình 4 Tìm kiếm với cú pháp Filetype
Đối với các kết quả của cú pháp này, ta nhấp vào link thì sẽ tải được tập tin đó về máy ngay
1.8.2 Tìm trong phạm vi 1 website cụ thể: giới hạn kết quả tìm kiếm về những trang
trong 1 website cụ thể
Cú pháp: từ khóa site:địa chỉ website
Ví dụ: Muốn tìm những thông tin liên quan đến học bổng được đăng trong website của
trường Đại học Trà Vinh, ta có thể gõ lệnh tìm kiếm như sau: học bổng site:tvu.edu.vn
Lưu ý: sau “site” không có www
Hình 5 Tìm kiếm với cú pháp site
Trang 151.8.3 Tìm theo tiêu đề: giới hạn kết quả tìm kiếm về những trang có chứa từ đó trong
tiêu đề trang web
Cú pháp: intitle:từ khóa
Ví dụ: Để tìm kiếm các trang web có tiêu đề liên quan đến từ học bổng Australia, ta gõ
lệnh tìm kiếm như sau: intitle:học bổng Australia
Hình 6 Tìm kiếm với cú pháp Intitle
1.8.4 Tìm theo URL (địa chỉ website): giới hạn kết quả tìm kiếm về những địa chỉ URL có chứa từ khóa tìm kiếm
Cú pháp: Inurl:từ khóa
Ví dụ: Để tìm kiếm các trang web có địa chỉ chứa từ khóa TVU, ta gõ lệnh tìm kiếm như
sau: Inurl:TVU