LV thac sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI II ---o0o---Trần quốc khánh Đề Tài: đề c ơng luận văn thạc sĩ giáo dục học Hà Nội, 2008 Thiết kế tiến trình dạy học một số bài c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI II

-o0o -Trần quốc khánh

Đề Tài:

đề c ơng luận văn thạc sĩ giáo dục học

Hà Nội, 2008

Thiết kế tiến trình dạy học một số bài ch ơng “cảm ứng điện từ”

có sử dụng thí nghiệm kết hợp với phần mềm dạy

học nhằm phát huy tính tích cực nhận thức

của học sinh THPT dân tộc miền núi

Đất n ớc ta đang b ớc v o thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, thời kì m tri thức v trí tuệ sáng tạo của con ng ời đ ợc coi l yếu tố ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, quyết định sự phát triển của xã hội Để ho nhập với tốc độ phát triển ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, của nền khoa học kĩ thuật trên thế giới đòi hỏi giáo dục đào tạo cũng phải đổi mới nhằm đào tạo ra những con ng ời có đủ kiến thức, năng lực, trí tuệ sáng tạo v phẩm chất đạo đức tốt l m chủ đất n ớc Tr ớc ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá, tình hình đó nền giáo dục đang đứng tr ớc đổi mới cả về nội dung, ph

ơng pháp, hình thức v phát triển dạy học nhằm đào tạo ra những con ào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá,

ng ời có khả năng đáp ứng nhu cầu của xã hội

1 Lí do chọN Đề tàI

Hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng cộng sản Việt Nam khoá VIII

đã nêu ra “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con ng ời có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có t duy sáng tạo,

có kỹ năng thực hành giỏi .” Để đạt đ ợc mục tiêu đề ra, Hội nghị cũng

đã chỉ rõ “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Đổi mới mạnh mẽ ph ơng pháp Giáo dục - Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ng

ời học Từng b ớc áp dụng các ph ơng pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học …” . Kho tàng tri thức vô hạn, mỗi ngày lại có nhiều những thành tựu mới đ ợc phát minh Do đó dạy học hiện đại không chỉ là dạy cho học sinh nắm đ ợc kiến thức mà cần phải dạy cho HS cách tự lực chiếm lĩnh kiến thức, có t duy sáng tạo và tích cực trong hoạt động nhận thức để phù hợp với yêu cầu của thời đại

Hiện nay, việc dạy học của chúng ta đã và đang từng b ớc có những đổi mới đáng kể về nội dung, ph ơng pháp, cách thức tổ chức và ph

ơng tiện Quá trình dạy học cần phải phù hợp với tiến trình nhận thức khoa học, HS có thể tham gia vào hoạt động tìm tòi sáng tạo giải quyết vấn đề Cùng với đó là việc nghiên cứu sử dụng các PTDH nhằm hỗ trợ hoạt động giải quyết vấn đề đó của HS vào từng bài cụ thể Vai trò của các PTDH truyền thống còn nhiều hạn chế, ch a đáp ứng đ ợc yêu cầu đặt

ra Bên cạnh đó, các thí nghiệm và PMDH, cụ thể là phần mềm mô phỏng đã và đang đ ợc a chuộng rộng rãi trong dạy học

Để đảm bảo cho việc thực hiện đổi mới PPDH thành công thì không thể chỉ bó hẹp trong phạm vi hoạt động của GV và HS trong các giờ lên lớp mà phải bao gồm cả đổi mới ph ơng pháp trình bày nội dung dạy học cụ thể, đặc biệt là đổi mới các thiết bị hiện đại hỗ trợ cho quá trình dạy học Với sự phát triển của CNTT nh hiện nay thì ng ời GV chúng ta cần phải đặc biệt chú ý đến việc tìm hiểu và sử dụng thành thạo các trang thiết bị hiện đại nh MVT và các phần mềm hỗ trợ cho việc dạy học

Cùng với sự đổi mới của các tr ờng THPT trên cả n ớc nh đổi mới SGK và ph ơng pháp dạy học Song về PTDH còn thiếu thốn nhất là các thiết bị thí nghiệm và những thiết bị có ứng dụng CNTT trong giảng dạy các môn học nói chung và môn vật lí nói riêng Do đó để nâng cao chất l ợng, mở mang và tiếp cận với các PTDH hiện đại cho HS dân tộc miền núi là rất cần thiết

Đặc điểm của HS THPT trên địa bàn tỉnh Sơn La cũng giống nh học sinh

ở các tỉnh miền núi khác là học sinh thuộc nhiều dân tộc khác nhau, trong đó có nhiều dân tộc ít ng ời Việc đi lại, ăn ở, học tập gặp nhiều khó khăn, trình độ nhận thức còn nhiều yếu kém dẫn đến mặt bằng kiến thức không đồng đều Đặc biệt hơn do công tác ở những vùng khó khăn (cả yếu tỗ địa lý lẫn điều kiện vật chất còn thiếu thốn) Chính vì lí do đó một

số giáo viên không tập trung nhiều vào chuyên môn, giảng dạy chủ yếu mang tính chất thuyết trình, “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng thông báo” Việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm ở các phân môn tự nhiên mà đặc biệt là ở bộ môn vật lí Cụ thể phần kiến thức ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ” Thông th ờng khi học ch ơng này HS gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức vì vậy HS không thể phát huy đ ợc khả năng tìm tòi, sáng tạo của bản thân Các thí nghiệm truyền thống đơn giản nếu đ ợc sử dụng tới thì th ờng rất khó thành công hoặc không chính xác, nhất là trong phạm vi giờ học, nên để kiểm chứng

đ ợc tất cả các ph ơng án nh SGK đổi mới đề xuất thì nhất thiết phải có một đề tài sáng kiến khả thi, hợp lý hơn Với mục đích nhằm giúp HS lĩnh hội tri thức một cách có căn cứ khoa học, phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức thì việc sử dụng các thí nghiệm kết hợp với PMDH là rất cần thiết Chính vì lí do trên, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài:

Thiết kế tiến trình dạy học một số bài ch ơng cảm ứng điện từ có sử

“Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng ”

dụng thí nghiệm kết hợp với phần mềm dạy học nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THPT dân tộc miền núi”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế tiến trình hoạt động dạy một số kiến thức ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng cảm ứng điện từ”.(SGK Vật Lí 11 Ban cơ bản) Có sử dụng thí nghiệm kết hợp với PMDH theo h ớng phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức của HS

Hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS trong tiến trình dạy học ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng cảm ứng điện từ” theo ch ơng trình SGK Vật Lí 11 Ban cơ bản

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng đ ợc một tiến trình dạy học có sử dụng thí nghiệm kết hợp với PMDH một cách hợp lý thì có thể gây hứng thú, phát huy

tính tích cực hoạt động nhận thức của HS góp phần nâng cao chất l ợng dạy học vật lí ở các Tr ờng THPT trên địa bàn miền núi

5 GIớI HạN PHạM VI nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

- Sử dụng thí nghiệm và phần mềm mô phỏng về hiện t ợng cảm ứng

điện từ trên máy vi tính để thấy đ ợc sự xuất hiện của dòng điện cảm ứng khi có sự biến thiên của từ thông qua một mạch điện kín

- Đối t ợng thực nghiệm s phạm: Học sinh lớp 11 ở một số tr ờng THPT trong địa bàn tỉnh Sơn La

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt đ ợc mục đích của đề tài chúng tôi đã xác định những nhiệm vụ chính sau đây:

- Nghiên cứu lý luận dạy học hiện đại về việc phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS trong dạy học vật lí

- Nghiên cứu việc sử dụng thí nghiệm và PMDH trong dạy học vật lí

- Điều tra thực trạng dạy- học ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ” theo ch

ơng trình vật lí 11(Ban cơ bản) tại một số tr ờng THPT trên địa bàn tỉnh Sơn La

- Xây dựng tiến trình dạy học một số bài trong ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng

điện từ” theo ph ơng án của đề tài

- Thực nghiệm s phạm theo tiến trình đã soạn thảo để đánh giá hiệu quả của nó đối với việc tiếp thu kiến thức mới và việc phát huy tính tích cực, tự chủ của HS trong quá trình học tập

7 Ph ơng pháp nghiên cứu

- Ph ơng pháp nghiên cứu lý luận về vấn đề phát huy tính tích cực

trong hoạt động nhận thức của HS

- Ph ơng pháp điều tra, thực tiễn về việc dạy và học các kiến thức

trong ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ” trong dạy học ở các tr ờng THPT trên

địa bàn tỉnh Sơn La

- Ph ơng pháp điều tra, thực tiễn về việc dạy và học các kiến thức

trong ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ” trong dạy học ở các tr ờng THPT trên

địa bàn tỉnh Sơn La

- Thực nghiệm s phạm

- Sử dụng ph ơng pháp thống kê toán học để xử lý kết quả thu đ ợc

khi thực nghiệm s phạm, trên cơ sở đó rút ra kết luận của đề tài

nghiên cứu

II Nội dung Gồm 3 ch ơng

Ch ơng 1: Cơ sở lý luận về vấn đề phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học có sử dụng thí nghiệm và

PMDH

Ch ơng 2: Xây dựng tiến trình dạy học một số bài trong ch ơng

Cảm ứng điện từ theo h ớng phát huy tính tích cực hoạt động

“Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng ”

nhận thức của HS THPT dân tộc miền núi có sử dụng thí

nghiệm và PMDH

Ch ơng 3: Thực nghiệm s phạm

Ch ơng 1: Cơ sở lý luận về vấn đề phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học có sử

dụng thí nghiệm và PMDH

1.1 Hoạt động nhận thức và dạy học phát huy tính tích cực hoạt

động nhận thức của học sinh

1.1.1 Khái niệm hoạt động nhận thức

1.1.2 Khái niệm tính tích cực hoạt động nhận thức của HS

1.1.3 Tính tích cực hoạt động nhận thức của HS

1.1.4 Những biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức của HS

1.1.5 Biện pháp phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS

1.1.6 Cơ sở khoa học của việc thiết kế hoạt động dạy học kiến thức vật lí theo h ớng phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS.

1.2 Khái niệm về phần mềm dạy học(PMDH)

1.2.1 Vai trò của phần mềm trong dạy học nói chung.

1.2.2 Một số hỗ trợ của MTV và các PMDH trong dạy học vật lí 1.2.2.1 Sử dụng MVT mô phỏng các đối t ợng vật lí cần nghiên cứu

1.2.2.2 Sử dụng MVT hỗ trợ việc xây dựng các mô hình

1.2.2.3 Sử dụng MVT hỗ trợ các thí nghiệm vật lí

1.2.2.4 Sử dụng MVT hỗ trợ việc phân tích băng video ghi các quá trình vật lí

1.2.3 Khả năng hỗ trợ của phần mềm mô phỏng trong việc tổ chức hoạt động nhận thức của HS trong dạy học vật lí

1.3 Thí nghiệm trong dạy học vật lí

1.3.1 Vai trò của thí nghiệm vật lí trong dạy học

1.3.2 Các loại thí nghiệm vật lí trong dạy học

1.3.2.1 Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

1.3.2.2 Thí nghiệm do học sinh thực hiện

1.3.3 Ph ơng pháp (quy tắc) sử dụng thí nghiệm vật lí trong dạy học 1.3.3.1 Những yêu cầu trung về việc sử dụng thí nghiệm

1.3.3.2 Yêu cầu đối với thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

1.3.3.3 Yêu cầu đối với thí nghiệm trực diện của học sinh

1.3.3.4 Yêu cầu đối với thí nghiệm thực hành của học sinh

1.3.3.5 Các bài toán thí nghiệm

1.3.3.6 Thí nghiệm và quan sát ở nhà

1.4 Thực trạng của việc sử dụng TN và PMDH trong dạy học vật

lí ở các Tr ờng THPT trên địa bàn Tỉnh Sơn La:

Kết luận ch ơng 1

Ch ơng 2: Xây dựng tiến trình dạy học một số bài trong

tích cực hoạt động nhận thức của HS THPT dân tộc miền núi có sử dụng thí nghiệm và PMDH.

2.1 Phân phối ch ơng trình THPT của ch ơng.

2.2 Đặc điểm nhận thức của HS THPT dân tộc miền núi.

2.3 Thực trạng dạy học ch ơng Cảm ứng điện từ “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng ”

2.4 Đặc điểm nội dung kiến thức của ch ơng.

2.5 Giới thiệu và cách sử dụng phần mềm mô phỏng cảm ứng điện

từ.

2.6 Xây dựng tiến trình dạy học một số bài theo h ớng phát huy tính

tích cực hoạt động nhận thức của HS THPT dân tộc miền núi.

Kết luận ch ơng 2

Ch ơng 3: Thực nghiệm s phạm.

III Kết luận

- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc tổ chức tình huống học tập theo h ớng phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS THPT dân tộc miền núi.

- Diễn đạt đ ợc sơ đồ biểu đạt logic của tiến trình khoa học xây dựng kiến thức về dạy học các ứng dụng kỹ thuật cụ thể đối với từng kiến thức cần dạy phù hợp với trình độ của HS.

- Góp phần đổi mới ph ơng pháp dạy học vật lí ở các tr ờng THPT thông qua việc sử dụng thí nghiệm và các PMDH khi dạy ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng

điên từ”

- Đề xuất các ph ơng án dạy học vật lí có sử dụng thí nghiệm và các

PMDH trong nội dung giảng dạy ở các Tr ờng THPT trên địa bàn Tỉnh Sơn La

IV Kế hoạch thực hiện đề tài

Tháng 11/2008 - Bảo vệ đề c ơng luận văn

Tháng 12/2008 - Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài

- Nghiên cứu phần mềm mô phỏng cảm ứng điện từ Lập sơ đồ hình thành mạch kiến thức ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ”

Tháng 1/2009 - Phân tích cấu trúc nội dung.

- Thiết kế tiến trình dạy học một số bài trong ch ơng “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng Cảm ứng điện từ” có sử dụng phần mềm mô phỏng

Từ tháng 2 đến tháng 3 /2009 - Tiến hành thực nghiệm s phạm

- Thu thập số liệu

Từ tháng 3 đến tháng 7/2009 - Tính toán và sử lí số liệu

Từ tháng 8 đến tháng 10/2009 - Viết và hoàn thành luận văn

V Tµi liÖu tham kh¶o

Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n!