LV thạc sĩ

Nhà văn Nguyên Ngọc trong hội thảo về ba nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi: Nguyễn Huy T ởng, Tô Hoài, Phạm Hổ đã trân trọng dành cho nhà thơ đất võ Bình Định những lời sau “Tôi th ờng n

Bộ giáo dục và đào tạo

Tr ờng đại học s phạm hà nội 2

-oOo -Nguyễn thị h ơng lan

đề tài

Đặc sắc nghệ thuật của tập thơ Những ng ời

bạn im lặng của Phạm Hổ

Chuyên ngành : Giáo dục học ( Bậc Tiểu học) Mã số : 60 14 10

đề c ơng luận văn thạc sĩ giáo dục học

Ng ời h ớng dẫn khoa học:

TS: nguyễn thị mai liên

I Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Trong nền Văn học thiếu nhi Việt Nam hiếm có cây bút nào lại

dành toàn bộ cuộc đời và tâm huyết của mình cho thiếu nhi nh nhà văn, nhà thơ Phạm Hổ Ông là một trong những ng ời có công đầu trong việc hình

thành nền móng cho văn học viết thiếu nhi Việt Nam

Nhà văn Nguyên Ngọc trong hội thảo về ba nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi: Nguyễn Huy T ởng, Tô Hoài, Phạm Hổ đã trân trọng dành cho nhà thơ đất võ Bình Định những lời sau “Tôi th ờng nghĩ: Viết cho các cháu thật

khó, chắc viết khó hơn cho ng ời lớn rất nhiều Và viết đ ợc hay cho các cháu thì đúng là những nhà văn rất có tài …” Trong số những ng ời bạn đ ờng của

ông, những ng ời cùng ông mở đ ờng, lớp ng ời cùng ông có công khai sơn phá thạch Họ đều là những ng ời rất có tài những nhà văn, nhà thơ lớn có tên tuổi

đ ợc ng ời đọc biết đến Nh ng nhìn cho kỹ, lại thấy tất cả họ, đều không ai chuyên tâm nh ông Họ còn làm những công việc khác còn ông gần nửa thế kỷ cầm bút ông chỉ viết cho thiếu nhi

Phạm Hổ viết văn, vẽ tranh và làm thơ ở lĩnh vực nào, ông cũng có nhiều tác phẩm đ ợc thiếu nhi yêu thích Riêng về thơ, Phạm Hổ là một nguồn thơ dồi dào với hơn 10 tập thơ xuất hiện đều đặn từ : Lúa non (1951), Những ngày x a

thân ái (1957), Ra khơi (1960), Mỗi ngày đêm đất n ớc (1965), Chú bò tìm bạn (1970), Những ô cửa những ngả đ ờng (1976), Bạn trong v ờn, Những ng ời bạn im lặng, Những ng ời bạn nhỏ, Ai kêu đấy, Bạn nào thích nhảy

Thơ Phạm Hổ thấm đẫm chất trữ tình, nhẹ nhàng và thân mật nh mạch n

ớc ngầm t ơi mát nuôi d ỡng tâm hồn ngây thơ của các em, mở ra cho các

em cả một chân trời nhận thức về thế giới xung quanh, khơi dậy những tình cảm tốt đẹp

Thơ ông ít nói những gì cao xa, to tát, trừu t ợng Ông chỉ nói những gì nhỏ nhẹ, bình th ờng với giọng khiêm nh ờng, nhiều khi hóm hỉnh.V ờn thơ Phạm Hổ là thế giới của con trẻ và thế giới của hoa cỏ, loài vật qua cách nhìn con trẻ Đó là một thế giới đầy màu sắc và âm thanh vui nhộn, hấp dẫn nh mời, nh gọi trẻ vào chơi Và trong khi tham gia những trò chơi đầy bổ ích đó, các em đã học đ ợc nhiều điều, hiểu ra đ ợc nhiều thứ, đ ợc giáo dục những phẩm chất tốt đẹp của con ng ời: cần mẫn, siêng năng, nhân hậu, chăm học, chăm làm…Thơ Phạm Hổ được thiếu nhi yêu Thơ Phạm Hổ đ ợc thiếu nhi yêu thích chính vì nét t ơi vui của nó Trẻ em gối đầu gi ờng, thuộc lòng những bài thơ ấy, đón nhận nó nh món quà của tình yêu th ơng, của cuộc sống ngọt ngào lúc chập chững b ớc vào cánh cửa nhận thức đầu đời Bao trùm lên những trang viết của ông là tình yêu con trẻ, yêu hết mình và trọn đời

Phạm Hổ đến với thiếu nhi bằng thơ, truyện, tranh vẽ, kịch bản phim hoạt hình nh ng có lẽ lắng đọng sâu nhất trong tâm hồn các em chính là những bài thơ của ông Thơ ông ngoài một số nội dung nh tình yêu đất n ớc, tình cảm gia đình, tình nghĩa thầy trò còn đề cập đến tình bạn Đó là những niềm vui của tình bạn với nhiều lời trò chuyện thân ái, tinh nghịch đồng thời giới thiệu cho các em làm quen với những ng ời bạn nhỏ hàng ngày sống quanh ta Nếu

chỉ dùng chữ phong cách“ ” nh đặc tr ng cơ bản của nội dung tác phẩm và nét nổi bật về sự sáng tạo nghệ thuật của tác giả, thì có thể coi phong cách thơ Phạm Hổ là phong cách của tình bạn Hay nói cách khác Phạm Hổ là nhà thơ của tình bạn Thơ ông đ ợc thiếu nhi yêu thích, đ ợc dịch ra nhiều th tiếng trên thế giới nh Nga, Pháp, Đức, Trung Quốc, Hungari…Thơ Phạm Hổ được thiếu nhi yêu

Đọc thơ của ông Nguyễn Xuân Nam đã nhận xét: “Mỗi bài thơ cho các em không chỉ là một bài học mở rộng dần con mắt nhìn đời mà còn là

điều thú vị hình thành thị hiếu tốt ” bởi Phạm Hổ biết làm cho các em nhìn vào

thế giới thân quen bao giờ cũng có những điều kỳ lạ và các em luôn cảm thấy háo hức muốn khám phá

Nhà văn Đoàn Giỏi lại cho rằng: Phạm Hổ viết cho các em thật dịu

dàng, đằm thắm sâu xa mà t ơi vui duyên dáng, từ cái nhìn bằng chính mắt ta trông thấy toát lên ý vị nồng nàn nh mùi h ơng không trông thấy của những bông hoa đẹp, khiến ta bâng khuâng nhớ mãi…”

Phạm Hổ th ờng khám phá ra nhiều điều bất ngờ từ những sự vật rất bình th ờng Nhờ đó, ngòi bút Phạm Hổ đã tạo đ ợc một cá tính riêng qua những trang viết dành cho thiếu nhi Bởi vậy đọc thơ Phạm Hổ thấy không giống một tác giả nào khác

Sự thành công của thơ Phạm Hổ, bên cạnh nét hồn nhiên, mới mẻ của nội dung, có sự góp mặt không nhỏ của những nét đặc sắc nghệ thuật Viết cho lứa tuổi nhỏ, Phạm Hổ rất quan tâm đến việc lựa chọn hình thức nghệ thuật để truyền tải nội dung sao cho phù hợp với đối t ợng thiếu nhi Ông th ờng quan tâm đến nhịp điệu thơ, bởi đó là thứ tác động trực tiếp nhất tới giác quan của trẻ nhỏ Qua nhịp điệu, các em có thể nghe thấy rất nhiều tiếng động, tiếng kêu, hình dung đ ợc nhiều động tác, hành động đang đ ợc miêu tả trong bài

Phạm Hổ sáng tác nhiều thơ Với các tập thơ: Những ngày x a thân ái, Bạn trong

v ờn, Chú bò tìm bạn…Thơ Phạm Hổ được thiếu nhi yêu ra đời đã gây đ ợc nhiều tiếng vang Tập thơ “Những ng ời

bạn im lặng” tuy ra đời muộn hơn những tập thơ khác nh ng lại là tập thơ tuyển

chọn đ ợc nhiều bài thơ đặc sắc mang đậm phong cách thơ Phạm Hổ Trên báo văn nghệ số 47 (17/11/1984) tác giả Đỗ Bạch Mai đã nhận định “Những ng ời bạn im

lặng chỉ là một tập thơ rất mỏng Nh ng tôi nghĩ rằng nó có một vị trí đáng kể trên con đ ờng làm thơ cho thiếu nhi của nhà thơ Phạm Hổ ”

Sau hơn nửa thế kỷ sáng tác miệt mài nh con ong làm mật, bằng tài năng Phạm

Hổ đã tạo đ ợc cho mình một sự nghiệp văn ch ơng phong phú đóng góp cho nền văn học thiếu nhi Việt Nam nhiều tác phẩm có giá trị Với nhiều bài thơ đ ợc đ a vào

giảng dạy trong ch ơng trình Tiểu học hiện nay

Là một ng ời giáo viên tiểu học, tôi mong muốn sẽ đ ợc trau dồi thêm về kiến thức chuyên môn nghiệp vụ cũng nh năng lực cảm thụ thơ văn để trong giảng dạy sẽ giúp học sinh tìm hiểu, cảm nhận giá trị nghệ thuật của các bài thơ, có hiểu biết về tác giả Phạm Hổ, đặc biệt giúp tôi thuận lợi hơn trong việc bồi d ỡng học sinh giỏi môn Tiếng Việt Từ đó hình thành ở các em niềm say mê thơ, biết th ởng thức và vận dụng cái đẹp của thơ vào cuộc sống Đó chính là lý do tôi quyết định chọn đề tài

“Đặc sắc nghệ thuật của tập thơ Những ng ời bạn im lặng của Phạm Hổ ”.

2 Đối t ợng- Phạm vi nghiên cứu

2.1.Đối t ợng nghiên cứu

Tập thơ Những ng ời bạn im lặng của NXB Kim Đồng năm 1984

2.2.Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ hạn hẹp của luận văn tôi không có tham vọng nghiên cứu đâỳ đủ

giá trị nội dung và nghệ thuật của tập thơ “ Những ng ời bạn im lặng ” mà chỉ đi sâu

tập trung vào những đặc sắc về mặt nghệ thuật

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận khoa học của đề tài

- Biện pháp nghệ thuật và sự thể hiện hình thức nghệ thuật của Phạm Hổ trong tập thơ Những ng ời bạn im lặng

- Tìm hiểu một số hình thức tổ chức và ph ơng pháp giảng dạy thơ Phạm Hổ trong nhà tr ờng Tiểu học

4.Mục đích nghiên cứu

Thực hiện luận văn này, chúng tôi h ớng tới các mục đích sau:

- Rèn luyện khả năng nghiên cứu khoa học

- Qua nghiên cứu thấy đ ợc đặc sắc nghệ thuật của tập “Những ng ời bạn im lặng” Từ

đó chúng tôi mong muốn khẳng định những đóng góp của nhà văn, nhà thơ Phạm

Hổ trong sự phát triển của nền văn học viết cho thiếu nhi

- Nếu luận văn thành công sẽ góp phần nâng cao năng lực cảm thụ thơ văn của bản thân, đồng thời nó sẽ là t liệu phục vụ cho việc giảng dạy thơ văn Phạm Hổ trong nhà tr ờng tiểu học

5 Ph ơng pháp nghiên cứu

H ớng tới các mục đích trên chúng tôi sử dụng ph ơng pháp nghiên cứu sau:

1 Thống kê - khảo sát:

2 Ph ơng pháp đọc sách, báo, tài liệu để thu thập thông tin

3 Ph ơng pháp so sánh đối chiếu :

4 Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các ph ơng pháp phân tích,

ph ơng pháp liên ngành

6 Những đóng góp của luận văn

6.1 Về mặt lý luận

Tìm hiểu những nét đặc sắc trong nghệ thuật của tập thơ Những ng ời bạn

im lặng của tác giả Phạm Hổ Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần

khẳng định tài năng, sự sáng tạo của Phạm Hổ

6.2 Về mặt thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích và thiết thực đối với hoạt động nghiên cứu, học tập và đặc biệt là việc giảng dạy trong các tr ờng Tiểu học

II Nội dung

Dự kiến cấu trúc luận văn gồm 3 ch ơng:

Ch ơng 1: Hình t ợng những ng ời bạn trong tập thơ Những ng ời bạn im

lặng

Thơ của Phạm Hổ chủ yếu viết về đề tài tình bạn Nhà thơ tâm sự: “Tôi đặc biệt chú ý đến tình bạn trong đời sống con

ng ời Trong hơn m ời tập thơ viết cho các em đã có sáu tập tôi viết về đề tài tình bạn: Chú bò tìm bạn, Bạn trong v ờn, Những ng ời bạn im lặng, Những ng ời bạn nhỏ, Ai kêu đấy?, Bạn nào thích nhảy ”. Ng ời bạn là một hình t ợng quan trọng, chiếm vị trí chủ đạo trong thơ Võ Quảng nói chung và trong tập Những ng ời bạn im lặng nói riêng Hình t ợng những ng ời bạn trong thơ Võ quảng có đặc điểm gì?

1.1 Giới thuyết khái niệm hình t ợng:

1.1.1 Hình t ợng

1.1.2 Hình t ợng nhân vật

1.1.3 Các loại hình t ợng

1.2 Những ng ời bạn thực vật

1.2.1 Khoác áo nhiều màu sặc sỡ

1.2.2 Nhiều hình dáng khác nhau

1.2.3 Nhiều h ơng thơm, vị ngọt

1.2.4 Nhiều tính cách khác nhau

1.2 Những ng ời bạn động vật:

Nhiều hình dáng khác nhau

Nhiều tiếng nói khác nhau

Nhiều tính cách khác nhau

1.4 Những ng ời bạn đồ vật:

Nhiều hình dáng khác nhau

Nhiều tính cách khác nhau

1.5 Những em bé ngộ nghĩnh đáng yêu:

Tiểu kết:

Phạm Hổ th ờng nói: “Thơ cần có ý nghĩa tốt về xã hội, các em đọc thấy thích

về phần tiếp thu của các em, ng ời lớn đọc cũng có chuyện để ngẫm nghĩ” Trung

thành với quan điểm đó, thơ Phạm Hổ th ờng có ý nghĩa giáo dục nhẹ nhàng sâu sắc mà thâm thuý Thơ ông mang đến cho các em tình bè bạn thân ái, tình yêu với thế giới gần gũi xung quanh thông qua việc tái hiện thiên nhiên thành hình ảnh những ng ời bạn đáng yêu

Ch ơng 2: Ngôn ngữ thơ trong tập thơ những ng ời bạn im lặng

2.1 Ngôn ngữ giàu âm thanh

2.1.1Mô phỏng âm thanh của đối t ợng miêu tả

2.1.2Mô phỏng nhịp điệu của đối t ợng miêu tả

2.1.3Từ láy t ợng thanh

2.1.4 Nhịp điệu thơ

2.2 Ngôn ngữ giàu hình ảnh, Màu sắc

2.2.1 Cấu tứ bằng hình ảnh mang màu sắc cổ tích, huyền thoại

- Nêu khái niệm cấu tứ?

- kế thừa hình ảnh từ văn học dân gian để cấu tứ

2.2.2 Cấu tứ bằng hình ảnh giản dị, gần gũi trong thiên nhiên

Hệ thống tính từ phong phú Tính từ chỉ màu sắc

Tính từ chỉ hình dáng Tính từ chỉ tính chất

2.3 Biện pháp tu từ sáng tạo

2.3.1 Phép lặp

2.3.2 Nhân hoá

Ch ơng 3 Các yếu tố nghệ thuật đặc sắc khác

3.1 Thể thơ độc đáo

3.2 Tính chất ngụ ngôn

3.3 Chi tiết hài h ớc

3.4 Cảnh vật thiên nhiên sinh động

III kết luận

Trải qua hơn nửa thế kỷ cầm bút sáng tác, bằng những tác phẩm có kích th

ớc nhỏ bé song giá trị lại to lớn đã khẳng định vị trí xứng đáng của nhà văn - nhà thơ Phạm Hổ trong nền văn học viết dành cho Thiếu nhi Có lẽ vì điều đó mà các tác phẩm của Phạm Hổ đ ợc đ a vào trong ch ơng trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học với số l ợng khá lớn Các tác phẩm ấy đặc tr ng cho bút pháp của Phạm Hổ và nó hoàn toàn phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh tiểu học

Thơ văn ông hấp dẫn ng ời đọc bởi sự hồn nhiên và lòng nhân ái Trong các bài thơ của mình, Phạm Hổ luôn lấy tình bạn làm mục đích, ông vừa giới thiệu cho các em nét đáng yêu, đáng quý của sự vật, hiện t ợng quen thuộc trong đời sống hàng ngày, vừa mong muốn có những hành vi ứng xử phù hợp với chúng.Theo ông thế giới này đ ợc tạo dựng bởi yêu th ơng

Điều này đ ợc thể hiện rất rõ qua các tập thơ về tình bạn ông đã sáng tác.Và tập thơ Những ng ời bạn im lặng đã cho ta thấy trái tim nhân hậu cả ng ời con xứ Bình Định này

Giảng dạy thơ văn nói chung và thơ văn Phạm Hổ nói riêng trong nhà tr ờng Tiểu học sẽ giúp các em có nhận thức về thế giới khách quan, về những cách ứng xử trong giao tiếp và trong hành động Đồng thời khả năng ngôn ngữ và t duy tình cảm của các em cũng đ ợc nâng lên rõ rệt qua đó học sinh biết c xử, có thái độ

VI Tài liệu tham khảo

1 Lại Nguyên Ân(2002), 150 thuật ngữ Văn học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

2 Chu Xuân Diên (1983), Từ điển văn học, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

3 Lê Bá Hán-Trần Đình Sử-Nguyễn Khắc Phi (2000), Từ điển thuật ngữ Văn học, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

4 Đỗ Đức Hiểu-Nguyễn Huệ Chi-Phùng Văn Tửu-Trần Hữu Tá(2003) , Từ điển Văn học, NXB Thế

Giới, Hà Nội.

5 D ơng Thu H ơng -Trần Đức Ngôn (1998), Giáo trình văn học Thiêú nhi Việt Nam, NXB Giáo

dục, Hà Nội.

6 Phạm Hổ (2005), Chuyện hoa Chuyện quả, NXB Kim Đồng, Hà Nội.

7 Nguyên Ngọc(1993), Phạm Hổ với Chuyện hoa Chuyện quả của anh, NXB Phụ nữ, Hà Nội.

8 Lê Tr ờng Phát(2001), Thi pháp văn học dân gian, NXB giáo dục, Hà Nội.

9 Vân Thanh (2003), Văn học thiếu nhi Việt Nam, NXB Kim Đồng, Hà Nội.

10 Vân Thanh- Nguyên Ân (2002), Bách khoa th Văn học thiếu nhi Việt Nam, Tập1, NXB Từ

điển bách khoa, Hà Nội.

11 Vân Thanh(1999), Phác thảo Văn học Thiếu nhi Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

12 Tập thể tác giả(1983), Bàn về Văn học thiếu nhi Việt Nam, NXB Kim Đồng, Hà Nội.

13 Tập thể tác giả (tuyển chọn) (1999), Tuyển tập Phạm Hổ, NXB Văn học, Hà Nội.

14 GS Trần Đình Sử (1998), Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, NXB Giáo dục, Hà Nội.

15 Đỗ Bình Trị (2002), Những đặc điểm thi pháp của các thể loại văn học dân gian, NXB Giáo

dục, Hà Nội.

16 G.N Pospelov(1985), Dẫn luận nghiên cứu văn học (Sách dịch), Tập II, NXB Giáo dục, Hà Nội.

V dự kiến kế hoạch thực hiện

- Từ tháng 8 đến tháng 1/2008 Hoàn thành đề c ơng luận văn

- Từ tháng 1 đến tháng 4/2009 Nghiên cứu lí luận, tìm hiểu thực tế

- Từ tháng 5 đến tháng 10/2009 Hoàn thành luận văn

Em xin c¶m ¬n!