Thất bại thị trường

Nguyên nhân/kết quảNguyên nhân/kết quả Nguyên nhân/kết quảNguyên nhân/kết quả... Mục tiêu tổng thểMục tiêu Phương tiện Phương tiện/mục tiêu Phương tiện/mục tiêu Phương tiện/mục t

Thất bại thị trường

 Trong nền KTTT diễn ra 2 hoạt động: mua và bán

 Người bán luôn tìm cách tối đa hóa lợi nhuận của mình: thặng dư sản xuất

 Người mua luôn tìm cách tối đa hóa độ thỏa dụng của mình: thặng dư tiêu dùng

 Thặng dư xã hội = thặng dư sản xuất + thặng dư

Các nhà KT học cho rằng:

 Thị trường cạnh tranh phân bổ cung HH cho

những người mua sẵn lòng trả mức giá cao nhất

 Thị trường cạnh tranh phân bổ cầu HH cho những

nhà sản xuất có chi phí sản xuất thấp nhất

 Ở mức cân bằng, lượng HH được trao đổi trong thị

trường cạnh tranh tối đa hóa tổng thặng dư xã hội.

 Có phải luôn như vậy?

Thất bại thị trường

 Người đầu tiên sử dụng cụm từ này là GS Francis Bator

 Ông cho rằng hầu như không bao giờ nguồn lực phân bổ một cách hiệu quả

 Có nhiều lý do để thị trường cạnh tranh không phân bổ hiệu quả

Các loại thất bại thị trường

Paul Samuelson và lý thuyết

hàng hóa công

 Paul A.Samuelson là nhà kinh tế học đầu tiên phát triển lý thuyết hàng hóa công, mà khi đó ông gọi là “hàng tiêu dùng tập thể”

 “ là hàng hóa mà tất cả mọi người cùng hưởng thụ theo nghĩa là phần tiêu dùng của mỗi người không làm giảm đi lượng người khác có thể tiêu dùng hàng hóa đó”

Hàng hóa công

Public Goods

Pháo hoa

• Không loại trừ: ai cũng có thể xem

• Không tranh giành: tôi xem pháo hoa không làm giảm lượng pháo hoa bạn có thể xem

• Hàng hóa công thuần túy: là loại hàng hóa có đủ 2 đặc trưng trên

• Hàng hóa công không thuần túy: là hàng hóa chỉ có 1 trong 2 đặc trưng.

Tại sao hàng hóa công lại là một thất

bại của thị trường

• Hàng hóa công có lợi ích lớn hơn chi phí tạo ra Do đó, nó cần thiết được cung cấp

• Do đặc tính của hàng hóa công nên nó dẫn đến hiện tượng “kẻ ăn theo” và thảm

kịch cộng đồng đối với tài sản chung

• Do đó, tư nhân không đầu tư, hàng hóa công không tồn tại, thị trường thất bại với

hàng hóa này

“Kẻ ăn theo”

• Ví dụ về đồng cỏ của

David Hume

• Tình huống do động cơ

của các cá nhân né tránh

việc trả tiền cho những

lợi ích thu được từ những

cái mà họ không thể bị

loại trừ ra khỏi sự

hưởng lợi

Bi kịch tài nguyên chung

“Những gì là của chung thường chỉ được người ta quan tâm tối thiểu, bởi vì con người ai cũng coi trọng cái riêng của mình hơn là những gì của chung” (Aristotle)

Ngoại tác?

• Là sự tác động ra bên ngoài của đối tượng này đến lợi ích hay chi phí của đối tượng

khác mà không thông qua giao dịch và không được phản ánh qua giá cả

• Đôi khi còn gọi là tác động đến từ bên thứ baLàm tăng lợi ích

(giảm chi phí) là ngoại

tác tích cực

Làm giảm lợi ích (tăng chi phí) là ngoại

tác tiêu cực

Ngoại tác tích cực

• Người trồng hoa

• Người trồng hoa và người nuôi ong

Ngoại tác tiêu cực

• Khói nhà máy

• Thuốc lá

• Sử dụng điện thoại trong giờ học, ngoại tác tích cực hay tiêu cực?

Tại sao ngoại tác là một thất bại

của thị trường

 Vì ngoại tác dẫn đến sử dụng nguồn lực kém hiệu quả (phúc lợi xã hội không lớn nhất)

Cụ thể là:

 Sản xuất quá nhiều hàng hóa gây ra ngoại tác

tiêu cực

 Cung ứng quá ít hàng hóa tạo ra ngoại tác tích

cực

Giải pháp khắc phục ngoại tác

 Đánh thuế hay trợ cấp

 Chỉ thị (yêu cầu cắt giảm ô

nhiễm)

 Điều tiết (tiêu chuẩn chất thải,

khí thải)

 Giấy phép xả thải có thể chuyển

nhượng

 v.v

Thông tin bất cân xứng

 Nhiều người tham gia giao dịch khi không có đủ thông tin

 Thông tin không hoàn hảo dẫn đến hậu quả thị trường không đạt được trạng thái

hiệu quả tối ưu

 Nó tạo ra một lượng phúc lợi XH bị tổn thất hay mất mát

 Giao dịch khi đó dẫn đến thị trường chỉ có hàng

xấu, dịch vụ không tốt, thậm chí không tồn tại

Giải pháp từ tư nhân

 Bên nhiều thông tin phát tín hiệu

 Bên thiếu thông tin sẽ sàng lọc

Giải pháp từ NN

 Cấp phép chứng nhận cho DN cung cấp dịch vụ

 Thiết lập và duy trì hệ thống thanh tra, kiểm soát

quá trình hoạt động của DN

 Yêu cầu bên có thông tin cung cấp thông tin của họ

cho thị trường

 Thành lập các hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng

 Tăng cường hệ thống cung cấp thông tin cho người

dân

 Dẫn tới những thất bại khác và/hoặc hệ

lụy tiêu cực trong tương lai

Nguyên nhân của thất bại NN

 Động cơ chính trị vụ lợi

 Sự thiển cận về mặt chính sách

 Khó lường hết phản ứng của hệ thống chính trị, bộ máy nhà nước và của thị

trường

 Khu vực nhà nước có những vấn đề cố hữu

Sửa chữa thất bại của NN

 Giải quyết các nguyên nhân dẫn tới thất bại của NN

 Kiểm soát và đối trọng

 Giám sát các nhóm đặc quyền đặc lợi

 Tìm hình thức can thiệp hiệu quả hơn

 Điều tiết và trực tiếp sản xuất của DNNN

 Quay lại với cơ chế thị trường

 Tư nhân hóa/cổ phần hóa

 Tư nhân tham gia, hợp tác công tư

PHÂN TÍCH THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

K?

Có bằng chứng

Vê thất bại CP k?

CS của CP điêuChỉnh có hiêêu qua

TBTT

Thất bại TT và

Thất bại CP

TT làm khi TBTT<TBCP

Thị trường vâên hành

Hiêêu qua

CP làmCó

K

có

có

KK

CP làm khi TBTT>TBCP

TT làm

Nguyên nhân/kết quả

Nguyên nhân/kết quả

Nguyên nhân/kết quảNguyên nhân/kết quả

Mục tiêu tổng thể

Mục tiêu

Phương tiện

Phương tiện/mục tiêu

Phương tiện/mục tiêu Phương tiện/mục tiêu

Sơ đồ mô tả cây mục tiêu