BÀI GIẢNG LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.doc

BÀI GIẢNG LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.doc

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

VÀ PHÁP LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

I / KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

1/ Khái niệm : theo điều 1 luật ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là tòan bộ các khoản thu chi của nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩmquyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụcủa nhà nước

Đặc điểm:

 Nội dung : ngân sách nhà nước là tòan bộ các khỏan thu chi của nhà nước

 Điều kiện có hiệu lực của ngân sách nhà nước: khi và chỉ khi được cơ quan đại diện cho ý

chí của nhân dân ( Quốc hội ) quyết định

 Thời gian có hiệu lực của ngân sách nhà nước : trong vòng một năm ( từ 1/1 đến

31/12 )

 Chính vì 3 đặc điểm này mà đôi khi người ta gọi là luật ngân sách thường niên

 Mục đích của ngân sách nhà nước là để thực hiện chức năng nhiệm vụ của nhà nước

2/ Vai trò:

 Huy động nguồn vốn tài chính để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước

 Kích thích tăng trưởng nền kinh tế, đảm bảo nền kinh tế phát triển ổn định

- Ngân sách nhà nước sử dụng để cấp phát cho thành phần kinh tế nhà nước, các ngành nghề quantrọng và được sử dụng đển cấp tín dụng ưu đãi cho thành phần kinh tế nhà nước

- Ngân sách nhà nước được sử dụng để xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế, hòan thiện môitrường đầu tư

- Nhà nước cần xây dựng chính sách thuế khóa hợp lý để vừa thu hút họat động đầu tư vừa khuyếnkhích họat động tiêu dùng

 Điều tiết giá cả, giữ ổn định thị trường

 Chống lạm phát và giảm phát ( sự cân đối giữa lượng tiền và lượng hàng trong lưuthông)

 Điều tiết thu nhập và góp phần đảm bảo công bằng xã hội (đánh thuế thu nhập và tái phân

phối cho người nghèo) Ví dụ : xây dựng khu công nghiệp tạo công ăn việc làm, phúc lợi xã hội

Các thành phần trong hệ thống này có tác động qua lại, phụ thuộc lẫn nhau

Điều 4 luật ngân sách nhà nước qui định “ Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và

ngân sách địa phương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp cóhội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân “

Hệ thống ngân sách Việt nam là hệ thống ngân sách 2 cấp: Ngân sách Trung ương và Ngân sách địa

phương Ngân sách địa phương hiện nay bao gồm cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã (cấp huyện có thể bị lọai

bỏ trong tương lai)  hội đồng nhân dân cấp tỉnh được trao quyền để quản lý tòan bộ ngân sách cấpđịa phương  thể hiện nguyên tắc tập trung Nguyên tắc dân chủ công khai chưa được phát huy tốt(không công bố dự tóan ngân sách nhà nước, việc góp ý của quốc hội mang tính hình thức)

Mối quan hệ giữa các cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước:

 Tính độc lập tương đối giữa ngân sách các cấp:

- Nguồn thu của ngân sách cấp nào thì cấp đó sử dụng

- Nhiệm vụ chi của ngân sách cấp nào thì cấp đó phải đảm nhận

 Tính phụ thuộc giữa ngân sách cấp dưới và ngân sách cấp trên:

- Ngân sách cấp trên có thể chi bổ sung cân đối cho ngân sách cấp dưới để địa phương hòan thànhnhiệm vụ

- Ngân sách cấp trên có thể chi bổ sung có mục tiêu để địa phương có thể thực hiện được chính sáchmới

 đảm bảo sự phát triển đồng đều giữa các địa phương.

4/ Vị trí của ngân sách nhà nước trong hệ thống tài chính:

- Hệ thống tài chính là tổng thể thống nhất của các khâu tài chính và các khâu tài chính này có mốiquan hệ mật thiết với nhau trong quá trình tạo lập phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của các chủ thểkhác nhau trong xã hội

- Khâu tài chính là thuật ngữ được dùng để chỉ từng nhóm quan hệ tài chính có cùng tính chất đặcđiểm phát sinh trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội

- Quan hệ tài chính là những quan hệ xã hội phát sinh giữa các chủ thể trong việc tạo lập phân phối

và sử dụng các quỹ tiền tệ

- Các khâu tài chính của Việt nam ( tạo lập, phân phối và sử dụng nhằm đạt được mục đích đề ra):

o Khâu ngân sách hộ gia đình và tổ chức phi kinh doanh ( chỉ nhằm thỏa mãnnhu cầu của các thành viên)

o Khâu tín dụng ( nhằm thỏa mãn nhu cầu về vốn)

o Khâu bảo hiểm ( nhằm khắc phục khó khăn của những người bị rủi ro)

- Doanh nghiệp có lời sẽ đóng thuế cho nhà nước, nhà nước sẽ chi tiền mua cổ phiếu, doanh nghiệptrả lương cho nhân viên tạo nên quỹ hộ gia đình, hộ gia đình có thể gởi tiền tại ngân hàng, mua bảohiểm cho hàng hóa, …

- Ngân sách nhà nước đóng vị trí quan trọng trung tâm chi phối tòan bộ hệ thống tài chính, sự lớnmạnh của ngân sách nhà nước sẽ giúp cho hệ thống tài chính vững mạnh và ngược lại Ngân sách dồidào sẽ đưa vào xây dựng hạ tầng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, góp phần tăng thu nhậpcho hộ gia đình

II/ KHÁI QUÁT VỀ PHÁP LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

Khái niệm

Pháp luật ngân sách nhà nước là tổng hợp các qui phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩmquyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sửdụng quĩ ngân sách nhà nước cũng như các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tạo lập, phê chuẩnchấp hành và quyết tóan ngân sách nhà nước

- Hệ thống tài chính bao gồm các quan hệ tài chính được điều chỉnh bởi các qui phạm pháp luật : luậttài chính  bao trùm tòan bộ 5 khâu tài chính

- Pháp luật ngân sách nhà nước chỉ là 1 bộ phận của luật tài chính

- Sử dụng các phương pháp điều chỉnh của luật tài chính ( mệnh lệnh và tự giác)

- Pháp luật ngân sách nhà nước còn được gọi là pháp luật tài chính công

Nội dung pháp luật ngân sách nhà nước:

 Chế độ pháp lý phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: chủ thể nào, có quyền lợi nghĩa vụ gì,được giao nguồn thu nào, nhiệm vụ chi nào

 Chế độ pháp luật về chu trình ngân sách: cơ quan nào lập dự tóan, chế độ báo cáo

 Chế độ pháp lý về thu ngân sách nhà nước: phương thức tiến hành, cơ quan nào chịu tráchnhiệm

 Chế độ pháp lý về chi ngân sách nhà nước: phương thức chi như thế nào để đảm bảo khảnăng quản lý

 Chế độ pháp lý về khả năng quản lý quỹ: cơ quan nào sẽ quản lý trực tiếp

 Chế độ pháp lý về thanh tra tài chính và kiểm tóan nhà nước trong lĩnh vực ngân sách nhànước

2/ Quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước

Quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tạo lập, phânphối và sử dụng quĩ ngân sách nhà nước và các quĩ tiền tệ khác của nhà nước được các qui phạm phápluật ngân sách nhà nước điều chỉnh

Các yếu tố cấu thành quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước:

Chủ thể:

Nhà nước : tham gia với 2 tư cách:

+ Chủ thể có quyền lực được nhân dân trao cho

+ Chủ thể thường: chi mua sắm, đấu thầu

Các tổ chức kinh tế ( trong và ngòai nước):

+ Chủ thể đóng thuế

+ Chủ thể thụ hưởng: nhận tiền góp vốn của nhà nước

Các tổ chức phi kinh doanh

+ Đảng cộng sản, công đòan, Đòan thanh niên: được cấp kinh phí

+ Các tổ chức xã hội nghề nghiệp ( chỉ khi được nhà nước giao nhiệm vụ và cấp kinh phí)

Các cá nhân.

Khách thể:

Khách thể của quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước là tiền và các giấy tờ có giá trị có thể chuyểnđổi thành tiền nhằm thỏa mãn các nhu cầu khác nhau của các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luậtngân sách nhà nước

Nội dung:

Nội dung của quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước là tổng hợp quyền và nghĩa vụ của các chủ thểtham gia vào quan hệ pháp luật ngân sách nhà nước do các qui phạm pháp luật ngân sách nhà nước quiđịnh hay thừa nhận và được đảm bảo thực hiện bởi các biện pháp cưỡng chế của nhà nước

CHƯƠNG II: CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

VÀ CHU TRÌNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC I/ CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

của ngân sách các cấp (Nghị định 60/2003/NĐ-CP ngày 6/6/2003).

2/ Nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước:

 Việc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phải phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế

xã hội, quốc phòng an ninh của nhà nước và năng lực quản lý của mỗi cấp trên địa bàn ( đảm bảo sựphối hợp hiệu quả với các cơ quan trên cùng địa bàn)

 Ngân sách trung ương và Ngân sách địa phương cần phải được phân định nguồn thu

và nhiệm vụ chi cụ thể, trong đó ngân sách trung ương phải giữ vai trò chủ đạo và ngân sách địaphương phải có vị trí độc lập tương đối

- Ngân sách trung ương chịu trách nhiệm cho những khỏan chi lớn, có ích lợi trên diện rộng, không

bó hẹp trong phạm vi 1 địa phương nào; sở hữu những khỏan thu lớn  giữ vai trò chủ đạo

- Ngân sách địa phương có vị trí độc lập tương đối  đảm bảo tính chủ động của địa phương, có thểđiều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương

 Việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địaphương sẽ do hội động nhân dân quyết định, trong đó cấp xã phải được tăng cường nguồn thu, phươngtiện và cán bộ quản lý tài chính để quản lý tốt các nguồn lực tài chính trên địa bàn được phân cấp ( hộiđồng nhân dân hiểu rõ tình hình, đảm bảo việc phân cấp phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địaphương)

3/ Nội dung chế độ pháp lý của việc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước:

3.1/ Trách nhiệm quyền hạn của các cơ quan nhà nước trong vấn đề quản lý ngân sách nhà nước:

Quốc hội ( Điều 15 luật Ngân sách nhà nước ):

 Làm luật và sửa đổi luật  là cơ quan duy nhất có thẩm quyền

 Quyết định chính sách tài chính tiền tệ quốc gia để phát triển kinh tế xã hội bảo đảmcân đối thu chi ngân sách nhà nước

 Quyết định dự tóan ngân sách nhà nước với các chỉ tiêu tổng số thu, tổng số chi ngânsách nhà nước, mức bội chi ngân sách nhà nước và nguồn bù đắp

Chú ý: Theo khoản 1 điều 4 nghị định 60: Bội chi ngân sách nhà nước là bội chi ngân sách trung

ương được xác định bằng chênh lệch thiếu giữa tổng số chi ngân sách trung ương và tổng số thu ngân

sách trung ương của năm ngân sách  Nguồn bù đắp bội chi bao gồm vay trong nước, ngòai nước(chậm nhưng không gây lạm phát), không chấp nhận phát hành tiền ( nhanh gọn nhưng tiềm ẩn lạmphát)  chỉ vay cho đầu tư phát triển nhằm đảm bảo khả năng trả nợ trong tương lai  không thừanhận việc bội chi tại địa phương và buộc giải quyết bằng ngân sách trung ương

Bội chi ngân sách nhà nước được xác định vào cuối năm ngân sách khác với tạm thời thiếu hụt ngân

sách là việc nhà nước không có khả năng chi tại 1 thời điểm nào đó trong năm  giải quyết bằng tạmứng từ quỹ dự trữ tài chính

 Quyết định phân bổ ngân sách trung ương, dự tóan chi ngân sách trung ương, mứcphân bổ từ ngân sách trung ương cho từng địa phương

 Quyết định các dự án, công trình quan trọng quốc gia được đầu tư từ nguồn ngân sáchnhà nước

 Giám sát quá trình thực hiện ngân sách nhà nước

 Phê chuẩn quyết tóan ngân sách nhà nước

 Quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước trong trường hợp cần thiết (nếu dotình hình thực tế thay đổi, không phải do lỗi thực hiện)

 Bãi bỏ các văn bản cấp dưới ban hành liên quan đến ngân sách nhà nước ( Điều 15Luật ngân sách nhà nước )

Ủy ban thường vụ quốc hội ( Điều 16 luật Ngân sách nhà nước ): Ban hành qui chế lập, thẩm tra,

trình quốc hội quyết định dự tóan

Ủy ban kinh tế và ngân sách của Quốc hội ( Điều 17 luật Ngân sách nhà nước).

Hội đồng dân tộc và các ủy ban khác của quốc hội ( Điều 18 luật Ngân sách nhà nước).

Hội đồng nhân dân các cấp ( Điều 25 luật Ngân sách nhà nước).

Ủy ban nhân dân các cấp ( Điều 26 luật Ngân sách nhà nước).

3.2/ Phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi:

- Khoản thu 100% ngân sách trung ương : là các khoản thu dù phát sinh trên địa bàn địa phương nào

cũng phải nộp tòan bộ về cho ngân sách trung ương (khoản 1 Điều 30 luật ngân sách nhà nước, khoản 1 Điều 20 Nghị định 60: xuất nhập khẩu, dầu khí,).

- Khoản thu 100% ngân sách địa phương : là những khoản thu phát sinh ở địa bàn địa phương nào thì

ngân sách địa phương đó được hưởng tòan bộ (khoản 1 Điều 32 luật ngân sách nhà nước, khoản 1 Điều 22 nghị định 60: đất đai).

 Khoản thu theo tỷ lệ % ( khoản thu điều tiết )

- Khoản thu theo tỷ lệ % giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương : là các khoản thu phát

sinh trên địa bàn địa phương nào thì ngân sách địa phương đó được hưởng 1 tỷ lệ nhất định, phần còn

lại phải nộp cho ngân sách trung ương  do quốc hội quyết định (khoản 2 Điều 30 luật Ngân sách nhà nước, khoản 2 Điều 20 Nghị định 60).

- Khoản thu theo tỷ lệ % giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương: do hội đồng nhân dân cấp

tỉnh quyết định ( trên nguyên tắc thứ 3 : tập trung cho cấp xã Điều 34 luật Ngân sách nhà nước, Điều 23 Nghị định 60).

Ngoài, ra địa phương còn có thể hưởng nguồn thu bổ sung từ ngân sách trung ương, từ họat động huyđộng vốn đầu tư cơ sở hạ tầng

 Nhiệm vụ chi: (Điều 31 luật Ngân sách nhà nước qui định cho trung ương , Điều 33 luật Ngân sách nhà nước qui định cho địa phương, điều 21 và 24 nghị định 60 )

 Chi đầu tư phát triển

- Trung ương : qui mô cả nước.

- Địa phương : trong địa bàn.

 Chi thường xuyên lương, trợ cấp

- Trung ương :

- Địa phương :

- Vay bội chi, vay bổ sung cho ngân sách địa phương

- Vay đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng

II/ CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ CỦA CHU TRÌNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

1/ Khái niệm:

- Lập kế họach thu chi: Bộ tài chính dự thảo cho Chính phủ

- Kế họach thu chi của ngân sách nhà nước: Quốc hội thông qua

Chu trình ngân sách nhà nước là trình tự thời hạn tiến hành các bước trong việc lập, chấp hành vàquyết tóan ngân sách nhà nước

Chế độ pháp lý về chu trình ngân sách nhà nước là tổng hợp các qui phạm pháp luật do cơ quan nhànước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình lập, chấphành và quyết tóan ngân sách nhà nước

2/ Nội dung:

2.1/ Giai đọan lập và phê chuẩn dự tóan ngân sách nhà nước:

Lập dự tóan ngân sách nhà nước là quá trình phân tích đánh giá giữa khả năng thu và nhu cầu chi để

từ đó xác định các chỉ tiêu thu chi dự trữ ngân sách sao cho phù hợp trên cơ sở đó xác lập các biệnpháp lớn về mặt kinh tế xã hội và các biện pháp hành chính nhằm đảm bảo các chỉ tiêu thu chi đề rađược thực hiện trong thực tế (dựa trên kết quả thực hiện của những năm trước cũng như các dự báo)

Áp dụng đối với dự tóan ngân sách nhà nước: trong quá trình dự tóan phải đảm bảo tổng số thu từthuế phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và phải góp phần tích lũy ngày càng cao vàochi đầu tư phát triển Trường hợp còn bội chi thì bội chi phải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển ( # chỉđược vay cho các khoản chi đầu tư phát triển)

Trong quá trình lập dự tóan ngân sách địa phương thì phải đảm bảo cân đối trên nguyên tắc tổng sốchi không vượt quá tổng số thu

 Qui trình lập dự tóan: (Chương 4 luật ngân sách nhà nước, chương 3 nghị định 60)

 Ngân sách cấp xã:

- Đơn vị dự tóan lập dự tóan gởi về ban tài chính của xã

- Ban tài chính xã lập báo cáo dự tóan cấp xã trình cho UBND cấp xã và hội đồng nhân dân cấp xã

- Chuyển về Phòng tài chính huyện và UBND cấp huyện

- Sở tài chính phối hợp với Sở kế họach đầu tư dựa trên dự tóan cấp huyện và các đơn vị dự tóan cấp

huyện (các sở khác) lập ra dự tóan nguồn thu và dự tóan ngân sách trình cho UBND cấp tỉnh và

HDND cấp tỉnh

- Chuyển về Bộ tài chính trước ngày 25 tháng 7 hàng năm

- Bộ tài chính lập ra dự tóan phân bổ ngân sách trung ương, dự tóan ngân sách nhà nước trình chochính phủ để chuyển cho quốc hội phê duyệt

 Ngân sách cấp trung ương:

Thời gian:

- Quốc hội phải phê duyệt dự tóan ngân sách nhà nước trước ngày 15 tháng 11 hàng năm

- Sau khi được phê chuẩn, chính phủ giao về cho địa phương

- HDND các tỉnh phê duyệt dự tóan ngân sách cấp tỉnh

- Trước ngày 10 tháng 12, HDND cấp tỉnh phải phê duyệt ngân sách cấp tỉnh.

- Trước ngày 20 tháng 12, HDND cấp địa phương phải phê duyệt xong ngân sách

Chú ý:

- Nếu có mâu thuẫn giữa đơn vị dự tóan và Sở tài chính thì cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết ?

- Nếu Quốc hội không kịp phê chuẩn trước ngày 15 tháng 11 thì sao ?

2.2/ Giai đọan chấp hành ngân sách nhà nước:

Chấp hành dự tóan ngân sách nhà nước là việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sử dụng tổnghòa các biện pháp kinh tế tài chính và các biện pháp hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghitrong kế họach ngân sách trở thành hiện thực

 Chấp hành thu ngân sách nhà nước:

- Các cơ quan thu ngân sách nhà nước ( không bao gồm kho bạc nhà nước): Cơ quan thuế, Hải quan,Xuất nhập khẩu, Các cơ quan tài chính và các tổ chức được nhà nước cho phép ( hiến tặng, học phí )

- Mọi khoản thu phải nộp vào quĩ ngân sách nhà nước và được quản lý tại Kho bạc Nhà nước

 Chấp hành chi ngân sách nhà nước:

- Mọi khoản chi phải được thực hiện theo đúng nguyên tắc, trình tự, thủ tục do luật Ngân sách nhànước và các văn bản hướng dẫn qui định

- Việc thực hiện mọi khoản chi của cơ quan chi phải được tiến hành thông qua tài khỏan của các đơn

vị này mở tại Kho bạc Nhà nước

2.3/ Quyết toán ngân sách nhà nước:

 Nguyên tắc áp dụng trong quá trình quyết tóan:

- Tất cả khoản thu thuộc ngân sách của năm trước nộp trong năm sau thì phải hạch tóan vào ngânsách năm sau

- Các khoản chi ngân sách đến ngày 31 tháng 12 mà chưa thực hiện được hay chưa chi hết thì không

được chuyển sang chi tiếp vào năm sau

Chú ý:

- Thẩm quyền cho phép chuyển chi sang năm sau theo pháp luật ?

- Nếu được phép chuyển chi thì quyết tóan như thế nào ?

 Qui trình quyết tóan ngân sách nhà nước:

- Chương luật Ngân sách nhà nước

- Thời hạn chậm nhất để Quốc hội phê chuẩn quyết tóan là 18 tháng sau khi kết thúc năm ngân sách

 Đặc điểm của thu ngân sách nhà nước:

 Thu NSNN là họat động gắn liền với việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của nhà nước

 Trong họat động thu NSNN, nhà nước luôn tham gia với tư cách là chủ thể bắt buộc và chủthể được phép sử dụng quyền lực chính trị

 Đối tượng của thu NSNN là của cải xã hội biểu hiệu dươi hình thức giá trị

 Các khoản thu NSNN chủ yếu bắt nguồn từ nền kinh tế quốc dân và gắn liền với kết quả củacác họat động sản xuất kinh doanh

 Chế độ pháp lý về thu ngân sách nhà nước:

Là tổng hợp các qui phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnhnhững quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước tạo lập quỹ NSNN

2/ Phân loại các khoản thu ngân sách nhà nước: Dựa trên tính chất thường xuyên hay không

thường xuyên.

2.1/ Các khoản thu chủ yếu thường xuyên (khoản thu bắt buộc):

Là 1 khoản thu bắt buộc mang tính cưỡng chế bằng sức mạnh của nhà nước mà các tổ chức cá nhân

có nghĩa vụ phải nộp vào quỹ ngân sách nhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng và

nhiệm vụ của nhà nước Các khoản thu này không mang tính đấu giá và không hòan trả trực tiếp cho

người nộp thuế

Thuế có 1 số đặc điểm sau:

 Thuế là khoản thu nhà nước qui định và mang tính cưỡng chế rất cao

 Đối tượng thực hiện nghĩa vụ thuế rất rộng

 Thuế không mang tính đấu giá và không hòan trả trực tiếp cho người nộp thuế.

- Là khoản tiền mà tổ chức cá nhân phải trả khi thụ hưởng dịch vụ của tổ chức cá nhân khác cungcấp

- Là những khoản thu của nhà nước nhằm để bù đắp những chi phí thường xuyên hay bất thường về

tổ chức quản lý hành chính, về xây dựng, sửa chữa, bảo dưỡng các công trình phục vụ nguồn nộp phí

Đặc điểm của phí:

 Hình thức văn bản cao nhất qui định về phí là pháp lệnh phí và lệ phí

 Thẩm quyền qui định về phí : Có 3 cơ quan thu phí: Chính phủ, HĐND cấp tỉnh, Bộ tàichính HĐND cấp tỉnh qui định phí gắn liền với đất đai, tài nguyên thiên nhiên, quản lý hành chính

các cấp chính quyền địa phương Chính phủ qui định các khoản thu có giá trị lớn, Bộ tài chính có tráchnhiệm với các khoản còn lại.

 Người nộp phí được quyền lựa chọn nộp phí để sử dụng dịch vụ và ngược lại

 Phí mang tính đấu giá hòan tòan.

 Lệ phí: Là những khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan nhà nước hay tổ

chức được nhà nước ủy quyền phục vụ công việc quản lý nhà nước được qui định trong danh mục banhành kèm theo pháp lệnh phí và lệ phí

2.2/ Các khoản thu khác:

 Khoản thu từ lợi tức của nhà nước tại các doanh nghiệp có phần vốn góp của nhà nước

 Tiền bán và cho thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước

 Hợp tác với nước ngòai

 Các khoản vay nợ trong và ngòai ngước của Chính phủ

 Các khoản thu từ tiền phạt vi phạm

 Tiền bán tài sản vô chủ, tài sản bất hợp pháp, tiền trúng số quá thời hạn lãnh thưởng

 Thu vãng lai (di sản, viện trợ)

3/ Pháp luật về qui trình thu ngân sách nhà nước:

3.1/ Chủ thể tham gia họat động thu ngân sách nhà nước:

 Các chủ thể có trách nhiệm thu ngân sách:

 Hải quan: Là cơ quan có trách nhiệm thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu, thuế VAT đối với hàng

nhập khẩu, thế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng nhập khẩu và các khoản thu khác thuộc phạm vi qui địnhcủa pháp luật

 Cơ quan thuế: Có trách nhiệm thu thuế, phí, lệ phí, và các khoản thu khác theo quy định của

pháp luật trừ các khoản thuế mà hải quan đã thu

 Cơ quan tài chính và các cơ quan khác: sẽ tiến hành thu các khoản thu còn lại cho ngân

sách nhà nước theo sự cho phép của Chính phủ hay được Bộ tài chính ủy quyền ( Tòa án thu án phí,Bệnh viện thu viện phí, Phòng chông chứng thu phí công chứng)

 Các chủ thể đóng góp vào ngân sách nhà nước : Các chủ thể có nghĩa vụ tài chính đối với

nhà nước

3.2/ Các phương thức thu ngân sách nhà nước: (Thông tư 80/2003 Bộ tài chính)

 Thu trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước:

 Đối tượng áp dụng: Tổ chức, cá nhân có địa điểm kinh doanh cố định, những đối tượng mà

có thể quản lý đươc trên giấy tờ

 Đối tương áp dụng: Đối tượng không có địa điểm kinh doanh cố định, hộ tiểu thương có

mức thu nhập nhỏ, đển thu thuế sử dụng đất nông nghiệp thuế nhà đất, các khoản thu khác ở các địabàn cửa khẩu, nơi không tổ chức được điểm thu của Kho bạc Nhà nước

 Qui trình thu:

- Thông báo như trên

- Đối tượng nộp theo thông báo thu sẽ đến nộp tiền trực tiếp tại cơ quan thu Cơ quan thu có nghĩa vụ

bố trí cán bộ thu Sau khi thu tiền cán bộ thu có nghĩa vụ xuất biên lại cho đối tượng nộp

- Cơ quan thu có nghĩa vụ nộp tòan bộ số tiền thu được cho Kho bạc Nhà nước

CHƯƠNG IV: CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC IKHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM:

1/ Khái niệm:

Chi ngân sách nhà nước là họat động phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo những trình tự thủ tục dopháp luật quy định trên cơ sở dự tóan chi ngân sách nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩmquyền quyết định nhằm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước

2/ Đặc điểm:

- Họat động chi ngân sách nhà nước gắn liền với họat động thu ngân sách nhà nước

- Trong họat động chi NSNN, Nnước luôn là chủ thể bắt buộc tham gia vào quan hệ này

- Họat động chi NSNN phải tuân thủ theo các quy định Pluật về thủ tục và trình tự chi

- Họat động chi NSNN gắn liền với việc thực hiện các chức năng nhà nước

3/ Chế độ pháp lý về chi ngân sách nhà nước:

Là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnhcác quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN

II KẾT CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

- Khả năng tích lũy của nền kinh tế

- Mô hình tổ chức bộ máy nhà nước

- Chức năng nhiệm vụ kinh tế xã hội mà nhà nước đảm nhận trong từng thời kỳ

3/ Nội dung cơ cấu chi ngân sách nhà nước:

 Chi đầu tư phát triển : Là những khoản chi trực tiếp hay gián tiếp của NSNN vào các lĩnh

vực sản xuất kinh doanh và các ngành nghề kinh tế quốc dân, chi các chương trình đầu tư quốc gia,các dự án của nhà nước

 Chi thường xuyên : bao gồm

- Chi sự nghiệp: chi sự nghiệp kinh tế, cho văn hóa xã hội, cho giáo dục đào tạo, cho khoa học côngnghệ, cho sự nghiệp y tế, cho sự nghiệp xã hội, thực hiện các chính sách, trợ cấp cho vùng thiên taihay các khỏan chi phòng chống tệ nạn xã hội, cho sự nghiệp văn hóa nghệ thuật thể thao

- Chi cho các cơ quan nhà nước, họat động Đảng cộng sản, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội, tổchức xã hội nghề nghiệp ( Điều 16 Nghị định 60, Điều 10 luật NSNN)

- Chi cho an ninh quốc phòng, trật tự an tòan xã hội.

- Chi họat động ngọai giao

- Chi trợ giá cho chính sách của nhà nước ( Ví dụ : in ấn sách báo chính trị … ).

- Các khoản chi thường xuyên khác

 Chi lập dự phòng ngân sách : khoản 1 Điều 9 luật NSNN, Điều 7 Nghị định 60

 Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính : khoản 2 Điều 9 luật NSNN, Điều 58 Nghị định 60

 Dự phòng ngân sách nhà nước: khoản 1 Điều 9 luật ngân sách nhà nước

- Số dư dự phòng phải trả về ngân sách

 Qũy dự trữ tài chính: Điều 7 nghị định 60

- Ngân sách trung ương và cấp tỉnh

- Nguồn thành lập : Điều 58, 69 nghị định 60.

- Mục đích : khoản 3 Điều 58 Nghị định 60

- Chỉ được sử dụng 30%

- Thẩm quyền quyết định : ở trung ương do chính phủ quyết định

 Chi trả nợ và chi viện trợ

 Các khỏan chi khác ( bổ sung cho ngân sách cấp dưới )

4/ Các nguyên tắc và điều kiện chi:

4.1/ Các nguyên tắc:

- Cân bằng thu chi

- Việc xây dựng và thực hiện các chỉ tiêu chi ngân sách nhà nước phải phù hợp với khả năng thungân sách nhà nước; qui mô và góc độ chi ngân sách nhà nước phải phù hợp với tốc độ tăng trưởng

kinh tế và có tích lũy ( Điều 8 luật NSNN )

- Chi theo kế họach, chi đúng mục đích

- Chỉ có những khoản chi nào có trong dự tóan NSNN đã được phê chuẩn mới được Kho bạc NN tiếnhành cấp phát

- Tăng cường thu, tiết kiệm chi

Trước hết các khoản thu được đặt ra phải phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội, mang tính khả thi,tránh tình trạng lạm thu dẫn đến triệt tiêu nguồn thu Sau đó thu đúng, đủ, tập trung kịp thời các khoảnthu vào quỹ NSNN theo đúng tiêu chuẩn pháp luật

Tiết kiệm chi không phải là sự cắt gọt đơn giản tùy tiện các khoản chi mà là chi theo đúng kế họach,định mức, các khoản chi có nội dung hợp lý và đem lại hiệu quả

4.2/ Các điều kiện chi:

- Qui định tại điều 5 khoản luật NSNN, điều 51 nghị định 60

- Các khỏan chi được xem là hợp pháp và đưa vào quyết tóan NSNN chỉ khi thỏa mãn đầy đủ cácđiều kiện sau:

+ Các khỏan chi phải có trong dự tóan NSNN được giao ( điều 52, 59 luật NSNN ).

+ Chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức

+ Khoản chi này phải được thủ trưởng đơn vị quyết định hay người do thủ trưởng đơn vị ủy quyềnquyết định

5/ Phương thức cấp phát tài chính từ ngân sách ( Thông tư 79/ 2003 ):

5.1/ Phương thức theo dự tóan: ( thường xuyên được áp dụng nhất )

 Đối tượng cấp phát : các khoản chi thường xuyên trong Dtóan của các đơn vị dự

tóan

Bước 1: Căn cứ vào phương án điều hành NS quý do cơ quan tài chính thông báo, nhu cầu thanh

tóan chi trả hằng quí của đơn vị sử dụng NS, Kho bạc NN sẽ chủ động lập kế họach nguồn vốn, kếhọach chi trả, thanh tóan, kế họach tiền mặt nhằm đảm bảo đáp ứng đầy đủ, kịp thời yêu cầu chi củađơn vị sử dụng NS

Bước 2: Căn cứ vào nhu cầu chi quí đã gởi Kho bạc Nhà nước và theo yêu cầu nhiệm vụ chi, thủ

trưởng đơn vị sử dụng ngân sách sẽ lập rút dự tóan ngân sách, kèm theo hồ sơ thanh tóan gởi Kho bạcNhà nước

Bước 3: Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch sẽ kiểm tra hồ sơ thanh tóan, các điều kiện chi và giấy rút

dự tóan ngân sách Nếu các điều kiện chi này thỏa mãn 3 điều kiện chi thì Kho bạc Nhà nước sẽ tiếnhành chi trả thanh tóan

5.2/ Phương thức theo lệnh chi tiền

 Đối tượng áp dụng : Là các khoản chi không mang tính thường xuyên, khoản chi có mục tiêu

và nhiệm vụ cụ thể

- Căn cứ vào dự tóan được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, cơ quan tài chính xem xét, kiểmtra các nội dung chi, các điều kiện chi Nếu như các khoản chi đó đảm bảo các điều kiện cấp phát theoqui định của pháp luật thì cơ quan tài chính sẽ ra lệnh chi tiền nhằm yêu cầu Kho bạc Nhà nước phảichi trả, xuất quỹ cho các tổ chức, cá nhân được hưởng ngân sách

- Căn cứ vào lệnh chi tiền do cơ quan tài chính đưa ra, Kho bạc Nhà nứơc thực hiện việc xuất quỹ vàthanh tóan cho các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước theo các nội dung ghi trong lệnh chi tiền

CHƯƠNG V: PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ QUỸ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

IPHÁP LUẬT VỀ HỌAT ĐỘNG QUẢN LÝ QUỸ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC:

1 Quỹ Ngân sách nhà nước (khoản 1 Điều 7 luật NSNN ): Có các đặc điểm sau:

- Qũy ngân sách nhà nước là quĩ tiền tệ lớn nhất của nhà nước

- Qũy ngân sách nhà nước có nguồn thu đa dạng và phong phú

- Mục đích sử dụng của quỹ tiền tệ nhà nước được quyết định bởi các chức năng nhiệm vụ của nhànước và được thể hiện thông qua chính các khoản chi chính mà quĩ ngân sách nhà nước đảm nhận

2 Quản lý quỹ ngân sách nhà nước ( khỏan 7 điều 2, khỏan 7 điều 21 luật NSNN):

2.1/ Khái niệm:

Là họat động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực tổ chức thu NSNN, tổ chức vàkiểm soát chi NSNN nhằm đảm bảo khả năng thanh tóan chi trả và sử dụng tiết kiệm hiệu quả quỹNSNN

2.2/ Đặc điểm:

- Họat động quản lý NSNN là do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện

- Họat động quản lý NSNN được thực hiện trong quá trình tổ chức thu NSNN, cấp phát, thanh tóancác khoản chi và kiểm soát NSNN

- Trong họat động quản lý NSNN thì Kho bạc Nhà nước phải đảm bảo được việc thanh tóan kịp thời,đầy đủ và phù hợp với nhu cầu chi

3 Pháp luật về quản lý ngân sách nhà nước:

Là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnhcác quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và điều hành quỹ NSNN

4 Các nguyên tắc quản lý quỹ ngân sách nhà nước:

4.1/ Các nguyên tắc chung:

- Nguyên tắc thống nhất trong quản lý NSNN  thống nhất về chính sách, chế độ, phương thức quản

lý, thống nhất về trình tự thủ tục thu chi ngân sách ( ví dụ : thống nhất về vấn đề điều ngân vốn ).

- Nguyên tắc phân cấp trong quản lý quĩ NSNN  Kho bạc Nhà nước cần phải xác định cụ thể chứcnăng nhiệm vụ của các đơn vị trong việc quản lý quĩ ngân sách nhà nước

- Nguyên tắc hiệu quả trong việc quản lý NSNN 

4.2/ Các nguyên tắc cụ thể trong lĩnh vực qlý thu NSNN, cấp phát và kiểm sóat chi NSNN:

 Các nguyên tắc áp dụng trong quá trình quản lý thu NSNN:

- Các khoản thu NSNN phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước  nếu khác đi sẽ không

- Các khoản thu NSNN phải được nộp đầy đủ đúng hạn vào quỹ ngân sách nhà nước

- Các khoản thu NSNN phải được hạch tóan kế tóan và quyết tóan đầy đủ kịp thời đúng chế độ

 Các nguyên tắc áp dụng trong việc thanh tóan và kiểm sóat chi NSNN:

- Kho bạc Nhà nước chỉ thực hiện cấp phát ngân sách cho những khoản chi trong dự tóan đã được cơquan nhà nước có thẩm quyền quyết định

- Tất cả các khoản chi NSNN đều phải được kiểm tra kiểm sóat chặt chẽ

- Chi kịp thời trực tiếp cho đối tượng sử dụng ngân sách (Ví dụ: chi phòng chống bão lụt, xây dựng

… )

- Nguyên tắc hạch toán mọi khoản chi bằng đồng Việt Nam

II NỘI DUNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HỌAT ĐỘNG CỦA KHO BẠC NHÀ NƯỚC:

1 Khái niệm Kho bạc Nhà nước: (Quyết định 325 năm 2003 của thủ tướng Chính phủ)

Kho bạc Nhà nước là tổ chức thuộc Bộ tài chính, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về quỹNSNN và các quỹ tài chính khác của nhà nước được giao theo quy định của pháp luật; thực hiện việchuy động vốn cho NSNN, cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành công trái, trái phiếu

theo quy định của pháp luật (Ví dụ: quỹ dự trữ tài chính, theo khoản 2 điều 58 nghị định 60 quy định

phải để tại KBNN  KBNN họat động tương tự như là một ngân hàng nhưng về bản chất, không làchủ thể trung gian đứng ra vay và cho vay lại)

2 Chức năng của Kho bạc Nhà nước:

- Kho bạc Nhà nước sẽ mở tài khoản và quản lý tài khoản của các đơn vị dự tóan NSNN, đảm nhậnhọat động cung ứng các họat động thanh tóan qua KBNN

- Kho bạc Nhà nước thực hiện quản lý quỹ NSNN, thực thi các họat động thu chi NSNN, điều hòavốn trong hệ thống NSNN

- Hỗ trợ họat động thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực tài chính, thông qua họat động kiểm sóat chiNSNN

3 Nhiệm vụ của Kho bạc Nhà nước:

18 nhiệm vụ tại Điều 2 quyết định 235/ 2003 Thủ tướng chính phủ, đặc biệt là khoản 5

( Ví dụ: nếu địa phương chưa có Kho bạc thì phải sử dụng ngân hàng thương mại trung gian 

không đảm bảo việc cung cấp dịch vụ, điều hòa vốn kịp thời)

4 Cơ cấu tổ chức của Kho bạc Nhà nước:

- Điều 3,4 quyết định 235/ 2003 Thủ tướng chính phủ

- Không có cấp xã, Có con dấu