Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản

Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản Kỹ thuật nuôi nhím sinh sản

KỸ THUẬT CHĂN NUÔI NHÍM SINH SẢN

NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP

Hà Nội - 2012

TRUNG TÂM

KHUYẾN NÔNG QUỐC GIA

DỰ ÁN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP

I MỞ ĐẦU

1 LợI ícH của cHăN NUÔI NHíM

- Nhím rất dễ nuôi Nhím là giống ăn tạp hơn cả trâu, bò, dê cừu

Thức ăn của nhím vừa dễ kiếm vừa rẻ tiền Tất cả những thứ cỏ

lá, củ quả dù đắng chát đến đâu, kể cả rễ cây, nhím cũng có thể

2 GIÁ TRị kINH Tế của NHíM

- Thịt nhím hơi giống thịt lợn rừng, nhiều nạc, ít mỡ, là món ăn đặc sản vừa thơm ngon vừa có giá trị dinh dưỡng cao, giá thịt nhím thường ở mức cao

- Các bộ phận cơ thể nhím đều có thể dùng làm thuốc Bao tử nhím là loại dược liệu quý dùng để ngâm rượu thuốc chữa bệnh đau dạ dầy, kích thích ăn uống, tiêu hóa tốt Lông nhím dùng làm

đồ trang sức, chữa viêm tai giữa Mật nhím dùng chữa đau mắt, đau lưng và xoa bóp chấn thương Thịt, ruột già, gan và cả phân nhím dùng chữa bệnh phong nhiệt

3 MỘT số TậP TíNH của LoÀI NHíM

• Môi trường sống

- Nhím là loài thú hoang dã sống trong rừng Nhím thường sống

đông đảo trong những khu rừng có nhiều cây củ, quả vì đây

là thức ăn ưa thích của nhím Ngoài ra, nhím cũng sống nhiều quanh những khu vực có nương rẫy cạnh bìa rừng

- Nhím có thói quen ngủ ngày, ban đêm mới rời hang đi kiếm ăn Thói quen này có phần do tính nhút nhát của nhím

• sống có lãnh địa riêng

- Nhím thích sống trong hang Mỗi con nhím đực trưởng thành đều tự tạo cho mình một lãnh địa riêng, và chúng thường sống

cô độc, chỉ đến mùa sinh sản, nhím đực trưởng thành mới đi

rủ rê nhiều nhím cái về chung sống trong lãnh địa của nó Do là giống đa thê nên trong mùa sinh sản, một nhím đực sống với nhiều nhím cái và các bầy con của chúng

• Tính tình nhút nhát

- Nhím rất nhút nhát kể cả khi đã trưởng thành, tuy vậy khi gặp kẻ thù thì cả nhím đực lẫn nhím cái đều tỏ ra hung dữ

- Tính nhím đực hay ghen, trong chuồng hay trong lồng nuôi nhốt, nếu có nhím cái, không thể nuôi chung nhiều nhím đực trưởng thành Ngược lại, một đực nhiều cái nuôi chung một chuồng thì không sao.

• Thích sống nơi yên tĩnh

Trong đời sống hoang dã, nhím thích tìm đến các vùng rừng núi thực sự yên tính để đào hàng làm nơi trú ẩn Vì vậy, không nên làm chuồng ở những nơi ồn ào, đông người qua lại, gần nhà máy, gần đường quốc lộ… Khu vực nuôi nhím, nên hạn chế tối đa người

lạ lui tới, nhất là trẻ em hay chọc phá chúng

• không giao phối đồng huyết

Đặc tính của loài nhím là không giao phối đồng huyết Nhím đực không chịu giao phối với nhím cái có chung huyết thống với nó, cùng bầy đàn với nó trước đây

• không thích tắm

Nhím không thích sống nơi ẩm ướt và giữ thân mình lúc nào cũng khô ráo Thỉnh thoảng mới thấy chúng tắm, nhất là vào ngày nắng nóng Tắm xong, nó rùng mình nhiều lần để văng hết nước trên

cơ thể Vì vậy không nên tắm nhiều cho nhím, trừ trường hợp xịt nước rửa nền chuồng rồi tắm sơ cho chúng để sạch sẽ

II GIốNG VÀ sINH sẢN của NHíM

1 PHâN BIỆT NHíM Đực, NHíM cÁI

- Khi nhím còn nhỏ, có thể cho nhím con nằm ngửa, dùng 2 ngón tay vạch lỗ sinh dục ra, nếu thấy gai giao cấu lộ rõ là nhím đực, không thấy gai giao cấu là nhím cái

- Đối với nhím trưởng thành, thì nhím đực mỏ dài, đầu nhọn, thân hình thon dài, đuôi dài hơn con cái, dưới háng có hai dịch hoàn và nhô ra phía trước bụng, cách lỗ hậu môn khoảng 4-5cm; tính hung dữ, hay xù lông, đạp chân phành phạch, tấn công đối phương, không cho bất cứ nhím đực khác xâm phạm lãnh thổ

và đàn nhím cái nó kiểm soát Nhím cái mỏ ngắn, đầu hơi tròn, thân hình mập và ngắn hơn, đuôi ngắn và mập hơn con đực, dưới bụng lộ rõ 6 vú ở hai bên, dưới háng có lỗ sinh dục cái, cách lỗ hậu môn khoảng 3cm Nhím cái tính hiền lành, chỉ hung

dữ lúc đẻ

- Cũng có thể bắt nhím cho vào rọ hẹp hoặc quấn lưới xung quanh mình nó Sau đó ta nhấc nó lên và lấy ngón tay gãi nhẹ vào cơ quan sinh dục của nhím cách hậu môn 2 -3cm Nếu thấy dương vật thòi ra là nhím đực, còn không có biểu hiện nhô ra là nhím cái

Nhím đực (bên trái) và nhím cái (bên phải)

(Ảnh: Viện Chăn nuôi)

2 cHọN NHíM GIốNG 2.1 chọn nhím làm giống

- Nhím đực khỏe mạnh, mập mạp, sức khỏe tốt, chân chắc khỏe, dịch hoàn đều đặn và săn chắc, nhanh nhẹn và hung dữ

- Nhím cái có sức khỏe tốt, lông mượt, tính tình hiền lành, phàm

ăn, không mắc bệnh tật, hai hàng vú khoảng cách đều đặn, núm

vú to Những con cái có một, hai vú lép, kén ăn, tính dữ tợn thì không nên để giống Nên chọn những nhím có biểu hiện động dục rõ ràng

2.2 Những vấn đề lưu ý khi chọn nhím giống

- Nên chọn mua con giống tại những nơi nuôi nhím lâu năm Con giống ở đây đã được thuần hóa năm ba đời nên dễ nuôi hơn loại hoang dã vừa bắt từ rừng về, đồng thời biết rõ lai lịch dòng giống bố mẹ chúng

- Nên chọn nuôi nhím tơ làm giống vì nhím tơ 6-7 tháng tuổi, được chăm sóc đầy đủ sẽ mau lớn

- Nên chọn nhím đực, nhím cái khác bầy đàn để tránh đồng huyết.

- Cách phân biệt nhím rừng và nhím thuần, phòng trường hợp người bán thả lẫn nhím rừng vào đàn nhím nhà (nhím rừng thường khó nuôi và khả năng sinh sản thấp): khi vào thăm chuồng, lấy một mẩu thức ăn như bí đỏ hay khoai lang thả vào chuồng, nếu nhím

ra ăn chứng tỏ nhím đã nuôi thuần, mạnh dạn có thể bắt về làm giống Thường mua nhím theo cặp: 1 đực, 1 cái, nhưng nếu nuôi nhiều có thể chọn 1 đực cho 2-3 cái nhưng phải chú ý thời gian động đực để cho ghép đôi đạt kết quả thụ thai tốt

Chọn nhím tơ làm giống

3 sINH sẢN của NHíM 3.1 Đặc điểm sinh sản của nhím

• Tuổi phối giống: Ở nhím đực 10 -12 tháng tuổi, nhím cái: 8-9

tháng tuổi Một con nhím có khối lượng trung bình 15-20kg, tuổi thọ trung bình của chúng là 15-20 năm Tuổi thành thục về giới

là 1 năm tuổi, nặng 10kg là có thể cho sinh sản

+ Biểu hiện động dục: Nhím cái giảm ăn, có khi bỏ ăn, đi lại loanh quanh trong chuồng và hít ngửi liên tục Nếu ta động vào, chúng đứng yên và cong đuôi lên

+ Chu kỳ động dục 25-30 ngày Thời gian động dục kéo dài 1-2 ngày Thời điểm phối giống thích hợp là 2 ngày sau khi nhím cái động dục

+ Thời gian mang thai: từ 95 - 100 ngày, thường đẻ về đêm Sau khi đẻ 1 tháng nhím cái động dục trở lại.

+ Nhím sinh sản bình thường, mỗi năm đẻ 2 lứa, mỗi lứa từ 1 - 3 con, thường là 2 con Khối lượng sơ sinh bình quân 100 gr/con

3.2 Phối giống cho nhím

- Nhốt riêng đực và cái mỗi con một ô

- Mỗi nhím đực phụ trách 3-5 con cái và luân chuyển đực cái nhằm tránh cận huyết

- Khi thấy nhím cái có biểu hiện động dục thì nhốt con đực vào lồng rồi đặt vào chuồng con cái, bên cạnh nhau Khoảng 1-2 ngày sau chúng sẽ quen mùi nhau Khi không thấy những dấu hiệu bất thường thì mở lồng cho 2 con giao phối

- Nếu nhím cái đang nuôi con, cần bắt nhím con ra chỗ khác trước khi thả nhím đực, đề phòng nhím đực cắn chết nhím con Thường thì ta cho nhím đực ở cùng nhím cái trong thời gian động dục khoảng 4 - 6 ngày, sau đó ta đưa nhím đực ra nhốt riêng Sau mỗi lần phối giống cần bổ sung thêm các loại thức ăn giàu đạm, chất béo và giá đậu cho nhím đực

Đối với các nhà chăn nuôi chưa có nhiều kinh nghiệm, nên chọn phương án ghép đôi 1 đực + 1 cái và sinh sống với nhau trọn đời

Ghép đôi nhím 1 đực, 1 cái

III THỨc ăN VÀ kỸ THUậT NUÔI DƯỠNG NHíM

1 NGUồN THỨc ăN

Thức ăn của nhím rất đa dạng vì nhím là loài ăn tạp Trong đời sống hoang dã, chúng không chỉ thích mầm cây mà cả các loại rễ lớn, nhỏ, cứng, mềm, nhím đều đào bới ăn hết Ngoài thức ăn xanh, củ quả, nhím ăn cả côn trùng, xương động vật…

Khi nuôi nhốt trong chuồng, thức ăn cho nhím cũng dễ kiếm và rẻ tiền Tuy vậy, để nuôi nhím sinh sản tốt, người chăn nuôi cũng cần chuẩn bị các nguồn thức ăn bổ dưỡng, có đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để nuôi chúng

1.1 Thức ăn xanh

Lượng thức ăn xanh chiếm số lượng lớn nhất, chiếm từ 90% khẩu phần của nhím Thức ăn xanh cho nhím gồm nhiều loại lá cây, củ quả, phụ phế phẩm nông nghiệp…Cũng giống như dê, nhím ăn được hầu hết tất cả các thứ cỏ, lá như lá mít,

70-lá tre, 70-lá chuối, 70-lá ổi…; các loại cỏ đồng, cỏ trồng, cỏ họ đậu…; phụ phẩm như ngọn mía, đọt dứa, thân, lá cây ngô… Thậm chí

cả các thứ rễ cứng và chát như rễ cau, rễ dừa, nhím đều ăn được hết

1.2 củ quả

Các loại củ, quả như khoai lang, khoai tây, cà rốt, củ cải, bí đỏ,

bí đao, dưa chuột, chuối… đều là những món ăn nhím rất ưa thích Củ, quả thường chứa nhiều nước, có vị ngọt, vị thơm nên kích thích sự thèm ăn của nhím Mỗi ngày nên cho nhím

ăn 1kg củ, quả tức là 1/3 khẩu phần ăn trong ngày của nhím Nếu không, ít nhất cho nhím ăn củ, quả độ vài ba ngày trong một tuần

1.3 Phụ, phế phẩm công nghiệp

Trong trường hợp nguồn thức ăn chính là rau, củ, quả khan hiếm,

có thể bổ sung cho nhím các phụ, phế phẩm công nghiệp như: bã rượu, bia; bã sắn, bã đậu phụ…

Một số loại thức ăn xanh, củ quả cho nhím

1.4 Thức ăn tinh và thức ăn bổ sung

a) Thức ăn tinh: Lượng thức ăn tinh trong khẩu phần ăn của nhím

không nhiều, chỉ cần 5-10 gram cho mỗi nhím trưởng thành là đủ Thức ăn tinh thường được bổ sung cho nhím vào bữa tối, sau khi đã cho ăn đủ thức ăn xanh Thức ăn tinh cho nhím có thể là: cám gạo, bột ngô Thức ăn tinh trộn chung với nhau và cho ăn sống

b) Thức ăn bổ sung: Thức ăn bổ sung cho nhím chỉ với số lượng

nhỏ gồm chất khoáng và vitamin Tuy số lượng cần không lớn nhưng không thể thiếu vì khẩu phần ăn của nhím nuôi chuồng hầu hết là thức ăn xanh nguồn gốc thực vật nên thiếu nhiều khoáng và vitamin Với chất khoáng, trong khẩu phần ăn của nhím trưởng thành, chỉ cần 1g Ca và 1g P là đủ Về vitamin, nếu khẩu phần ăn của nhím có đầy đủ các loại rau xanh, cỏ non, củ quả thì không thiếu vitamin A Vitamin D sẽ không thiếu nếu chuồng nhím được làm quay mặt về hướng Đông để đón ánh nắng ban mai

2 NUÔI DƯỠNG NHíM 2.1 khẩu phần thức ăn

- Nhím là loài ăn tạp, vì thế, thức ăn cho nhím rất đa dạng như:

Côn trùng, giun, ốc, cá, rễ, lá, mầm cây, rau, củ, quả , kể cả những

loại chát, đắng … Có thể bổ sung xương trâu, xương bò cho nhím gặm để tăng canxi và cho nhím mài răng.

Chuẩn bị thức ăn cho nhím

- Bình thường, trung bình nhím ăn 2kg thức ăn/con/ngày Nhưng khi nhím đẻ cần bổ sung thêm thức ăn tinh nhiều chất đạm, chất béo, chất bột, đường để nhím con mau lớn, nhím mẹ đỡ mất sức, vì vừa phải tiết sữa nuôi con vừa mang thai Thức ăn cho nhím đực cần bổ sung thêm mầm, rễ cây các loại, nhím đực sẽ phối giống hăng hơn

- Tăng chất khoáng cho 2g muối/con/ngày, nếu có điều kiện cho

100 – 200g xương trâu, bò/con/ngày

- Các thức ăn cần thiết: rau, củ, quả các loại, cám viên hỗn hợp, lúa, bắp, đậu, các loại, khô dầu dừa, đậu phộng Khẩu phân thức

ăn cơ bản hàng ngày cho mỗi con nhím theo từng giai đoạn:

+ Từ 1-3 tháng tuổi: Cho ăn mỗi con/ngày: 0,3kg rau, củ, quả các loại; 10g cám viên hỗn hợp, 10g lúa, bắp, đậu các loại + Từ 4-6 tháng tuổi: 0,6kg rau, quả, củ; 20g cám viên hỗn hợp, 20g lúa bắp đậu, 10g khô dầu, dừa, lạc

+ Từ 7-9 tháng tuổi: 1,2kg rau quả củ, 40g cám viên hỗn hợp, 40g lúa bắp đậu, 20g khô dầu dừa lạc

+ Từ 10-12 tháng tuổi: 2kg rau quả củ, 80g cám viên hỗn hợp, 80g lúa bắp đậu, 40g khô dầu dừa lạc.

Thức ăn cho nhím rất đa dạng

3 cHăM sóc NHíM

3.1 chăm sóc nhím mang thai và sinh sản

- Khi nhím cái mang thai cần tăng cường cung cấp thức ăn giàu dinh dưỡng, đủ các hàm lượng chất khoáng Khu vực chuồng nuôi cần yên tĩnh, tránh chấn động mạnh

- Trước khi nhím đẻ 1 -2 ngày cần nhốt riêng từng đàn ra Khi nhím

đẻ cần bổ sung thêm các loại thức ăn tinh giàu đạm, khoáng, sinh tố… Nhím cái rất thương con, chăm sóc và bảo vệ con rất chu đáo, nên người nuôi ít phải can thiệp nhiều Khi nhím mẹ đẻ xong thường phủ con dưới bụng, để ủ ấm cho con Cần giữ ấm cho đàn nhím Một tuần đầu nhím con cần nhiệt độ từ 25 – 300C

Nhím con mới đẻ trong vòng 1-2 tháng đầu, lông còn mềm và rất hiền, ta có thể bắt lên xem để phân biệt đực cái, đánh dấu để chọn giống nhân đàn về sau.

Nhím mẹ và hai nhím con theo mẹ

- Nhím ở rất sạch vì vậy cần quét dọn chuồng trại sạch sẽ Khi vào chuồng trại quét dọn, cần đi ủng để đề phòng nhím vẩy lông sẽ bay vào chân gây đau đớn Khi nhím sinh sản, cần ngăn cách các đôi cẩn thận vì nhím đực sẽ cắn chết con của con nhím khác Thỉnh thoảng vuốt ve chúng cho quen và cho ra khỏi chuồng, chúng sẽ không đi

mà bám theo chủ Cần giữ yên tĩnh cho nhím nhất là khi nhím ngủ

3.2 chăm sóc nhím con

- Nhím con mới đẻ, đỏ hỏn, mũm mĩm, nhưng chỉ vài giờ sau, da chúng đã co lại, để lộ rõ những lông trắng bám trên mình, trong vòng 1-2 tháng đầu, lông còn mềm và rất hiền Qua thời gian, những lông trắng này dần đạt đến độ dài 20-25cm, hóa sừng và trở thành bộ giáp đặc trưng của loài gặm nhấm này

Một ổ nhím 3 con mới sinh

- Nhím con cứng cáp rất nhanh Nhím con theo mẹ tăng trọng nhanh, bình quân 1 kg/con/tháng, sau 1 tháng thì nhím con biết

ăn, sau 2 - 2,5 tháng thì cai sữa Nhím con sau cai sữa, nếu chăm sóc nuôi dưỡng tốt có thể đạt khối lượng bình quân 3 kg/con Nếu trong đàn có nhím đực sắp trưởng thành (5-6 tháng) thì phải tách đàn nuôi riêng, nếu không nhím bố sẽ tấn công cho đến chết mới thôi (đó là quy luật tự nhiên để bảo tồn nòi giống)

Tỷ lệ đực cái thích hợp là 1/8-10

- Nhím con, nuôi sau 1 năm khối lượng đạt 10kg, sau hai năm đạt 15-16kg và sang năm thứ 3 con đực đạt 20kg, con cái 17-19kg

3.3 kỹ thuật, kinh nghiệm chăn nuôi nhím mới tách mẹ

- Nhím con được 2-2,5 tháng tuổi mới được tách mẹ Cho nhím cai sữa ăn đủ chất như : bổ xung thêm lạc, đậu tương, hoa quả, xương và muối khoáng (riêng đậu tương phải luộc chín trước khi cho ăn) Cho ăn 1- 2 tháng đầu còn lại các tháng sau 1tuần mới cho ăn 1 lần tùy theo đầu con Không cho ăn nhiều quá, mỗi con trung bình từ 50-70g/ngày

- Khẩu phần ăn chủ yếu của nhím con như sau:

+ Mỗi ngày cho ăn khoảng 0,1kg ngô khô, 0,3 kg sắn ,0,3kg

bí đỏ, rau xanh các loại 0,3kg Ngô phải được ngâm 2-3 ngày cho mềm, hàng ngày phải rửa chua trước khi cho ăn Nếu ngô luộc được càng tốt Có thể cho nhím ăn 2 bữa (sáng và tối) Nhím con tăng trọng bình quân 1-1,5 kg/ tháng Hàng tháng phải kiểm tra khối lượng từng con (vào đầu tháng)

+ Thường xuyên kiểm tra nhím con ăn thừa loại thức ăn nào, ngày hôm sau phải giảm loại thức ăn đó Nhưng tuyệt đối không được bỏ vì sẽ làm thiếu chất sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nhím

Nhím con cai sữa

3.4 Ghép đôi cho nhím sinh sản

Chọn giống bố mẹ tốt cho từng đôi giống để làm giống sinh sản Không được ghép nhím cùng đôi bố mẹ với nhau, phải ghép nhím khác dòng bố mẹ.Tốt nhất là con đực phải già tháng hơn con cái một tháng trở lên (vì con cái phát dục sớm hơn con đực)

Ghép đôi cho nhím

- Ghép đôi khi nuôi một đôi: Khi

nhím cái khoảng 8-9 kg thì thả đực Trước khi thả đực, kiểm tra khối lượng nhím cái sau đó thả đực vào khoảng 45 ngày, rồi tách đực ra Hàng tháng kiểm tra khối lượng xem nhím tăng bao nhiêu Nếu sau

95 ngày tính từ khi thả đực cộng 45 ngày ghép đực mà không thấy nhím

đẻ thì thả đực tiếp (hoặc nhốt chung cho đến khi đẻ thì tách đực) Hoặc ta bắt nhím vào lồng kiểm tra vú nếu thấy vú nhím nhỏ như hạt gạo là nhím chưa được đực phối, nếu thấy vú nhím

to như đầu đũa và hồng đỏ là nhím đã có chửa Trong thời gian này cho nhím ăn bình thường để tránh làm thai to quá không đẻ được, nguy hiểm đến nhím mẹ Mỗi ô chuồng phải có tờ lý lịch từng con, ghi chép từng ngày và kiểm tra khối lượng hàng tháng