bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,bài ca ngất ngưỡng,
Trang 1I TÀI LI U BÀI GI NG:
1 Nguy n Công Tr (1778 - 1858) ng i làng Uy Vi n, huy n Nghi Xuân, t nh Hà T nh, xu t thân trong
m t gia đình n n n p gia phong M c dù có tài nh ng Nguy n Công Tr theo đu i nghi p khoa c đ n n m
42 tu i m i đ đ t Sau đó ông làm quan cho nhà Nguy n, nh ng tính tình phóng khoáng, thích t do nên
cu c đ i quan tr ng khá l n đ n Nguy n Công Tr là nhà nho yêu n c th ng dân Ông đ l i kho ng
50 bài th , h n 60 bài ca trù và m t bài phú n i ti ng Hàn nho phong v phú Các sáng tác c a ông ch y u
vi t b ng ch Nôm
2 Bài ca ng t ng ng thu c th hát nói, đ c sáng tác sau 1848, khi ông đã cáo quan v h u và s ng cu c
đ i t do nhàn t n Bài th th hi n r t rõ thái đ s ng c a Nguy n Công Tr giai đo n cu i đ i, sau nh ng
tr i nghi m đ ng cay c a cu c s ng quan tr ng Bài th là s ý th c r t rõ tài n ng và nhân cách s ng c a
m t nhà nho có tài, có nhân cách
3 Khi đ c chú ý nh n gi ng t ng t ng ng nh ng v trí khác nhau, chú ý cách ng t nh p, âm đi u các câu th , xen k gi a nh p d n v i câu dài: 3/3/4 (câu 3), 3/3 (câu 5) , 5 câu th cu i (2/2/2, 2/2/3 )
4 Bài ca ng t ng ng đ c làm theo th hát nói - m t th th bác h c phát tri n m nh đ u th k XIX do các tác gia ng i Vi t sáng t o trong môi tr ng v n hoá song ng Hán Nôm th i trung đ i, đó là th th
“n a hát, n a nói, có tính ch t k chuy n” Nhi u nhà nho, nhà th , nhà chính tr n i ti ng lúc đó, d ng
nh đ u g i g m tâm s c a mình trong hát nói Nh đó th lo i này nhanh chóng chi m đ c v trí đ c tôn
và tr thành m t khuynh h ng v n h c c a th i đ i
Có th nói, so v i các bài th ng lu t gò bó, hát nói phóng khoáng h n nhi u Hát nói có quy đ nh v
s câu, v cách chia kh nh ng nhìn chung ng i vi t hoàn toàn có th phá cách toàn b đi u này đ t o nên m t tác ph m t do v s câu, s ch , v cách gieo v n, nh p đi u, S phóng khoáng c a th th đ c
bi t thích h p v i vi c chuy n t i nh ng quan ni m nhân sinh m i m c a t ng l p nhà nho tài t khao khát
kh ng đ nh mình, s ng theo mình, coi th ng nh ng ràng bu c ch t ch i c a l nghi, c a cu c đ i tr n th
mà Nguy n Công Tr là m t đ i bi u u tú nh t
Bài th thu c lo i hát nói dôi kh g m 19 câu, gieo v n theo m t bài hát nói đi n hình Câu đ u tiên gieo
v n chân, thanh tr c, câu 2, 3 gieo v n l ng, thanh b ng, các c p câu c nh th luân phiên đ n h t bài Trong bài có xen k nh ng câu th ch Hán và s l ng t trong các câu không c đ nh i u đó làm nên
gi ng đi u đ c tr ng c a bài hát nói, th hi n đ c tâm tr ng và tình c m c a nhân v t tr tình
BÀI CA NG T NG NG
TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm bài gi ng Bài ca ng t ng ng thu c khoá Ng v n 11 ậ th y Ph m H u C ng t i website Hocmai.vn
B n nên k t h p xem tài li u v i bài gi ng này
Trang 25 Trong bài th , tác gi đã s d ng các t , c m t mang tính ch t t x ng, đó là: Ông Hi V n, tay ng t
ng ng, ông ng t ng ng, ph ng Hàn, Phú Nh ng cách t x ng này đã góp ph n th hi n cái ng t
ng ng, thái đ t tôn, s ngông ng o c a Nguy n Công Tr , làm n i b t hình nh cái tôi cá nhân cao ng o
c a tác gi
6 Ng t ng ng là m t t láy t ng hình v n đ c dùng ch s v t đ cao chênh vênh, b t n đ nh bài
th này, t ng t ng ng đ c dùng v i ngh a ch s khác th ng, v t lên thói th ng, coi th ng d lu n Ngoài nhan đ , t ng t ng ng đ c nh c đi nh c l i 4 l n cu i các kh th tr thành m t bi u t ng cho
m t phong cách s ng, thái đ s ng v t th t c, m t l i ch i ngông thách th c xung quanh trên c s nh n
th c rõ tài n ng và nhân cách cá nhân
7 Sau khi c i m , cáo quan ra kh i cu c s ng bó bu c ch n quan tr ng bon chen, Nguy n Công Tr có
nh ng hành vi kì qu c, l p d đ n ng t ng ng Ng i ta c i ng a đi giao du thiên h thì ông c i bò, l i còn đeo cho m t cái đ c ng a khi n c ch l n t đ u ng t ng ng i th m thú c nh chùa mà v n đeo
ki m cung bên ng i và mang theo “m t đôi dì” Rõ ràng trong b d ng t bi, Nguy n Công Tr v n
v ng đ y n tr n, v n đèo bòng đ ng sau m y bóng giai nhân C t cách c a m t khách tài t , v n nhân chính là đó ó là l i s ng phá cách c a m t con ng i thích làm nh ng chuy n trái khoáy ng c đ i đ
cu c đ i Vì th , sau nh ng phút giây cao h ng, th mình phóng túng cùng tr i đ t t do, ông v n không quên t nh c: “Ngh a vua tôi cho v n đ o s chung” T t ng y không h mâu thu n v i cái ngông ng o,
ng t ng ng c a ông Trên th c t , Nguy n Công Tr là m t nhà nho có trách nhi m v i đ t n c Tuy
cu c s ng quan tr ng g p nhi u l n đ n nh ng ông v n luôn m t lòng trung thành v i tri u đình Dù ham
cu c s ng t do phóng túng nh ng ông v n nhi t tình th c hi n trách nhi m quân th n
9 Cá tính sáng t o c a Nguy n Công Tr đ c th hi n ch nhà th s d ng khá nhi u kh u ng trong bài th i u này t o nên tính ch t s ng đ ng, g n g i, hóm h nh cho th hát nói Các t ng mang tính
ch t kh u ng : ông, tay, vào l ng, m t đôi dì, n c c i, ph ng, kìa núi n phau phau mây tr ng, nên d ng,
ch ng c ng c ng góp ph n kh c ho rõ nét tâm hòn t do, khoáng đ t và thái đ t tin c a tác gi
II TÀI LI U THAM KH O:
Trang 3A Phân tích Bài ca ng t ng ng c a Nguy n Công Tr
N u đ c phép hi u con ng i m t cách gi n đ n thì nhìn vào c Uy Vi n t ng công ta s th y rõ hai nét:
Th m nhu n đ n chân t k tóc đ o trung hi u Nho gia và ý th c r t rõ v tài đ c c a mình, c đem h t tài
đ c y c ng hi n đ làm nên s nghi p và danh ti ng đ đ i Chí h ng và nhi t huy t y ít ai bì k p Nguy n Công Tr - ông quan kinh bang t th l i có m t tâm h n ngh s , c ng hi n thì h t mình nh ng
vi c xong, công thành, l i t th ng cho mình đ c vui ch i ậ vui ch i thanh nhã: N tang b ng m t khi
đã tr ng thì v tay reo và th túi r u b u, ho c h n v i nh ng ông cao niên tiên n s nào đó t n ch n thâm s n cùng c c và th h n theo nào đ ch nào đàn…
Có th coi Bài ca ng t ng ng là m t bài t thu t ng n g n có ý ngh a t ng k t cu c đ i và tính cách c a
Uy Vi n ng công Nguy n Công Tr L i l g n mà v n đ i u th g i vào th ca trù nhi u t do, ít khuôn phép, là th mà c ng là ca, là nh c
V tr n i m c phi ph n s Ông Hi V n tài b đã vào l ng
Khi Th khoa, khi Tham tán, khi T ng đ c ông,
G m thao l c đã nên tay ng t ng ng
Lúc bình Tây c đ i t ng,
Có khi v Ph doãn Th a Thiên
ô môn gi i t chi niên,
c ng a bò vàng đeo ng t ng ng
Kìa núi n phau phau mây tr ng
Tay ki m cung mà nên d ng t bi Gót tiên theo đ ng đ nh m t đôi dì
B t c ng n c c i ông ng t ng ng
c m t d ng d ng ng i thái th ng, Khen chê ph i ph i ng n đông phong, Khi ca, khi t u, khi c c, khi tùng
Không Ph t, không Tiên, không v ng t c
Phong thái y c a Nguy n Công Tr v n có t nh nh ng nó b c phát m nh m và không gi u gi m hh t là sau th i đi m ô môn gi i t chi niên (đ c tr n t quan, vua cho v ngh ) B i dù sao trong m t thái đ
ng t ng ng nh th không bao gi đ c phép l t vào m t vào tai các vua chuyên ch c a tri u Nguy n
Trang 4Cho nên m bài v n ph i phô ra cái nét th nh t (nh bên trên đã gi i bày): V tr n i m c phi ph n s , tác
gi đ t mình ngang t m v tr nh ng r i c ng khiêm t n, kín mà h nói ti p ngay: Ông Hi V n tài b đã vào l ng Vào l ng là vào khuôn phép vua chúa nh ng v n là ch t h p, tù túng trái v i b đ i tr i đ p đ t
Có khi v Ph doãn Th a Thiên
Gi ng th k toàn chuy n l n lao hi n hách mà nghe nh nói ch i Th khoa (đ đ u c nhân khoa thi
h ng), làm Tham tán quân s …ch c v y nói s qua c ng đ c Nh ng làm đ n T ng đ c H i An (H i
D ng và Qu ng Yên), m t ch c quan to trong t nh hay l nh ch c đ i t ng bình Tây (x Tây Nam n c ta) mà ch g i c c l c khi T ng đ c ông và bình Tây, c đ i t ng thì th t s Nguy n Công Tr không coi nh ng ch c t c y đ u là v vang l n nh t đ i v i mình T t c ch là ph n s trong v tr , đ n tay mình thì làm, cái c t y u đã làm h t lòng h t s c Ch ng ph i c đã t ng nói: Làm t ng đ c tôi không l y làm vinh, làm lính tôi c ng không coi là nh c đó sao? Cho nên, câu t ng k t: G m thao l c đã nên tay
ng t ng ng kh ng đ nh, đ i v i công danh, dù T ng đ c, dù đ i t ng c coi c ng nh tênh ó là m t
c i dây đeo n) thì l i cho ngay bò mình c i đeo đ c ng a đ cho nó cùng ng t ng ng nh mình? Ai suy
di n ra đi u này ch c không kh i cho hành vi c a c là x c x c ó là hai th ng t ng ng
C i bò lên th m chùa núi Nài mây ph tr ng phau, c c i mình là: Tay ki m cung mà nên d ng
t bi, k th c đó là cái d ng thôi B i theo h u c có m t đoàn gót sen “ tiên n ” đ ng đ nh m t đôi dì là các cô đ u Không nh ng ch ng t bi chút nào mà còn b t kính là đ ng khác Tuy v y nh ng v n r t t
Trang 5nhiên Và c khi n But không nh ng ch ng chau mày qu trách mà còn n c c i đ l ng v i ông quan
th ng già
n chùa, c đâu có l Ph t mà bày ti c ca hát, m t ti c hát đào có c đàn k ch, tr ng phách h n hoi Nhà chùa ch c c ng vì n uy c mà làm l C đ c t t c t c l y mà lâng lâng bay b ng trên chín t ng mây, ph i ph i lu ng m mát c a gió xuân
c m t d ng d ng ng i thái th ng, Khen chê ph i ph i ng n đông phong
Khi ca, khi t u, khi c c, khi tùng
Không Ph t, không Tiên, không v ng t c
Cá tính th ng th b c lên h t c trong roi ch u tài hoa c a c B y gi thì m i s đ i, cái đ c, cái
m t, mi ng khen, mi ng chê…t t c đ u coi nh không có H n c lâng lâng cõi mây trong lành, cao khi t, l i th vút lên hào h ng: c m t/ d ng d ng ng i thái th ng: Khen chê/ ph i ph i ng n đông phong Con ng i có bay b ng trên t ng cao, trong say s a âm nh c c a đi u ca, ti ng tr ng Khi ca/ khi
t u/ khi c c, khi tùng Dù cu c vui bày trong c a Ph t có các cô tiên tham d mà mình v n trong s ch, thanh cao Không ph t, không/ Tiên, không v ng t c:
ây là đo n th rõ nh t và c ng là đo n hay nh t c a bài th Hai câu tr c tr i dài, thanh thoát cao siêu nh t m lòng không còn v ng chút b i tr n trong nh p đi u thênh thang thì hai câu sau là nh p ca,
nh p tr ng, nh p phách, nh p r u chúc m ng, r i d n lên r i rít đ ch m d t m t ch mang thanh tr c,
đ c, m nh, ch m d t câu th c ng là n n m nh xu ng m t tr ng đ t th ng, t hào, t kh ng đ nh cái tài tình, cái khoáng đ t c a tâm h n mình
Riêng m y câu th y c ng đ b c l tâm tính c a Uy Vi n t ng công, giúp ta hi u đ c ph n nào cái ng t ng ng và Bài ca ng t ng ng này c a c
K t thúc bài th , Nguy n Công Tr c ng ph i tr l i cái đi p khúc nhàm chán c a đ o s chung v i tri u Nguy n, m c dù câu đó ch đ t gi a m t câu t đánh giá cao và m t câu nh mu n thách th c v i c tri u đình:
Ngh a vua tôi cho v n đ o s chung, Trong tri u ai ng t ng ng nh ông!
N i dung ng t ng ng b t ch p d lu n, b t c n m i s đã tìm đ c th ca trù m t âm hi u hoàn toàn thích h p, câu ng n, câu dài tùy ý, v n li n t ng c p xen l n đ u đ n b ng tr c: niêm lu t t do, đ i không b t bu c, âm đi u quy t đ nh tr ng thái tâm h n nhà th : bi th ng , hùng tráng, c i c t…
Gi ng đi u bài th amng nét đ c đáo c a tác gi : t hào g n nh t ph , th m chí đ n n ào Hai nét l n trong tính cách c không h che gi u, công tích l n mà k coi nh chuy n th ng tình, còn thú ch i ngông thì l i đ cao t t b c
B Bình gi ng bài th Bài ca ng t ng ng c a Nguy n Công Tr
Nguy n Công Tr (1778 ậ 1858) là nhà th l n c a dân t c ta trong n a đ u th k XIX V n
ch ng l i l c, có tài kinh bang t th , l u danh s sách Lúc s ng cu c đ i m t hàn s , lúc c m quân chinh
Trang 6chi n, lúc làm lính thú, lúc làm đ i quan Vinh nh c đã t ng, th ng tr m đã tr i, nh ng lúc nào ông c ng
h m h chí nam nhi, sòng ph ng v i n tang b ng, s ng vì m t khát v ng phi th ng:
“ ã mang ti ng trong tr i đ t
Ph i có danh gì v i núi sông”
S nghi p v ng ch ng c a Nguy n Công TR vô cùng r ng r , cho th y m t cá tính sáng t o r t
đ c đáo đ c th hi n tuy t đ p qua bài phú Nôm “Hàn nho phong v phú”, và trên 60 bài th hát nói c c
kì tài hoa “Bài ca ng t ng ng” là m t trong nh ng bài th hát nói ki t tác trong n n th ca dân t c Bài hát nói này có hai kh đôi, t t c có 19 câu th đ y v n đi u, nh c đi u tr m b ng, réo r t, lúc khoan thai Lúc hào hùng, đ c lên nghe r t thú v Hát nói là m t th th dân t c, có b c c ch t ch , ch t th chát nh c
k t h p r t hài hòa, h p d n
Nguy n Công Tr v trí s n m 1848, sau g n 30 n m làm quan v i tri u Nguy n Bài th ” Bài ca
ng t ng ng” đ c ông vi t sau khi đã v trí s t i quê nhà Bài th vang lên nh m t l i t thu t v cu c
đ i, qua đó ông Hy V n t hào v tài n ng và công danh c a mình, bi u l m t cá tính, m t phong cách
Kh đ u c t cao m t ti ng nói, m t l i tuyên ngôn c a đ ng nam nhi, đ ng tài trai R t trang tr ng
và hào hùng: “V tr n i m c phi ph n s ” ậ m i vi c trong v tr ch ng có vi c nào không là ph n s c a
ta M t cách nói ph đ nh đ kh ng đ nh tâm th c a m t nhà nho chân chính Mà đâu ch có m t l n? Lúc thì ông vi t: “V tr giai ngô ph n s ” (Nh ng vi c trong v tr là ch c ph n c a ta ậ “N tang b ng”);
“V tr ch c ph n n i” (Vi c trong v tr là ch c ph n c a ta ậ “Gánh trung hi u”) Có cái tâm th y chính vì “Ông Hy V n tài b đã vào l ng” Hy V n là bi t hi u c a Nguy n Công Tr “Tài b ” là tài n ng
l n, nhi u tài n ng Ch “l ng” trong câu th có nhi u cách hi u khác nhau “Vào l ng là vào khuôn phép
c a vua chúa cái n i ch t h p, tù túng trái v i cái tài đ i tr i đ p đ t c a ông” (Lê Trí Vi n) Có ng i l i
gi i thích: “l ng là tr i đ t, v tr ” Nguy n Công Tr đã nhi u l n nói: “ ã mang ti ng trong tr i đ t”,
ho c “Ch ng công danh chi đ ng gi a tr n hoàn” Cách hi u th hai h p lý h n, vì có vào l ng v tr thì
m i có ý chí đua tranh, nh ông nói
“Chí làm trai nam b c đông tây Cho ph s c v y vùng trong b n b ”
Sau khi đã x ng danh, nhà th t kh ng đ nh tâm th mình “tài b ” mình, chí nam nhi c a mình mang t m vóc v tr
Ông Hy V n là m t ng i có th c tài và th c danh H c hành thi c , ông dám thi th v i thiên h :
“Cái n c m th ph i tr xong” N m 1819 Nguy n Công Tr đ Th khoa tr ng Ngh An Làm quan võ,
gi ch c Tham tán; làm quan v n, là T ng đ c ông (H i D ng và Qu ng Yên) Ti ng t m l y l ng
Trang 7“Làm nên đ ng anh hùng đâu đ y t ” Chí anh hùng ng trên đ nh cao danh v ng b i có v n võ toàn tài,
b i có “G m thao l c”, và chính lúc đó ông Hy V n m i tr thành “tay ng t ng ng”, m t con ng i h n
đ i và h n thiên h Câu th v i cách ng t nh p (3-3-4-3-3-2), ba l n đi p l i ch “khi” đã t o nên m t
gi ng đi u hào hùng, th hi n m t c t cách phi th ng, m t chí khí vô cùng m nh m :
“Khi th khoa/ khi Tham tán/ khi T ng đ c ông
G m thao l c/ đã nên tay, ng t ng ng”
B n câu ti p theo (kh gi a), ý th m r ng, tác gi t hào, kh ng đ nh mình là m t con ng i, m t
k s có tài kinh bang t th Th i lo n thì xông pha tr n m c, gi tr ng trách tr c ba quân: “bình Tây c
i t ng” Th i bình thì giúp n c giúp vua, làm “Ph doãn th a Thiên” ó là n m 1847, Nguy n Công
Tr đã lên t i đ nh cao nh t danh v ng Ông đã t ng nói: “Lúc làm i t ng, ta ch ng l y th làm vinh, lúc làm lính th , ta c ng ch ng l y th làm nh c “ Sau 30 n m làm quan, Nguy n Công Tr v trí s quê nhà, n m đó, ông v a tròn 70 tu i (1848):
“ ô môn gi i t ch niên,
c ng a bò vàng đeo ng t ng ng”
Tr l i v i đ i th ng, c Th ng Tr đã hành đ ng m t cách ng c đ i, hình nh đ gi u đ i v i
t t c s ng t ng ng V đ i quan thu nào “ng a ng a xe xe” nay ch c i bò vàng và cho bò đeo đ c
ng a C ngwoif và bò vàng đ u ng t ng ng Nh m t s thách đ v i “mi ng th ” Cho đ n nay dân gian
v n c i và truy n t ng bài th đ vào chi c mo cau c a ông Hy V n thu nào:
“Xu ng ng a, lên xe, n t ng nhàn,
L m mùi giáng ch c v i th ng quan
i n viên d o chi c xe bò cái,
S n t m mo che mi ng th gian”
Tám câu ti p theo trong hai kh đôi nói lên m t cách s ng ng t ng ng X a kia là m t v đ i th n,
m t danh t ng” ậ “tay ki m cung” ậ th mà nay s ng cu c đ i hi n lành, bình d “nên d ng t bi” ậ i vãn c nh chùa, đi th m thú nh ng danh lam th ng c nh “Kìa núi n phau phau mây tr ng”, ông đã mang theo “m t đôi dì”, nh ng ngàng h u xinh đ p v i “gót tiên đ ng đ nh”…
“Kìa núi n phau phau mây tr ng
Tay ki m cung mà nên d ng t bi
Gót tiên theo đ ng đ nh m t đôi dì
B t c ng n c c i ông ng t ng ng.”
Ông đã s ng h t mình và ch i c ng h t mình “B t c ng n c c i ông ng t ng ng” là m t t th
đ c đáo Câu th t trào g i ít nh t nhi u hóm h nh B t c i, hay thiên h c i? Hay ông Hy V n t c i mình ? ã thoát vòng danh l i r i, thì chuy n “đ c, m t” là l đ i, nh tích “Th t mã tái ông” mà thôi,
c ng ch ng b n tâm làm gì! Chuy n khen, chê” c a thiên h , xin b ngoài tai, nh ng n gió đông xuân ph i
ph i th i qua Có b n l nh, có t tin v tài đ c c a mình m i có thái đ ph đ nh nh th , dám s ng v t lên trên m i th t c Có bi t Nguy n Công Tr là m t nhà nho đ c đào luy n n i c a Không sân Trình,
Trang 8m t v đ i quan c a Tri u Nguy n thì m i th y đ c m t ph n nào đó cá tính c t cách khác đ i, m t nhân cách khác đ i, r t phóng túng, phong tình và tài tình hi m th y c a ông Không quan tâm đ n chuy n
“ c, m t”, b ngoài tai m i l i th phi, khen chê, ông đã s ng m t cách nhi nhiên, h n nhiên, vô cùng
th nh th i, vui thú Tuy ng t ng ng mà trong s ch, thanh cao ây là 2 câu th tuy t hay trong “Bài ca
ng t ng ng”:
“Khi ca / khi t u / khi c c/ khi tùng/
Không ph t/ không tiên/ không v ng t c”
Cách ng t nh p 2, ngh thu t hòa thanh (b ng, tr c), l i nh n, l i di n t trùng đ p (khi … không…)
đã t o cho câu th phong phú v nh c đi u, bi u l m t phong thái ung dung, yêu đ i, ham s ng, thanh cao
ch ng v ng chút b i tr n Có đ c to và hát lên, có l ng nghe ti ng đàn đáy, nh p phách, ti ng tr ng ch u,
ta m i c m đ c ch t th , ch t nh c hòa quy n trong nh ng v n th đ p nh th ! Ng t ng ng mà tài hoa, tài t
Kh x p c a bài hát nói ch có 3 câu Câu cu i g i là câu “keo” ch có 6 t Nên ghi đúng nh v n
b n “Tuy n t p th ca trù” ậ NXB V n h c 1987 m i đúng thi pháp:
“Ch ng Trái, Nh c c ng vào ph ng Hàn, Phú, Ngh a vua, tôi cho v n đ o s chung,
i ai ng t ng ng nh ông!”
Nguy n Công Tr t hào kh ng đ nh mình là m t danh th n th y chung, tr n v n “ngh a vua tôi” Ông đã
vi t trong bài “N tang b ng”:
“Chí tang b ng h n v i giang san,
ng trung hi u, ch quân thân là gánh vác”
Tài n ng, công danh mà Nguy n Công Tr đ l i cho đ t n c và nhân dân có kém gì Trái Tuân,
Nh c Phi, Hàn K , Phú B t ậ nh ng anh tài đ i Hán, đ i T ng bên Trung Qu c Hai so sánh g n xa, trong ngoài, ph ng B c và ph ng Nam, tác gi đã k t thúc bài hát nói b ng m t ti ng “ông” đ nh đ c, hào hùng: “ i ai ng t ng ng nh Ông!” Cái b n ngã phi th ng c a nhà th đã đ c phô bày c c đ
Tóm l i, v i Nguy n Công Tr , thì ph i có th c tài, th c danh, ph i “v n đ o vua tôi” m i tr thành “tay
ng t ng ng”, “ông ng t ng ng” đ c Và cách s ng ng t ng ng c a Nguy n Công Tr th hi n ch t tài hoa, tài t , không ô tr c, “không v ng t c”, c ng không thoát li Ng t ng ng th m i sang tr ng
Cái nhan đ , thi đ “Bài ca ng t ng ng” c a ông Hy V n r t đ c đáo Cách b c l b n ngã c a nhà th
c ng r t đ c đáo M t th k sau, thi s T n à c ng có nhi u bài th hát nói, th tr ng thiên đ c ch t
“ngông” M t đ ng ng t ng ng mà tài danh, m t đ ng ngông mà chán đ i và lãng m n
Th hát nói c a Nguy n Công Tr đ t đ n đ nh cao ngh thu t Các câu th ch Hán đem l i s b th , uyên bác Ch t th , ch t nh c ph i h p hài hoa, lôi cu n, h p d n
Trong n n thi ca c đi n Vi t Nam, Nguy n Công Tr , Cao Bá Quát D ng Khuê, Nguy n Khuy n, T n à là nh ng nhà th c phách đ l i m t s bài nói tuy t tác Nguy n Công Tr đã t o nên m t gi ng đi u
m nh m , hào hùng, ch t tài t hòa nh p v i chí anh hùng N tang b ng, chí nam nhi ó là phong cách
Trang 9ngh thu t, là c t cách, là b n s c th hát nói c a Nguy n Công Tr “Bài ca ng t ng ng” đích th c là “Bài
ca t đáy lòng” ông Hy V n cho ta nhi u thú v
Nguy n Công Tr và gi ng đi u đ c bi t c a “Bài ca ng t ng ng”
Trong Bài ca ng t ng ng, Nguy n Công Tr đã t t ng k t v cu c đ i mình là ng t ng ng Nh ng
d ng nh không ch có m t cu c đ i ng t ng ng mà ngôn ng bài th c ng ng t ng ng không kém Có
đ c đi u đó m t ph n là nh gi ng đi u đ c bi t c a bài th
Bài th ra đ i sau 1848, khi nhà th đã c i tr n ch n quan tr ng, ông đã k l i cu c đ i nhi u
th ng tr m c a mình là ng i v n võ toàn tài và nh ng ngày tháng v i cu c s ng ngh ng i, vui ch i c ng
r t khác th ng
V i th lo i hát nói ậ m t th th t do, phóng khoáng ậ l i đ c vi t theo l i t thu t, có hình th c t do,
có s linh ho t v v n, nh p, đ i x ng nên Bài ca ng t ng ngđã có đ c s đa gi ng đi u, song ch đ o
ng i đ c v n có th c m nh n gi ng đi u th t hào, s ng khoái, t tin pha l n ch t hài h c, đùa vui nh trêu ng i, nh ng o đ i
Có th th y ngay gi ng đi u nh đ c đáo trên xu t hi n trong tín hi u ngôn ng ng t ng ng Tr nhan đ ,
có t i 4 l n t ng t ng ng đ c xu t hi n trong bài, đó là câu 4, 8, 12 và câu cu i:
- G m thao l c đã nên tay ng t ng ng
- c ng a bò vàng đeo ng t ng ng
- B t c ng n c c i ông ng t ng ng
- Trong tri u ai ng t ng ng nh ông!
D a vào ngh a c a t ng t ng ng ta có th th y đây là m t thái đ s ng đ cao cá nhân, s ng gi a m i
ng i mà nh ch th y b n thân, th m chí đó còn là thái đ khinh đ i, ng o th , c tình làm nh ng đi u khác th ng, trái khoáy đ thách th c, trêu gh o nh ng ng i và nh ng gì mình không thích Song d a vào
cá tính, tài n ng, b n l nh c a Nguy n Công Tr thì đây là m t cách s ng tôn tr ng s trung th c, tôn tr ng
cá tính, không ch p nh n nh ng ràng bu c quá ch t ch c a l giáo phong ki n
T vi c hi u v thái đ s ng c a Nguy n Công Tr , chúng ta nh n th y s th ng nh t trong b n t t ng k t
cu c đ i ông, các giai đo n c a cu c đ i, m i v th , đ tu i, t t c đ u toát lên ch t ng t ng ng và nh
th bao trùm là gi ng đi u r t s ng khoái, t hào mà c ng r t hài h c khi ông k v m t quá kh l ng l y
c a T ng đ c H i An ngày nào, c ng vô cùng s ng khoái, thích thú nh trêu ng i khi ông tái hi n l i
nh ng say mê riêng t sau khi đã làm đ c nh ng vi c có ích cho n c cho dân Dám s ng đ y phá cách
nh th là b i su t đ i ông v n m t lòng trung quân ậ ái qu c áng t hào l m ch ! Song xét t ng th i kì
gi ng đi u chung này l i có nh ng ý v riêng
Th nh t là trong sáu câu th đ u, Nguy n Công Tr đã ng t ng ng ch n quan tr ng:
V tr n i m c phi ph n s , Ông Hi V n tài b đã vào l ng
Khi Th khoa, khi Tham tán, khi T ng đ c ông,
G m thao l c đã nên tay ng t ng ng
Trang 10Lúc bình Tây, c i t ng,
Có khi v ph doãn Th a Thiên
B ng l i k cùng th pháp li t kê, đi p t , s d ng nhi u t Hán Vi t, Nguy n Công Tr đã hào
phóng, t tin nh n trách nhi m v i đ i, v t t c m i vi c trong thiên h vào ph n s c a mình Và nh th , Nguy n Công Tr đã t ra t b ng lòng v mình, ta d dàng nh n ra gi ng đi u r t t hào khi tác gi khoe tài n ng h n ng i, khoe danh v xã h i h n ng i c a mình trong 28 n m ch n quan tr ng Cách khoe
c a ông Hi V n không c n khéo léo, ông nh phô bày, phô tr ng t t c cho thiên h th t rõ trong gi ng
đi u t cao, t đ i có v cao ng o, khinh đ i Th nh ng ng i ti p nh n v n không th y khó ch u, ghét b
b i m t ph n đó là s th t v tài n ng và s nghi p c a Nguy n Công Tr , ph n khác ta không c m th y trong đó s khoe khoang, s h m h nh D ng nh đó ch là m t cách đ cái tôi cá nhân dám kh ng đ nh ý
th c, tài n ng c a b n thân, v t lên khuôn kh th ng tình c a thiên h Th nên có nhà nghiên c u đã cho r ng : “Gi ng v n h i khoa tr ng mà không gây khó ch u là b i nhà th r t có ý th c v tài n ng và
ph m h nh c a mình” V y b ng gi ng đi u t tin, hài h c nh trêu ng i mà ta th y qu th t Nguy n Công Tr đã r t ng t ng ng khi ch n quan tr ng
Nào ph i Nguy n Công Tr ch ng t ng ng v i 28 n m bôn ba ch n quan tr ng, r i ch n y ông v n là
Uy Vi n t ng công th a nào, v n b n l nh, ngang d c nh th a nào, và h n h t v n ng t ng ng r t Nguy n Công Tr Th là gi ng đi u nh b n c t, trêu ng i v n ti p t c tuôn trào:
ô môn gi i t chi niên,
c ng a bò vàng đeo ng t ng ng
L i b t đ u b ng câu th ch Hán đ y trang tr ng v kí c c a d u m c tr thành m t h u quan V y mà sau gi ng đi u trang tr ng y l i là s t ng t ng, khoái trí vì s ng c đ i ông mang l i cho thiên h : c
ng a bò vàng đeo ng t ng ng Không th y đâu y n ti c linh đình, ch ng th y đâu t ng ph m giàu sang,
c ng không th y c võng giá nghiêm trang Trên đ ng ph ch n kinh kì y là m t ông già đã 70 tu i nghênh ngang c i m t con bò cái màu vàng mà con bò này l i đ c đeo đ c ng a Không bàn t i nh ng
m u chuy n t ng truy n mà ch th thôi c ng cho th y đúng là Nguy n Công Tr v i gi ng đi u th n nhiên, t ng t ng k chuy n khác ng i c a mình m t cách đ y t hào, rõ ràng ông nh đang trêu gh o, khinh th c th gian kinh kì úng là ch t ng t ng ng r t Nguy n Công Tr nh lây sang c con bò vàng
c a ông
Ti p t c m ch th , th t đ t ng t, gi ng th chuy n bi n sang s nh nhàng, bâng khuâng, sâu l ng
v i câu th đ m ch t tr tình khi ông đ l i đ ng sau c m t th i v y vùng “N tang b ng vay gi gi vay”,
gi đón ông là nh ng t ng mây tr ng c a núi i N i quê ông:Kìa núi n phau phau mây tr ng i u đó khi n cho tay ki m cung th a nào phút ch c đã nên d ng t bi Chút thanh cao mà vô đ nh c a thiên nhiên,
s ng o mu n màng c a b c kh h nh li u có t n t i lâu trong tâm trí m t ng i có tính cách m nh m
nh Nguy n Công Tr ? Này đây:
Gót tiên theo đ ng đ nh m t đôi dì
B t c ng n c c i ông ng t ng ng
Trang 11Th t đúng là ch trong th hát nói phóng túng, t do mà Nguy n Công Tr có th đi u ch nh gi ng
đi u linh ho t đ n nh th , gi thì ông l i th ng th ng, t m t m v i l i s ng phá cách c a mình khi đi chùa
l i mang theo cô đ u, đ n hi n nh B t c ng ph i c i r ngông ng t ng ng ó là qu hi n t ng trái khoáy trong gi ng k th n nhiên, b t c n c a chính ông
V t lên trên t t c nh ng d lu n, nh ng l giáo c a th ch phong ki n, v t ra kh i c nh ng trói
bu c trong t cách m t nhà nho, Nguy n Công Tr đã s ng theo cách c a mình đ y t do t t i Có đ c
l i s ng nh th b i ông có nh ng quan ni m s ng h t s c nh nhàng: ông không quan tâm đ n chuy n
đ c ậ m t c a b n thân; không b n lòng v vi c khen ậ chê c a thiên h ; có nh ng khi hành l c nh ng v n
là con ng i c a cu c đ i ậ m t cu c đ i không v ng t c! Song quan tr ng h n t t c cu i cùng Nguy n Công Tr v n là m t nhà nho chân chính b i lí t ng ông theo đu i su t đ i là m t lòng trung quân, ái
qu c, ông t kh ng đ nh mình là b tôi trung thành, tài n ng nh Trái Tuân, Nh c Phi, Hàn Kì, Phú B t đ i Hán, T ng bên Trung Qu c Chính vì v y, Nguy n Công Tr dám buông m t câu kh ng đ nh ch c n ch đ y
v thách th c: Trong tri u ai ng t ng ng nh ông! i u đó đ ng ngh a v i vi c nhà th kh ng đ nh mình
là m t đ i th n ng t ng ng, không ai trong đám quan l i đ ng th i nh t nh t kia nh ông, b ng ông V i
gi ng th đ y t tin, t hào Nguy n Công Tr đã đem đ n m t cái tôi đ c s c mà v n s t son m t lòng v i
đ t n c
Ph i là ng i có nhân cách, tài n ng và b n l nh h n ng i m i bi t s ng, dám s ng, dám b c l cách s ng y tr c bàn dân thiên h C ng ph i là ng i có tài th c a b c Th khoa ngày nào m i tuôn trào bao s c thái c m xúc v ch t ng t ng ng c a mình, hài h c, hóm h nh trêu ng i đ y mà đáng trân
tr ng, kính n bi t bao Nguy n Công Tr đã có m t cu c đ i th t đáng t hào nh câu đ i cu i đ i ông
vi t: “…kh p tr i nam b b c c ng tung hoành …l y gió mát tr ng trong làm tri th c…”
C Phân tích bài "Bài ca ng t ng ng" c a Nguy n Công Tr
Khi đã ngh h u quê nhà, Nguy n Công Tr vi t "Bài ca ng t ng ng" th hi n phong cách s ng
c a ông ây là tri t lí s ng trong su t cu c đ i, khi còn là m t th sinh, khi xu t chính hay lúc đã v h u
c a ông "Ng t ng ng" là t t ng hình có giá tr bi u đ t, di n t m t v trí cao chênh vênh, không n
đ nh liên h vào con ng i là m t l i s ng khác ng i: ngông nghênh, thách th c v i m i ng i, v t lên
nh ng ông không lâu ch c v nào vì luôn luôn b giáng ch c
S nghi p nh th th t không h th n v i chí l n k làm trai M c d u trên đ ng công danh có nh ng lúc
th ng tr m, nh ng cu i cùng ông c ng đ c ph m t c khá cao dù cái xã h i y, ông g i là cái "l ng"
Trang 12Cu c đ i l p nghi p công danh kéo dài t n m 1820 - 1848, ông đã t ch ng t cái tài song toàn v v n võ
m t cách hi n hách l ng danh, đ n n i ông không che d u khi t thu t v mình M t tay ng t ng ng trên hoan l :
"G m thao l c đã nên tay ng t ng ng!"
Sau khi làm xong ph n s , ông không ng n ng i c i tr áo mão tri u đình cáo lão v h u
Quãng đ i sau cùng c a đ i Nguy n Công Tr là quãng đ i không màng danh l i, hoàn toàn h ng nhàn theo s thích cá nhân V i m t tâm h n t do và m t cu c s ng đ c l p, ông đã tha h ng t ng ng c i bò vàng đeo nh c ng a tiêu dao đây đó khi chùa, khi núi, l i đèo theo đ ng đ nh m t đôi dì Cách h ng nhàn hành l c c a ông đây th t đ n quá qu t, mà có l khôi hài l p d c a m t trang nam t có m t th hi u riêng, đ n n i:
"B t c ng n c c i ông ng t ng ng!"
L i h ng l c này có m t sinh khí và m t tính ch t riêng, đó là l i h ng l c nh p t c theo chi u phóng khoáng cá nhân, không gi ng m t ai, không Tiên không Ph t c ng không t c, nh ng v n tr n ngh a vua tôi:
"Khi ca, khi t u, khi c c, khi tùng
Không Ph t, không Tiên, không v ng t c"
H ng nhàn hành l c ch là th i kì sau cùng c a ông khi làm xong ph n s Ông mu n m i ng i hi u r ng
cu c đ i là trung ngh a Bi t bao l n lên b ng xu ng tr m trên hoan l , vì ganh ghét, vì vu cáo, th mà v n
gi v ng đ c trung quân, ái qu c không h có m t ý t ng b t mãn
B i v y khi v h u vui thú tu i gi , ông s ng v i m t cõi lòng yên vui bình th n, trên không l i v i vua,
d i không m t lòng dân chúng Cho nên khi Ti n H i, Kim S n, lúc ch ng g y đ n ch n tri u đình ngh
qu c quân đ i s N m T c th 12, ông nghe tin liên quân Pháp, Tây Ban Nha t n công c a b à
N ng, không qu n ng i thân già, ông ch ng g y đ n ch n tri u đình dâng s lên vua xin c m quân ch ng
gi c Nh ng vua không cho, vì th y ông đã quá già nua tu i tác
T xét hi u mình nh th , nên ông kiêu hãnh ghi nh n v mình:
"Ch ng Trái Nh c c ng vào ph ng Hàn Phú,
Ngh a vua tôi cho v n đ o s chung,
Trong tri u ai ng t ng ng nh ông!"
Ph i ch ng đó là l i s ng mang cái "chí khí" "ng t ng ng" Ch ng nh ng ông không h s ai chê c i mà còn đ y lòng t hào v cái "đ o s ng ng t ng ng" đó Tóm t t l i có b n cái "ng t ng ng" làm n i b t trong đ i ông:
D Bài Ca Ng t Ng ng c a Nguy n Công Tr : T v n b n đ n h ng ti p c n (Nguy n Thanh Tùng)
Trang 13Nói đ n s nghi p v n ch ng c a Nguy n Công Tr , ng i ta không th không nh c đ n th hát nói Nói đ n th hát nói Nguy n Công Tr , ng i ta l i không th không nh c đ n Bài ca ng t ng ng ây
là tác ph m tiêu bi u cho cá tính và phong cách v n ch ng (th ca) Nguy n Công Tr B i v y, tác ph m
đ c tuy n, d n trong h u h t các công trình biên so n, nghiên c u v ông Nó c ng đ c đ a vào gi ng
d y ch ng trình Ng v n ph thông trung h c (Ng v n 11) Tuy nhiên, t v n b n cho đ n h ng ti p
c n bài th v n ch a ph i đã n đáng Kh i ph i d n l i r t nhi u ý ki n khác nhau v các v n đ đã nêu, chúng tôi xin trình bày ý ki n c a mình đ đ c gi t so sánh và l a ch n cho mình cách hi u h p lí nh t
1 V n đ v n b n và chú gi i Bài ca ng t ng ng
Theo Nguy n Th Lâm[1], Bài ca ng t ng ng hi n có 4 d b n chính: b n Gia ph t p biên (GPTB)[2]; “b n Lê Th c” (LT)[3]; b n Tr ng Hu , B ng oàn ( TH)[4]; b n Thái Kim nh (TK )[5] Trong đó, theo oàn Lê Giang, hai b n LT và b n TH là quan tr ng h n (không th y ông nói
đ n b n TK ) oàn Lê Giang c ng đã ti n hành bi n gi i v n b n và đ xu t m t “thi n b n” cho Bài ca
ng t ng ng[6] Tuy nhiên, đó là m t gi i pháp đây, chúng tôi mu n trình bày m t gi i pháp khác C n
c vào 4 d b n này chúng ta s l n l t bi n gi i và xác l p v n b n Bài ca ng t ng ng
1.1 Tiêu đ tác ph m
B n GPTB và b n TH ch ghi tiêu đ là Ng t ng ng, b n LT và TK ghi nh tiêu đ hi n nay s
d ng là Bài ca ng t ng ng V y tiêu đ nào đúng và g n nguyên tác h n? Xét tiêu đ các bài th hát nói
c a Nguy n Công Tr hi n còn chúng tôi nh n th y, không có bài nào có tên ch th lo i c a tác ph m (nh bài ca, bài hát, bài th , ) mà ch đ n gi n là nêu n i dung c a tác ph m nh : Chí nam nhi, Lu n k s , Ki p nhân sinh, Con t o ghét ghen, Nh ng cái tên nh th tuy không đúng v i quy lu t đ t tên tác ph m c a
th i trung đ i nh ng ph n ánh quan ni m v n ch ng c a th i h u kì v n h c trung đ i và c a th lo i hát nói: m i quy chu n đ u b phá v , ngay t cách đ t tên Nh v y, hoàn toàn có th tin đ c r ng cái tên ghi trong b n Nôm GPTB là có lí nh t Nguy n Th Lâm c ng tán thành v i cách l a ch n này Cái tên Bài ca
ng t ng ng là do ng i đ i sau đ t (có l b t đ u t Lê Th c) mà có l khi dùng cái tên này ph i đ c đánh d u là “bài ca Ng t ng ng”
1.2 N i dung tác ph m
1) Câu 1 + 2
H u h t các b n ghi “V tr n i m c phi ph n s / ” Riêng b n TK ghi là “V tr giai nho chi ph n
s / ” Chúng ta không rõ Thái Kim nh dùng theo ngu n nào Ch riêng tính thi u s c a nó đã không thuy t ph c Ý ngh a c a câu c ng quá c th và h i t i ngh a: “V tr đ u là ph n s c a nhà Nho” Câu
“V tr n i m c phi ph n s ” có tính khái quát, t m vóc h n H n n a, v m t âm lu t, c u trúc câu này b t n! Hai câu này đ c vi t b ng c p câu th t th ng th y trong th song th t l c bát, trong đó có hai y u t
b t bu c: m t là v nh p, nh p c a 2 câu ph i là 3/4; hai là v kh i cú và đ i, ch th 3 c a câu 1 ph i là
v n tr c, ch th ba c a câu 2 ph i là thanh b ng Câu “V tr giai nho chi ph n s / ” rõ ràng không đáp
ng đ c hai yêu c u trên Bên c nh đó, cách nói hai l n ph đ nh “m c phi” (không gì là không) hay h n
h n cách nói kh ng đ nh thu n túy “giai” (đ u) Nó là ti ng nói kh ng đ nh m t cách m nh m , d t khoát,
Trang 14hào h ng Cách nói tr n ch ng (ch th ) c ng là cách nói th ng th y c a th ca trung đ i, v a hàm súc
v a có tính khái quát cao
câu th hai, có v n đ phiên âm: “vào l ng” hay “vào nhòng”? Các v n b n đ u vi t/ phiên là “vào
l ng” Nh ng Tr n Ng c V ng l i đ t v n đ nghi ng “l ng” hay “nhòng”?[7] Không rõ ông c n c vào
t li u nào? Ph i ch ng, vì trong Bích Câu kì ng (truy n th ) có câu: “Vào nhòng Lí , n c danh Tô Tào (câu 62)? “Vào nhòng” có ngh a là “vào h ng”, “vào lo i” Nh ng, l/nh là hi n t ng ng âm ngoài B c
ch không h có mi n Trung, v y nên s hoài nghi nhòng> l ng có l là ch a có c n c v ng ch c “Vào
l ng” đây c ng có ngh a là “vào gu ng”, vào gu ng máy quan ch c khi Nguy n Công Tr xu t chính Tuy nhiên, n u là “vào nhòng” c ng có cái hay c a nó, nh t là đ t trong v n c nh (xem ph n sau)
2) Câu 3 + 4:
Các b n đ u th ng nh t v i nhau đây c n chú thích thêm v “T ng đ c ông”: ch vi c Nguy n Công
Tr gi ch c t ng đ c H i Yên: t ng đ c kiêm coi hai t nh H i D ng và Qu ng Yên (t c Qu ng Ninh ngày nay) Ch đ coi kiêm này khá th nh hành th i Nguy n, ch ng h n nh : T ng đ c S n ậ H ng ậ Tuyên, T ng c Hà ậ Ninh ậ Thái, ông chính là ch H i D ng, vì tên th ng g i c a t nh H i D ng
th i Nguy n là t nh ông H n n a, tr c đó, tr n H i D ng còn bao g m c H i D ng, H i Phòng và
Qu ng Ninh ngày nay T th i Tr n l H i D ng còn g i là l H i ông, tên này v n th ng đ c dùng sau đó Ch ng h n, Ngô Thì Nh m có tác ph mH i ông chí l c vi t v ti u s các danh nhân, chính tr , quân s c a t nh H i D ng Nh v y, “t ng đ c ông” là m t ch c v khá quan tr ng, qu n l nh m t vùng r ng l n, tr ng y u c a đ t n c
3) Câu 5 + 6
Câu 5 đa s các b n ghi là “Lúc bình Tây, c đ i t ng/ ”, riêng GPTB l i chép “Lúc bình Tây, c m c
đ i t ng” Câu th 7 ch đ y đ , rõ ngh a Ch “c m” th hi n t th ch đ ng, h ng hái c a nhà th ; nó
th ng nh t v i cách vi t câu 6: “Có khi v , Ph doãn Th a Thiên” Câu này nói rõ cái ý: Nguy n Công
Tr khi t i ch c ch làm Th Ph doãn ph Th a Thiên, t c m i là Quy n Ph doãn N m 1848, khi ông dâng s xin v ngh h u, vua T c m i cho ông đ c th c th ch c Ph doãn, nh m t s gia ân đ khi
v h u trí cho thêm vang v Câu th c a Nguy n Công Tr đã nói rõ đi u đó: “có khi v ” (v đây là v
h u)
4) Câu 7 + 8:
Câu 7 đa s các b n chép “ ô môn gi i t chi niên”, riêng b n TK chép “gi i t a” “Gi i t ” là m t thành
ng , ch ng i b quan v ngh Vi ng V t có câu th : “Gi i t ng o viên lâm” (B quan v , s ng ng o
ch n v n, r ng) Câu 8 đa s các b n chép “ c ng a bò vàng đeo ng t ng ng”, riêng b n GPTB chép
“L c ng a ” N u mu n dùng “l c” thì th ng ng i ta dùng “l c l c” Vì v y, đây “đ c ng a” thích
h p h n Theo oàn Lê Giang, đây là vi c có th c ch không ph i là t ng truy n Vi c này c ng di n ra ngay t i kinh đô Hu trong ngày ông treo n t quan, theo l trí s , đ v quê Hai dòng: “ ô môn gi i t chi niên/ c ng a, bò vàng đeo ng t ng ng”chính là đ di n t ý đó Dòng trên chính là tr ng ng ch th i gian cho dòng d i v i t cách là nòng c t
Trang 155) Câu 9 + 10
Câu 9 đa s các b n chép “Kìa núi n phau phau mây tr ng” riêng b n TK chép “Kìa l nh th ng l th mây tr ng” Ch “l nh th ng” b l c phong cách trong câu th này (phong cách thu n Nôm) Ch “l th ”
l i làm cho ý câu th tr nên t m th ng Ch “núi n ” các sách đ u gi i thích là núi i Nài g n th xã Hà
T nh, quê h ng c a Nguy n Công Tr ; “mây tr ng” là mây núi này Tuy nhiên, c dòng th còn g i nh
đ n m t đi n tích r t hay xu t hi n trong v n h c trung đ i Theo sách ng th , ch Nhân Ki t đ i
ng đi làm Tham qu n Tinh Châu mà m thì Hà D ng M t hôm, ông lên núi Thái Hàng, th y m t đám mây tr ng bay xa xa, b o v i nh ng ng i cùng đi r ng: “Nhà cha m ta d i đám mây tr ng y”
i n tích này ch n i lòng nh cha m , c ng ch n i nh quê h ng o n tr ng tân thanh c a Nguy n Du
có dùng đi n tích này: B n phu ng mây tr ng m t màu/ Trông v i c qu c bi t đâu là nhà B i nh nhà nên c ng mu n v Tr ng Hàn ngày x a nh rau thu n cá v c n i quê nhà mà t quan v Ngày nay, Nguy n Công Tr ph i ch ng c ng có tâm s y?
Câu 10: B n LT chép “Tay ki m cung mà nên d ng t bi” GPTB chép “ nên dáng t bi”, TK chép “mà
d ng t bi” “D ng” hay “dáng” có l c ng ch do cách phiên Nôm khác nhau H n n a, nó c ng không nh
L ) chép “Ng i đ i thái th ng quý cái đ c, ti p đó là thi hành vi c báo đáp” (Thái th ng quý đ c, kì
th v thi báo), s chú: “thái th ng dùng đ ch đ i Tam hoàng, ng đ ”, c ng có sách vi t là “đ i
th ng” T truy n (T ng công nh th p t niên) chép: “đ i thái c có vi c l p đ c” (đ i th ng h u l p
đ c), chú r ng: “Th i Hoàng đ , Nghiêu Thu n, ch đ i có âm là thái” S r ng: “đ i th ng, nói cái cao
nh t c a con ng i, t c là ng i có đ c c a thánh nhân”; 2) Ch ng i ngôi v chí tôn, Khuông Hành truy n trong sách Hán th chép “nói ng i b trên, đó là cha m c a dân” (ngôn thái th ng gi , dân chi
ph m u); 3) ch “thái c ”, ng Trinh truy n trong T n th chép: “th i thái c xa x m, dân r t là gi n d ” (du du thái th ng, nhân chi quy t s ); 4) Niên hi u (n m 405) c a M Dung Siêu n c Nam Yên th i