NGC biên soạn cuốn sổ tay “Kỹ thuật – Vận hành” đề cập những vấn đề cơbản cần phải tìm hiểu đối với nhân viên trực vận hành TBA 110kV, xử lý các tìnhhuống điển hình trong vận hành dựa tr
Trang 1TỔNG CÔNG TY ĐIỆN LỰC MIỀN BẮC CÔNG TY LƯỚI ĐIỆN CAO THẾ MIỀN BẮC
_o0o _
SỔ TAY
KỸ THUẬT – VẬN HÀNH
Trang 2Lời mở đầu
Nhằm mục đích nêu các ý cơ bản về việc phân cấp quyền điều khiển, quyềnkiểm tra theo quy định của EVN tại công văn 1927/EVN - KTSX ngày 08/6/2012,kịp thời cô lập phần tử bị sự cố (ngăn chặn sự cố lan tràn), đảm bảo độ bền cho thiếtbị
NGC biên soạn cuốn sổ tay “Kỹ thuật – Vận hành” đề cập những vấn đề cơbản cần phải tìm hiểu đối với nhân viên trực vận hành TBA 110kV, xử lý các tìnhhuống điển hình trong vận hành dựa trên các quy trình “Điều độ HTĐ Quốc Gia”;quy trình “Thao tác HTĐ Quốc Gia” và quy trình “Xử lý HTĐ Quốc Gia” và quytrình vận hành, quy phạm trang bị điện đang được áp dụng
Sổ tay này chỉ áp dụng cho nội bộ cán bộ công nhân viên Công ty Lưới điệncao thế miền Bắc!
Nhóm biên soạn
Trang 3Mục lục
Mục 1: Phân cấp quyền điều khiển trong TBA 110kV 1
Mục 2: Các công việc trong ca của trực ca vận hành 2
Mục 3: Thao tác tại TBA 110kV 4
Mục 4: Xử lý sự cố 10
Mục 5: Một số quy định trong vận hành 16
Giải thích các từ viết tắt
TBA: Trạm biến áp 110kV
MBA: Máy biến áp lực 110kV
A1: Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền Bắc
Bx: Điều độ lưới điện phân phối
ĐĐ A1: Kỹ sư điều hành Hệ thống điện miền Bắc
ĐĐ Bx: Điều độ viên lưới điện phân phối, trực thuộc các Công ty Điện lực tỉnh Trực ban NGC: Trực ban Công ty Lưới điện cao thế miền Bắc
Nhân viên vận hành: Trực ca vận hành (trực chính, trực phụ) tại TBA 110kV
Nhân viên vận hành cấp trên: ĐĐ A1 hoặc ĐĐ Bx giữ quyền điều khiển thiết bị
Trang 4MỤC I: PHÂN CẤP QUYỀN ĐIỀU KHIỂN TRONG TBA 110kV
1 Quyền điều khiển và quyền kiểm tra
Quyền điều khiển thiết bị của một cấp điều độ là quyền ra lệnh chỉ huy điều độ,thay đổi chế độ làm việc của thiết bị (thay đổi công suất phát P/Q, khởi động, ngừng tổmáy, đóng, cắt máy cắt và dao cách ly ) Mọi sự thay đổi chế độ làm việc của thiết bị chỉđược tiến hành theo lệnh chỉ huy điều độ trực tiếp của cấp điều độ này trừ trường hợp nêu
trong mục “lưu ý”
Quyền kiểm tra thiết bị của một cấp điều độ là quyền cho phép ra lệnh chỉ huyđiều độ, thay đổi hoặc nắm các thông tin về chế độ làm việc của thiết bị không thuộcquyền điều khiển của cấp điều độ này Mọi lệnh chỉ huy điều độ thay đổi chế độ làm việccủa thiết bị, phải được sự cho phép của cấp điều độ này, trừ trường hợp quy định tại mục
“lưu ý”, và sau khi thực hiện xong lệnh chỉ huy điều độ thay đổi chế độ làm việc của thiết
bị, phải báo lại kết quả cho cấp điều độ đó
Lưu ý: Trường hợp khẩn cấp không thể trì hoãn được (cháy hoặc có nguy cơ đe
doạ đến tính mạng con người và an toàn thiết bị), cho phép trực chính đương ca tiến hànhthao tác theo quy trình mà không phải xin phép kỹ sư điều hành Hệ thống điện miền, Điều
độ viên lưới điện phân phối (nhân viên vận hành cấp trên) và phải chịu trách nhiệm vềthao tác xử lý sự cố của mình Sau khi xử lý xong phải báo cáo ngay cho nhân viên vậnhành cấp trên có quyền điều khiển các thiết bị này
2 Quyền điều khiển và quyền kiểm tra tại TBA 110kV
Quy định về quyền điều khiển, quyền kiểm tra được nêu tại sơ đồ phân cấp quyềnđiều khiển, quyền kiểm tra do A1 ban hành, trong đó các thiết bị không thuộc quyền điềukhiển của A1 thì thuộc quyền điều khiển của Bx, cụ thể:
a Quyền điều khiển
- Thiết bị thuộc quyền điều khiển của A1: Các thiết bị có cấp điện áp 110kV; Cácmáy cắt tổng và các thiết bị đóng/cắt kèm theo máy cắt tổng ở các phía trung áp của máybiến áp 110kV; Các thiết bị bù phía 110 kV
- Cấp điều độ lưới điện phân phối Bx: Các thiết bị có cấp điện áp dưới 110kVkhông thuộc quyền điều khiển của cấp điều độ miền
- Riêng đối với các trạm biến áp 110kV của khách hàng mà chỉ cấp điện cho riêngkhách hàng đó, cấp điều độ miền phân cấp quyền điều khiển cho khách hàng đó, nhưng
Trang 5b Quy định về quyền kiểm tra.
Đối với các thiết bị thuộc NGC quản lý, các cấp Điều độ không giữ quyền kiểmtra, A1 chỉ giữ quyền kiểm tra với các TBA 110kV chuyên dùng của khách hàng đã đượcphân cấp quyền điều khiển
MỤC II: CÁC CÔNG VIỆC TRONG CA CỦA NHÂN VIÊN VẬN HÀNH
1 Trong thời gian đi ca, nhân viên vận hành phải:
a Thực hiện so và chỉnh giờ thống nhất với các cấp Điều độ
b Nêu rõ tên và chức danh trong mọi liên hệ, nội dung liên hệ phải được ghi chépđầy đủ vào sổ nhật ký vận hành theo trình tự thời gian
c Thực hiện kiểm tra định kỳ các thiết bị trong TBA theo nhiệm vụ đã được phâncông đối với trực chính và trực phụ tại “quy định chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, côngnhân viên vận hành TBA 110kV” Theo dõi đảm bảo các thông số vận hành của thiết bịnằm trong dải cho phép đã được quy định tại quy trình vận hành thiết bị và quy phạm hiệnhành
d Ghi chép đầy đủ các thông số vận hành, nhật ký vận hành vào các đầu sổ quản lý
kỹ thuật, sổ an toàn Kiểm tra đảm bảo hệ thống ghi âm hoạt động tốt, mọi liên hệ khithao tác và xử lý sự cố với các cấp điều độ đều phải được ghi âm
e Khi xảy ra sự cố, hiện tượng bất thường trong ca trực của mình, nhân viên vậnhành phải thực hiện đúng các điều quy định trong quy trình xử lý sự cố HTĐ Quốc giahiện hành và báo cáo những thông tin cần thiết cho Lãnh đạo đơn vị và điều độ cấp trênbiết (theo phân cấp)
f Đối với sự cố xảy ra, sau khi xử lý xong sự cố, nhân viên vận hành phải có bảnbáo cáo nhanh, gửi về trực ban Công ty
2 Thực hiện Giao/nhận ca
2.1- Nhận ca:
Nhân viên vận hành cần có mặt trước lúc nhận ca ít nhất 15 phút để tìm hiểu những
sự việc xẩy ra từ ca gần nhất của mình đến ca hiện tại, nội dung:
1 Phương thức vận hành trong ngày; Sơ đồ nối dây của các thiết bị trong trạm, lưu
ý những thay đổi so với kết dây cơ bản và tình trạng thiết bị;
2 Những ghi chép trong sổ nhật ký vận hành và sổ giao ca;
Trang 63 Những thao tác đưa thiết bị ra khỏi vận hành và đưa vào vận hành, đưa vào dựphòng theo kế hoạch sẽ được thực hiện trong ca;
4 Những mệnh lệnh mới trong sổ mệnh lệnh và sổ ghi các bức điện gửi từ cấp trên
và các đơn vị;
5 Nghe người giao ca truyền đạt trực tiếp những điều cụ thể về chế độ vận hành,những mệnh lệnh của Lãnh đạo cấp trên mà ca vận hành phải thực hiện và những điều đặcbiệt chú ý hoặc giải đáp những vấn đề chưa rõ;
6 Kiểm tra hoạt động của hệ thống SCADA/EMS/DMS và thông tin liên lạc;
7 Kiểm tra trật tự vệ sinh nơi làm việc, thiết bị và dụng cụ dùng trong ca;
8 Các nội dung khác theo quy định riêng của từng Chi nhánh (nếu có);
9 Ký tên vào sổ giao, nhận ca (người nhận ca ký trước, người giao ca ký sau)
2.2- Trước khi giao ca, nhân viên vận hành phải:
1 Hoàn thành các công việc, sự vụ trong ca gồm: Ghi sổ giao ca, các sổ ghi thông
số vận hành thiết bị, các đầu sổ an toàn, quản lý kỹ thuật, vệ sinh công nghiệp;
2 Thông báo một cách ngắn gọn, chính xác và đầy đủ cho người nhận ca nhữngthay đổi trong phương thức vận hành TBA, tình trạng các thiết bị cùng những mệnh lệnh,chỉ thị mới có liên quan đến công tác điều độ, vận hành trong ca mình;
3 Thông báo cho người nhận ca những hiện tượng bất thường đã xảy ra trong camình và những hiện tượng khách quan đang có nguy cơ đe dọa đến chế độ làm việc bìnhthường của thiết bị trong TBA
4 Giải thích thắc mắc của người nhận ca về những vấn đề họ chưa rõ;
5 Ký tên vào sổ giao, nhận ca sau khi người nhận ca đã ký
Thủ tục giao, nhận ca được thực hiện xong khi nhân viên vận hành nhận ca và nhânviên vận hành giao ca đều đã ký tên vào sổ giao ca Kể từ khi ký nhận ca nhân viên vậnhành nhận ca có đầy đủ quyền hạn và trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ của mìnhtrong ca trực
3 Nhân viên vận hành không được thực hiện các nội dung sau:
a Giao, nhận ca khi chưa hoàn thành các công việc, sự vụ hoặc chưa thông báo đầy
đủ tình hình vận hành trong ca cho người nhận ca
Trang 7b Giao, nhận ca khi có đầy đủ lý do xác định người nhận ca không đủ tỉnh táo do đãuống rượu, bia, sử dụng các chất kích khác đã bị cấm Trường hợp này, nhân viên vậnhành phải báo cáo Lãnh đạo đơn vị để cử người khác thay thế.
c Giao, nhận ca khi đang có sự cố hoặc đang tiến hành những thao tác phức tạp
d Làm việc hai ca liên tục
e Bỏ vị trí trong thời gian trực ca hoặc hết giờ trực ca nhưng chưa có người đếnnhận ca Khi không có người đến thay ca, nhân viên vận hành phải báo cáo với Trưởngtrạm biết, để bố trí người khác thay thế, đảm bảo thời gian kéo dài ca trực không quá 04giờ
f Cho người không có nhiệm vụ vào trạm khi chưa được phép của Lãnh đạo đơn vị
g Làm việc riêng trong thời gian trực ca
h Trong khi trực ca không được uống rượu, bia, sử dụng các chất kích khác đã bịcấm
4 Một số trường hợp đặc biệt nhân viên vận hành được phép:
a Giao, nhận ca khi đang có sự cố hoặc đang tiến hành những thao tác phức tạp nếu
đã được sự đồng ý của Lãnh đạo Chi nhánh Khi cho phép nhân viên vận hành giao, nhận
ca khi đang có sự cố hoặc đang tiến hành những thao tác phức tạp thì Lãnh đạo Chi nhánhtrực tiếp cho phép phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình
b Giao, nhận ca sau sự cố, khi đã đến giờ giao ca mà chưa hoàn thành các côngviệc, sự vụ trong ca nếu được phép của Lãnh đạo Chi nhánh Trường hợp này, nhân viênvận hành giao ca phải ở lại hoàn chỉnh các công việc, sự vụ
MỤC III: THAO TÁC TẠI TBA 110kV
1 Phiếu thao tác
1.1- Mọi thao tác đều phải được lập phiếu thao tác trước khi tiến hành thao tác theobiểu mẫu quy định (gồm mẫu 01-PTT/BCN và mẫu 02-PTT/BCN) trừ các trường hợpsau:
a Xử lý sự cố, trong trường hợp này nhân viên vận hành phải ghi chép đầy đủ cácbước thao tác, xử lý sự cố vào sổ nhật ký vận hành;
b Tại các cấp điều độ, thao tác đơn giản có số bước thao tác không quá 3 bước.Trong trường hợp này người ra lệnh phải ghi chép đầy đủ các bước thao tác vào sổ nhật
ký vận hành trước khi thực hiện thao tác;
Trang 8c Thực hiện theo phiếu thao tác mẫu đối với các trường hợp cụ thể, trong trườnghợp này, nhân viên vận hành phải kiểm tra phiếu thao tác mẫu, phù hợp với sơ đồ nối dâyhiện tại.
1.2- Đối với thao tác chỉ tiến hành trong phạm vi một trạm điện, người ra lệnh (kỹ
sư điều hành HTĐ miền hoặc Điều độ viên lưới điện phân phối) có thể uỷ quyền chongười nhận lệnh (trực ca TBA 110kV) viết phiếu thao tác và được người ra lệnh duyệtphiếu thao tác
1.3- Phiếu thao tác phải rõ ràng, không được sửa chữa, tẩy xóa Trong phiếu thaotác cần làm rõ phiếu được viết cho sơ đồ nối dây nào Trước khi tiến hành thao tác phảikiểm tra sự tương ứng của sơ đồ nối dây thực tế với sơ đồ trong phiếu, nếu sơ đồ trongphiếu không đúng với sơ đồ thực tế phải viết lại phiếu thao tác khác phù hợp với sơ đồthực tế Mọi sự thay đổi nội dung thao tác trong phiếu thao tác để phù hợp với sơ đồ thực
tế phải được sự đồng ý của người duyệt phiếu, phải được ghi vào mục "Các hiện tượngbất thường trong thao tác" và sổ nhật ký vận hành
1.4- Những phiếu thao tác đã thực hiện xong phải được lưu trữ ít nhất 03 tháng.Phiếu thao tác phải được lưu lại trong hồ sơ điều tra trong trường hợp thao tác có xảy ra
sự cố hoặc tai nạn
1.5- Đối với PTT mẫu: Do trực chính lập và trạm trưởng TBA phê duyệt phiếu,CNLĐ trực tiếp quản lý ban hành Phiếu thao tác mẫu được lập cho những trường hợpsau:
a Thao tác tách hoặc đưa vào vận hành thanh cái;
b Thao tác dùng máy cắt vòng thay cho máy cắt đang vận hành và ngược lại;
c Thao tác tách ra hoặc đưa vào vận hành máy biến áp;
d Thao tác tách hoặc đưa vào vận hành các thiết bị bù;
e Thao tác tách hoặc đưa vào vận hành đường dây
2 Thực hiện thao tác
2.1- Đối với phiếu thao tác có kế hoạch, ca chiều hàng ngày kiểm tra lại PTT saukhi các cấp Điều độ gửi qua địa chỉ mail hoặc fax và có phản hồi khi cần thay đổi trongphiếu thao tác Ca trực thực hiện thao tác phải kiểm tra, rà soát lại phiếu với cấp Điều độgiữ quyền điều khiển thiết bị trước khi thực hiện thao tác
2.2- Khi thực hiện phiếu thao tác, các nhân viên nhận lệnh thao tác phải chú ý các
nội dung sau:
Trang 9a Đọc kỹ phiếu thao tác và kiểm tra phiếu thao tác phải phù hợp với mục đích thaotác;
b Khi thấy có điều không hợp lý hoặc không rõ ràng trong phiếu thao tác, phải đềnghị người ra lệnh thao tác làm sáng tỏ Chỉ được thực hiện thao tác khi đã hiểu rõ cácbước thao tác;
c Người nhận lệnh thao tác phải ký và ghi rõ họ tên vào phiếu thao tác trước khithao tác;
d Trước khi tiến hành thao tác phải kiểm tra sự tương ứng của sơ đồ nối dây thực
tế có phù hợp với phiếu thao tác hay không;
e Tất cả các thao tác đều phải thực hiện đúng theo trình tự nêu trong phiếu Khôngđược tự ý thay đổi trình tự khi chưa được phép của người ra lệnh;
f Khi thực hiện xong các bước thao tác, phải đánh dấu từng thao tác vào phiếu đểtránh nhầm lẫn và thiếu sót các hạng mục;
g Trong quá trình thao tác nếu có xuất hiện cảnh báo hoặc có những trục trặc vềthiết bị và những hiện tượng bất thường, phải kiểm tra tìm nguyên nhân trước khi thựchiện các thao tác tiếp theo;
h Mọi thao tác dao cách ly hoặc dao tiếp đất bằng điều khiển xa đều phải kiểm tratrạng thái tại chỗ ngay sau mỗi lần thao tác, riêng trạm GIS phải kiểm tra tín hiệu cơ khíchỉ trạng thái tại chỗ của dao cách ly hoặc dao tiếp đất
2.3- Mọi thao tác đều phải có hai người phối hợp thực hiện: Một người giám sát vàmột người trực tiếp thao tác Hai người này phải biết rõ sơ đồ và vị trí của thiết bị tại hiệntrường; đã được đào tạo và kiểm tra đạt được chức danh vận hành; được bố trí làm côngviệc vận hành trạm Người trực tiếp thao tác phải có trình độ an toàn từ bậc 3, người giámsát phải có trình độ an toàn từ bậc 4 trở lên Trong mọi trường hợp, cả hai người đều chịutrách nhiệm như nhau về thao tác của mình
2.4- Trước khi đưa thiết bị trong trạm vào vận hành, nhân viên vận hành phảikhẳng định chắc chắn tất cả các đơn vị công tác (người và phương tiện) đã rút hết, đã tháohết tiếp đất di động, đã khoá tất cả các phiếu công tác
2.5- Cấm thực hiện thao tác đóng điện đường dây hoặc thiết bị trong trường hợp tất
cả các bảo vệ chính đều không làm việc
2.6- Trình tự tiến hành thao tác theo phiếu thao tác như sau:
a Tại vị trí thao tác hoặc điều khiển, nhân viên vận hành phải kiểm tra cẩn thận
Trang 10lại, xem tên các thiết bị, trạng thái thiết bị có tương ứng với tên và trạng thái trong phiếuthao tác không;
b Khi đã khẳng định thiết bị phải thao tác là đúng, người giám sát đọc, người thaotác nhắc lại và thực hiện từng bước thao tác theo phiếu thao tác
2.7- Trong trường hợp không thực hiện được một thao tác máy cắt hoặc dao cách
ly, nhân viên vận hành phải dừng thao tác để kiểm tra:
a Thao tác đúng hay sai;
b Vị trí đóng hay cắt của thiết bị có liên quan đến các thao tác đang tiến hành cóđúng với mạch khoá liên động không;
c Mạch khoá liên động có làm việc tốt không Nếu kết quả kiểm tra cho thấy cósai sót ở mạch khoá liên động thì phải thông báo ngay cho người ra lệnh thao tác biết
d Không được tự ý tách hoặc cô lập các mạch khoá liên động Trường hợp cầnthay đổi mạch khoá liên động phải có quy định và được sự đồng ý của lãnh đạo trực tiếpđơn vị hoặc của Nhân viên vận hành cấp trên
2.8- Sau khi kết thúc thao tác, nhân viên vận hành phải thực hiện các thủ tục giaonhận thiết bị theo đúng quy định, ghi chép đầy đủ vào sổ nhật ký vận hành, sổ giao nhận
ca, số phiếu thao tác, những thay đổi trong sơ đồ rơ le bảo vệ và tự động, đặt hoặc tháo gỡcác tiếp đất di động có chỉ rõ địa điểm, các thay đổi nối dây trên sơ đồ vận hành, các độicông tác đang làm việc hoặc đã kết thúc công tác
3 Thao tác máy cắt
3.1- Phải kiểm tra máy cắt đủ tiêu chuẩn đóng/cắt trước khi thao tác, khi đã đến chu
kỳ cần phải được đưa ra kiểm tra, bảo dưỡng (theo quy trình vận hành máy cắt hoặchướng dẫn của nhà chế tạo)
3.2- Trước khi đưa máy cắt đang ở chế độ dự phòng vào vận hành, phải kiểm tra lạimáy cắt và các bộ phận liên quan, đảm bảo máy cắt vận hành bình thường
3.3- Chỉ tiến hành thao tác máy cắt khi mạch điều khiển ở trạng thái tốt và khôngchạm đất Việc tiến hành thao tác trong trường hợp có chạm đất trong mạch điều khiểnchỉ cho phép trong chế độ sự cố
3.4- Sau khi thao tác bất kỳ máy cắt nào cũng phải kiểm tra chỉ thị tại chỗ trạng tháicủa máy cắt, khoá điều khiển của máy cắt (nếu sau đó có thao tác tại chỗ dao cách ly haiphía của máy cắt đó)
3.5- Phải kiểm tra trạng thái mở của máy cắt hợp bộ trước khi thao tác, di chuyển từ