- Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội.. - Kết hợp với chơng trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tọa đàm, trao đổi để tổ chức các hoạt động nhằm hình thàn
Trang 1Ngày soạn: 3/9/2015 Ngày dạy: 5/9/2015
TIẾT 1 Bài 1 : Tiếng nói của ngời hà nội
i Mục tiêu cần đạt
- Học sinh hiểu về nét đẹp riêng của tiếng nói ngời Hà Nội
- Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
- Có ý thức thực hiện việc nói năng thanh lịch, văn minh thông qua việc rènluyện để nói đúng, nói lời hay và nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợnggiao tiếp
II Những điều cần lu ý
1 Về nội dung
- Giải thích và phân tích để học sinh hiểu rõ đặc điểm của tiếng Hà Nội vềngữ âm, từ vựng, ngữ pháp
- Chứng minh đợc vẻ đẹp của tiếng Hà Nội chính là sự kết tinh những nét
đẹp của ngôn ngữ Việt Nam
- Khơi gợi niềm tự hào trong học sinh bởi các em là ngời Hà Nội, đợc nóitiếng Hà Nội Từ đó các em tự ý thức rèn luyện cách nói năng sao của mình sao cho
đúng, cho hay, cho phù hợp với hoàn cảnh và đối tợng giao tiếp
- Bài phân chia thời lợng là 2 tiết Có thể tiết 1 dừng khi hết hoạt động 3
- Kết hợp với chơng trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tọa đàm, trao
đổi để tổ chức các hoạt động nhằm hình thành ở học sinh tình yêu đối với Hà Nội
và con ngời Hà Nội để từ đó học sinh tự ý thức rèn luyện bản thân trở thành ngờithanh lịch, văn minh
3 Tài liệu và phơng tiện
- T liệu, bài viết, mẩu chuyện, băng hình, tranh ảnh tham khảo về ngời HàNội và cách nói năng của ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh
- Máy chiếu
- Phiếu thảo luận, bảng phụ, đạo cụ…
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Giáo viên thuyết trình hoặc có hình thức phù hợp
Trang 22 Hớng dẫn tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: Thử phân biệt giọng nói Hà Nội với các địa phơng khác
- GV cho học sinh nghe giọng nói của phát thanh viên trên Đài tiếng nói ViệtNam và giọng nói của phát thanh viên trên đài Hà Nội qua băng
Hỏi:
+ Em có cảm nhận nh thế nào về giọng nói và cách phát âm của phát thanhviên trong băng?
+ Hãy so sánh hai giọng nói có gì giống và khác nhau?
- Giáo viên dẫn dắt vào bài: Hà Nội không chỉ đẹp về phong cảnh mà Hà Nộicòn đẹp bởi cốt cách con ngời Một trong những yếu tố góp phần làm nên nét đẹpcủa ngời Hà Nội chính là tiếng nói của ngời Hà Nội
Hoạt động 2: Giúp học sinh hiểu về đặc điểm của tiếng nói ngời Hà Nội
- Giáo viên tổ chức cho học sinh trả lời cá nhân theo gợi ý của giáo viên.
+ Em hãy cho biết, tiếng Hà nội có những đặc điểm gì về mặt ngữ âm, từvựng, ngữ pháp?
+ So sánh với ngôn ngữ toàn dân, em thấy tiếng Hà Nội có điểm giống vàkhác nh thế nào?
- Giáo viên kết luận kiến thức cơ bản: Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc trng của phơng ngữ Bắc Bộ, về cơ bản tơng đối chuẩn so với ngôn ngữ toàn dân song cũng có những đặc thù riêng biệt Cụ thể:
+ Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm đợc phát ra rõ ràng Sáu thanh điệu đợc
phát âm chính xác Các phụ âm cuối đợc phát âm đúng chuẩn
+ Về mặt từ vựng: Ngời nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ toàn dân trong mọi
hoạt động giao tiếp
+ Về mặt chính tả: Mặc dù thiếu vắng một số phụ âm đầu và một số vần
trong khi phát âm nhng khi viết chính tả, ngời Hà Nội lại phân biệt rất chính xáccác từ ngữ đó
Hoạt động 3: Tìm hiểu Tiếng Hà Nội- sự kết tinh những nét đẹp của ngôn ngữ Việt
Nam
- Có thể tổ chức cho học sinh chơi trò chơi theo nhóm: Thi viết nhanh cáchphát âm và chính tả của các vùng miền trong cả nớc
- GV gợi mở:
+ Em có nhận xét gì về cách phát âm và cách viết của ngời Hà Nội?
+ Vị trí của tiếng Hà Nội trong ngôn ngữ chung của cả nớc?
- GV kết luận:
+ Ngời Hà Nội có cách phát âm nhẹ nhàng, mềm mại, tròn vành rõ chữ“ ”.+ Cách uốn giọng ngọt ngào, uyển chuyển, tạo nên nét độc đáo và riêng biệt
Trang 3+ Là tiếng nói hội tụ tinh hoa của bốn phơng đất nớc, làm rạng rỡ mảnh đấtThăng Long ngàn năm văn hiến
Hoạt động 4: Củng cố
- Giáo viên hớng dẫn học sinh tóm tắt nội dung bài học
- Giải đáp thắc mắc (nếu có)
Trang 4
-Ngày soạn : 15/10/2015 Ngày dạy: 17/10/2015
TIẾT 2 Bài 1: Tiếng nói của ngời hà nội
i Mục tiêu cần đạt
- Học sinh hiểu về nét đẹp riêng của tiếng nói ngời Hà Nội
- Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
- Có ý thức thực hiện việc nói năng thanh lịch, văn minh thông qua việc rènluyện để nói đúng, nói lời hay và nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợnggiao tiếp
II Những điều cần lu ý
1 Về nội dung
- Giải thích và phân tích để học sinh hiểu rõ đặc điểm của tiếng Hà Nội vềngữ âm, từ vựng, ngữ pháp
- Chứng minh đợc vẻ đẹp của tiếng Hà Nội chính là sự kết tinh những nét
đẹp của ngôn ngữ Việt Nam
- Khơi gợi niềm tự hào trong học sinh bởi các em là ngời Hà Nội, đợc nóitiếng Hà Nội Từ đó các em tự ý thức rèn luyện cách nói năng sao của mình sao cho
đúng, cho hay, cho phù hợp với hoàn cảnh và đối tợng giao tiếp
- Bài phân chia thời lợng là 2 tiết Có thể tiết 1 dừng khi hết hoạt động 3
- Kết hợp với chơng trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tọa đàm, trao
đổi để tổ chức các hoạt động nhằm hình thành ở học sinh tình yêu đối với Hà Nội
và con ngời Hà Nội để từ đó học sinh tự ý thức rèn luyện bản thân trở thành ngờithanh lịch, văn minh
3 Tài liệu và phơng tiện
- T liệu, bài viết, mẩu chuyện, băng hình, tranh ảnh tham khảo về ngời HàNội và cách nói năng của ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh
- Máy chiếu
- Phiếu thảo luận, bảng phụ, đạo cụ…
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Giáo viên thuyết trình hoặc có hình thức phù hợp
Trang 52 Hớng dẫn tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 4: Tìm hiểu về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
- Có thể tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm nhằm giúp học sinh hiểu vềcách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội:
+ Ngời Hà Nội có cách nói năng thanh lịch văn minh nh thế nào (về cáchphát âm, dùng từ, xng hô trong giao tiếp)?
+ Nêu một vài ví dụ minh họa cụ thể mà em biết?
- Giáo viên kết luận kiến thức:
+ Ngời Hà Nội có cách nói năng nhẹ nhàng, dễ nghe
+ Ngời Hà Nội có cách xng hô đúng mực, c xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọngngời đối thoại
+ Ngời Hà Nội thờng nói những lời tế nhị, không xô bồ
+ Ngời Hà Nội luôn biết chon lọc từ ngữ để sử dụng khi giao tiếp
Hoạt động 5: Hớng dẫn học sinh biết cách nói năng thanh lịch, văn minh
- Để hớng dẫn học sinh có ý thức nói năng thanh lịch, văn minh, giáo viên cóthể cho học sinh đóng tiểu phẩm theo nội dung câu chuyện Làm đẹp tiếng Hà thành sau đó hớng dấn học sinh thảo luận:
+ Nói phù hợp với hoàn cảnh và đối tợng giao tiếp: tùy từng hoàn cảnh và đốitợng giao tiếp mà có cách nói năng sao cho phù hợp
Hoạt động 6: Liên hệ với cách nói năng của học sinh Hà Nội hiện nay.
- GV có thể đa một số tình huống về cách nói năng của học sinh hiện nay đểhọc sinh trao đổi và thảo luận, phân tích những nét đẹp và cha đẹp trong việc sử dụngngôn ngữ
Trang 6- Häc sinh tr×nh bµy kÕt qu¶ su tÇm tôc ng÷, ca dao, thµnh ng÷, ch©m vÒ c¸chnãi n¨ng cña con ngêi (Cã thÓ tæ chøc theo h×nh thøc trß ch¬i)
- Häc sinh tù rót ra kÕt luËn
Trang 7Ngày soạn: 21/10/2015 Ngày dạy : 24/10/2015
TIẾT 3 Bài 2 : GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình
- Luôn có ý thức rèn luyện cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh tronggia đình
II NHữNG ĐIểM CầN LƯU ý
1 Nội dung của tài liệu giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh lớp 7 bao gồm 6tiết cho 3 bài Cụ thể :
- Bài 1 (2tiết) : Tiếng nói của ngời Hà Nội
- Bài 2 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong gia đình
- Bài 3 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng
Đây là bài thứ 2 ở lớp 7, là bài thứ 6 trong nội dung giáo dục nếp sống thanhlịch, văn minh cấp THCS (lớp 6 có 4 bài) Qua bài học, học sinh đợc cung cấp đặc
điểm trong tiếng nói ngời Hà Nội, những kĩ năng, những hành vi chuẩn mực và caohơn là những hành vi đẹp về giao tiếp, ứng xử trong các mối quan hệ ở gia đình.Với những nội dung đã học, các em ít nhiều đã đợc trang bị những khả năng ứngphó với tình huống, mâu thuẫn xảy ra trong cuộc sống thờng ngày và có thể tự điềuchỉnh hành vi sao cho đúng và đẹp Những nội dung tiếp sẽ đợc mở rộng, nâng cao
và giới thiệu ở lớp 8 và chơng trình Giáo dục Nếp sống thanh lịch, văn minh cho
HS cấp THPT theo tinh thần đồng tâm, tiệm tiến GV có thể tìm đọc và giới thiệu
để HS cùng biết, tạo tâm thế cho bài học
2 ở bài này, việc hớng dẫn và định hớng các hành vi cụ thể trong giao tiếp, ứng xửtrong gia đình là nhiệm vụ cơ bản nhất Do đó, nội dung đợc đa ra khá phong phú,toàn diện Có thể, trong thời lợng 2 tiết không thể hớng dẫn hết các nội dung màtài liệu đa ra Vì thế, GV cần chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong giờ dạy của mình.Xác định mục tiêu cụ thể trong từng phần của mỗi bài, chọn nội dung phù hợp, nổibật, đáng chú ý để giảng dạy Ngoài ra, để giờ học thêm phong phú, GV cần su tầmnhững tình huống, bài tập, băng hình minh hoạ để giờ học không biến thành giờgiảng đạo đức khô khan, nhàm chán
III TIếN TRìNH Tổ CHứC các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Trang 8Gia đình - hai tiếng gọi thân thơng ấy đều in đậm trong tâm trí của mỗi ngời.Trớc sóng gió của cuộc đời, gia đình luôn là chỗ dựa yên bình nhất, là nơi chia sẻmọi nỗi buồn vui, sự thành đạt cũng nh nỗi bất hạnh Có thể nói, gia đình là nguồncội Gốc có vững bền, cây mới phát triển xanh tốt Một gia đình có văn hoá, nề nếp,gia phong sẽ là môi trờng tốt nhất đễ mỗi cá nhân phát triển Vậy, đối với các mốiquan hệ trong gia đình, đòi hỏi chúng ta phải có một cách giao tiếp, ứng xử sao chokhéo léo, tế nhị, văn minh…Có rất nhiều tình huống để chúng ta học và rèn luyện,
dù chỉ là thông qua những điều bình dị nhất Bài học hôm nay sẽ hớng dẫn nhữnghành vi cụ thể để các em có đợc cách giao tiếp, ứng xử khéo léo với các mối quan
hệ trong gia đình của mình
2 Phần tổ chức các hoạt động dạy - học
Hoạt động 1 : Hớng dẫn HS tìm hiểu về tổ chức gia đình của ngời Hà Nội
- Phần I gồm có 2 phần, mục đích giới thiệu cho HS biết về các mối quan
hệ trong gia đình, thông qua việc tìm hiểu về các thế hệ trong 1 gia đình
Ngoài ra, còn giúp HS hiểu đợc mối quan hệ gia đình nằm trong phạm virộng hơn Đó là quan hệ họ hàng
- Phần này, GV nên giới thiệu qua, không nên quá đi sâu, chi tiết :
+ Có thể cho HS lấy ví dụ trực tiếp về các thế hệ trong gia đình mình Từ đó,nhấn mạnh ý : Các mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình qui tụ lạithành nếp sống gia đình mà ta gọi đó là gia phong
+ Về quan hệ họ hàng : GV nhấn mạnh sự khác nhau giữa quan hệ họ hàng ởngoại thành với quan hệ họ hàng ở nội thành Từ đó, đặt ra vấn đề : Ngời Hà Nộibao giờ cũng giữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp đợc duy trì từ đời nàyqua đời khác của dòng họ mình Vậy, HS phải làm gì ? Câu trả lời sẽ đợc mở trongphần II
Hoạt động 2 : Hớng dẫn HS các hành vi giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh
trong gia đình
- Trớc khi đi vào hớng dẫn hành vi cụ thể, GV có thể khái quát hoá kiếnthức bằng 1 sơ đồ nh sau :
Trang 9- Đối với phần 1 : Giao tiếp, ứng xử trong gia đình :
+ GV có thể lựa chọn các phơng pháp giảng dạy phù hợp nhng chú trọng vàocác ý sau:
Con cháu phải tôn kính, hiếu thảo đối với ông bà
Quan sát, lắng nghe, học cách thấu hiểu đối với ông bà
Từ đó, đa ra những tình huống cụ thể để hớng dẫn hành vi cho HS
+ Có thể đa ra dạng bài tập để HS dựa vào tài liệu và thực hành, sau đó lêntrình bày trớc lớp Ví dụ:
Bài tập thực hành theo nhóm (chuẩn bị trớc ở nhà):
Dựa vào định hớng của tài liệu, em hãy lập một bảng thống kê tìm hiều vềtâm lý, lối sống, sở thích của ông bà mình Sau đó, thảo luận và tìm ra những tìnhhuống mà em thờng gặp, từ đó, tìm ra những hành vi giao tiếp, ứng xử khéo léo, tếnhị với ông bà của mình?
Lối sống, sở thích
của ông bà Những tình huống thờng gặp Hành vi giao tiếp, ứng xử khéo léo, tế nhị với
ông bà
Thích truyền thống, hay
nói về cái đã qua
Thờng hay đau yếu, thích
yên tĩnh
Thích sống có nề nếp,
ngăn nắp, rất trân trọng
những kỉ vật cũ
+ Đa ra các câu hỏi thảo luận có vấn đề Ví dụ:
(?) Theo em, vấn đề nào là vấn đề nổi cộm, rất hay xảy ra mâu thuẫn giữa
ông bà và con cháu trong gia đình? Em hãy đề xuất những hành vi ứng xử tế nhị,khéo léo để xoa dịu những mâu thuẫn ấy?
- Đối với phần Giao tiếp ứng xử với cha mẹ: GV cần tập trung hớng dẫnnhững hành vi cụ thể, trọng tâm nh:
+ Yêu thơng, kính trọng cha mẹ
+ Học cách làm bố mẹ vui lòng
Trang 10+ Học cách quan tâm và chia sẻ cùng bố mẹ ý này GV cần nhấn mạnh hơn
và tập trung hơn vì yêu cầu hành vi giao tiếp, ứng xử ở đây đã đợc nâng lên mứccao hơn Đó là lối sống đẹp, cần hớng tới, vì nó khiến cho cha mẹ, con cái xích lạigần nhau hơn:
Chia sẻ, kể chuyện ở lớp, ở trờng
Quan tâm đến ngày sinh nhật của bố hoặc mẹ, bộc lộ tình yêu của mình với bố
mẹ theo cách riêng
Học cách kìm chế, khéo léo trong ứng xử khi bố mẹ giận dữ
Học cách tâm sự
- Về phơng pháp :
+ GV có thể đa các tình huống để học sinh thảo luận Từ đó, HS nhận thức
đợc những hành vi đúng sai Trên cơ sở nhận thức ấy, HS đề xuất phơng án giảiquyết tình huống và cách thực hiện hành vi sao cho đúng và phù hợp với từng hoàncảnh cụ thể
+ Có thể đa ra bài tập trắc nghiệm nhanh để HS dựa vào những hành vi tàiliệu hớng dẫn hoặc trải nghiệm của bản thân, tự đánh giá hành vi của mình
+ Phơng pháp sắm vai: HS đóng tiểu phẩm nhỏ để các nhóm nhận thức đợchành vi đúng – sai
+ Giao bài tập thực hiện hành vi Ví dụ:
Em hãy tự làm một món quà thật ý nghĩa kèm theo những lời nói yêu
th-ơng, chân thành nhất dành tặng bố hoặc mẹ, làm bố mẹ bất ngờ Sau đó, em hãy ghilại cảm xúc của mình trớc phản ứng của bố mẹ khi nhận đợc món quà
Thông qua bài tập này, HS sẽ nhận thức đợc ý nghĩa của những hành vi đẹp
- Đối với phần Giao tiếp, ứng xử với anh chị em: GV chú trọng vào thái độ
và các cử chỉ, hành vi:
+ Yêu thơng, đùm bọc, nhờng nhịn lẫn nhau
+ Tôn trọng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ
GV có thể đa ra tình huống nhng bỏ ngỏ hành vi Yêu cầu HS phải điền những hành
vi thích hợp với từng hoàn cảnh cụ thể
GV cần cho HS có cơ hội đợc bộc lộ những suy nghĩ của mình về mâu thuẫn haygặp phải với chính anh chị em của mình để các bạn cùng tháo gỡ
GV có thể liên hệ với các đoạn phim, câu chuyện có liên quan
- Đối với phần 2: Giao tiếp ứng xử với dòng họ:
Nét đặc sắc của Hà Nội là mỗi dòng họ đều duy trì cho mình một truyềnthống nhất định: nh truyền thống hiếu học, truyền thống nghề nghiệp, truyền thốnggia giáo thuận hòa vì thế, con cháu của mỗi gia đình đều ý thức rẫt rõ về cộinguồn của dòng họ mình
Trang 12Ngày soạn: 28/10/2015 Ngày dạy : 31/10/2015
TIẾT 4 Bài 2 : GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình
- Luôn có ý thức rèn luyện cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh tronggia đình
II NHữNG ĐIểM CầN LƯU ý
1 Nội dung của tài liệu giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh lớp 7 bao gồm 6tiết cho 3 bài Cụ thể :
- Bài 1 (2tiết) : Tiếng nói của ngời Hà Nội
- Bài 2 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong gia đình
- Bài 3 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng
Đây là bài thứ 2 ở lớp 7, là bài thứ 6 trong nội dung giáo dục nếp sống thanhlịch, văn minh cấp THCS (lớp 6 có 4 bài) Qua bài học, học sinh đợc cung cấp đặc
điểm trong tiếng nói ngời Hà Nội, những kĩ năng, những hành vi chuẩn mực và caohơn là những hành vi đẹp về giao tiếp, ứng xử trong các mối quan hệ ở gia đình.Với những nội dung đã học, các em ít nhiều đã đợc trang bị những khả năng ứngphó với tình huống, mâu thuẫn xảy ra trong cuộc sống thờng ngày và có thể tự điềuchỉnh hành vi sao cho đúng và đẹp Những nội dung tiếp sẽ đợc mở rộng, nâng cao
và giới thiệu ở lớp 8 và chơng trình Giáo dục Nếp sống thanh lịch, văn minh cho
HS cấp THPT theo tinh thần đồng tâm, tiệm tiến GV có thể tìm đọc và giới thiệu
để HS cùng biết, tạo tâm thế cho bài học
2 ở bài này, việc hớng dẫn và định hớng các hành vi cụ thể trong giao tiếp, ứng xửtrong gia đình là nhiệm vụ cơ bản nhất Do đó, nội dung đợc đa ra khá phong phú,toàn diện Có thể, trong thời lợng 2 tiết không thể hớng dẫn hết các nội dung màtài liệu đa ra Vì thế, GV cần chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong giờ dạy của mình.Xác định mục tiêu cụ thể trong từng phần của mỗi bài, chọn nội dung phù hợp, nổibật, đáng chú ý để giảng dạy Ngoài ra, để giờ học thêm phong phú, GV cần su tầmnhững tình huống, bài tập, băng hình minh hoạ để giờ học không biến thành giờgiảng đạo đức khô khan, nhàm chán
III TIếN TRìNH Tổ CHứC các hoạt động dạy học
1 Phần tổ chức các hoạt động dạy - học
Hoạt động 3: Phần củng cố