bài tiểu luận kim quỹ yếu lược

MẠCH VÀ CHỨNG CỦA LỊCH TIẾT PHONG VÀ ĐIỀU TRỊ 3.1 Thấp nhiệt: - Triệu chứng: Các khớp chân tay sưng đau, nóng tà khí xâm nhập người nặng nề chân như muốn thoát mất cảm giác, chân như rờ

LỜI MỞ ĐẦU

Nền y học cổ truyền phương Đông đã cho ra đời 4 bộ sách kinh điển đến tận ngày nay,

đó là Nội kinh, Nạn kinh, Thương hàn luận và Kim quỹ yếu lược

“Kim quỹ yếu lược phương luận” là phần tạp bệnh của sách “Thương hàn tạp bệnh luận” do Trương Trọng Cảnh viết từ thời Đông Hán Đây là cuốn sách đầu tiên viết về chẩn trị tạp bệnh theo lý luận biện chứng của y học cổ truyền Sách có giá trị cao cả

về lý luận cũng như ứng dụng lâm sàng và là một trong những sách kinh điển của y học cổ truyền Tên sách là “Kim quỹ yếu lược phương luận”, trong đó “Kim quỹ” có nghĩa là quan trọng và quý giá, “Yếu lược” có nghĩa là tóm lược “Kim quỹ yếu lược” cho thấy đây là những nội dung quan trọng chủ yếu và cần thiết về y học cổ truyền được tóm tắt lại

Lịch sử ra đời lưu lạc và được chỉnh lý của sách có thể chia thành ba giai đoạn

Khoảng đầu thế kỷ thứ ba sau công nguyên, Trương Trọng Cảnh viết xong “Thương hàn tạp bệnh luận” Sách gồm hai phần “Thương hàn” và “Tạp bệnh” “Kim quỹ” thuộc phần viết về tạp bệnh Trong thời gian từ Đông Hán đến Tây Tấn do chiến tranh loạn lạc sách bị thất lạc Tuy đã được Vương Thúc Hoà (Tây Tấn) thu thập và chỉnh

lý nhưng người ta vẫn chỉ thấy phần “Thương hàn luận”, gồm mười chương mà

không thấy phần tạp bệnh Cho đến tận thời Tống Nhân Tông, Học sỹ Ông Lâm mới tìm thấy trong thư viện của gia đình cuốn “Kim quỹ ngọc hàm yếu lược phương”, đây chính là bản tóm lược “Thương hàn tạp bệnh luận” của Trương Trọng Cảnh Lâm Ức

và nhiều tác giả khác đã tiến hành hiệu đính theo nguyên tắc: phần đầu sử dụng bản

do Vương Thúc Hoà đã hiệu đính tương đối hoàn chỉnh nên giữ nguyên, phần thứ hai viết về tạp bệnh và các bệnh phụ khoa Nhằm tiện cho ứng dụng lâm sàng lại đem phần viết về phương tễ phân biệt theo các chứng hậu chia thành ba chương Do là sách tóm lược nên đặt tên sách là: “Kim quỹ yếu lược phương luận”, về sau được gọi tắt là “Kim quỹ yếu lược” hay chỉ đơn giản là “Kim quỹ”

Sách “Kim quỹ” bàn về tạp bệnh nội khoa là chính, tuy nhiên cũng đề cập đến một số bệnh phụ khoa và ngoại khoa

Toàn sách chia thành ba phần lớn, tổng cộng có 25 chương Phần đầu từ chương 1 đến chương 10, phần hai từ chương 11 đến chương 19, phần ba từ chương 20 đến chương 25

Chương đầu mang tên “Bệnh tạng phủ kinh lạc trước sau” có tính chất tổng luận, viết

về nguyên nhân cơ chế bệnh sinh, dự phòng, chẩn đoán và điều trị bệnh … Do viết theo hình thức hỏi đáp, nêu các nguyên tắc nên chương này có tính chất cương lĩnh cho toàn cuốn sách Từ chương thứ hai “Bệnh kính thấp yết” đến chương mười bảy

“Bệnh nôn oẹ hạ lợi” thuộc bệnh nội khoa Chương mười tám “Bệnh sang ung tràng ung phù nề” thuộc bệnh ngoại khoa Chương mười chín “Bệnh phu quyết thủ chỉ tý thũng chuyển cân âm hồ sán ưu trùng” viết về một số hợp bệnh Chương hai mươi

đến chương hai mươi hai chuyên về sản phụ khoa Ba chương cuối viết về cấm kỵ, chú ý khi dùng thuốc và ăn uống cùng một số nghiệm phương.

Cũng như Thương Hàn Luận, sách Kim Quỹ cũng được rất nhiều thầy thuốc chú giải, được hiểu theo nhiều trường phái khác nhau nhưng đều một mục đích là mang đến cho đọc giả cái nhìn sâu sắc nhất về nội dung mà Trương Trọng Cảnh gửi gắm

Chính vì vậy, được sự hướng dẫn của thầy cô bộ môn của khoa y học cổ truyền- trường Đại học Y dược Huế, nhóm chúng em xin được phép thảo luận về mạch ,chứng và phép trị của các chứng bệnh ngược, trúng phong và lịch tiết phong, huyết

tý hư lao, phế nuy, phế ung ,bôn đồn khí và hung tý, tâm thống đoản khí Phần thảo luận gồm 4 chương, từ chương 5 đến chương 10 trong giáo trình “kim quỹ yếu lược” của khoa Y Học Cổ Truyền- trường Đại học Y Dược Huế Bài tiểu luận này chỉ là một góc nhìn nhỏ của chúng em về mạch chứng và cách chữa các chứng bệnh trong phần tạp bệnh của cuốn sách kinh điển này mà chúng em đã được học và tìm hiểu Hy vọng sẽ nhận được sự đón đọc và phê bình của thầy cô và bạn đọc

DANH SÁCH SINH VIÊN THỰC HIỆN

1.1. Theo y học hiện đại:

-Viêm khớp dạng thấp của y học hiện đại được xếp vào chứng

lịch tiết phong của y học cổ truyền.Viêm khớp dạng thấp là

một bệnh tự miễn có biểu hiện viêm mạn tính màng hoạt dịch

của khớp mà nguyên nhân chưa được biết rõ.Những đặc điểm

chính của bệnh là tổn thương các khớp nhỏ và nhỡ ở ngoại biên,ít khi tổn thương các khớp lớn,có tính chất đối xứng,cứng khớp buổi sáng,sự hủy hoại màng hoạt dịch khớp mạn tính cuối cùng sẽ dẫn đến tàn phế

- Để chẩn đoán viêm khớp dạng thấp năm 1987 hội thấp khớp Mỹ đưa ra 7 tiêu chuẩn chẩn đoán được ứng dụng rộng rãi đến ngày nay,tuy nhiên hạn chế của tiêu chuẩn này là chưa chẩn đoán bệnh ở giai đoạn sớm cho nên hội thấp khớp học Mỹ kết hợp với Liên đoàn chống Thấp khớp Châu Âu EULAR đề nghị ứng dụng tiêu chuẩn ACR/EULAR 2010 để chẩn đoán được bệnh ở giai đoạn sớm hơn

“bạch hổ lịch tiết phong” nghĩa là bệnh đau ở ngoài tấu lý như con hổ trắng cắn xé vào các khớp.

2. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH CỦA LỊCH TIẾT PHONG:

2.1 Theo y học hiện đại:

và biến dạng khớp

c) Triệu chứng:

- Biểu hiện tại khớp:

+ Ví trí: thường gặp nhất là khớp ngón gần, bàn ngón, cổ tay, khuỷu, gối, cổ chân, bàn ngón chân hai bên đối xứng

+ Tính chất:

Trong đợt tiến triển: các khớp sưng, đau, nóng, ít khi đỏ Có cứng khớp buổi sáng kéo dài trên một giờ

- Biểu hiện toàn thân và ngoài khớp:

+ Hạt dưới da: thường ở trên xương trụ gần khuỷu, trên xương chày gần khớp gối hoặc chung quanh các khớp nhỏ ở bàn tay Tính chất hạt không đau, không vỡ, không di động

+ Viêm mao mạch: biểu hiện dưới dạng hồng ban ở gan tay chân, hoặc tổn thương hoại

tử quanh móng, đầu chi Tiên lượng nặng

+ Gân, cơ, dây chằng và bao khớp: cơ cạnh khớp teo do giảm vận động Có thể gặp triệu chứng viêm gân, kén khoeo chân

+ Biểu hiện nội tạng: viêm màng ngoài tim, bệnh cơ tim, nhiễm bột tim, rối loạn nhịp tim, u hạt

+ Các biểu hiện khác: hội chứng thiếu máu, hội chứng rối loạn thần kinh thực vật,…

2.2 Theo y học cổ truyền:

Theo “kim quỹ yếu lược” :

<<Thốn khẩu, mạch trầm mà nhược, trầm chủ về xương, nhược chủ về gân Trầm tức là thận, nhược tức là can Hãn ra vào trong nước, nếu nước làm tổn thương tới tâm thì sinh lịch tiết( khớp xương đau), mồ hôi vàng ra cho nên gọi là lịch tiết Mạch phu dương( động mạch ở trên mu bàn chân, thuộc kinh túc dương minh vị trên động mạch gian cốt tương ứng huyệt xung dương) phù hoạt, hoạt là cốc khí đầy đủ, phù là tự ra mồ hôi.

Mạch thiếu âm( mạch ở trên mắt cá trong thuộc kinh túc thiếu âm thận, chỗ huyệt thái khê), phù nhược, nhược là huyết bất túc, phù là do phong Phong huyết tương bác nhau nên gây đau như kéo rút.

Người béo mạch sáp tiểu, đoản khí, tự hãn, các khớp xương đau không co duỗi được thường do uống rượu mà ra mồ hôi lại bị gió gây nên.

Vị chua thì thương gân, gân bị thương thì hoãn( mềm hơn) gọi là tiết, vị mặn thì thương xương, xương bị thương thì teo( nuy), gọi là khô, khô và tiết tác động lẫn nhau gọi là đoạn tiết, dinh khí không thông thì vệ khí không đi một mình và dinh

vệ đề rất nhỏ(vi), tam tiêu không có cái gì tựa để chống lại, chân tay ( tứ thuộc) đoạn tuyệt vố sự nuôi dưỡng, thân thể gầy mòn chỉ có chân là sưng to, ra mồ hôi vàng, cẳng chân lạnh, nếu có sốt thù cũng là bệnh lịch tiết>>.

*Qua phân tích các kinh văn trên ta rút ra được nguyên nhân gây bệnh lịch tiết

phong do:

- Phong thấp: do người đang ra mồ hôi (thấp) gặp phong tà, phong và thấp

hợp lại thành phong thấp làm các khớp không co duỗi được gây đau Thường thấy ở người béo có mạch sáp tiểu, đoản khí, ra mồ hôi (khí hư, vệ hư), hoặc ở người béo uống rượu (dương khí tán ra ngoài) ra mồ hôi

- Thấp nhiệt: do người đang ra mồ hôi (thấp) gặp nước (hàn vào cùng thấp)

làm dương uất lại hóa nhiệt, nhiệt và thấp vào các khớp như thủy làm tổn thương tâm,

ở các khớp sẽ có mồ hôi (nhiệt chưng thấp) THường gặp những người có can và thận

hư, với mạch vốn trầm (chủ cốt – thận) và nhược (chủ cân- can)

- Phong và huyết: Phong vào huyết, phong huyết đánh nhau làm các khớp

đau rút, chủ yếu thấy ở người có mạch thiêú âm phù (ngoại cảm phong tà) nhược (huyết hư)

- Ăn chua mặn quá: ăn chua nhiều làm tổn thương gân, gân mềm đi gọi là

tiết, ăn mặn nhiều quá làm tổn thương xương, gây teo gọi là khô Khô và tiết tác động lên nhau gọi là đoạn tiết, làm cho dinh khí không thông, vệ khí không hành, dinh vệ điều hư, tam tiêu không có chỗ dựa, tứ chi không được nuôi dưỡng gây nên người gầy chỉ có chân phù ra mồ hôi vàng và cẳng chân lạnh, phải có sốt

3 MẠCH VÀ CHỨNG CỦA LỊCH TIẾT PHONG VÀ ĐIỀU TRỊ

3.1 Thấp nhiệt:

- Triệu chứng: Các khớp chân tay sưng đau, nóng (tà khí xâm nhập) người nặng nề chân như muốn thoát (mất cảm giác, chân như rời ra do thấp xuống chân) đầu váng (phong thấp cản trở thanh dương không lên được), đoản khí (thấp làm khí cơ rối loạn), bụng ấm ách muốn nôn (vị khí bị trở ngại)

- Biện chứng: Các khớp tay chân đau nhức do phong thấp xâm nhập, khớp sưng to do thấp nhập vào khớp, chân sưng nề như muốn thoát do thấp hạ chú xuống hai chân, đầu huyễn do phong thâp làm cản trở thanh dương khôn

- Phép chữa: Khu phong thanh nhiệt, hòa dinh chỉ thống

- Phương thuốc: QUẾ CHI THƯỢC DƯỢC TRI MẪU THANG

Nước 7 thăng, sách lấy 2 thăng, uống ấm 7 hộp, ngày 3 lần

Ý nghĩa bài thuốc:

-Ma hoàng, quế chi, phòng phong : khu phong trừ thấp

-Thược dược, tri mẫu : hòa âm

- Biện chứng: Khớp đau nhức không thể co duỗi do hàn thấp lưu trú ở cân khớp, gây

co lại không co duỗi được và lạc mạch bị tắc không thông gây đau nh

- Phép chữa: Ôn kinh tán hàn trừ thấp chỉ đau.

- Phương thuốc: Ô ĐẦU THANG

Ý nghĩa bài thuốc:

Ma hoàng, hoang kỳ : tán hàn thấp ở biểu

Ô đầu : trục hàn chỉ thống

Cam thảo, bạch thược : hoãn cấp chỉ thống

Mật ong: làm hòa hoãn tính độc của ô đầu.

II.BỆNH TRÚNG PHONG

Trúng phong là bệnh do phong tà thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc, tạng phủ khi chính khí (dinh vệ, khí huyết) của cơ thể hư suy gây nên bán thân bất toại ( HIÉMIPLÉGIE ) Về sự ghi chép có liên quan đến chứng “trúng phong” :

- Ở “Nội kinh bệnh” thiên “Phong luận” sách “Tố vấn” nói: “Phong trúng vào du huyệt của 5 tạng 6 phủ truyền nhập vào nội bộ cũng là phong của tạng phủ, tất cả đều trúng vào chỗ khí huyết suy nhược, thiên vào một chỗ là thiên phong”

- Sách “Kim quỹ yếu lược” thì cho là đường lạc mạch bị trống rỗng, phong ở ngoài vào là nguyên nhân chủ yếu, lại lấy trúng lạc, trúng kinh, trúng

phủ, trúng tạng để phân biệt bệnh tà nông hay sâu, nặng hay

nhẹ” Ngoài ra các sách “ Thiên kim ngoại đài bí yếu”, “Tế

sinh phương” đều có thảo luận về “trúng phong” mà phần

lớn cũng không tách rời phạm vị trên

Theo y học hiện đại, chảy máu não, nhồi máu não, u não, áp xe não, biến

chứng não của các bệnh viêm tai giữa, tai xương chủm ở trẻ em đều được xếp vào chứng trúng phong trong y học cổ truyền

2.1 Theo y học hiện đại:

a Nguyên nhân:

- Chảy máu não do tăng huyết áp

- Nhũn não vì động mạch bị tắc: Trong bệnh xơ

cứng động mạch hoặc do cục máu phát sinh tại

chỗ hoặc từ xa đưa đến như trong trường hợp van

2 lá

- Màng não hoặc não bị viêm

- Biến chứng não của bệnh tai giữa viêm, xương chũm tai viêm.

- U não

- Áp xe não

- Chấn thương sọ não: máu tụ ngoài màng cứng hoặc tụ máu dưới màng cứng

b Triệu chứng: Việc đầu tiên là phải phát hiện (xác định) được bên liệt.

Quan sát kỹ mặt người bệnh sẽ thấy:

 Liệt mặt:

- Nếu liệt trung ương:

•Nếp nhăn mắt, mũi, má, mép rất rõ ở bên lành, rất mờ ở bên bệnh

•Miệng, nhân trung lệch sang bên lành

•Khi thở, má bên liệt phập phồng theo nhịp thở, như người hút thuốc lá

•Dấu hiệu Pierre Marie Poix: khi ấn mạnh 2 ngón tay ở góc hàm, chỉ thấy miệng, má bên lành cử động

- Nếu liệt Ngoại biên

•Liệt giống như trên nhưng nếp nhăn trán bên liệt cũng

mờ

•Thêm dấu hiệu Charles Bell: Khi muốn nhắm, mắt

không kín, tròng đen đưa lên Nếu bảo người bệnh:

 Há và mím chặt miệng: khi quan sát nếp nhăn ở

trán và mắt, thấy bên lành rõ và nhiều nấp nhăn, bên

liệt ít và mờ hơn

 Người bệnh ăn cơm sẽ thấy cơm chảy qua bên

liệt do 2 môi khép không kín

 Riêng lưỡi thường không liệt, nhưng khi thè

lưỡi ra ta có cảm tưởng là lưỡi bị lệch về phía liệt vì miệng méo về bên lành

 Liệt một tay một chân cùng bên:

- Liệt mềm: Giảm vận động nửa người (mặt - tay - chân)

•Đối bên với tổn thương và tùy thuộc vào vị trí tổn thương

•Ưu thế các cơ duỗi chi trên, các cơ gấp đối với chi dưới

•Liệt mặt trung ương ưu thế 1/3 mặt dưới

- Liệt cứng

Thường là dấu hiệu của liệt nửa người có diễn tiến từ từ, hoặc từ liệt mềm chuyển qua liệt cứng (thời gian thông thường khoảng 3-4 tuần) Đây là triệu chứng thường thấy ở tất cả các bệnh nhân liệt nửa người

+ Co cứng kiểu tháp hay co cứng kiểu tăng trương lực tháp

 Ưu thế các cơ sấp và gấp chi trên (ngón tay gấp, khuỷu tay gập), các cơ duỗi chi dưới (làm chân duỗi, đi như lết ngang).

 Khi co kéo các chi thì thấy có lực cản

+Tư thế dáng khi đi bộ: mất vung vẩy cánh tay, tay bên liệt co, chân lết ngang

- Hỏa thịnh: thuyết hỏa thịnh do Lưu Hà Gian sang tạo Ông cho là trúng phong vốn do hỏa của Tâm thịnh, Thận thủy hư suy Thủy hư không chế được hỏa thành ra âm hư dương thực, khí nóng uất lên làm tâm thần mở choáng đến nỗi đột nhiên ngã ra không biết gì Ông lại chỉ rõ nguyên nhân Tâm hỏa thịnh quá là vì không kiêng khem giữ gìn ngũ chí quá lực

- Thấp đởm: thấp đởm gây ra chứng trúng phong do Chu Thi đề xướng, ông nêu nguyên nhân sinh phong then chốt là ở chỗ thấp, thổ sinh ra đờm Vì đờm mà sinh ra nhiệt, tuy đờm nhiệt không phải nguyên nhân chủ yếu của chứng trúng phong nhưng nhiều khi thấy có chứng trạng đờm trệ, khí bế… Xét đến nguyên nhân thì đều do hỏa của Tâm và Can thịnh, tân dịch bị nung nấu hóa thành đờm mà gây nên bệnh

- Khí hư: bệnh liên quan đến tuổi và thể chất, cho nên Lý Đông Viên cho là: “Phàm người tuổi ngoài 40 là lúc khí suy, hoặc do lo nghĩ giân dữ làm tổn thương phần khí thì hay bị bệnh này Khi tuổi cường tráng thì không có, nếu người béo mập thì hoặc khi cũng có” Ngoài ra trong “Nội kinh” có viết: “trúng phong là không phải phong tà

ở ngoài đến mà là do khí ở trong người tự làm nên bệnh”

được, bên chính khí kéo bên có tà khí gây nên mồm méo, mắt lệch (ý là bán thân bất toại).

Khi tà khí vào lạc thì cơ phu bất nhân (rối loạn cảm giác), khi tà khí vào kinh lạc thì rất khó vận động (trọng bất thắng – rối loạn vận động), khi tà khí vào phủ thì không nhận được người (bất thức nhân – rối loạn ý thức), khi tà vào tạng thì lưỡi cứng khó nói (rối loạn trung khu ngôn ngữ), miệng thổ dãi (rối loạn hoạt động thần kinh thực vật)

b Mạch thống khẩu trì và hoãn:

Mạch trì là hàn, mạch hoãn là có hư Nếu dinh khí hư vong hyết thì hoãn (trầm), nếu

vệ khí hư trúng phong thì hoãn (phù), nếu tà khí trúng kinh thì người có ẩn chẩn (do phong động gây nên), có người có tâm khí bất túc (dương ở ngực hư) khi tà khí vào

đó sẽ gây ngực đầy thở gấp (phế khí không tuyên phát) Qua đoạn này sẽ có thể thấy phải có dinh khí, vệ khí hư thì phong tà mới có thể xâm nhập vào kinh lạc tạng phủ được

3.2 Luận trị:

a Trúng phong phi: do dinh vệ hư, phong tà xâm nhập gây nên thân người không

thể tự thu ( dinh vệ tắc ở biểu), nói không được, lơ mơ, không biết đau ở đâu (dinh vệ tắc ở lý), co quắp không xoay chuyển được (dinh vệ tắc ở biểu)

- Phép chữa: Thông dinh vệ, điều hòa han nhiệt, ích khí bổ huyết

- Phương thuốc: CỔ KIM LỤC NGHIỆN TIỂU TỤC MỆNH THANG

b Chứng đại phong: có chân tay phiền trọng (khó chịu nặng nề) (đại phong vào

kinh hóa nhiệt), trong tâm sợ lạnh (dương khí bất túc)

- Phép chữa: Khu phong thanh nhiệt, bổ hư hạ đàm.

- Phương thuốc: HẦU THỊ HẮC TÁN

Cát cánh 8 phân

Làm tán uống ngày 1 lần 1 phương thốn với rượu, uống 60 ngày Ăn thức mát, không

ăn cá thịt tỏi.

c Phong hóa nhiệt ngày gây kinh giản ngày phát nhiều lần

- Phép chữa: Thanh nhiệt, trọng trấn an thần.

- Phương thuốc: PHONG DẪN THANG

Cam thảo 2 lạng Can khương 4 lạng

Giã nhỏ, cho vào túi da, lấy 3 đốt ngón tay thuốc, nước suối ban mai 3 thăng, đun sôi

3 dạo, uống 1 thăng lúc ấm Sào Nguyên Phương: có thể dung chữa cước khí.

d Phong vào huyết: làm cho bệnh nhân ở trạng thái như cuồng, đi đứng không yên,

nói cả ngày, không hàn không nhiệt (không có biểu chứng), mạch phù (bệnh ở thượng tiêu)

- Phép chữa: Dưỡng huyết khu phong.

- Phương thuốc: PHÒNG KỶ THANG

Phòng phong 3 phân

Cam thảo 1 phân

Sinh địa sắc thô, chưng đến nát lấy nước cốt, rồi vắt kiệt Địa hoàng, sau đó hòa 2 nước cốt này với nhau 4 vị thuốc kia ngâm 1 với một chén rượu một đêm, vắt lấy nước cốt, sau đó hòa nước cốt Địa hoàng và nước cốt các vị thuốc kia chia uống làm

2 lần.

e Thuốc đắp đau đầu do phong:

- Phương thuốc: ĐẦU PHONG MA TÁN PHƯƠNG.

Đại phụ tử 1 củ to (bào)

Muối lượng

Cả 2 lượng bằng nhau Làm tán cho nước vào bột (1 muỗng phương thốn), đắp vào

chỗ đau để tán hàn (Phụ tử) ở huyết phận (muối dẫn thuốc).

Hỏi : Bệnh huyết tý do đâu mà bị ?

Thầy đáp : Người giàu sang phú quý, xương yếu, cơ tầy thịt đầy đặn, nhân lúc làm

việc mệt nhọc, mồ hôi ra , khi ngủ bất chợt trăn trở bị thêm cơn gió nhẹ thổi qua mà mắc phải bệnh này Nhưng vì mạch vi sáp tại thốn khẩu, mạch tiểu khẩn tại bộ quan nêm châm dẫn dương khí làm cho mạch hòa hoãn, mạch khẩn không còn nữa thì bệnh khỏi

Như vậy phong tà thừa chính khí hư xâm nhập, thường thấy ở người ít vận động,

không xông pha, thường ở nhà, tuy được nuôi dưỡng tốt ,song xương vẫn yếu, sức không khỏe, hễ lao động là vã mồ hôi ( vệ khí hư), ngủ hay trở mình (tâm huyết hư) nên bị phong tà xâm nhập

3.1 Tà khí ( phong tà) ở nông:

Dương khí bảo vệ bên ngoài cơ thể làm cho chắc chắn nhân khi làm nặng nhọc làm mồ hôi ra thì dương khí bị tổn thương Phong khí tuy ít nhưng lại vào thẳng huyết mà thành bệnh huyết tý Mạch vi là dương hư, mạch sáp là huyết trệ, mạch khẩn là sự hiện diện của tà Tà ở trong huyết, lúc đầu do dương khí bị tổn thương mà nhập vào được, cuối cùng phải đợi dương khí thông rồi mới xuất ra Người mắc bệnh tý, huyết

vì phong nhập vào nên tê ơt bên ngoài, dương cũng vì huyết tý mà dừng ở bên trong cho nên châm dẫn dương để nó xuất ra, dương xuất ra là bệnh trừ Tà bị khử thì mạch khẩn không còn nữa mà trở lại mạch hòa, huyết tý được thông

* Phép điều trị: Điều hòa dinh vệ

* Phương huyệt: Hợp cốc, Khúc trì, Dương lăng tuyền ( theo Vương Hòa An)

3.2 Tà khí ở sâu:

Bệnh huyết tý mạch âm dương ( dinh vệ ) đều vi ; Thốn khẩu mạch quan vi, mạch xích tiểu khẩn Chứng trạng bên ngoài cơ thể tê dại như trong chứng phong tý Dùng

Hoàng kỳ Quế chi ngũ vật thang để chữa ( Kinh văn 77)

Thốn khẩu mạch quan vi, mạch xích tiểu khẩn Biểu hiện dương bất túc mà âm gây bệnh tý cụ thể là vệ ( bì phu ) , dinh ( mạch lạc ) sức chống đỡ đều kém, mạch quan

vi là Tỳ ( khí ), Can ( huyết ) kém , mạch xích hơi khẩn là tà đã vào sâu hơn Do dinh

vệ yếu, khí huyết kém nên tà đã vào đến phần huyết Khi âm dương hình khí bất túc thì không dùng kim châm mà dùng thuốc có vị ngọt để điều chỉnh âm dương Như vậy cần tăng cường dinh vệ, làm thông huyết mạch thì mới chữa được

* Phép chữa : Ích khí ôn kinh, hòa dinh thông lý

* Bài thuốc: HOÀNG KỲ QUẾ CHI NGŨ VẬT THANG

Hoàng kỳ 3 lạng

Thược dược 3 lạng

Sinh khương 6 lạng

Tất cả có 5 vị, nước 6 thăng sắc còn 2 thăng, uống ấm 7 hộp, ngày 3 lần ( có phương thêm nhân sâm)

Ý nghĩa bài thuốc :

Hoàng kỳ quế chi ngũ vật thang là bài quế chi thang bỏ cam thảo gia hoàng kỳ mục đích là dẫn dương khí mà cam thảo là tính hòa hoãn nên không dùng Trong phương trọng dụng sinh khương cay âm tuyên thông khí trệ Hoàng khí đi ra biểu, cố vệ khí,

ôn dương hành tý Quế chi tráng khí hành dương Bạch thược hòa âm, Quế thược dùng cùng tăng cường điều hòa dinh vệ, thư sướng huyết hành Đại táo hợp với sinh khương ngọt ấm, bổ trung giúp cho ôn dưỡng hành tý Biểu lý hợp lực làm cho dương thông mà tý tự giải

Huyết tý là cơ thể bị tê dại( do huyết bị trở tắc không thông ) bệnh do dương hư không bảo vệ bên ngoài mà bị bệnh, cần dùng châm dẫn dương để điều bổ phần hư Nếu khi chữa lại dùng phép tán ( như trong phong hàn thấp tý ) thì phong hàn không hết mà dương khí lại càng bị tổn thương, huyết tý lại càng nặng

Mạch chẩn giúp chẩn đoán và theo dõi huyết tý là : Mạch vi, sáp tại thốn khẩu, trên bộ quan mạch tiểu khẩn Khi mạch hòa hoãn mạch khẩn không còn là bệnh khỏi.

- Hư lao là hậu quả của các bệnh lâu ngày, thể hiện ở ngũ tạng hư suy , lao tổn, khí huyết không đầy đủ, tinh thần bại hoại mà sinh ra, trong lâm sàng còn chia ra âm hư, dương hư, âm dương đều hư

- Hư lao theo Y học hiện đại gọi là hội chứng suy nhược mạn tính.Hội chứng suy nhược mạn tính (SNMT) là một tình trạng rối

loạn phức tạp đặc trưng bởi sự mệt mỏi sâu rộng,

không cải thiện khi nghỉ ngơi và có lẽ ảnh

hưởng xấu đối với thể chất lẫn tinh thần

người bệnh

2.1 Theo y học hiện đại:

Hội chứng SNMT có thể xảy ra sau những bệnh lý nhiễm trùng như cúm, viêm phế quản, viêm gan hay nhiễm trùng đường ruột; có thể xảy ra trong khi hoặc ngay sau một tình trạng stress nặng; hoặc bắt đầu từ từ không hề có nguyên nhân cụ thể rõ ràng nào Nó bòn rút sức lực và năng lượng của bạn, và đôi khi phục hồi sau nhiều năm Những người từng sống khỏe mạnh và tràn đầy sinh lực nay bỗng nhiên suy nhược nặng nề, luôn cảm thấy mệt mỏi, nhức đầu, đau khớp, đau cơ và hạch lympho

Chẩn đoán:

Theo CDC (Centers for Disease Control and Prevention), tiêu chuẩn chẩn đoán hộ chứng SNMT khi suy nhược mệt mỏi không giải thích được kéo dài 6 tháng trở lên với ít nhất 4/8 triệu chứng chính:

1. Mất khả năng tập trung công việc, suy giảm trí nhớ

2. Đau cổ họng

3. Các hạch lympho ở cổ, nách to (vừa) và đau

4. Đau nhức chuyển từ khớp này đến khớp khác mà không có dấu hiệu viêm khớp như sưng, nóng, đỏ, đau

5. Đau cơ không giải thích được nguyên nhân

6. Rối loạn giấc ngủ

7. Có thể nhức đầu nặng

8. Kiệt sức mau chóng chỉ sau những công việc bình thường

Triệu chứng thường nặng trong vòng 1-2 tháng đầu tiên, sau đó một số ít hết bệnh hoàn toàn trong khi một tỷ lệ nhỏ khác không thể phục hồi lại được Đa số còn lại có cải thiện dần dần, song không thể đạt được thể trạng như lúc ban đầu chưa mắc bệnh

2.1 Theo y học cổ truyền:

Bệnh hư lao là do ngũ tạng hư suy lao tổn, khí huyết không đủ, tinh thần bại hoại , bệnh lâu ngày thể chất yếu mà hình thành nên các chứng Huyễ vựng, Đầu thống, Phát nhiệt, Tâm quý, Chính xung, Kiện vong, Thất miên…

3.1 .Hư lao với biểu hiện dương hư:

Âm bộ lạnh, tay chân lạnh, tinh tự chảy, lãnh tinh, không có con, bụng dưới đầy, tiển tiện bất lợi, bụng đầy ỉa sống phân, mạch phù hư nhược, triểu trầm trì.

Dương hư sinh ngoại hàn, hàn nhiều ở ngoài, tứ chi không được ấm cho nên tay chân nghịch lạnh Hàn nghịch ở trong thì bụng đầy, đi tiện lỏng, ăn không tiêu Mạch trầm

tiểu trì là do dương đại hư.

3.2 Hư lao với biểu hiện âm hư:

Lòng bàn tay và bàn chân phiền nhiệt, bệnh nặng vào mùa hạ khỏi vào mùa đông, mồ hôi trộm, vô sinh, mạch trầm huyền, tế sác.

Tứ chi vốn là dương, trong bệnh lao thì dương thác âm hư mà sinh nội nhiệt cho đên tay chân bứt rứt, lao thương đa số thuộc âm hư nên vào mùa hạ, lúc mộc hỏa thịnh, khí phù ở ngoài thì lý càng hư cho nên bệnh nặng Mùa đông thì kim thủy tương sinh Khí liễm vào trong mà không phục ở ngoài cho nên khỏi

Đạo hãn là mồ hôi khi ngủ, lúc tỉnh thì ngừng, do khi ngủ dương khí vào bảo vệ bên trong, khi tỉnh thì dương bảo vệ bên ngoài, nay dương hư không đủ sức bảo vệ bên trong, mà tiết ra ngoài kéo theo âm khí ra nên có mồ hôi trộm Cũng có cách giải thích như sau : “ Bình thường dương vệ hư không cổ vũ được mạch khí ở ngoài, không đủ sức chế ước tân dịch, khi ngủ vệ khí vào bên trong ( âm), khí huyết không được bảo vệ ở bên ngoài, tấu lý khai nên ra mồ hôi Khi tỉnh dương khí lại ra ngoài, biểu hiện ngừng ra mồ hôi” ( Trung quốc y học đại từ điển ) hoặc có cách giải thích

khác : Khi ngủ vệ khí vận hành ở trong âm, âm hư thì có hỏa, dương hỏa và âm đấu tranh với nhau, âm dịch thất thủ chạy ra ngoài thành đạo hãn

3.3 Hư lao với biểu hiện khí hư:

Đột nhiên có suyễn ( Thận không nạp khí), đoàn khí, đi nhanh thì thở gấp ( Phế hư), phân sống ( Tỳ không kiện vận), lý cấp, mạch hư.

Trong ngực khí hưu thiếu, không được bổ sung thường xuyên nên khi đi nhanh là suyễn thở có tiếng to.Khí hư công năng vân hóa của Tỳ bị suy thoái chất tinh vi của thủy cốc không được phân bố, nguồn hóa sinh bị chèn ép mà gây ra bụng trướng, đại tiện lỏng

3.4 Hư lao với biểu hiện huyết hư:

Sắc mặt nhợt nhạt, khát, mất máu, mạch huyền đại khâu, cách sáp

Tình chí uất kết ngấm ngầm làm hao tổn Can huyết hoặc mất huyết quá nhiều, sau khi

ốm lâu không kịp thời chăm sóc âm huyết suy kém nặng hơn tích hư thành lao mà gây nên Can huyết hư với sắc mặt trắng, mạch huyền tế

Mạch huyền là căng, mạch đại thường là hồng đại, mạch khâu là đại nhưng rỗng ( do không còn huyết dịch lưu thông sau mất máu ), mạch cách cũng là mạch rỗng song còn căng hơn khâu Khi mất máu cấp thì dương khí phù việt ra ngoài nên mạch đại song phù hư

Mạch huyền là có giảm, có thể hiểu là có mất máu nhiều Đại là có khâu, có thể hiểu là mất máu nhiều cho nên án mạch thấy không có máu ở trong mạch Giảm có hàm ý là mất máu nhiều, khí không có máu để chở đi, thoát ra ngoài nên người lạnh, cách là vừa đại hư ( mất máu lớn ) Vừa có hàn ( dương khí thoát )

3.5 Hư lao với biểu hiện âm dương đều hư:

Hơi thở ngắn bụng quặn đau, tiểu tiện không lợi, sắc mặt trắng, thường hoa mắt và chảy máu cam, bụng dưới đầy,lý cấp, không hàn không nhiệt,

mạch hư, trầm, huyền hoặc có mạch phù đạu hoặc cực hư.

Mạch hư là dương hư, mạch trầm huyền là trọng án thấy có huyền là âm bất túc, 2 mạch hợp lại là âm dương đều hư Không hàn không nhiệt là do âm dương bất túc mà không tương thừa hoặc là không có ngoại cảm Đoản khí là do khí hư Bụng dưới đầy, tiểu tiện không lợi là do dương khí hư ( hạ tiêu hư ) Lý cấp là do khí âm sa xuống Sắc mặt trắng có lúc mắt mờ tối là thượng tiêu hư mà không vinh nhuận Hoa mắt, chảy máu cam là do dương khí thượng lên

Dương khí khi phiền lao ( mệt nhọc cả tinh thần và thể xác ) thì dương phù vượt ra ngoài ( Mạch phù đại vô lực ); mạch đại không phải là khí thịnh mà trọng án thì mạch rỗng nhu

Lao ở đây là chỉ dương hư, âm hư không tàng dương Mạch cực hư cũng là lao, lao ở đây là suy ở lý Như vậy 2 mạch đại ( phù vô lực ) và hư là mạch của hư lao

4. CÁC CHỨNG THƯỜNG GẶP CỦA HƯ LAO VÀ CÁCH CHỮA

4.1 : Chứng hư lao có biểu hiện chính là thất tinh:

Người thường mộng tinh, bụng dưới đau dữ dội , dương vật lạnh, hoa mắt, rụng tóc, mạch cực hư khâu trì Mạch này có thể thấy cả ở người ỉa lỏng, són phân, mất máu, mất tinh Chủ mạch của người mất tinh là khâu động hoặc vi khẩn, con trai là thất tinh, con gái nằm mộng thấy giao hợp về dùng bài Quế chi gia long cốt mẫu lệ thang

để chữa ( Kinh văn 83 )

Thận chủ bế tàng, Can chủ sơ tiết, mất tinh do sơ tiết thái quá, cho nên bụng dưới đau

dữ dội, đầu dương vật là nơi hội tụ của tông cân , khí chân dương suy tổn thì dương vật lạnh Hoa mắt là do tinh suy Tóc rụng là do huyết kiệt Mạch của bệnh sẽ là mạch hư, khâu, trì biểu hiện có âm hàn thịnh lại có huyết dịch mất nhanh : Mạch hư chủ mất tinh, mạch khâu chỉ mất máu, mạch trì chủ đi ngoài lỏng sống phân Song ở người mất tinh cấp có thể có mạch khâu đọng, vi khẩn là âm dương không hài hòa mà làm tổn thương đến thần và tinh cho nên đàn ông mất tinh , phụ nữ nằm mộng thấy giao hợp Chứng lao làm tổn thương dương khí, hỏa phù vượt không thu liễm được gây ra tâm thận bất giao , dương nổi lên trên, âm một mình ở dưới, hỏa không nhiếp thủy, không giao nhau tự tiết cho nên bệnh mất tinh hoặc tinh hư Tâm hỏa tướng hỏa nổi lên ở bên trong, nhiễu động tinh làm tinh xuất thì thành mộng giao ( nằm mộng thấy giao hợp )

* Phép chữa : Điều hòa âm dương, thu liễm cố sáp

* Bài thuốc : QUẾ CHI GIA LONG CỐT MẪU LỆ THANG

7 thăng nước đun còn 3 thăng

Ý nghĩa phương thuốc :

Đây là bài Quế chi thang gia Long cốt Mẫu lệ trong đó Quế chi, thược dược thông dương cố âm Cam thảo, sinh khương, Đại táo điều hòa dinh vệ thượng trung tiêu và làm dương có khả năng sinh âm Long cốt mẫu lệ để an thận ninh tâm tăng cường để

bổ âm

Thất tinh, mộng giao là bệnh chữa về thần Giữa thần về tinh nếu không có Long, Mẫu thì không đủ sức thu liễm dương khí vượt phù lên

Thất tinh không ngoài âm hư, dương do di tinh lâu ngày cũng bị suy tổn Âm mất sự

cố nhiếp của dương, ly tán không giữ lại Dương phù vượt ra ngoài, âm cô độc ở trong dẫn đến mộng di thất tinh Dùng quế chi, long cốt, mẫu lệ thang nhằm điều hòa

âm dương, tiềm dương nhập âm, dương được cố, âm được thủ mà làm cho tinh không

bị ngoại tiết

4.2 Hư lao với mạch đại hư phù ( bệnh lao):

Người ta 50- 60 tuổi mắc bệnh có mạch Đại , chứng tý chạy dọc theo lưng, chứng sôi ruột, mã đao ( nhọt sinh ở nách, đỏ rắn mà không thành mủ , là loại bệnh tràng nhạc ) đều do bệnh lao sinh ra ( Kinh văn 85 )

Mạch đại do tuổi 50 -60 tinh khí suy gây nên, lưng tê đau là phong tý ở kinh thái

dương, sôi bụng là do hàn khí thịnh ở trường vị Hạch kết ở nách, ở cổ là do hư hỏa kết với đờm gây nên ; sôi bụng đi với mạch đại do âm hàn nội thịnh, dương khí phù vượt ra ngoài , hư hỏa kết với đờm thành thạch

4.3 Chứng ra mồ hôi trộm ở người hư lao:

Đàn ông như bình thường, mạch hư nhược tế, vi thì hay ra mồ hôi trộm, ( Kinh văn

86 )

Mạch hư nhược là biểu hiện của dương hư, mạch

vi tế là âm hư, đạo hãn là mồ hôi khi ngủ, lúc

tỉnh thì ngừng, do khi ngủ dương khí vào bảo vệ

bên trong, khi tỉnh thì dương bảo vệ bên ngoài,

nay dương hư không đủ sức bảo vệ bên trong,

mà tiết ra ngoài kéo theo âm khí ra nên có mồ

hôi trộm Cũng có cách giải thích như sau : “

Bình thường dương vệ hư không cổ vũ được

mạch khí ở ngoài, không đủ sức chế ước tân dịch, khi ngủ vệ khí vào bên trong ( âm), khí huyết không được bảo vệ ở bên ngoài, tấu lý khai nên ra mồ hôi Khi tỉnh dương khí lại ra ngoài, biểu hiện ngừng ra mồ hôi” ( Trung quốc y học đại từ điển ) hoặc có cách giải thích khác : Khi ngủ vệ khí vận hành ở trong âm, âm hư thì có hỏa, dương hỏa và âm đấu tranh với nhau, âm dịch thất thủ chạy ra ngoài thành đạo hãn

* Bài thuốc : ĐƯƠNG QUY LỤC HOÀN THANG

Đương quy 1 đồng cân

Sinh địa 1 đồng cân

Thục địa 1 đồng cân

Hoàng bá 1 đồng cân

Hoàng cầm 1 đồng cânHoàng liên 1 đồng cânChích hoàng kỳ 2 đồng cân

4.4 Hư lao do thận dương hư:

a) Hư lao thắt lưng đau, bụng dưới đau quặn, tiểu

tiện không lợi.( Kinh văn 90)

b) Đây là triệu chứng của thận dương hư, đau

lưng là phủ của thận, thận hư thì eo lưng đau Thận và

bàng quang có quan hệ biểu lý Dương khí của tam

tiêu không làm được nhiệm vụ khơi thông sự ủng tắc

của thủy dịch luân lưu trong cơ thể được thông lợi thì tiểu tiện không thông mà bụng dưới quặn đau Phép chữa là ích thận khí là tiểu tiện được thông và bụng quặn đau cũng hết.

c) * Phép chữa: Ích mệnh môn hỏa, hóa khí hành thủy

d) * Bài thuốc : BÁT VỊ THẬN KHÍ HOÀN

e) Can địa hoang 8 lạng

f)Sơn thù du 4 lạng

g) Đơn bì 3 lạng

h) Quế chi 1 lạng

i)Sơn dược 4 lạngj)Trạch tả 3 lạngk) Phục linh 3 lạngl)Phụ tử ( bào ) 1 lạngm) Nghiền bột, luyện mật làm hoàn bằng hạt ngô đồng, uống với rượu 15 hoàn, thêm lần đến 20 hoàn Ngày uống 2 lần

n) Ý nghĩa phương thuốc : Quế phụ ôn bổ thận dương hành khí Thục địa bổ thận

âm dưỡng huyết Sơn thù, Sơ n dược bổ tỳ ích thận cố tinh Phục linh, Trạch tả thẩm tiết , thông lợi khí bàng quang Đan bì hành huyết sơ điều ứ trệ trong lạc mạch Bổ tả khai khai nạp thận khí làm thận khí vận hành thủy, làm cho eo lưng và bụng dưới hết đau

4.5 Chứng tỳ vị hư hàn ở bệnh hư lao:

o) Mạch tượng trầm tiểu trì gọi là thoát khí, người bệnh đó đi nhanh thì suyễn, thở có tiếng to, chân tay nghịch lạnh, bụng đầy, nặng hơn thì đại tiện lỏng, ăn không tiêu ( Kinh văn 86 )

p) Mạch trầm tiểu trì là dương khí đại hư gọi là thoát khí, đi nhanh thì thở gấp, suyễn nghịch do trung khí bất túc, không nuôi đc phế khí làm phế khí hư; chân tay lạnh toát là do dương ở trong không ra làm ấm tay chân ở ngoài đươc Chân tay là gốc của chư dương, vì vậy dương kém biểu hiện ra chân tay lạnh, bụng đầy nặng thì

ỉa phân sống, do trung tiêu hư hàn, âm hàn nội sinh làm tiêu hóa thức ăn không tốt và

ỉa ra phân sống

4.6. Bệnh hư lao khi có mất máu lớn:

q) Mạch huyền mà đại, huyền là giảm, đại là khâu, giảm là hàn, khâu là hư, hư hàn tác động lẫn nhau nên có mạch cách Phụ nữ thì đẻ non, rong huyết, nam giới thì von huyết, thất tinh ( Kinh văn 87 )

r) Mạch khâu, mạch cách rất giống nhau tuy nhiên có thể phân biệt được Mạch huyền là căng, mạch đại thường là hồng đại, mạch khâu là đại nhưng rỗng ( do

không còn huyết dịch lưu thông sau mất máu ), mạch cách cũng là mạch rỗng song còn căng hơn khâu Khi mất máu cấp thì dương khí phù việt ra ngoài nên mạch đại song phù hư

s) Mạch huyền là có giảm, có thể hiểu là có mất máu nhiều Đại là có khâu, có thể hiểu là mất máu nhiều cho nên án mạch thấy không có máu ở trong mạch Giảm có

hàm ý là mất máu nhiều, khí không có máu để chở đi, thoát ra ngoài nên người lạnh, cách là vừa đại hư ( mất máu lớn ) Vừa có hàn ( dương khí thoát )

t)* Phép điều trị: Bổ khí, bổ dương để sinh huyết

u) * Bài thuốc:

v) - Nếu đại xuất huyết dùng ĐỘC SÂM THANG

w) - Nếu có cả khí thoát nữa thì dùng SÂM PHỤ THANG.

x) Bổ khí sinh huyết, bổ dương có thể nhiếp âm

4.6 Chứng trung tiêu có hư lao:

y) Bệnh hư lao trong bụng đau, tim hồi hộp, chảy máu cam, mộng mất tinh, tứ chi nhức buốt, tay chân phiền nhiệt, họng khô miệng ráo.

z) Lý cấp đau bụng dương hư không hiệp điều được với âm ( âm sẽ thinh ở dưới) gây nên ; chân tay phiền nhiệt họng khô, miệng ráo do âm hư không hiệp điều được với dương ( nên dương thượng phù; mộng tinh do dương không nhiếp được âm nên tinh tự xuất, chân tay đau mỏi, do huyết hư không dưỡng được cơ nhục

aa) nNhững chứng trên đều là biểu hiện của mất cân bằng âm dương, vì vậy trong điều trị phải điều hòa lại âm dương, không thể lấy thuốc hàn trị nhiệt, thuốc nhiệt trị hàn mà dùng thuốc cam ôn để kiến trung, trung khí vận hóa tốt, thuốc âm để dẫn dương, thuốc dương để dẫn âm, Như thế có thể điều hòa được âm dương Âm dương được điều hòa thì thiên thắng của hàn nhiệt sẽ hết Thuốc cam ôn có tác dụng phấn chấn dương khí của tỳ vị, phục hồi công năng vận hóa, thủy cốc sẽ được vận hóa thành tinh vi của thủy cốc để đáp ứng dưỡng âm, dưỡng dương đang thiếu hụt, làm

âm dương điều hòa, hết thiên hàn, thiên nhiệt Cho nên nếu hư nhiệt mà dùng phép tư

âm không đỡ thì dùng cam ôn, vì vậy nói “ cam ôn có thể trừ đại nhiệt”

ab) * Phép chữa: Kiến lập trung khí, điều hòa âm dương

ac)

ad) *Bài thuốc : TIỂU KIẾN TRUNG THANG

ae) Quế chi 3 lạng( bỏ vỏ)

ag) Sinh khương 3 lạng

ah) Thược dược 6 lạng

aj) Cam thảo 1 lạng (nướng)ak) Dùng 7 thăng nước đun lấy 3 thăng, bỏ bả, cho di đường vào, lại đun nhỏ lửa cho tan ra, uống nóng 1 thăng , ngày uống 3 lần

al) Ý nghĩa phương thuốc : Tiểu kiến trung thang, bản phương là Quế chi thang,

bội bạch thược và gia di đường, tác dụng không phải là phát hãn giải biểu Mà để ôn vận huyết mạch , thông tâm dương, ích tâm khí, hòa dinh huyết Trong phương bội bạch thược hợp quế chi để hòa dinh vệ, có thể nhu can, ích âm hòa dinh huyết lại gia

di đường ngọt ấm, bổ trung, cùng với sinh khương, cam thảo, đại táo phối hợp tăng cường tác dụng ôn dưỡng trung tiêu nên gọi là Tiểu kiến trung thang