Trong đó, Bộ trưởng đã chỉ rõ: “Cần phải tạo động lực đổi mới phương pháp dạy học cho giáo viên, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học chỉ có thể thành công khi giáo viên có động lực hàn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH
KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Ở TRƯỜNG THPT
NGUYỄN BÌNH ĐÔNG TRIỀU- QUẢNG NINH
Người thực hiện: Trần Thị Việt Yên
Chức vụ : PHÓ HIỆU TRƯỞNG
Trang 2NĂM HỌC 2011 – 2012
MỤC LỤC
Phần II: Nội dung
Chương 1: Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học và kiểm tra,
Chương 2: Thực trạng về sử dụng PPDH và kiểm tra, đánh giá
tại trường THCS- THPT Nguyễn Bình 11
Chương 3: Một số biện pháp quản lý đã được áp dụng nhằm
thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá tại
trường THCS- THPT Nguyễn Bình
13
PHẦN I: MỞ ĐẦU
Trang 31 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, đổi mới quản lý đã trở thành xu hướng chiến lược quan trọng trong việc đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội Đối với giáo dục, một trong những biện pháp hàng đầu để nâng cao chất lượng chính là việc đổi mới phương pháp quản lý giáo dục từ cấp trung ương cho đến cấp cơ sở, trong đó đặc biệt phải chú trọng đến việc đổi mới quản lý dạy và học Mặt khác phải biết tạo sự đổi mới đồng bộ trong hoạt động quản lý và vận dụng một cách sáng tạo, tạo ra sức mạnh tổng hợp của nhiều yếu tố trong hoạt động quản lý, quản lý nhà trường và quản lý dạy học
Trong kết luận của Phó Thủ tướng- Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân tại Hội thảo “Chỉ đạo, quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông” tổ chức tại thành phố Vinh- tỉnh Nghệ An ngày 03/01/2009 Trong đó, Bộ trưởng đã chỉ rõ: “Cần phải tạo động lực đổi mới phương pháp dạy học cho giáo viên, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học chỉ có thể thành công khi giáo viên có động lực hành động và chuyển hóa được từ ý chí trở thành tình cảm và tinh thần trách nhiệm đối với học sinh, đối với nghề dạy học”
Hơn nữa, trong kết luận của Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển tại hội thảo
do Bộ GD&ĐT tổ chức vào ngày 16,17 tháng 4 năm 2009 tại Cần Thơ, Thứ trưởng cũng đã chỉ rõ về định hướng và yêu cầu của việc đổi mới kiểm tra đánh giá nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học: “Đổi mới kiểm tra đánh giá phải gắn với cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” và gắn với phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Coi trọng việc phân tích kết quả kiểm tra, qua đó giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học, hướng dẫn học sinh phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu trong học tập; các cấp quản lý cũng điều chỉnh hoạt động dạy và học, kiểm tra đánh giá một cách kịp thời.”
Trang 4Thực hiện theo tinh thần các chỉ thị, nghị quyết và những chủ trương đổi mới trong giáo dục đào tạo những năm qua, trường THCS- THPT Nguyễn Bình mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới công tác quản lý nhà trường đạt những thành tích đáng kể, xây dựng được nề nếp giảng dạy và học tập tốt Tuy nhiên chất lượng dạy học của nhà trường vẫn còn ở mức độ khiêm tốn, là một vấn đề đáng quan tâm Là quán bộ quản lý nhà trường tôi luôn trăn trở: Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học, làm thế nào để cải tiến được công tác quản lý nhà trường, quản lý dạy học để có thể tháo gỡ những khó khăn, những thói quen hạn chế cố hữu, nhằm từng bước đưa nhà trường lên một tầm cao mới về chất lượng và hiệu quả đào tạo, cung cấp cho
xã hội những sản phẩm có chất lượng Trong đó vấn đề lãnh đạo và quản lý đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là vấn đề then chốt xuyên suốt các hoạt động trong nhà trường
Chính vì vậy nên tôi mạnh dạn chọn sáng kiến kinh nghiệm “Một số kinh nghiệm chỉ đạo thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở trường THCS- THPT Nguyễn Bình” với một hy vọng góp phần nhỏ bé vào việc xây dựng hệ thống các biện pháp quản lý trường phổ thông phù hợp với yêu cầu đổi mới; thực hiện tốt nhiệm vụ của nhà trường mà Đảng, nhà nước và nhân dân giao phó
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đánh giá được thực trạng của công tác quản lý nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở trường THPT, thông qua
đó đề ra biện pháp để nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường một cách toản diện
3 Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu về công tác lãnh đạo, quản lý nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở trường THCS- THPT Nguyễn Bình
Trang 54 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu một số vấn đề về sơ sở lý luận, tiến hành điều tra thực trạng của công tác lãnh đạo, quản lý nhằm đổi mới phương pháp và kiểm tra, đánh giá ở trường THPT, phân tích nguyên nhân, tìm ra những yếu tố liên quan đến công tác quản lý về lĩnh vực này để từ đó đề ra biện pháp hữu hiệu nhất nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay
5 Giới hạn của đề tài
Nghiên cứu về thực trạng và biện pháp lãnh đạo, quản lý nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở trường THCS- THPT Nguyễn Bình – Đông Triều - Quảng Ninh
6 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp nghiên cứu lý luận
Trên cơ sở những kiến thức về tâm lý, giáo dục học và những quan điểm đường lối của Đảng, các văn bản của Bộ giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở trường THPT
b Phương pháp quan sát
Nhìn nhận lại thực trạng của công tác quản lý nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá của trường THCS- THPT Nguyễn Bình trong năm học 2010-2011 và học kỳ I năm học 2011- 2012
PHẦN II: NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Trang 6VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ .
1.1 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:
1.1.1 Khái niệm về phương pháp dạy học:
Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức phối hợp hoạt động thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học
1.1.2 Phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học
"Tích cực" trong phương pháp dạy học tích cực được dùng với nghĩa là
hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không
dùng theo nghĩa trái với tiêu cực
Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động
1.1.3 Đặc điểm của phương pháp dạy học
a Là một nhân tố cơ bản của quá trình dạy học
b Phương pháp dạy học phụ thuộc vào mục đích, nội dung dạy học, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ dạy học
c Có sự thống nhất giữa phương pháp dạy và phương pháp học
d Phương pháp dạy học vừa mang tính khách quan, vừa mang tính chủ quan
Trang 7e Phương pháp dạy học có sự chuyển hóa rất linh hoạt tùy theo tình huống khác nhau từ phương pháp dạy học thành biện pháp dạy học
1.1.4 Vai trò của phương pháp dạy học tích cực:
a Phương pháp dạy học tích cực sẽ tạo điều kiện để học sinh biết xác định mục đích học tập; biết tự học và tự đánh giá kết quả học tập; biết học tập
cá nhân, học tập hợp tác và tương tác
b Phương pháp dạy học tích cực giúp giáo viên có tình cảm, hứng thú trong dạy học; phát huy tính sáng tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, trau dồi nghiệp vụ
c Phương pháp dạy học tích cực giúp cho giáo viên và học sinh khắc phục khó khăn về cơ sở vật chất, đời sống, điều kiện học tập, đưa hoạt động dạy học theo kịp bước tiến kinh tế - xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế và nền kinh tế tri thức
d Phương pháp dạy học tích cực giúp cho các cán bộ quản lý giáo dục đổi mới hoạt động quản lý giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
1.2 KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC.
1.2.1 Khái niệm về kiểm tra, đánh giá:
a Kiểm tra:
Là giai đoạn kết thúc của quá trình giảng dạy và học tập một môn học,
là một chức năng cơ bản, chủ yếu của quá trình dạy học Chức năng này gồm các bộ phận :
- Ðánh giá kết quả học tập của học sinh là quá trình xác định trình độ đạt được những mục tiêu của môn học
- Phát hiện lệch lạc: Việc kiểm tra sẽ phát hiện được những mặt đạt
Trang 8được và chưa đạt được mà môn học đã đề ra đối với học sinh Qua đó tìm được những khó khăn và trở ngại trong quá trình học tập.
- Ðiều chỉnh lệch lạc: Qua kiểm tra giáo viên tìm được những điều chỉnh cần thiết trong quá trình giảng dạy, loại trừ những lệch lạc, tháo gỡ những khó khăn trở ngại, thúc đẩy quá trình chiếm lĩnh tri thức của người học
b Đánh giá:
Là căn cứ vào các số liệu, thông tin nhận được trong kiểm tra để ước lượng, nhận định, phán đoán và đề xuất các ý kiến nhằm làm cho việc học tập và giảng dạy tốt hơn
Ðánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả học tập dựa trên những thông tin thu được qua kiểm tra, đối chiếu những mục tiêu, tiêu chuẩn, tiêu chí đã đề ra nhằm đưa ra những cải tiến thích hợp để cải tiến thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy
Ðánh giá còn là quá trình xác định mức độ đạt đến mục đích yêu cầu của người học đối với môn học, là mô tả định tính và định lượng những khía cạnh về kiến thức, kỹ năng của học sinh
c Công cụ của đánh giá: Khi đánh giá thường dựa vào các thông tin,
dữ liệu sau:
- Số đo: Là điểm số làm bài kiểm tra của học sinh
- Lượng giá: Dựa vào số đo đưa ra những kết luận ước lượng trình độ kiến thức, kỹ năng của từng học sinh
- Lượng giá theo chuẩn (so sánh số đo mỗi cá nhân trong tổng hợp chung của cả lớp)
- Lượng giá theo tiêu chí (so sánh số đo của cá nhân với tiêu chí đề ra
Trang 9ban đầu)
1.2.2 Vị trí của kiểm tra, đánh giá:
a Vị trí của kiểm tra đánh giá thông thường Được biểu diễn bằng
sơ đồ sau:
b Vị trí của kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học: Được biểu
thi bằng sơ đồ sau:
PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
ĐÁNH GIÁ
MỤC TIÊU
TRÌNH ĐỘ XUẤT PHÁT
KỸ NĂNG
MỤC TIÊU
TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN
KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
Trang 101.2.3 Nhiệm vụ cơ bản của việc kiểm tra, đánh giá hay mục tiêu của đánh giá
a Ðối với học sinh:
- Làm rõ được việc lĩnh hội kiến thức, sự thành thạo kỹ năng, trình độphát triển tư duy trong việc nắm kiến thức môn học của học sinh
- Học sinh nhận thức và tự đánh giá việc học tập của mình
- Học sinh nhận thức được các mặt thiếu sót của mình là mục tiêu quan trọng nhất
b Ðối với giáo viên:
- Thông qua kiểm tra - đánh giá, giáo viên tự đánh giá việc giảng dạy của mình
- Giáo viên thấy được mặt thành công và những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác giảng dạy đối với môn học mình phụ trách Ðể đạt mục tiêu này giáo viên phải rộng lượng và nghiêm túc chấp nhận những ý kiến trái ngược ý kiến của mình khi những ý kiến đó được dẫn chứng đúng đắn
c Ðối với nhà trường :
- Kiểm xem các mục tiêu đề ra ban đầu có đạt được hay không?
- Quyết định kết quả và công bố cho học sinh biết
Kiểm tra, đánh giá là khâu không thể thiếu được của quá trình giảng dạy, là một biện pháp nâng cao việc dạy và học, không chỉ của giáo viên mà
là của cả học sinh Ngoài việc giáo viên tiến hành kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, học sinh còn phải biết tự kiểm tra, đánh giá chính mình
và đánh giá học sinh khác Việc học sinh tự kiểm tra, đánh giá lẫn nhau nhằm
Trang 11tìm ra phương pháp học tập có hiệu quả.
1.2.4 Các yêu cầu đối với việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
- Đảm bảo tính khách quan trong quá trình đánh giá
- Đảm bảo tính toàn diện
- Đảm bảo tính thường xuyên và hệ thống
- Đảm bảo tính phát triển
1.2.5 Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá
- Xác định rõ mục đích kiểm tra đánh giá
- Xác định rõ nội dung các kiến thức kĩ năng cần kiểm tra đánh giá, các tiêu chí cụ thể của mục tiêu dạy học với từng kiến thức kĩ năng đó, để làm căn
cứ đối chiếu các thông tin cần thu Việc xác định các mục tiêu, tiêu chí đánh giá cần dựa trên quan niệm rõ ràng và sâu sắc về các mục tiêu dạy học
- Xây dựng các câu hỏi, các đề bài kiểm tra, các bài trắc nghiệm cho phép thu lượm các thông tin tương ứng với các tiêu chí đã xác định
- Tiến hành kiểm tra, thu lượm thông tin (chấm), xem xét kết quả và kết luận đánh giá
- Chấm điểm các bài kiểm tra căn cứ theo một thang điểm được xây dựng phù hợp với các tiêu chí đánh giá đã xác định Xem xét kết quả chấm thu được, rút ra các kết luận đánh giá tương ứng với mục đích kiểm tra đánh giá
đã xác định
Trang 12- Giáo viên dạy giỏi cấp trường: 14
- Giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh: không
- Bình quân tuổi đời: 30
- Bình quân tuổi nghề: 9
Nhìn chung đội ngũ giáo viên của nhà trường còn trẻ cả về tuổi đời và tuổi nghề; nhiều giáo viên mới ra trường còn non yếu cả về trình độ chuyên môn và cả về nghiệp vụ sư phạm Chính vì vậy có ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giảng dạy và công tác đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra, đánh giá trên cơ sở thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học
2.2 Thực trạng về sử dụng phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá
2.2.1 Thực trạng về sử dụng phương pháp dạy học:
Nhiều giáo viên chưa nắm vững và chưa thực sự bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình, chủ yếu dựa theo sách giáo khoa, sử dụng sách giáo khoa trên lớp chưa hợp lý; chuẩn bị bài giảng chưa kỹ; có ít tư liệu dạy học
Trang 13Giáo viên còn lạm dụng thuyết trình và ít chú ý nêu vấn đề để học sinh
giải quyết, học sinh ít có điều kiện hoạt động, chủ yếu là đọc chép, ghi nhớ máy móc, thậm chí đọc theo sách giáo khoa để trả lời câu hỏi.
Giáo viên còn sử dụng phương pháp dạy học lạc hậu - nguyên nhân gây nên tình trạng thụ động trong học tập Áp lực học tập tăng cao, học nhiều hiệu quả ít, học sinh ít được lôi cuốn động viên khích lệ để hứng thú, tự giác học tập, gây nên tình trạng chán học, bỏ học ở bộ phận có học lực yếu kém
Một số giáo viên áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực một cách máy móc, hình thức Vẫn còn tình trạng giáo viên dạy chay hoặc sử dụng thiết bị, đồ
dùng dạy học kém hiệu quả
Nhiều bài giảng còn thiếu cân đối giữa truyền thụ kiến thức với hình thành kỹ năng; thời lượng thuyết trình của giáo viên còn nhiều; giáo viên ít bao quát các loại đối tượng học sinh; ít hướng dẫn học sinh về phương pháp học tập và phương pháp tự học, chưa chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy cho học sinh
2.2.2 Thực trạng về công tác kiểm tra, đánh giá:
Một số giáo viên do chưa nắm vững và chưa thực sự bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình nên chuẩn bị đề kiểm tra chưa tốt; lựa chọn nội dung và hình thức kiểm tra chưa hợp lý; chưa dành thời gian thỏa đáng để chấm, chữa và trả bài kiểm tra, chưa chú ý rèn kỹ năng tư duy và hướng dẫn phương pháp học tập cho học sinh qua các bài kiểm tra
Vẫn còn tình trạng chưa bảo đảm yêu cầu khách quan, chính xác, công bằng trong kiểm tra, đánh giá Nhiều giáo viên ít chấn chỉnh tình trạng học sinh gian dối khi làm bài (xem tài liệu, trao đổi bài, nhìn bài của bạn, ); có
Trang 14trường hợp giáo viên chấm bài chưa chính xác, bỏ sót lỗi, lời phê chung chung;
Đối với các môn khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, GDCD) cấu trúc đề kiểm tra còn thiên về mức độ ghi nhớ, tái hiện KT, coi nhẹ kiểm tra mức độ thông hiểu và kỹ năng vận dụng kiếm thức
Việc ra đề kiểm tra còn chưa bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng, ra đề quá khó làm cho những học sinh có học lực trung bình trở xuống chán học hoặc ra đề quá dễ làm giảm hiệu quả của kiểm tra, đánh giá
Hoạt động đánh giá thiên về một chiều từ giáo viên đối với học sinh ít tạo gợi mở cho học sinh tự đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau
Một số giáo viên còn chưa thấy hết vai trò của kiểm tra, đánh giá Do vậy trong các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ việc ra đề kiểm tra nhiều khi còn qua loa; nhiều giáo viên ra đề kiểm tra với mục đích làm sao để chấm
dễ, chấm nhanh nên kết quả đánh giá chưa khách quan Phần lớn giáo viên chưa quan tâm đến quy trình soạn đề kiểm tra nên các bài kiểm tra còn mang tính chủ quan của người dạy
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÃ ĐƯỢC ÁP DỤNG NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TẠI TRƯỜNG THCS- THPT NGUYỄNBÌNH
3.1 Về đổi mới phương pháp giảng dạy:
Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học với các nội dung chủ yếu là:
3.1.1 Tổ chức quán triệt, tuyên truyền về các văn bản chỉ đạo của các
cấp về công tác đổi mới phương pháp giảng dạy làm cho mỗi giáo viên hiểu
rõ yêu cầu cấp thiết và tính tất yếu của việc đổi mới phương pháp giảng dạy