Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về môn pháp luật về những vấn đề cơ bản bản của nhà nước, pháp luật. Thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp luật.Các câu hỏi đưa ra giúp việc ôn tập được dễ dàng hơn trong kiểm tra các kỳ thi.
Trang 1CÂU HỎI ÔN TẬP MÔN PHÁP LUẬT( có lời giải)
Câu 1: Nhà nước là gì ? Nhà nước khác với tổ chức khác ở những điểm nào?
Câu 2: Quan điểm Mác – Lênin về nguồn gốc của nhà nước?
Câu 3: Phân tích bản chất của nhà nước?
Câu 4: Vì sao nhà nước vừa có tính giai cấp vừa có tính xã hội? Nêu những biểu hiện về tính giai cấp và xã hội của nhà nước?
Câu 5: Chức năng của nhà nước? Các hình thức và phương thức thực hiện chức năng của nhà nước?
Câu 6: Cơ quan nhà nước là gì? Phân loại?
Câu 7: Trình bày khái niệm bộ máy nhà nước?
Câu 9: Nhà nước pháp quyền là gì? Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam có những đặc điểm
cơ bản nào?
Câu 1: Pháp luật là gì? Pháp luật có những đặc trưng cơ bản nào?
Câu 2: Quan điểm Mác – Lê nin về nguồn gốc về con đường hình thành pháp luật?
Câu 3: Tại sao pháp luật vừa có tính giai cấp vừa có tính XH? Nêu biểu hiện của tính giai cấp và tính XH?
Câu 4: So sánh pháp luật với đạo đức và nêu mối quan hệ giữa chúng?
Câu 5: Phân tích bản chất của pháp luật Xã hội chủ nghĩa?
Câu 6: Trình bày vai trò của pháp luật XHCN?
Câu 7: Văn bản quy phạm pháp luật là gì? Nêu các đặc điểm của quy phạm pháp luật?
Câu 8: Nêu các nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam?
Câu 11: Trình bày khái niệm và đặc điểm của quy phạm pháp luật?
Câu 1: Trình bày khái niệm thực hiện pháp luật?
Câu 2: Trình bày các hình thức thực hiện pháp luật?
Câu 3: Nêu những trường hợp cần áp dụng pháp luật ?
Câu 4: Phân tích những đặc điểm của áp dụng pháp luật?
Trang 2Câu 5: Vi phạm pháp luật là gì? Vi phạm pháp luật có những dấu hiệu cơ bản nào?
Câu 6: Phân loại vi phạm pháp luật?
Câu 7: Trách nhiệm pháp lý là gì? Nêu những đặc điểm của chúng?
Câu 8: Trình bày các loại trách nhiệm pháp lý?
Câu 1: Ý thức pháp luật là gì? Nêu các đặc điểm của ý thức pháp luật?
Câu 2: Ý thức pháp luật được cấu tạo từ những bộ phận nào?
Câu 3: Phân loại ý thức pháp luật?
Câu 4: Làm thế nào nâng cao ý thức pháp luật?
Câu 5: Pháp chế XHCN là gì? Pháp chế được xem xét dưới những phương diện cơ bản nào? Câu 6: Phân tích nguyên tắc đảm bảo tính tối cao của hiến pháp và pháp luật?
Câu 7: Phân tích nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất của pháp chế?
Câu 8: Các biện pháp để tăng cường pháp chế?
Trang 3NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC
Câu 1: Nhà nước là gì ? Nhà nước khác với tổ chức khác ở những điểm nào?
Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự XH, thực hiện ục đích bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị
Nhà nước khác với tổ chức khác ở những dấu hiệu cơ bản sau:
- Nhà nước thiết lập một quyền lực công cộng đặc biệt Quyền lực không hòa nhập với XH và mang tính giai cấp Chủ thể của quyền lục này là giai cấp thống trị về kinh tế, chính trị Quyền lực được thực hiện bằng bộ máy với lớp người chuyên làm nhiệm vụ quản lý
- Nhà nước tổ chức và quản lý dân cư theo các đơn vị hành chính, lãnh thổ , tức là theo các đơn vị hành chính - lãnh thổ mà không phụ thuộc nghề nghiệp, độ tuổi hoặc giới tính… của dân cư Sự quản lý của nhà nước theo đơn vị hành chính lãnh thổ đảm bảo cho các thành viên thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình theo nơi cư trú của họ
- Nhà nước nắm giữ và thực hiện chủ quyền quốc gia nhà nước có quyền quyết định cao nhất các vấn đề trong phạm vi nội bộ của mình, không chịu sự can thiệp của bất kỳ một nước nào khác và nhà nước có quyền độc lập trong quan hệ với các nhà nước khác
- Nhà nướ c ban hành và quản lý pháp luậ t, nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền
ban hành pháp luật Nhà nước ban hành pháp luật và đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế
- Nhà nước có quyền phát hành tiền, đặt ra và thu các loại thuế Nhằm mục đích nuôi dưỡng bộ máy NN, đảm bảo cho sự phát triển KT, VH, XH, giải quyết các công việc chung của xã hội
Nhờ những dấu hiệu cơ bản trên mà chúng ta có thể phân biệt được nhà nước với những tổ chức xã hội khác trong xã hội như Đảng, Công đoàn, Mặt trận tổ quốc.… Mặt
Trang 4khác, nhờ có những đặc điểm này mà nhà nước trở thành tổ chức có vai trò đặc biệt quan trọng trong xã hội
Câu 2: Quan điểm Mác – Lênin về nguồn gốc của nhà nước?
Theo học thuyết Mác – Lênin:
Nhà nước ra đời khi có sự phân hóa và đấu tranh giai cấp
Quyền lực của NN không phải là vĩnh cữu
Nhà nước tồn tại và tiêu vong khi những điều kiện khách quan không còn nữa
Lịch sử đã trải qua 3 lần phân công lao động XH lớn mà mõi lần có những bước phát triển mới làm sâu sắc thêm quá trình tan rã của chế độ công xã nguyên thủy:
Lần 1: ngành chăn nuôi trở thành ngành kinh tế độc lập tách ra khỏi ngành trồng trọt Lần 2: Thủ công nghiệp tách ra khỏi nông nghiệp
Lần 3: Buôn bán phát triển và thương nghiệp ra đời
Câu 3: Phân tích bản chất của nhà nước?
Bản chất của nhà nước là tổng thể những mặt, những mối liên hệ, những thuộc tính có tính tự nhiên, tương đối ổn định bên trong nhà nước, qui định sự tồn tại phát triển của nhà nước
Nhà nước là một hiện tượng xã hội nên bản chất của nhà nước cũng được xem xét trên hai phương diện là xã hội và giai cấp Những thuộc tính cơ bản thể hiện bản chất nhà nước là tính giai cấp và tính xã hội
• Tính giai cấp:
Ra đời và tồn tại trong XH có giai cấp
Thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị của của NN
là chủ yếu (chính trị , kinh tế, tư tưởsng)
• Tính xã hội:
Là hình thức tổ chức của XH
Duy trì trật tự XH, quản lý đời sống XH
Phục vụ lợi ích của xã hội
Trang 5=> Tính giai cấp và tính XH là thuộc tính cơ bản, không thể thiếu, qui định sự tồn tại và phát triển bất kỳ nhà nước nào Tuy nhiên tính giai cấp và tính XH của mõi nhà nước không giống nhau và cách thức thể hiện của chúng không giống nhau và cách thức thể hiện của chúng cũng khác nhau Thậm chí, đối với cùng một nhà nước ở mỗi giai đoạn phát triển thì hai thuộc tính đó cũng thay đổi khác nhau
Các hình thái kinh tế XH:
Hình thái kinh tế XH cộng sản nguyên thủy (không có GC- không có NN)
Hình thái kinh tế XH phong kiến (có GC – có NN)
Hình thái kinh tế XH tư bản (có GC - có NN)
Hình thái kinh tế XH chủ nghĩa (có GC – có NN)
Câu 4: Vì sao nhà nước vừa có tính giai cấp vừa có tính xã hội? Nêu những biểu hiện
về tính giai cấp và xã hội của nhà nước?
Nhà nước ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với xã hội có giai cấp, nó ra đời khi xã hội loài người phát triển đến một trình độ nhất định nhằm đáp ứng những đòi hỏi của sự phát triển đó Vì thế, nhà nước vừa mang tính chất giai cấp vừa mang tính chất xã hội Tức là, nhà nước vừa bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội, vừa duy trì trật tự
xã hội để đảm bảo sự ổn định và thúc đẩy sự phát triển của xã hội
• Tính giai cấp:
Ra đời và tồn tại trong XH có giai cấp
Thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị của của NN
là chủ yếu
Tính giai cấp thể hiện ở sự thống trị về chính trị, kinh tế và tư tưởng
• Tính xã hội :
Là hình thức tổ chức của XH
Duy trì trật tự XH, quản lý đời sống XH
Phục vụ lợi ích của xã hội
Trang 6Câu 5: Chức năng của nhà nước? Các hình thức và phương thức thực hiện chức năng của nhà nước?
Chức năng của NN
Là những phương diện hoạt động cơ bản, quan trọng nhất của NN
Xuất phát từ bản chất của nhà nước, phù hợp với bản chất, mục đích, nhiệm vụ quản
lý NN trên các trên các lĩnh vực của đời sống XH Gắn liền với sự tồn tại của NN
Nội dung của mõi chức năng do các điều kiện kinh tế, XH, chính trị của XH quyết định ở mọi thời kỳ phát triển
Khoa học lý luận chung về NN và pháp luật, thông thường chức năng cơ bản của NN được xác định căn cứ vào phạm vi hoạt động của NN
Căn cứ vào phạm vi hoạt động của NN chia làm 2 chức năng:
Chức năng đối nội là những phương diện hoạt động chủ yếu của NN trong nội bộ đất nước:
- Bảo vệ chế độ XH, bảo vệ an ninh chính trị trật tự an toàn XH, trấn áp khi cần thiết
- Chức năng kinh tế
- Chức năng XH
- Chức năng bảo vệ trật tự pháp luật
Chức năng đối ngoại thể hiện vai trò NN trong quan hệ với các NN, dân tộc khác:
- Phòng thủ bảo vệ đất nước chống chiến tranh xâm lược
- Xâm chiếm mở rộng lãnh thổ khi có điều kiện (các NN chủ nô, phong kiến, tư sản)
- Mở rộng quan hệ hợp tác với các nước, dân tộc, tổ chức quốc tế
Hình thức thực hiện chức năng:
- Xây dựng pháp luật (hành pháp).Tổ chức thực hiện pháp luật (lập pháp)
- Bảo vệ pháp luật (tư pháp)
Phương pháp thực hiện chức năng: Giáo dục, thuyết phục và cưỡng chế
Câu 6: Cơ quan nhà nước là gì? Phân loại?
Cơ quan nhà nước là bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước, được thành lập và có thẩm quyền theo qui định của pháp luật
Trang 7Các loại cơ quan nhà nước:
Các cơ quan quyền lực nhà nước.(quốc hội, và hội đồng nhân dân các cấp)
Các cơ quan hành chính nhà nước.(Chính phủ, các bộ, các cơ quan ngang bộ, các cơ
quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan thuộc UBNN)
Các cơ quan tư pháp.(Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện, Viện kiểm sát quân sự các cấp)
Ngoài ra còn có chức vị đứng đầu bộ máy NN, chức vị nguyên thủ quốc gia.v.v
Câu 7: Trình bày khái niệm bộ máy nhà nước?
Khi tìm hiểu khái niệm bộ máy NN cần bắt đầu từ quá trình hình thành và phát triển của bộ máy NN để hình dung được bộ máy NN hình thành và phát triển như thế nào
Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung thống nhất nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của mình
Bộ máy NN là công cụ chủ yếu để duy trì, bảo vệ, phát huy sự thống trị của giai cấp thống trị về kinh tế, chính trị, tư tưởng
Có 4 kiểu bộ máy NN:
Nhà nước chiếm hữu nô lệ
Nhà nước phong kiến
Nhà nước tư sản
Nhà nước XHCN
Mõi kiểu nhà nước có một cách thức riêng về tổ chức bộ máy NN, tùy thuộc vào bản chất, nhiệm vụ, chức năng, mục tiêu hoạt động của NN ấy, cũng như điều kiện hoàn cảnh
về lịch sử văn hóa, truyền thống dân tộc, mức độ đấu tranh giai cấp và tương quan lực lượng chính trị v.v
Câu 9: Nhà nước pháp quyền là gì? Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam có những đặc điểm cơ bản nào?
Trang 8Nhà nước pháp quyền không phải là một kiểu nhà nước mà chỉ là những đòi hỏi đối với một nhà nước hiện đại về bản chất, về phương pháp tổ chức và thực hiện quyền lực
NN, về vị thế và nội dung của pháp luật
Nhà nước pháp quyền hiểu chung nhất là Nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ
sở pháp luật, trong đó mọi chủ thể kể cả nhà nước đều phải tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật - một hệ thống pháp luật có tính phổ biến cao (đề cao tính tối cao của Hiến pháp và luật), phù hợp với ý chí, thể hiện đầy đủ những giá trị cao cả nhất của xã hội, của con người
Các đặc điểm cơ bản của NN pháp quyền XHCN Việt Nam
Nhà nước phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, hoàn chỉnh, chất lượng cao thể hiện được ý chí, lợi ích và nguyện vọng của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, phù hợp với hiện thực khách quan, thúc đẩy tiến bộ xã hội, trong đó Hiến pháp và các đạo luật phải giữ vị trí tối cao Các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, cán bộ, công chức nhà nước
và mọi thành viên trong xã hội phải tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật
Bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua hình thức dân chủ Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam thực hiện được quản lý xã hội bằng pháp luật, tăng cường được pháp chế trong xã hội, xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật, bảo đảm thực hiện và bảo vệ được các quyền tự do và lợi ích chính đáng, hợp pháp của công dân, chịu trách nhiệm trước công dân về mọi hoạt động của mình
Tổ chức theo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giưã các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp, nhằm hạn chế sự lộng quyền, lạm quyền, xâm hại tới lợi ích hợp pháp của công dân
từ phía Nhà nước
Là Nhà nước do Đảng cộng sản Việt nam lãnh đạo Đây là đặc điểm đặc trưng, cơ bản, rất quan trọng mang tính lý luận và đã được kiểm chứng bằng thực tế lịch sử của cách mạng Việt Nam
Trang 9Với những đặc trưng nêu trên, nhà nước pháp quyền của chế độ ta thể hiện những tư tưởng quan điểm tích cực, tiến bộ, phản ánh ước mơ và khát vọng của nhân dân đối với công lý, tự do, bình đẳng trong một xã hội còn giai cấp
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT
Câu 1: Pháp luật là gì? Pháp luật có những đặc trưng cơ bản nào?
Pháp luật là hệ thống các qui tắt sử xự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị và nhu cầu tồn tại cur XH nhằm điều chỉnh các quan hệ XH tạo lập trật tự, ổn định cho sự phát triển của XH
Pháp luật là công cụ điều chỉnh các quan hệ XH có các đặt trưng cơ bản sau:
Tính quy phạm: pháp luật là chuẩn mực là khuôn mẫu cho hành vi sử xự của con người, đưa ra giới hạn cần thiết để các chủ thể có thể sử xự một cách tự do trong khuôn khổ cho phép Pháp luật có phạm vi tác động rộng rãi, bao quát
Tính bắt buộc chung: pháp luật do NN ban hành và bảo đảm thực hiện Việc thực hiện pháp luật không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người
Tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức: pháp luật tồn tại dưới dạng văn bản, các văn bản này được ban hành theo trình tự thủ tục nhất định Ngôn ngữ được thể hiện trong văn bản rõ ràng, chính xác, dễ hiểu, một nghĩa
Câu 2: Quan điểm Mác – Lê nin về nguồn gốc về con đường hình thành pháp luật?
Nhà nước và pháp luật là hai hiện tượng lịch sử cơ bản nhất của đời sống chính trị - xã hội, cùng xuất hiện cùng tồn tại, phát triển và cùng tiêu vong
Nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của NN cũng là nguyên nhân làm xuất hiện pháp luật:
- Cơ sở kinh tế: tư hữu xuất hiện
- Cơ sở XH: phân hóa giai cấp và đấu tranh giai cấp
Con đường hình thành pháp luật.: về cơ bản pháp luật được hình thành thông qua 3 con đường:
- Tập quán pháp: giai cấp thống trị giữ lại những tập quán có lợi cho mình biến đổi sao cho phù hợp trở thành những quy tắt sử xự chung cho toàn XH
Trang 10- Tiền lệ pháp: sử dụng các qui định của cơ quan hành chính cơ quan tư pháp về những vụ việc tương tự
- Văn bản pháp luật do NN ban hành: NN ban hành các văn bản pháp luật đẻ điều chỉnh các quan hệ XH mới nảy sinh trong thực tế mà trước kia không có
Câu 3: Tại sao pháp luật vừa có tính giai cấp vừa có tính XH? Nêu biểu hiện của tính giai cấp và tính XH?
Pháp luật là một hiện tượng vừa có tính giai cấp vừa có tính XH Hai thuộc tính này
có quan hệ mật thiết với nhau, tác động lẫn nhau Do những điều kiện khách quan và chủ quan, sự thể hiện tính giai cấp và tính XH của pháp luật có khác nhau trong các kiểu NN
Biểu hiện của tính giai cấp và XH:
• Tính giai cấp
Chủ yếu thể hiện ý chí NN của giai cấp thống trị
Chủ yếu thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị
Là vũ khí chính trị để chống lại các lực lượng thù địch
• Tính xã hội
Biểu hiện sự đồng thuận của các lực lượng khác trong XH
Thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của toàn XH
Là công cụ quản lý XH, duy trì trật tự XH
Câu 4: So sánh pháp luật với đạo đức và nêu mối quan hệ giữa chúng?
Giống nhau: Pháp luật và đạo đức đều là những quy phạm có tác dụng điều chỉnh hành vi sử xự của con người
Khác nhau:
Pháp luật là hệ thống quy tắt sử xự do NN ban hành có tính bắt buộc được thể hiện bằng các văn bản pháp luật, đạo luật, sắc lệnh do NN đặt ra
Đạo đức là hệ thống các quy tắt sử xự một cách chuẩn mực được hình thành trong các quan hệ con người với nhau qua các thời kỳ dựa trên lương tâm, lẽ công bằng không mang tính quyền lực và cưỡng chế